# سطو (س-ط-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Saldırırlar

- Harfler: س - ط - و
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْطُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Saldırırlar | 1 | 1 | [22:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/ayet/22:72.md) |

## Mücavir kökler — 16 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Neredeyse o
2. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dönüşüm yeri
3. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Şerareden gelen bir kelimedir
4. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Tanınmayan
5. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tilvi toklu demektir
6. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tanınan ile
7. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bes besese dağınık taşlar demektir
8. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz demektir
9. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
10. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
11. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
12. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
13. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سطو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md), [وثب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%A8.md), [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Üstten gelip baskın çıkma, el uzatarak zorla kavrama ve ezici bir güçle atılma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikatin tebliği karşısında öfkeyle dolup fiziki saldırı ve tahakküme yönelme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru delil üretemeyen bâtılın güce, şiddete ve fiili baskıya başvurma refleksinin kavramsallaşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir hırsızlık veya basit bir kavga olarak daraltıp, hakikate karşı geliştirilen tahammülsüz saldırganlık boyutunu gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سط | Yayılma, açılma, yüzeyde hâkimiyet kurma ve uzanma (karşılaştır: [سطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%AD.md) yaymak, düzlemek; [سطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1.md) sıraya dizmek, çizgi çekmek) | و | Yayılma ve uzanma hareketine dikey yönelim, güç gösterisi, baskın çıkma ve boyun eğdirici bir taşkınlıkla el uzatma boyutu kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete direnç, sertlik, batıcılık ve karşı tarafı sarsan bir kuvvet yükler |
| ط | Sepet, sarma, kuşatma | Hedefi bütünüyle çevreleme, üzerine kapanma ve alanını daraltma hareketini temsil eder |
| و | Çengel, bağlama, ekleme | Hamleyi hedefe doğrudan rapteden, temas kurup kavrayan fiili bağı sağlar |
| سطو | Sertçe uzanıp hedefin üzerine kapanarak onu güçle zapt etme | Dikenin batıcılığı ile sepetin kuşatıcılığının birleşerek hedefin üzerine yukarıdan abanması ve onu fiziki kuvvetle boyun eğmeye zorlaması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atın şahlanıp ön ayaklarıyla diğer atlara baskın gelmesi, aygırın dişisine üstten abanması veya devenin rahmine el sokularak müdahale edilmesi gibi üstten kurulan baskı ve el uzatmadır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Mütenahhil el-Hüzelî şarabı ve kadehe uzanan elleri överken bu kökü eli uzatıp kavrama anlamında kullanmıştır: ركود في الإناء لها حميا / تلذ بأخذها الأيدي السواطي |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde suyun coşup yükselmesi, çobanın zor durumdaki hayvanın içine elini sokup müdahalede bulunması ve akıncının hasmının üzerine atılması durumlarında kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سطو kökü, genişleme, uzanma ve baskı kurma dinamiklerini içeren Batı Sami ve genel Afro-Asyatik mirasın bir parçasıdır. Kökün morfolojik çekirdeği olan uzanma ve atılma eylemi, İbranicede שטה (sapmak, sınırı aşmak, taşkınlık yapmak) ve Süryanicede s-t-y eksenindeki çizgiyi aşma ve tecavüz etme semantiğiyle fonetik ve anlamsal paralellik arz eder. Arapçada kök, yalnızca yön değiştirmeyi veya aşmayı değil, fiziksel bir irtifa kazanarak yukarıdan aşağıya doğru güç kullanmayı ve hasmı baskı altına almayı ifade eden özgün bir daralma ve yoğunlaşma yaşamıştır. Akadca šatû (yayılmak, gerilmek) formuyla olan dolaylı anlamsal temas, kökün kökensel olarak yayılma ve uzanma nosyonundan doğup Arap yarımadasının çöl ve akıncı kültüründe fiziki tahakküme evrildiğini düşündürmektedir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سط ikilisinden türeyen fiili tahakküm | Uzanmak, yayılmak ve yüzeye hâkim olmak anlamından zorla el uzatıp üstünlük kurma yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שטה ve Süryanice s-t-y ekseni | Sınırı aşma, taşkınlık yapma ve meşru alanın dışına taşarak tecavüz etme ortak paydasında buluşur | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan güvenilir bir denklik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سطو | Anlamlı | Üstünlük kurup saldırmak | Birinin üzerine zorla yürümek, baskın çıkıp ezici güç kullanmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | Karıştırmak, kamçılamak | Maddeleri birbirine katmak; kamçı ile vurarak terbiye etmek veya azap vermek | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| [طسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanılmamıştır |
| [طوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Parlamak, süslenmek | Ayın veya yüzün parlaması, süslenme, tavus kuşu benzeri gösteriş | Kur'an'da geçmez |
| [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Merkezde olmak, itidalli olmak | İki ucun tam ortasında yer almak, en hayırlı ve adil konumda bulunmak | Anlamsal karşıtlık nüansı taşır; Kur'an'da geçer |
| [وطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%B3.md) | Anlamlı | Ezmek, çiğnemek, şiddetlenmek | Ayak altında çiğnemek, tandırın/savaşın alevlenip kızışması | Ezici güç bakımından hedef kökle paraleldir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سطو | Merkez | Tahakküm ve saldırı | Üstten gelerek, cüretkârca ve el uzatarak baskın çıkma | Fiziki bir şiddetle hasmı susturmaya çalışma eylemidir |
| [بطش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B4.md) | Komşu | Şiddetle yakalama | Güç ve hiddetle tutup kavrama, ansızın sertçe cezalandırma | سطو kökündeki yukarıdan atılma ve uzanma şartı olmaksızın doğrudan yakalamayı öne çıkarır |
| [وثب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%A8.md) | Komşu | Üzerine sıçrama | Hızla yerinden fırlayıp hedefin üzerine atılma | Hareketin sürati ve sıçrama dinamiği esastır; tahakküm amacı her zaman bulunmayabilir |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Boyun eğdirme | Hasmı çaresiz bırakıp iradesini kırma | Maddi veya manevi galebe çalmadır; fiziki temas ve el uzatma zorunluluğu yoktur |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Zıt | El çekme ve durma | Saldırıdan, müdahaleden ve temastan kendini geri çekme | Gücü yettiği halde saldırıyı durdurma ve pasif konuma geçmedir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سطو | Üstten gelip saldırmak | Güç kullanarak hasmın üzerine abanma ve zorbalıkla el uzatma | Kesin |
| Latince | Insultare, invadere | Üzerine atılmak, istila etmek | Yukarıdan sıçrayarak taarruz etme boyutuyla benzerdir ancak içsel öfke halini bütünüyle kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | To assault, to pounce upon | Saldırmak, üzerine çullanmak | Ani ve fiziki taarruzu karşılar; hakikat tebliği karşısındaki psikolojik tahammülsüzlük nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Herfallen über, anspringen | Üzerine çullanmak, saldırmak | Bir hedefin üzerine bedenen veya topluca atılmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Se jeter sur, assaillir | Üzerine atılmak, hücum etmek | Fiziki baskın ve saldırganlık yönünü doğru verir; kökün etimolojik el sokma/uzatma nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْطُونَ | Hakikati tebliğ edenlere karşı öfkeyle fiili şiddete ve linçe yeltenme | İnkârcıların apaçık ayetler karşısında meşru delil getiremeyip tebliğcilere saldırmaya ramak kalması bağlamı (Hac [22:72](https://lisan.digital/tr/ayet/22:72.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Delil-güç karşıtlığı | Bâtıl ehlinin burhan karşısında acze düşerek maddi güce sığınması | Hakikate karşı argüman üretememenin doğurduğu psikolojik ve fiili zorbalık |
| Fıkıh | Müdafaa-i meşrua | Haksız fiille cana, mala veya ırza kasteden saldırgana (sâti) karşı direnme hakkı | Defedilmesi meşru olan gayrimeşru ve zorba taarruz |
| Tefsir | İnkârcı psikolojisi | Ayetler tilavet edildiğinde kâfirlerin yüzlerinde beliren inkârın fiili linç girişimine evrilmesi | Sözün gücünü şiddetle bastırma girişimi |
| Hadis | Aşırı saldırganlık | Hayvanların azgınlaşması veya düşmanın dizginsiz taarruzu | Dizginlenemeyen, ölçüsüz fiziki hücum |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tebliğ ve inkâr karşılaşması | Bâtılın şiddete başvurması | Delili yok etme girişimi | Hakikatin ifşası karşısında tahammülsüzleşen inkârcı zihniyetin fiili saldırıya meyletmesidir | Kesin |
| İlmi | Münazara ve mantık düzlemi | Mantıksal acziyetin fiziki zorbalığa dönüşmesi | Burhanı bastırma | Fikri ve ilmi düzeyde yenilen tarafın kaba kuvvete sarılarak tartışmayı bitirme çabasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve muhalefet ilişkisi | Hukuk dışı devlet/güç şiddeti | Muhalefeti zorbalıkla susturma | Meşruiyetini yitiren iktidarın hak ve adalet talebinde bulunan kitlelere yönelik ölçüsüz taarruzudur | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa güvenliği | Gasp ve haksız el koyma | Mülkiyet hakkını ihlal | Sözleşme ve rıza hilafına, zor kullanarak başkasının emeğine veya malına el uzatmadır | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge bozucu ani potansiyel boşalması ve doğrusal olmayan gerilim patlaması | Sistemin maruz kaldığı bilgi veya enerji girdisini absorbe edemeyip eşik değeri aşması sonucu çevreye ani ve yıkıcı bir kinetik kuvvet yöneltmesi durumudur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomik şiddet ve bilişsel uyumsuzluğun saldırganlığa dönüşmesi | Birey veya grubun inanç sistemini sarsan bir gerçeklikle karşılaştığında yaşadığı aşırı bilişsel çelişkiyi rasyonel olarak çözemeyip fiziki linç refleksiyle dışa vurmasıdır | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern hukuk terimi olan hırsızlık veya konut dokunulmazlığını ihlal (haneye tecavüz) gibi dar adli kalıplara hapsederek okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, epistemolojik bir yenilginin ardından gelen varoluşsal öfkeyi ve hakkı haykıranlara karşı geliştirilen dizginsiz linç girişimini anlatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki psikolojik ve teolojik çatışmayı sıradan bir asayiş vakasına indirgemek ve bâtılın vahiy karşısındaki aczinin şiddet doğurma yasasını kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin tebliği karşısında inkârcı kibrin fikri iflasını ve bu iflasın kaçınılmaz olarak kaba kuvvete dönüşme mekanizmasını tek bir fiille apaçık ortaya koyduğu için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin ve hak davetçilerinin tebliğ süreçlerini, inkârcıların mukabele yöntemlerini ve hakkın açık burhanı karşısında bâtılın sergilediği taassubu tasvir eden ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın sadece masum bir fikir ayrılığı veya teorik bir tercih olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın köklerinde hakikati susturmaya dönük potansiyel bir zorbalık ve linç arzusu taşıdığını gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Üstten gelerek, şahlanarak veya el uzatarak hasmı ezici bir kuvvetle baskı altına alma ve fiziki taarruzda bulunma eylemidir.
- Soyut anlam: Hakikatin açık delili ve ifşası karşısında zihnen mağlup olan bâtıl bilincin, yaşadığı bilişsel hezimet neticesinde hak ehline karşı dizginsiz bir şiddete yönelmesidir.
- Sistematik karşılık: Mantıki ve hukuki meşruiyet zeminini kaybeden her türlü bâtıl sistemin, varlığını sürdürebilmek için son sığınak olarak doğrudan kaba kuvvete ve fiili susturmaya başvurması mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$T \to \Delta \implies F \implies A \to \varnothing$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $T$ hakkın apaçık tebliğini ve tilavetini, $\Delta$ muhatapta oluşan inkâr ve bilişsel uyumsuzluk gerilimini, $F$ bu gerilimin dışa vurumu olan fiziki şiddet ve saldırganlık potansiyelini (سطو), $A$ ise hakkı tebliğ eden özneyi temsil eder; $\to \varnothing$ ifadesi ise bu saldırının nihai hedefinin tebliğciyi ve hakikati tamamen ortadan kaldırıp susturmak olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Hac 22:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/ayet/22:72.md) — يَسْطُونَ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Onlara, apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman; o küfredenlerin yüzlerinden inkarı anlarsın. Neredeyse, kendilerine ayetlerimizi okuyanlara saldıracaklar. De ki: Size bundan daha kötüsünü haber vereyim mi? Ateş. Allah, onu küfredenlere vaad etmiştir. Ne kötü dönüş.

