# سعر (س-ع-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Sa’ire” ateşin alevidir

- Harfler: س - ع - ر
- Kur'an'da: 19 geçiş · 19 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السَّعِيرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90.md) | الْفَعِيلِ | Yakıcı | 8 | 8 | [22:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/22:4.md) |
| [سَعِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Yakıcı | 7 | 7 | [4:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/4:10.md) |
| [وَسُعُرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D8%B9%D9%8F%D8%B1%D9%8D.md) | وَفُعُلٍ | Ve yakıcılar | 2 | 2 | [54:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/54:24.md) |
| [سُعِّرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8F%D8%B9%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِّلَتْ | Yakıldı | 1 | 1 | [81:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/81:12.md) |
| [وَسَعِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعِيلًا | Ve yakıcı | 1 | 1 | [76:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/76:4.md) |

## Mücavir kökler — 82 mücavir (113 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 29 · Hazırladık
2. [خبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Söndü
3. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
4. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
5. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ona yaslanırlar
6. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
7. [سلسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Zincirdir
8. [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sel demektir
9. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Maden eriyiğidir
10. [بكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dilsiz
11. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
12. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
13. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
14. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğille, İç gömlek demektir
15. [رجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Alet olarak kullanılan taştır
16. [صمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sağırlar
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Su birikintisidir
18. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Süleyman
19. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
20. [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Huzme” demet demektir
21. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
22. [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
23. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
24. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
25. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Batın karın demektir
26. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
27. [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
28. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kör demektir
29. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Dengi” demektir
30. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
31. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
32. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye kuş yuvası demektir
33. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dışlama
34. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
35. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alıkoyarlar
36. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
37. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
38. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tan demektir
39. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
40. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
41. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Akledersiniz
42. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bahçe demektir
43. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
44. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
45. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
46. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kasaba
47. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zade : Azık demektir
48. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
49. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tanınan ile
50. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ayn göz, “evya” göze demektir
51. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cürame hurma döküntüsü demektir
52. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
53. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
54. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yüz demektir
55. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
56. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
57. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Onların malları
58. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
59. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kulak demektir
60. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سعر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md), [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md), [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [خبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin harlanması, alevlerin tutuşup yukarı doğru şiddetle yükselmesi ve yayılması |
| Çekirdek Özet 2 | Ahirette azabın sönmeyen, sürekli alevlenen ve içine atılanı kuşatan yakıcı boyutu |
