# سطو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سطو

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**س ط و**، **س و ط**، **ط و س**، **و س ط**، **ط س ي**، **ط ي س**، **ط س أ** kullanılagelenlerdir

**سطو**:
**السَّطو**: insanların üzerine, onların üstünden onları kahrederek yayılmadır; “ona ve onunla **سَطَوْتُ**” denir. Aziz ve yüce Allah dedi ki: “Neredeyse, kendilerine âyetlerimizi okuyanlara saldıracaklar.”
Ve **السُّطو**: yakalamanın şiddetidir. Ancak at **ساطياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer bütün atların üzerine saldırır; iki ayağı üzerinde doğrulur ve iki eliyle saldırır.
Ve aygır, kendi dişisine saldırır.
Ve **السَّطْو**: çobanın saldırması; böylece elini dişi devenin rahmine sokması, sonra yavrusunu parçalanmış olarak çıkarmasıdır. Bazen yavru onun karnında takılır; böylece çıkarılır. Üzerine korkulursa kadınla da yapılır.
Ve atların koştuğu zaman **سَطْوُ**’su: hiçbir şeyi bırakmamasıdır; toynaklarının nasıl düştüğüne aldırmaz.
Ve bazen çoban, üzerine aşağılık bir aygır sıçradığında kısrağa saldırır; eliyle onun rahmine dokunur, sonra **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; gebe kalmasın diye. Rü’be dedi ki:
Eğer işinden **مَسماسِ** içinde isen
O hâlde annenin üzerine elmasın saldırışı gibi saldır
Ve denir ki: “Onun **سَطْوتَهُ**’sinden sakın”; yani onu aldı.

**سوط**:
**السَّوْط**: bilinen (kırbaç). Ve **السَّوْط**: senin bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi ki: “Onun eti, kanımla ve etimle karıştırılmıştır.”
Ve **المِسْوَطُ**: onunla karıştırılan şeydir. Ve **السَّوّاطُ**; ve “işini **سَوّط** etti, **تَسْويطاً**” yani onda karıştırdı. Dedi ki:
Onu, kötü görüşlü, muvaffak olmayan biri olarak karıştır;
Ben onun karıştırılmasına yardımcı değilim.
Ve **السُّوَيْطاء**: hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

**وسط**:
**الوَسْط** (hafifletilmiş olarak) bir şey için bir yer olur; “Zeyd evin ortasındadır” dersin. Sin’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
Ve falan, bir insan topluluğunun ortasına girdi; o, onların ortasına girer; onların ortasında olduğunda.
Ve semerin ortası **واسِطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, arka ile ön arasında bir ortadır. Onun çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın ortası: dizilmiş dizinin ortasında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soyu itibarıyla **وَسِيطُ**’tur. Ve **وَسُطَ** oldu: **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** (onu) **توسيطا**.
Dedi ki:
**حنظلةَ**’den **الأُصْطُمّا**’yı ortaladım
Ve falan evin ortasıdır; ve bir kadın ortadır. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **واسط**: bir bölgedir. Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adil olanı ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

**طوس**:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye denir ki: “O, elbette **مُطَوَّسٌ**’tur.” Rü’be dedi ki:
**الغَبْغَبِ** sahibi **المُطَوَّسِ** zamanlar

**طسي**:

**طسأ**:
**طَسِيَتْ** nefsi; böylece o **طاسية**’dir; yani yağlıyı yemekten değişti; onu tiksinir görürsün. Hemzelenebilir.
Ve isim: **الطُّسْأَةُ**. Ve bu şey beni **أطسَأني** etti.

**طيس**:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(lar)dır. Rü’be dedi ki:
Kavmimi, **الطَّيْسِ**’in sayısı gibi saydım
İz gitti kavim, kerimler, **ليسي** olarak