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**س ط و**، **س و ط**، **ط و س**، **و س ط**، **ط س ي**، **ط ي س**، **ط س أ** kullanılagelenlerdir

**سطو**:
**السَّطو**: insanların üzerine, onların üstünden onları kahrederek yayılmadır; “ona ve onunla **سَطَوْتُ**” denir. Aziz ve yüce Allah dedi ki: “Neredeyse, kendilerine âyetlerimizi okuyanlara saldıracaklar.”
Ve **السُّطو**: yakalamanın şiddetidir. Ancak at **ساطياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer bütün atların üzerine saldırır; iki ayağı üzerinde doğrulur ve iki eliyle saldırır.
Ve aygır, kendi dişisine saldırır.
Ve **السَّطْو**: çobanın saldırması; böylece elini dişi devenin rahmine sokması, sonra yavrusunu parçalanmış olarak çıkarmasıdır. Bazen yavru onun karnında takılır; böylece çıkarılır. Üzerine korkulursa kadınla da yapılır.
Ve atların koştuğu zaman **سَطْوُ**’su: hiçbir şeyi bırakmamasıdır; toynaklarının nasıl düştüğüne aldırmaz.
Ve bazen çoban, üzerine aşağılık bir aygır sıçradığında kısrağa saldırır; eliyle onun rahmine dokunur, sonra **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; gebe kalmasın diye. Rü’be dedi ki:
Eğer işinden **مَسماسِ** içinde isen
O hâlde annenin üzerine elmasın saldırışı gibi saldır
Ve denir ki: “Onun **سَطْوتَهُ**’sinden sakın”; yani onu aldı.

**سوط**:
**السَّوْط**: bilinen (kırbaç). Ve **السَّوْط**: senin bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi ki: “Onun eti, kanımla ve etimle karıştırılmıştır.”
Ve **المِسْوَطُ**: onunla karıştırılan şeydir. Ve **السَّوّاطُ**; ve “işini **سَوّط** etti, **تَسْويطاً**” yani onda karıştırdı. Dedi ki:
Onu, kötü görüşlü, muvaffak olmayan biri olarak karıştır;
Ben onun karıştırılmasına yardımcı değilim.
Ve **السُّوَيْطاء**: hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

**وسط**:
**الوَسْط** (hafifletilmiş olarak) bir şey için bir yer olur; “Zeyd evin ortasındadır” dersin. Sin’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
Ve falan, bir insan topluluğunun ortasına girdi; o, onların ortasına girer; onların ortasında olduğunda.
Ve semerin ortası **واسِطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, arka ile ön arasında bir ortadır. Onun çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın ortası: dizilmiş dizinin ortasında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soyu itibarıyla **وَسِيطُ**’tur. Ve **وَسُطَ** oldu: **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** (onu) **توسيطا**.
Dedi ki:
**حنظلةَ**’den **الأُصْطُمّا**’yı ortaladım
Ve falan evin ortasıdır; ve bir kadın ortadır. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **واسط**: bir bölgedir. Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adil olanı ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

**طوس**:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye denir ki: “O, elbette **مُطَوَّسٌ**’tur.” Rü’be dedi ki:
**الغَبْغَبِ** sahibi **المُطَوَّسِ** zamanlar

**طسي**:

**طسأ**:
**طَسِيَتْ** nefsi; böylece o **طاسية**’dir; yani yağlıyı yemekten değişti; onu tiksinir görürsün. Hemzelenebilir.
Ve isim: **الطُّسْأَةُ**. Ve bu şey beni **أطسَأني** etti.

**طيس**:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(lar)dır. Rü’be dedi ki:
Kavmimi, **الطَّيْسِ**’in sayısı gibi saydım
İz gitti kavim, kerimler, **ليسي** olarak

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ط و
له سطوة منكرة وهو ذو سطوات ونقمات وسطا بقرنه وعلى قرنه‏:‏ وثب عليه وبطش به‏.‏
والفحل يسطو على طروقته‏.‏
وفرس ساط‏:‏ رافع ذنبه في حضره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سطا الماء‏:‏ كثر وزخر وما سطوت في طعام أحد‏:‏ ما تناولته‏.‏
ولهم أيد سواد عواط‏.‏
قال المتنخل يصف خمرا‏:‏ ركود في الإناء لها حميا تلذ بأخذها الأيدي السواطـي

##### Türkçe

س ط و
Onun için inkâr olunur bir **سطوة** vardır; o, **سطوات** ve **نقمات** sahibidir. **سطا بقرنه** ve **على قرنه**: onun üzerine sıçradı ve ona şiddetle vurdu.
Ve aygır, **يسطو** kendi **طروقة**sunun üzerine.
Ve **فرس ساط**: ahırında kuyruğunu kaldıran.
Ve mecazdan: **سطا الماء**: çoğaldı ve kabardı. Ve “Ben, birinin yemeğinde **سطوت** etmedim”: onu alıp yemedim.
Ve onlar için, siyah, saldıran eller vardır.
**المتنخل** dedi, şarabı vasfederken:
Kap içinde bir durgunluk; onun için bir hararet; onu almakla saldıran eller lezzet alır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ط و * * السَّطْوُ * القهر بالبطش وقد * سَطَا * به من باب عدا و * السَّطْوةُ * المرة الواحدة والجمع سَطَوات

##### Türkçe

* س ط و * * **السَّطْوُ** * zorla bastırma, şiddetle yakalama ile kahretmedir; ve onunla “**سَطَا**” etti; “عَدَا” babındandır. Ve * **السَّطْوةُ** * bir defalık (yapılış)tır; çoğulu سَطَوات’tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!سَطَا عليه وبه ) ؛ واقْتَصَر الجَوهرِيُّ على الثانيةِ ؛ ( *!سَطْواً *!وسَطْوَةً ) ؛ واقْتَصَر الجوهرِيُّ على الأُولى ، ( صالَ ) ؛ كما في المُحْكم .
وفي التَّهذيبِ : سَطَا على فلانٍ تَطَاولَ .

( أَو قَهَرَ بالبَطْشِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وهو قَوْل اللَّيْث .
وفي المُفْردات : *!السَّطْوُ البَطْشُ برَفْع اليَدِ . يقال سَطَاية ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿يكادُونَ *!يَسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا﴾ .
قال ابنُ سِيدَه : يَعْني مُشْركي أَهْلِ مكَّة ، كانوا إذا سَمعُوا مُسْلماً يقْرأُ القُرْآن كادُوا يَسْطونَ به .
وقال ثَعْلَب : مَعْناه يبْسُطونَ إليهم أَيْديَهُم .
( و ) مِن المجازِ : سَطا ( الماءُ ) إذا ( كَثُرَ ) وزخرَ ، كَذلكَ طَغَى .
( و ) مِن المجازِ : سَطا ( الطَّعامَ ) أَي ( ذَاقَهُ ) وتَناوَلَه .
( و ) سَطا ( الفَرَسُ : أَبْعَدَ الخَطْوَ ) ، هكذا هو بخطِّ أَبي سَهْلٍ الهَرَويّ في نسخةِ الصِّحاحِ ، وفي بعضِها : أَبْعَدَ الخَطْوَةَ .
( و ) سَطا ( الرَّاعِي على النَّاقَةِ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ، والفَرَسِ أَيْضاً كما في المُحْكَم ؛ إذا ( أَدْخَلَ يَدَهُ في رَحِمِها ليخْرِجَ ما فيها مِن ) الوَثْرِ وهو ( ماءُ الفَحْلِ ) ، وإذا لم يخرُجْ لم تَلْقَح النَّاقَةُ ، كما في الصِّحاحِ .
وفي المُحْكم : وذلكَ إذا نَزَا عليها فحلٌ لئِيمٌ أَو كانَ الماءُ فاسِداً لا يُلْقَحُ عنه . وذَكَرَ مِن مَصادِرِه : السَّطْو *!والسُّطُوّ ، كعُلُوَ .
( و ) قيلَ : سَطا ( الفَرَسُ : رَكِبَ رأْسَه في السَّيْرِ ؛ كذا في المُحْكم .
( *!وسَاطَاهُ ) *!مُساطاةً : ( شدَّدَ عليه ) ؛ نقَلَه الأزهريُّ عن ابنِ الأَعرابيّ .
( *!والسَّاطِي ) من الخَيْلِ : ( الفَرَسُ البَعيدُ الخَطْوِ ) .
وفي الصِّحاحِ : البَعيدُ الشَّحْوَةِ ، وهي الخَطْوةُ ؛ قالَهُ الأصمعيُّ .
وفي التَّهذيب : قيلَ إنَّما سُمِّي الفَرَسُ *!ساطِياً لأنَّه *!يَسْطو على سائِرِ الخَيْلِ ويقومُ على رِجْلَيْه *!ويَسْطُو بيَدَيْه .
( و ) في الصِّحاحِ : ويقالُ هو ( الذي

يَرْفَعُ ذَنَبَهُ في حُضْرِهِ ) ، أَي عَدْوِهِ ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : وهو مَحْمودٌ ؛ وأَنْشَدَ :
وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ *!سَاطٍ
كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُوأَنْشد الأزْهرِيُّ لرُؤْبة :
غمر اليَدِيْنِ بالجِرَاءِ *!سَاطِي ( و ) *!السَّاطِي : ( الفَحْلُ المُغْتَلِمُ ) الذي ( يَخْرُجُ مِن إِبِلٍ إلى إِبِلٍ ) ، نقَلَه الجوهريُّ عن أَبي عَمْروٍ ؛ وأَنْشَدَ :
هامَتُه مثلُ الفَنِيقِ السّاطِي ( و ) السَّاطِي : ( الطَّويلُ ) مِن الإِبِلِ وغيرِها .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!سَطا *!سَطْواً : عاقَبَ .
وأَميرٌ ذُو *!سَطْوةٍ : أَي شَتْمٍ وضَرْبٍ . ويقالُ : اتَّقِ *!سَطْوَتَه ، أَي أَخْذَتَه .
وفي الصِّحاحِ : *!السَّطْوَةُ : المرَّةُ الواحِدَةُ ، والجَمْعُ *!السَّطَواتُ .
والفَحْلُ *!يَسْطُو على طَرُوقَتِه .
*!وسَطا الرَّاعِي على ناقَتِه : أَخْرَجَ منها الوَلَدَ مَيِّتاً ؛ ومَسَطَ إذا اسْتَخْرَجَ ماءَ الفَحْل ؛ هكذا فَرَّقَ بَيْنهما الأزْهرِيُّ .
وقال ابنُ الأَعْرابيِّ : سَطَا على الحامِلِ وسَاطَ ، مَقْلوبٌ ، إذا أَخْرَجَ وَلَدَها .
وحكَى أَبو عُبيدٍ السَّطْو في المرْأَةِ ؛ ومنه حديثُ الحَسَنِ : ( لا بأْسَ أنْ *!يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ ) .
وفسَّرَه الليْثُ فقالَ : إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنِها ميِّتاً فيُسْتَخْرَج ، أَي إذا خِيفَ عليها ، ولم تُوجَدِ امْرأَةٌ تَفْعَل ذلكَ ؛ قالَ رُؤْبة :
إن كنتَ في أَمْرِك في شماسِ
*!فاسْطُ على آلِكَ *!سَطْوَ الماسِي

والأيدِي *!السَّواطِي : التي تَتَناوَلُ الشيءَ ؛ قال الشاعِرُ :
تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيدِي السَّواطِي *!وسَاطَاهُ : رَفَقَ به ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ أَيْضاً كما في التَّهذيب ؛ فهو مِن الأضْدادِ .
*!وسَطاها : وَطِئَها ؛ عن أَبي سعيدٍ ؛ ويُرْوَى عنه بالمعْجَمةِ أَيْضاً كما سَيَأْتي .

##### Türkçe

: ( **سَطَا عليه وبه** )؛ ve el-Cevherî yalnızca ikincisiyle yetinmiştir; ( **سَطْواً** ve **سَطْوَةً** )؛ ve el-Cevherî yalnızca birincisiyle yetinmiştir, (saldırdı)؛ **المُحْكم**’de olduğu gibi.
Ve **التَّهذيب**’de: **سَطَا على فلانٍ**: uzadı, boy ölçüştü.

( Veya zor kullanarak kahretti )؛ el-Cevherî onu nakletmiştir ve bu, el-Leys’in sözüdür.
Ve **المُفْردات**’ta: **السَّطْوُ** el kaldırmakla zor kullanmadır. “**سَطَاية**” denir; ondan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿neredeyse **يَسْطونَ** bizim âyetlerimizi onlara okuyanlara﴾ .
İbn Sîde dedi: yani Mekke ehlinin müşrikleri; bir Müslümanın Kur’ân okuduğunu işittiklerinde neredeyse ona **يَسْطونَ** ederlerdi.
Sa‘leb dedi: mânâsı, onlara ellerini uzatırlar.
( Ve ) mecazdandır: **سَطا** (su) (çoğaldığında) ve kabardığında; aynı şekilde **طَغَى** (taştı).
( Ve ) mecazdandır: **سَطا** (yemeği) yani (tattı) ve aldı.
( Ve ) **سَطا** (at: adımı uzaklaştırdı)؛ işte bu, Ebû Sehl el-Herevî’nin **الصِّحاح** nüshasında hattıyla böyledir; bazısında: adımı uzaklaştırdı.
( Ve ) **سَطا** (çoban deveye)؛ **الصِّحاح**’ta olduğu gibi, ve at için de **المُحْكم**’de olduğu gibi; (elini onun rahmine sokup içindekinden) **الوَثْرِ**’i çıkarmak için; o da (aygırın suyu)dur; ve eğer çıkmazsa deve gebe kalmaz; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **المُحْكم**’de: bu, ona aşağılık bir aygır sıçradığında yahut su bozuk olup onunla döl tutmadığında olur. Ve masdarlarından zikretti: **السَّطْو** ve **السُّطُوّ**; **عُلُوَ** gibi.
( Ve ) denildi: **سَطا** (at: yürüyüşte başını bindi); **المُحْكم**’de böyle.
( **وسَاطَاهُ** ) **مُساطاةً**: (ona şiddet uyguladı)؛ el-Ezherî onu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.
( **والسَّاطِي** ) atlardan: (adımı uzak olan at).
Ve **الصِّحاح**’ta: uzak **الشَّحْوَةِ** (adım) olan; o da adımdır; el-Asma‘î söylemiştir.
Ve **التَّهذيب**’de: denildi ki at ancak **ساطِياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer atların üzerine **يَسْطو** eder ve iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle **يَسْطُو** eder.
( Ve ) **الصِّحاح**’ta: ve denir ki o, (koşusunda kuyruğunu kaldıran)dır; yani koşması; İbn Sîde artırdı: ve o övülmüştür; ve şu beyti okudu:
وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ **سَاطٍ**
كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُ
Ve el-Ezherî, Ru’be’den şu beyti okudu:
غمر اليَدِيْنِ بالجِرَاءِ **سَاطِي** ( Ve ) **السَّاطِي**: (azgın aygır)dır; (develerden develere çıkan)؛ el-Cevherî onu Ebû ‘Amr’dan nakletti; ve şu beyti okudu:
هامَتُه مثلُ الفَنِيقِ السّاطِي ( Ve ) **السَّاطِي**: (uzun)dur; develerden ve başkalarından.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**سَطا سَطْواً**: cezalandırdı.
Ve **سَطْوةٍ** sahibi bir emir: yani sövme ve vurma. Ve denir: **سَطْوَتَه**’den sakın; yani yakalamasından.
Ve **الصِّحاح**’ta: **السَّطْوَةُ**: bir tek kerredir; çoğulu **السَّطَواتُ**.
Ve aygır, **يَسْطُو** kendi **طَرُوقَتِه**’si üzerine.
**وسَطا الرَّاعِي على ناقَتِه**: ondan yavruyu ölü olarak çıkardı; ve **مَسَطَ** aygırın suyunu çıkardığında; el-Ezherî ikisi arasında işte böyle ayırdı.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **سَطَا** hamile üzerine ve **سَاطَ**; ters çevrilmiştir; yavrusunu çıkardığında.
Ebû ‘Ubeyd, kadında **السَّطْو**’yu nakletti; ondan da el-Hasen’in hadisi: (erkeğin kadın üzerine **يَسْطُوَ** etmesinde beis yoktur).
El-Leys onu açıkladı ve dedi ki: yavrusu karnında ölü olarak takılı kalır da çıkarılır; yani ondan korkulduğunda ve bunu yapacak bir kadın bulunmadığında; Ru’be dedi:
إن كنتَ في أَمْرِك في شماسِ
**فاسْطُ على آلِكَ سَطْوَ الماسِي**

Ve **السَّواطِي** eller: bir şeyi alanlardır; şair dedi:
تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيدِي السَّواطِي **وسَاطَاهُ**: ona yumuşak davrandı; İbnü’l-A‘râbî’den de, **التَّهذيب**’de olduğu gibi; o, zıtlardandır.
**وسَطاها**: ona bastı; Ebû Sa‘îd’den; ve ondan, noktalı harfle de rivayet olunur; ileride geleceği gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَطَا بِهِ
1 سَطَا بِهِ ذ (S, M, Msb, K, &c.) and عَلَيْهِ (M, Msb, K,) aor. يَسْطُو, (Msb,) inf. n. سَطْوٌ (S, M, Msb, K) and سَطْوَةٌ, (M, Msb, K,) or the latter is an inf. n. un., (S,) He sprang, or rushed, upon him; made an assault, or attack, upon him; syn. صَالَ: (M, K:) he sprang upon him and seized him violently or laid violent hands upon him: (Bd in xxii. 71:) he seized him violently with uplifted hand: (Er-Rلghib, TA:) he overbore him, overpowered him, or subdued him, (قَهَرَهُ, Lth, S, Msb, K, or تَطَاوَلَ عَلَيْهِ, T, TA,) by seizing him violently, or laying violent hands upon him, (Lth, S, K,) and abased him; or he seized him with great violence: (Msb:) or he stretched forth his hand to him [to seize him]. (Th, M, TA.) And in like manner, (M,) one says of a stallion [camel], يَسْطُو عَلَى طَرُوقَتِهِ [He springs, or rushes, upon, or he overbears, the she-camel that he covers]. (S, M. *) ― -b2- سَطَا عَلَى النَّاقَةِ, (S, M, K,) and الفَرَسِ, inf. n. سَطْوٌ and سُطُوٌّ, (M,) He (the pastor) put his hand into the رَحِم [or vulva] of the she-camel, (S, M, K,) and of the mare, (M,) to extract, (S, K,) or and extracted, (M,) the sperma of the stallion: (S, M, K:) when this is not extracted, the she-camel does not conceive: (S:) or this is done when she has been leaped by a stallion of low race; or when the sperma is bad, and she has not conceived in consequence of it. (M.) And He extracted from her (i. e. a she-camel, TA) the fœtus, dead: (M, TA:) and مَسَطَ signifies “ he extracted the sperma of the stallion: ” thus Az distinguishes between the two verbs. (TA.) Accord. to IAar, one says, سَطَا عَلَى الحَامِلِ, and سَاطَ, which is formed by transposition, meaning He extracted the fœtus, or young one, of the pregnant female. (TA.) And A'Obeyd mentions السَّطْوُ as used in relation to a woman: it is said in a trad. of El-Hasan, لَا بَأْسَ أَنْ يَسْطُوَ الرَّجُلُ عَلَى المَرْأَةِ [There is, or will be, no harm in the man's extracting the fœtus of the woman]; (M, TA;) which Lth explains by saying, when her child sticks fast in her belly, dead, it may be extracted [by him] when fear is entertained for her and a woman is not found to do this. (TA.) ― -b3- سَطَا said of a horse, (M, K,) inf. n. سَطْوٌ, (M,) He went at random, heedlessly, or in a headlong manner, not obeying guidance. (M, K.) ― -b4- Also, said of a horse, He went with wide step: (S, M, K:) or raised his tail in running; the doing of which is approved. (M.) ― -b5- Also (tropical:) It was, or became, abundant, or copious; said of water. (S, M, Msb, K, TA.) ― -b6- And (tropical:) He tasted food; (K, TA;) and took it with the hand, or with the extended hand. (TA.) ― -b7- And i. q. عَاقَبَ [app. as meaning He punished: see سَطْوَةٌ, below]. (M, TA.) ― -b8- And سَطَاهَا He compressed her; [and so سَطَأَهَا and شَطَأَهَا;] on the authority of Aboo-Sa'eed. (TA.)

ساطاهُ
3 ساطاهُ ذ , (K,) inf. n. مُسَاطَاةٌ, (TA,) He treated him with hardness, severity, or rigour: (K, TA:) so says Az, on the authority of IAar. (TA.) ― -b2- And He treated him with gentleness, or tenderness. (IAar, T, TA.) Thus it has two contr. significations. (TA.)

سَطْوَةٌ
سَطْوَةٌ ذ [as a simple subst., or] as an inf. n. un., has for its pl. سَطَوَاتٌ. (S.) It signifies [A spring, or rush; or an assault, or attack: &c.: (see 1, first sentence:) impetuosity in war or battle:] a reviling: a beating: and punishment, or chastisement; as in the saying, اِتَّقِ سَطْوَتَهُ [Guard thyself against his punishment, or chastisement; or it may mean in this phrase, his violence, or impetuosity]. (TA.)

سَاطٍ
سَاطٍ ذ [act. part. n. of 1, Springing, or rushing; making an assault, or attack: &c. ― -b2- Hence,] applied to a horse, That springs, or rushes, upon other horses, and stands upon his hind legs and attacks with his fore legs: (T, TA: [in the Ham p. 383, and raises his fore legs:]) or a horse wide in step: (As, S, M, K:) or that attacks other horses: (S:) or that raises his tail in his running; (S, M, K;) the doing of which is approved. (M.) ― -b3- And A stallion-camel excited by lust, and going forth from camels to other camels (S, K) in consequence thereof. (S.) ― -b4- And What is tall, or long, (K, TA,) of camels &c. (TA.) ― -b5- الأَيْدِى السَّوَاطِى The hands that reach, or take, or take hold of, a thing. (TA.)

##### Türkçe

سَطَا بِهِ
1 **سَطَا بِهِ** ذ (S, M, Msb, K, &c.) ve **عَلَيْهِ** (M, Msb, K,) muzâri‘i **يَسْطُو**, (Msb,) mastarı **سَطْوٌ** (S, M, Msb, K) ve **سَطْوَةٌ**, (M, Msb, K,) yahut ikincisi mastar-ı merredir, (S,) Ona sıçradı yahut üzerine atıldı; ona bir baskın yahut saldırı yaptı; eş anlamlısı **صَالَ**: (M, K:) onun üzerine atıldı ve onu şiddetle yakaladı yahut ona şiddetle el uzattı: (Bd in xxii. 71:) elini kaldırmış olduğu hâlde onu şiddetle yakaladı: (Er-Rلghib, TA:) onu şiddetle yakalayarak yahut ona şiddetle el uzatarak, (Lth, S, K,) onu alt etti, ona galip geldi yahut onu boyun eğdirdi, (**قَهَرَهُ**, Lth, S, Msb, K, yahut **تَطَاوَلَ عَلَيْهِ**, T, TA,) ve onu alçalttı; yahut onu pek büyük bir şiddetle yakaladı: (Msb:) yahut ona elini uzattı [onu yakalamak için]. (Th, M, TA.) Ve bunun benzeri şekilde, (M,) bir aygır [deve] hakkında şöyle denir: **يَسْطُو عَلَى طَرُوقَتِهِ** [Örttüğü dişi devenin üzerine atılır yahut ona galip gelir]. (S, M. *) ― -b2- **سَطَا عَلَى النَّاقَةِ**, (S, M, K,) ve **الفَرَسِ**, mastarı **سَطْوٌ** ve **سُطُوٌّ**, (M,) O (çoban) aygırın menisini çıkarmak için, (S, K,) yahut hem (bunu yapmak için) elini dişi devenin **رَحِم**’ine [yahut vulvasına] soktu ve çıkardı, (M,) ve kısrağınkine de (soktu), (M,) : (S, M, K:) bu çıkarılmadığında dişi deve gebe kalmaz: (S:) yahut bu, düşük soylu bir aygırın sıçraması olduğunda; yahut meni kötü olduğunda ve bunun sonucunda gebe kalmadığında yapılır. (M.) Ve ondan (yani bir dişi deveden, TA) ölü cenini çıkardı: (M, TA:) ve **مَسَطَ** “aygırın menisini çıkardı” demektir: böylece Az iki fiil arasında ayırım yapar. (TA.) IAar’a göre şöyle denir: **سَطَا عَلَى الحَامِلِ**, ve yer değiştirme ile yapılmış olan **سَاطَ**, mânâsı: gebe dişinin ceninini yahut yavrusunu çıkardı. (TA.) Ve A'Obeyd, **السَّطْوُ**’yu bir kadın hakkında kullanılmış olarak zikreder: El-Hasan’dan bir rivayette şöyle denmiştir: **لَا بَأْسَ أَنْ يَسْطُوَ الرَّجُلُ عَلَى المَرْأَةِ** [Erkeğin kadının ceninini çıkarmasında bir sakınca yoktur]; (M, TA;) Lth bunu şöyle açıklamıştır: çocuğu karnında ölü olarak sıkışıp kaldığında, onun için korku duyulduğunda ve bunu yapacak bir kadın bulunmadığında, [erkek tarafından] çıkarılabilir. (TA.) ― -b3- **سَطَا** bir at hakkında söylenir, (M, K,) mastarı **سَطْوٌ**, (M,) Rastgele, düşüncesizce yahut başıboş bir tarzda gitti; yönlendirmeye uymadı. (M, K.) ― -b4- Yine, bir at hakkında: Geniş adımla gitti: (S, M, K:) yahut koşarken kuyruğunu kaldırdı; bunun yapılması beğenilir. (M.) ― -b5- Yine (mecaz:) Bol oldu yahut bollaştı; su hakkında söylenir. (S, M, Msb, K, TA.) ― -b6- Ve (mecaz:) Yemeği tattı; (K, TA;) ve onu elle yahut uzatılmış elle aldı. (TA.) ― -b7- Ve **عَاقَبَ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre “cezalandırdı” mânâsında: aşağıda **سَطْوَةٌ**’ye bak]. (M, TA.) ― -b8- Ve **سَطَاهَا** Onu sıktı; [ve böylesi **سَطَأَهَا** ve **شَطَأَهَا**;] Aboo-Sa'eed rivayetine göre. (TA.)

ساطاهُ
3 **ساطاهُ** ذ , (K,) mastarı **مُسَاطَاةٌ**, (TA,) Ona sertlik, şiddet yahut katılık ile muamele etti: (K, TA:) Az böyle söyler; IAar’dan rivayetle. (TA.) ― -b2- Ve Ona yumuşaklık yahut şefkat ile muamele etti. (IAar, T, TA.) Böylece iki zıt mânâsı vardır. (TA.)

سَطْوَةٌ
**سَطْوَةٌ** ذ [basit bir isim olarak, yahut] mastar-ı merre olarak, çoğulu **سَطَوَاتٌ**’tır. (S.) Şu mânâya gelir: [Bir sıçrayış yahut atılış; yahut bir baskın yahut saldırı: vb.: (1’in ilk cümlesine bak:) savaşta yahut muharebede atılganlık:] bir sövme: bir dövme: ve ceza yahut tedip; şu sözde olduğu gibi: **اِتَّقِ سَطْوَتَهُ** [Onun cezasından yahut tedibinden sakın; yahut bu ibarede onun şiddeti yahut atılganlığı mânâsına gelebilir]. (TA.)

سَاطٍ
**سَاطٍ** ذ [1’in ism-i fâili, Sıçrayan yahut atılan; baskın yahut saldırı yapan: vb. ― -b2- Bundan dolayı,] bir ata uygulanır: diğer atların üzerine atılan yahut onlara hücum eden, ve arka ayakları üzerinde durup ön ayaklarıyla saldıran: (T, TA: [Ham s. 383’te, ve ön ayaklarını kaldırır:]) yahut adımı geniş olan bir at: (As, S, M, K:) yahut diğer atlara saldıran: (S:) yahut koşmasında kuyruğunu kaldıran; (S, M, K;) bunun yapılması beğenilir. (M.) ― -b3- Ve şehvetle coşmuş, ve bunun sonucunda develerden başka develere çıkan aygır-deve. (S, K) (S.) ― -b4- Ve develer vb. içinde uzun boylu yahut uzun olan şey. (K, TA,) (TA.) ― -b5- **الأَيْدِى السَّوَاطِى** Bir şeye erişen, yahut alan, yahut bir şeyi tutan eller. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَطَا
سَطَا U ( n. ac. سَطْو 1 )
a.  [ 'Ala ], Sprang, leapt, rushed upon.

b.  Stepped out; pawed the ground.

c.  Was plentiful, abundant ( water ).

سَاْطَوَ
سَاْطَوَ III ,
a.  Treated harshly, severely.

b.  Treated leniently.

سَطْوَة
سَطْوَة [ 1t ],
a.  Spring, rush; onslaught, attack.

b.  [ coll. ], Power, influence.

سَاطٍ
سَاطٍ [ 21 ],
a.  Springing, rushing.

b.  Tall, long.

c.  Plunger ( horse ),

##### Türkçe

سَطَا
**سَطَا** U (mastar: **سَطْو** 1)
a. [ 'Ala ] Üzerine sıçradı, atladı, üzerine hücum etti.

b. Dışarı çıktı; yeri eşeledi.

c. (Su) bol, çok oldu.

سَاْطَوَ
**سَاْطَوَ** III,
a. Sertçe, şiddetle muamele etti.

b. Yumuşak davrandı.

سَطْوَة
**سَطْوَة** [ 1t ],
a. Sıçrayış, hücum; saldırı, taarruz.

b. [ topluluk adı ], güç, nüfuz.

سَاطٍ
**سَاطٍ** [ 21 ],
a. Sıçrayan, hücum eden.

b. Uzun, boylu.

c. At (için) dalıcı, atılan, saldıran,

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سطو
سَطَا - يَسْطُو

سَطَا - يَسْطُوْ + كائن + بـِ كائن: يبطش به: يقهر آخر فيسيطر عيه ويخضعه بالبطش: وخاصة أمير أو جبار يبطش بالناس بالضرب والأذى، فتكون له سطوة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
يسطون
 	﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات تعرف في وجوه الذين كفروا المنكر يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قل أفأنبئكم بشر من ذلكم النار وعدها الله الذين كفروا وبئس المصير(72)﴾ الحج
مختار الصحاح:
● [سطا] س ط ا: السَّطْوُ القهر بالبطش وقد سَطَا به من باب عدا و السَّطْوةُ المرة الواحدة والجمع سَطَوات
معجم الفرائد القرآنية:
س ط و
"يَسْطُونَ " في قوله تعالى :" يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا " (72) الحج .
السَّطْو : البطش باليد .
الراغب
سطا
- السطوة: البطش برفع اليد. يقال: سطا به. قال تعالى: }يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا{ [الحج/72]، وأصله من: سطا الفرس على الرمكة (الرمكة: الأنثى من البراذين، والجمع رماك ورمكات. اللسان (رمك) ) يسطو إذا أقام على رجليه رافعا يديه إما مرحا، وإما نزوا على الأنثى، وسطا الراعي: أخرج الولد ميتا من بطن أمه، وتستعار السطوة للماء كالطغو، يقال: سطا الماء وطغى.
ملخص اللسان
1.     السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة،والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش
2.     وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ،
3.     فلان يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه،وإنما سُمِّي الفرَس ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه،
4.     والفحل يَسْطو على طَرُوقَته.
5. وسَطا الماءُ:  كثُر.
6.     الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛
7.  وفي حديث الحَسَن، رحمه الله،لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَد امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنهاميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَاويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ.
8.     وسَطَا سَطْواً: عاقَب،
9.     سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في  السِّيْر.
لسان العرب
● - سطا: السَّطْوُ: القهر بالبطش. والسَّطْوة: المرَّة الواحدة، والجمع  السَّطَوات. وسَطا عليه وبه سَطْواً وسَطْوةً: صالَ، وسَطا الفحلُ كذلك.  وقوله تعالى: يكادُونَ يسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا؛ فسره ثعلب  فقال: معناه يبْسُطون أَيديَهُم إلينا؛ قال الفراء: يعني أَهل مكة كانوا  إذا سمعوا الرجل من المسلمين يتلو القرآن كادوا يبطشون به. ابن شميل: فلان  يسْطُو على فلان أَي يتطاول عليه. ابن بري: سَطا عليه وأَسْطى عليه؛  قال أَوس:  ففاؤُوا ولو أَسْطَوْا على أُمِّ بعضِهم،  أَصاخَ فلم يَنْطِقْ، ولم يَتكلَّمِ  وأَميرٌ ذو سَطْوةٍ، والسَّطْوةُ: شِدَّةُ البَطْش، وإنما سُمِّي الفرَس  ساطِياً لأَنه يَسْطو على سائِر الخيل ويقوم على رجليه ويسْطُو بيديه،  والفحل يَسْطو على طَرُوقَته. ويقال: اتَّقِ سَطْوَتَه أَي أَخْذَتَه.  ابن الأَعرابي: ساطى فلان وفلاناً إذا شدَّد عليه، وطاساه إذا رفَقَ به.  أَبو سعيدٍ: سَطا الرجل المرأَة وسَطَأَها إذا وطِئَها. وسَطا الماءُ:  كثُر. وسَطا الراعي على الناقة والفرس سَطْواً وسُطُوّاً: أَدخل يدهَ في  رَحِمِها فاستخرج ماءَ الفحل منها، وذلك إذا نَزا عليها فحلٌ لئِيمٌ أَو  كان الماءُ فاسداً لا يُلْقَحُ عنه، وإذا لم يخرُج لم تَلْقَح الناقة.  أَبو زيد: السَّطْوُ أَن يُدْخِلَ الرجلُ اليدَ في الرَّحم فيستخرِجَ  الولد، والمَسْطُ أَن يُدْخِل اليدَ في الرحم فيستخرج الوَثْرَ، وهو ماءُ  الفحل؛ قال رؤبة:  إن كنتَ من أَمرِك في مَسْماسِ،  فاسْطُ على أُمِّكَ سَطْوَ الماسي  قال الليث: وقد يُسْطى على المرأَة إذا نشِبَ ولدُها في بطنها ميِّتاً  فيُسْتَخْرَج. وسَطا على الحامل وساطَ، مقلوبٌ، إذا أَخرج ولدَها. أَبو  عمرو: الساطي الذي يَغْتَلِم فيخرجُ من إبلٍ إلى إبلٍ؛ وقال زياد  الطَّمَّاحي:  قامَ إلى عذْراءَ بالغُطاطِ،  يَمْشي بمثْلِ قائِمِ الفُسْطاطِ  بمُكْفَهِرِّ اللَّوْنِ ذي حَطاطِ،  هامَتُه مثلُ الفَنِىقِ الساطي  قال الأَصمعي: الساطي من الخيل البعيدُ الشَّحْوَة، وهي الخَطوة. وسَطا  الفرسُ أي أَبْعَدَ الخَطْوَ.  وفرسٌ ساطٍ: يَسْطُو على الخيل. وسَطا على المَرأَة: أَخْرجَ الوَلدَ  مَيِّتاً. ابن شميل: الأَيْدِي السَّواطِي التي تَتَناوَلُ الشَّيءَ ؛  وأَنشد:  تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيْدي السَّواطِي  (* قوله «تلذ إلخ» هو عجز بيت وصدره كما في الأساس: ركود فيالاناء لها حميا).  وحكى أَبو عُبيد السَّطْو في المرأَةِ قال: وفي حديث الحَسَن، رحمه  الله، لا بأْسَ أَن يَسْطُوَ الرَّجُلُ على المرأَةِ إذا لَمْ تُوجَدِ  امرأَةٌ تُعالِجُها وخِيفَ عَلَيها، يعني إذا نَشِبَ وَلَدُها في بَطْنها  ميِّتاً فلَهُ معَ عدَمِ القابلَة أَن يُدخِلَ يَدَه في فَرْجِهَا  ويَسْتَخْرِج الوَلَدَ، وذلك الفِعلُ السَّطْوُ، وأَصله القَهْرُ والبَطْشِ. وفرسٌ  ساطٍ: بعيدُ الشَّحْوة، وقيل: هو الرَّافِعُ ذَنَبَه في عَدْوِه، وهو  مَحْمود، وقد سَطَا يَسْطُو سَطْواً؛ وقال رؤْبة:  عَمّ اليَدَيْنِ بالجِرَاءِ سَاطِي  (* قوله «عم اليدين إلخ» هو هكذا في الأصل، ولعله غمر).  وقال الشاعر:  وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ سَاطٍ،  كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُ  وسَطَا سَطْواً: عاقَب، وقيل: سَطَا الفَرَسُ سَطْواً ركِبَ رأْسَه في  السِّيْر.
مقاييس اللغة:
(سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ:  السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *
القاموس المحيط:
و سَطَا عليه، و به سَطْواً وسَطْوَةً صالَ، أو قَهَرَ بالبَطْشِ، و الماءُ كَثُرَ، و الطَّعامَ ذاقَهُ، و الفَرَسُ أبْعَدَ الخَطْوَ، و الرَّاعِي على النَاقَةِ أدْخَلَ يَدَهُ في رَحِمِها لِيُخْرِجَ ما فيها من ماءِ الفَحْلِ، و الفَرَسُ رَكِبَ رَأْسَهُ. وسَاطاهُ شَدَّدَ عليه. والسَّاطِي الفَرَسُ البَعيدُ الخَطْوِ، والذي يَرْفَعُ ذَنَبَهُ في حُضْرِهِ، والفَحْلُ المُغْتَلِمُ يَخْرُجُ من إبِلٍ إلى إبِلٍ، والطَّويلُ.
تاج العروس:
( سطا عليه وبه ) واقتصر الجوهرى على الثانية ( سطوا وسطوة ) واقتصر الجوهرى على الاولى ( صال ) كما في المحكم وفي التهذيب سطا على فلان تطاول ( أو قهر بالبطش ) نقله الجوهرى وهو قول الليث وفي المفردات السطو البطش برفع اليد يقال
سطابه ومنه قوله تعالى يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا قال ابن سيده يعنى مشركي اهل مكة كانوا إذا سمعوا مسلما يقرا القرآن كادوا يسطون به وقال ثعلب معناه يبسطون إليهم ايديهم ( و ) من المجاز سطا ( الماء ) إذا ( كثر ) وزخر وكذلك طغى ( و ) من
المجاز سطا ( الطعام ) أي ( ذاقه ) وتناوله ( و ) سطا ( الفرس ابعد الخطو ) هكذا هو بخط ابى سهل الهروي في نسخة الصحاح وفي بعضها ابعد الخطوة ( و ) سطا ( الراعى على الناقة ) كما في الصحاح والفرس ايضا كما في المحكم إذا ( ادخل يده في رحمها ليخرج ما فيها من ) الوثر وهو ( ماء الفحل ) وإذا لم يخرج لم تلقح الناقة كما في الصحاح وفي المحكم وذلك إذا نزا عليها فحل لئيم أو كان الماء فاسد الا يلقح عنه وذكر من مصادره السطو والسطو كعلو ( و ) قيل سطا ( الفرس ركب راسه في السير ) كذا في المحكم ( وساطاه ) مساطاة ( شدد عليه ) نقله الازهرى عن ابن الاعرابي ( والساطى ) من الخيل ( الفرس البعيد الخطو ) وفي الصحاح البعيد الشحوة وهى الخطوة قاله الاصمعي وفي التهذيب قيل انما سمى الفرس ساطيالانه يسطو على سائر الخيل ويقوم على رجليه ويسطو بيديه ( و ) في الصحاح ويقال هو ( الذى يرفع ذنبه في حضره ) أي عدوه زاد ابن سيده وهو محمود وانشد واقدر مشرف الصهوات ساط * كميت لا احق ولا شئيت وانشد الازهرى لروبة * غمر اليدين بالجراء ساطى * ( و ) الساطى ( الفحل المغتلم ) الذى ( يخرج من ابل الى ابل ) نقله الجوهرى عن ابى عمرو وانشد * هامته مثل الفنيق الساطي * ( و ) الساطى ( الطويل ) من الابل وغيرها * ومما يستدرك عليه سطا سطوا عاقب وامير ذو سطوة أي شتم وضرب ويقال اتق سطوته أي اخذته وفي الصحاح السطوة المرة الواحدة والجمع السطوات والفحل يسطو على طروقته وسطا الراعى على ناقتة اخرج منها الولد ميتا ومسط إذا استخرج ماء الفحل هكذا فرق بينهما الازهرى وقال ابن الاعرابي سطا على الحامل وساط مقلوب إذا اخرج ولدها وحكى أبو عبيد السطوفى المراة ومنه حديث الحسن لا باس ان يسطو الرجل على المراة وفسره الليث فقال إذا نشب ولدها في بطنها ميتا فيستخرج أي إذا خيف عليها ولم توجد امراة تفعل ذلك قال روبة ان كنت في امرك في شماس * فاسط على آلك سطو الماسى والايدى السواطى التى تتناول الشئ قال الشاعر * تلذ باخذها الايدى السواطى * وساطاه رفق به عن ابن الاعرابي ايضا كما في التهذيب فهو من الاضداد وسطاها وطئها عن ابى سعيد ويروى عنه بالمعجمة ايضا كما سيأتي

##### Türkçe

سطو
**سَطَا** - **يَسْطُو**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 05:18 yazar: Administrator

**سَطَا** - **يَسْطُوْ** + bir varlık + بـِ bir varlık: ona şiddetle saldırır: bir başkasını şiddetle bastırıp kahreder de ona hâkim olur ve onu şiddetle bastırarak boyun eğdirir: özellikle bir emir yahut zorba; insanlara vurma ve eziyetle şiddet uygular; böylece onun için bir **سَطْوَة** olur.
Ve lafız, “bedenin parçaları üzerine vurma, şiddet uygulama ve yumruk atma hareketleriyle psikolojik ve bedensel zarar meydana getirme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَطَشَ**- **يَبْطِشُ**، **سَطا** - **يَسْطُوْ**، **وَكَزَ** - **يَكِزً**، **جَلَدَ** - **يَجْلِدُ**، **سَفَعَ** - **يَسْفَعُ**، **صَكَّ** - **يَصُكُّ**

**يسطون**
	﴿Ve onlara âyetlerimiz apaçık olarak okunduğu zaman, inkâr edenlerin yüzlerinde inkârı tanırsın; neredeyse âyetlerimizi kendilerine okuyanlara saldıracak olurlar. De ki: “Size bundan daha şerlisini haber vereyim mi? Ateş; Allah onu inkâr edenlere vaad etti; ne kötü dönüş yeridir.” (72)﴾ **الحج**

مختار الصحاح:
● [**سطا**] **س ط ا**: **السَّطْوُ** şiddetle bastırarak kahretmektir; ve onunla **سَطَا** etti, **عدا** bâbındandır. **السَّطْوةُ** bir tek keredir; çoğulu **سَطَوات**tır.

معجم الفرائد القرآنية:
**س ط و**
“**يَسْطُونَ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “**يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا**” (72) **الحج**.
**السَّطْو**: elle şiddet uygulama.

الراغب
**سطا**
- **السطوة**: eli kaldırarak şiddet uygulama. Denir ki: **سطا به**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا**﴾ [**الحج/72**]; ve aslı şundandır: **سطا الفرس على الرمكة** ( **الرمكة**: **الأنثى من البراذين**; çoğulu **رماك** ve **رمكات**. **اللسان (رمك)** ) **يسطو**: iki ayağı üzerinde durup iki elini kaldırarak, ya şenlikten yahut dişinin üzerine sıçramaktan; ve **سطا الراعي**: yavruyu ölü olarak annesinin karnından çıkardı; ve **السطوة** su için **الطغو** gibi mecaz yapılır; denir ki: **سطا الماء** ve **طغى**.

ملخص اللسان
1.     **السَّطْوُ**: şiddetle bastırarak kahretme. **السَّطْوة**: bir tek kere; ve **السَّطْوةُ**: şiddet uygulamanın şiddeti.
2.     Ve ona ve onunla **سَطا** etti; **سَطْواً** ve **سَطْوةً**: saldırdı,
3.     Falan, falana **يسْطُو** eder; yani ona karşı uzanıp taşar; ve ancak at **ساطِياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer atların üzerine **يسطو** eder, iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle **يسْطُو** eder,
4.     Ve aygır, kendi **طَرُوقَته**’sinin üzerine **يسْطو** eder.
5.     **سَطا الماءُ**: çoğaldı.
6.     **الأَيْدِي السَّواطِي**: şeyi alan eller;
7.     Ve Hasan’ın, Allah ona rahmet etsin, hadisinde: kadın bulunmadığı ve onun hakkında korkulduğu zaman erkeğin kadın üzerine **يَسْطُوَ** etmesinde bir beis yoktur; yani çocuğu karnında ölü olarak takılıp kaldığı zaman, ebe bulunmamasıyla birlikte onun, elini onun ferci içine sokup çocuğu çıkarması vardır; ve o fiil **السَّطْو**dur; ve aslı kahirlik ve şiddetle bastırmadır.
8.     Ve **سَطَا** **سَطْواً**: cezalandırdı,
9.     **سَطَا الفَرَسُ** **سَطْواً**: yürüyüşte başını dikine bindi.

لسان العرب
● - **سطا**: **السَّطْوُ**: şiddetle bastırarak kahretme. **السَّطْوة**: bir tek kere; çoğulu **السَّطَوات**. Ve ona ve onunla **سَطا** etti; **سَطْواً** ve **سَطْوةً**: saldırdı; ve aygır da böyledir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يكادُونَ يسْطونَ بالذين يَتْلُون عليهم آياتِنا**; bunu Sa‘leb tefsir etti ve dedi ki: manası “ellerini bize doğru uzatırlar”; Ferrâ dedi ki: yani Mekke ehli, Müslümanlardan bir adamın Kur’an okuduğunu işittikleri zaman neredeyse ona şiddet uygularlardı. İbn Şümeyl: falan, falana **يسْطُو** eder; yani ona karşı uzanıp taşar. İbn Berrî: ona **سَطا** etti ve ona **أَسْطى** etti; Evs dedi ki:
  ففاؤُوا ولو **أَسْطَوْا** على أُمِّ بعضِهم،
  أَصاخَ فلم يَنْطِقْ، ولم يَتكلَّمِ
Ve **أَميرٌ ذو سَطْوةٍ**; **السَّطْوة**: şiddet uygulamanın şiddeti. Ve ancak at **ساطِياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer atların üzerine **يَسْطو** eder, iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle **يسْطُو** eder; ve aygır, kendi **طَرُوقَته**’sinin üzerine **يَسْطو** eder. Ve denir ki: **اتَّقِ سَطْوَتَه**; yani onun yakalamasını. İbnü’l-A‘râbî: falan falanla **ساطى** etti; yani ona karşı sert davrandı; ve **طاساه** etti; yani ona yumuşak davrandı. Ebû Saîd: adam kadına **سَطا** etti ve onu **سَطَأَها** etti; yani onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve **سَطا الماءُ**: çoğaldı. Ve çoban, deve ve at üzerine **سَطْواً** ve **سُطُوّاً** ile **سَطا** etti: elini onun rahmine soktu da aygırın suyunu ondan çıkardı; bu, aşağılık bir aygır onun üzerine sıçradığı yahut su bozuk olup ondan döl tutmadığı zaman olur; ve çıkmazsa deve döl tutmaz. Ebû Zeyd: **السَّطْوُ**, erkeğin elini rahme sokup yavruyu çıkarmasıdır; **المَسْطُ** ise elini rahme sokup **الوَثْرَ**ı çıkarmasıdır; o, aygırın suyudur; Ru’be dedi ki:
  إن كنتَ من أَمرِك في مَسْماسِ،
  فاسْطُ على أُمِّكَ سَطْوَ الماسي
Leys dedi ki: kadının üzerine **يُسْطى** edilir; çocuğu karnında ölü olarak takılıp kaldığı zaman çıkarılır. Ve hamile üzerine **سَطا** etti ve **ساطَ** etti; ters çevrilmiş (lafız); onun çocuğunu çıkardığı zaman. Ebû Amr: **الساطي**, azgınlaşıp bir develerden başka develere çıkan aygırdır; Ziyâd et-Tammâhî dedi ki:
  قامَ إلى عذْراءَ بالغُطاطِ،
  يَمْشي بمثْلِ قائِمِ الفُسْطاطِ
  بمُكْفَهِرِّ اللَّوْنِ ذي حَطاطِ،
  هامَتُه مثلُ الفَنِىقِ الساطي
Asma‘î dedi ki: **الساطي** atlardan, **البعيدُ الشَّحْوَة**dir; o da adımdır. Ve **سَطا** at; yani adımı uzaklaştırdı. Ve **فرسٌ ساطٍ**: atların üzerine **يَسْطُو** eder. Ve kadın üzerine **سَطا** etti: yavruyu ölü olarak çıkardı. İbn Şümeyl: **الأَيْدِي السَّواطِي**: şeyi alan eller; ve şu beyti okudu:
  تَلَذُّ بأَخْذِها الأَيْدي السَّواطِي
(* “تلذ ...” sözü bir beytin ikinci yarısıdır; ve ilk yarısı, esas’ta olduğu üzere: ركود فيالاناء لها حميا).
Ve Ebû Ubeyd, kadında **السَّطْو**yu nakletti; dedi ki: Hasan’ın, Allah ona rahmet etsin, hadisinde: kadın bulunmadığı ve onun hakkında korkulduğu zaman erkeğin kadın üzerine **يَسْطُوَ** etmesinde bir beis yoktur; yani çocuğu karnında ölü olarak takılıp kaldığı zaman, ebe bulunmamasıyla birlikte onun, elini onun ferci içine sokup çocuğu çıkarması vardır; ve o fiil **السَّطْو**dur; ve aslı kahirlik ve şiddetle bastırmadır. Ve **فرسٌ ساطٍ**: **بعيدُ الشَّحْوة**; ve denildi ki: o, koşusunda kuyruğunu kaldırandır; ve o övülmüştür; ve gerçekten **سَطَا** eder, **يَسْطُو** eder, **سَطْواً**. Ve Ru’be dedi ki:
  عَمّ اليَدَيْنِ بالجِرَاءِ سَاطِي
(* “عم اليدين ...” sözü asılda böyledir; belki “غمر”dır.)
Ve şair dedi ki:
  وأَقْدَر مُشْرِف الصَّهَواتِ سَاطٍ،
  كُمَيْت لا أَحَقّ ولا شَئِيتُ
Ve **سَطَا** **سَطْواً**: cezalandırdı; ve denildi ki: **سَطَا الفَرَسُ** **سَطْواً**: yürüyüşte başını dikine bindi.

مقاييس اللغة:
(**سطا**) **السين** ve **الطاء** ve illetli harf, kahirlik ve yükseklik üzerine delalet eden bir asıldır. Denir ki: ona **سطا** etti, **يسطو** eder; bu, onu şiddetle bastırarak kahrettiği zamandır. Ve denir ki: **فرسٌ ساطٍ**; diğer atların üzerine **سطا** ettiği zaman. Ve aygır, kendi **طَرُوقته**’sinin üzerine **يسطو** eder. Ve denir ki: çoban koyun üzerine **سطا** etti; yavrusu karnında öldüğü zaman, onun üzerine **سطا** etti de onu çıkardı. Ve denir ki: **سطا الماء**; çoğaldığı zaman. Ve dil ehlinden bazıları, **الفَرَس السَّاطي** hakkında dedi ki: o, **الحُضْر**da kuyruğunu kaldırandır. Şeybânî dedi ki: **السَّاطي**: deve, azgınlaştığı zaman bir develerden başka develere çıkar. Dedi ki:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *

القاموس المحيط:
Ve ona ve onunla **سَطَا** etti; **سَطْواً** ve **سَطْوَةً**: saldırdı; yahut şiddetle bastırarak kahretti. Ve su: çoğaldı. Ve yemeği: tattı. Ve at: adımı uzaklaştırdı. Ve çoban, deve üzerine: elini onun rahmine soktu ki içinde bulunan aygır suyundan olanı çıkarsın. Ve at: başını dikine bindi. Ve onunla **سَاطاهُ**: ona karşı sert davrandı. Ve **السَّاطِي**: adımı uzak olan at; ve koşusunda kuyruğunu kaldıran; ve azgın aygır, bir develerden başka develere çıkar; ve uzun olan.

تاج العروس:
( Ona ve onunla **سطا عليه وبه** ) ve Cevherî ikinciyle yetindi. ( **سطوا وسطوة** ) ve Cevherî birincisiyle yetindi. ( **صال** ) **المحكم**’de olduğu gibi; ve **التهذيب**’de: falan üzerine **سطا** etti: uzanıp taştı. ( yahut şiddetle bastırarak kahretti ) bunu Cevherî nakletti; ve bu, Leys’in sözüdür. Ve **المفردات**’ta: **السطو** eli kaldırarak şiddet uygulamadır; denir ki: **سطابه**; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **يكادون يسطون بالذين يتلون عليهم آياتنا**. İbn Sîde dedi ki: yani Mekke ehlinin müşrikleri, bir Müslümanın Kur’an okuduğunu işittikleri zaman neredeyse ona saldırırlardı. Ve Sa‘leb dedi ki: manası “ellerini onlara doğru uzatırlar”. ( Ve ) mecazdan: **سطا** ( su ) ( çoğaldığı ) ve kabardığı zaman; ve aynı şekilde **طغى**. ( Ve ) mecazdan: **سطا** ( yemek ) yani ( onu tattı ) ve onu aldı. ( Ve ) **سطا** ( at: adımı uzaklaştırdı ) Ebû Sehl el-Herevî’nin hattıyla **الصحاح** nüshasında böyledir; ve bazısında “adımı uzaklaştırdı” ( **ابعد الخطوة** ). ( Ve ) **سطا** ( çoban deve üzerine ) **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve at üzerine de, **المحكم**’de olduğu gibi; ( elini onun rahmine soktu ki içinde bulunan ) **الوثر**dan olanı çıkarsın; o da ( aygırın suyu )dur; ve çıkmazsa deve döl tutmaz; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المحكم**’de: bu, aşağılık bir aygır onun üzerine sıçradığı yahut su bozuk olup ondan döl tutmadığı zaman olur. Ve kaynaklarından **السطو** ve **السطو** ( **كعلو** vezninde ) zikretti. ( Ve ) denildi ki: **سطا** ( at: yürüyüşte başını dikine bindi ) **المحكم**’de böyledir. ( Ve **وساطاه** ) **مساطاة**: ( ona karşı sert davrandı ) bunu Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. ( Ve **الساطى** ) atlardan: ( adımı uzak olan at ) ve **الصحاح**’ta: **البعيد الشحوة**; o da adımdır; Asma‘î söyledi. Ve **التهذيب**’de: denildi ki, at ancak **ساطيا** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer atların üzerine **يسطو** eder, iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle **يسطو** eder. ( Ve ) **الصحاح**’ta: denir ki o, ( koşusunda kuyruğunu kaldıran )dır; yani koşusu; İbn Sîde ekledi: ve o övülmüştür. Ve şu beyti okudu:
واقدر مشرف الصهوات ساط * كميت لا احق ولا شئيت
Ve Ezherî, Ru’be’nin şu beytini okudu:
* غمر اليدين بالجراء ساطى *
( Ve ) **الساطى**: ( azgın aygır ) ki ( bir develerden başka develere çıkar ); bunu Cevherî, Ebû Amr’dan nakletti; ve şu beyti okudu:
* هامته مثل الفنيق الساطي *
( Ve ) **الساطى**: ( uzun ) olan; develerden ve başkalarından. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **سطا سطوا**: cezalandırdı. Ve **امير ذو سطوة**: yani sövdü ve vurdu. Ve denir ki: **اتق سطوته**; yani onun yakalamasını. Ve **الصحاح**’ta: **السطوة** bir tek keredir; çoğulu **السطوات**. Ve aygır, kendi **طروقته**’sinin üzerine **يسطو** eder. Ve çoban, kendi devesi üzerine **سطا** etti: ondan yavruyu ölü olarak çıkardı. Ve **مَسْط**: aygırın suyunu çıkardığı zaman; Ezherî böyle ayırdı. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: hamile üzerine **سطا** etti ve **ساط** etti; ters çevrilmiş; onun çocuğunu çıkardığı zaman. Ve Ebû Ubeyd, kadında **السطو**yu nakletti; ve ondan Hasan’ın hadisi: “erkeğin kadın üzerine **يسطو** etmesinde beis yoktur”; ve Leys onu tefsir etti ve dedi ki: çocuğu karnında ölü olarak takılıp kaldığı zaman çıkarır; yani onun hakkında korkulduğu ve bunu yapacak bir kadın bulunmadığı zaman. Ru’be dedi ki:
ان كنت في امرك في شماس * فاسط على آلك سطو الماسى
Ve **الايدى السواطى**: şeyi alan eller. Şair dedi ki:
* تلذ باخذها الايدى السواطى *
Ve **ساطاه**: ona yumuşak davrandı; İbnü’l-A‘râbî’den de; **التهذيب**’de olduğu gibi; o, zıtlardandır. Ve **سطاها**: onunla cinsel ilişkiye girdi; Ebû Saîd’den; ve ondan, mu‘ceme ile de rivayet edilir; yakında geleceği üzere.