| Çekirdek Özet 3 | İçten içe yanan ihtiras ve taşkınlığın dışa vurumu ile piyasada değerin yükselip alevlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir yanma veya durağan ateş kabul edip harlanma, kışkırtma ve yayılma dinamizmini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سع | Bir yöne doğru gayretle atılma, yayılma, hareketlenme ve enerjinin dışa vurumu; [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) (hızlı yürüme, çaba gösterme) ve [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) (akışın ve talihin açılması) köklerinde de görülen kesintisiz yönelim | ر | Çekirdekteki yayılma ve hareket potansiyelini ateşe, alevin yukarı doğru harlanmasına, tepe noktasına ulaşmasına ve kışkırtıcı bir tutuşmaya dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Enerjinin bir noktadan tutunarak ve batıcı, tahrik edici bir temasla uyanması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İçteki kaynağın, derin odak noktasının dışarıya açılması ve görünür hale gelmesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin en üst noktaya, tepeye tırmanması ve yukarı doğru yükselişi |
| سعر | Tutunup uyarılan iç kaynağın yukarıya doğru şiddetle yükselmesi | İçten tutuşan bir enerjinin kaynaktan fışkırarak tepe noktasına doğru alevlenmesi, harlanması ve parlayarak yayılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin odun veya körükle harlanması, alevin yukarıya doğru canlandırılması; devenin uyuz illetine tutularak içinin yanması ve çöl rüzgarının (semûm) insanın içine işlemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Es‘ar el-Cû‘fî kendi kavmini savunurken düşmanlarına karşı savaşı körükleyeceğini şu beyitle ifade etmiştir: فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ / لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Savaşın ve şerrin kışkırtılması anlamında رجل مسعر حرب ifadesiyle kavga ateşini tutuşturan kimseler için; piyasada eşyanın değerinin tırmanması anlamında سعر السوق ibaresiyle fiyat takdiri için kullanılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سعر kökü, Sami dillerinde ateşin alevlenmesi, tutuşturulması, bir duygunun ya da arzunun şiddetle tutuşması ve fırın/ocak kavramlarıyla morfolojik ve semantik temas halindedir. İbranicede yer alan ve fırtına, şiddetli esinti, çalkantı bildiren köklerle kavramsal olarak tutuşmanın getirdiği çalkantı düzeyinde bağ kurulabilse de doğrudan ateş yakma ve alevlendirme manası Güney Sami ve Arapça sahasında en berrak ve zengin gelişimini tamamlamıştır. Süryanice ve diğer Doğu Sami dillerinde ocağın alev alması ve harlanması anlamındaki kimi türevlerle fonetik benzerlikler taşır. Arapçada kök yalnızca somut ateşi değil; piyasada fiyatın tırmanıp kızışmasını, içteki açlık veya susuzluk hararetini ve aklın dengesini sarsan delilik düzeyindeki coşkuyu ifade eden çok yönlü bir semantik genişlemeye uğramıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateşi harlamak, tutuşturmak ve fiyatın tırmanması | Ateşin yükselmesiyle piyasa rayicinin yukarı doğru oynaması arasındaki izomorfik bağ doğrudan dilde kurulmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çalkantı, şiddetli hareket ve tutuşma bağlamı | Kuzeybatı Sami dillerindeki çalkantı ve fırtına anlamı ile Arapçadaki alevin kıvılcımlanıp yükselmesi ortak bir dinamik köke işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu köke ilişkin doğrudan ve güvenilir bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سعر | Anlamlı | Ateşin harlanması ve parlaması | Alevin tutuşması, fiyatın yükselmesi, savaşın körüklenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) | Anlamlı | Çabukluk ve hız | Bir işe veya hedefe ivmeyle yönelme, acele etme | Ortak enerji ve atılım unsuru taşır; Kur'an'da geçer. |
| [عسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamlı | Zorluk ve darlık | İşlerin sarpa sarması, kolaylığın zıddı | Enerjinin sıkışması ve tıkanması boyutu; Kur'an'da geçer. |
| [عرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Düğün, toplanma ve bağlanma | Gece konaklamak, evlilik bağı kurmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| [رسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B9.md) | Anlamlı | Göz kapağının seğirmesi veya gevşeklik | Eklem bağlarının gevşemesi veya göz pınarının bozulması | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| [رعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%B3.md) | Anlamlı | Titreme ve ürperme | Korkudan veya zayıflıktan bedenin sarsılması | Kur'an'da geçmez; lügatlerde sınırlı kullanımdır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سعر | Merkez | Tutuşma ve alevlenme | Ateşin harlanması, kışkırtılması ve alevin yükselerek yayılması | Hem yakıcılığı hem de alevin canlı, dinamik ve yukarı yönlü taşkınlığını ifade eder. |
| [لهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Alev ve yalım | Alevin kızıl ve dumansız dili, yalımı | سعر kökündeki kışkırtma ve yayılma eyleminden ziyade alevin görünen dili ve parlaklığıdır. |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yakma ve tahrip etme | Ateşin maddeyi tüketmesi, yakıp kül etmesi ve tesiri | سعر alevin uyanması ve harlanması iken, [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) ateşin nesneyi imha edici neticesidir. |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Komşu | Tutuşma ve yakıt | Ateşin maddeden beslenerek yanmaya başlaması | [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) çıra veya yakıt ile ateşin tutunmasını, سعر ise ateşin alevlenip canlanmasını anlatır. |
| [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Şiddetli ateş ve kor | Isının ve ateşin dar bir alanda derinleşip kor haline gelmesi | سعر yayılma ve harlanma iken, [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) için için kaynayan yoğun sıcaklıktır. |
| [خبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88.md) | Zıt | Sönme ve yatışma | Alevin dinmesi, ateşin şevkinin kırılıp sönmeye yüz tutması | سعر kökünün tam zıddı olarak alevin gücünü kaybedip sönmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سعر | Alevlendirmek, harlamak, tırmandırmak | Ateşin ve tutkunun yükselmesi ile piyasa değerinin tırmanması bütünlüğünü taşır. | Kesin |
| Latince | inflammo, accendo | Tutuşturmak, alevlendirmek | Maddi ateşin yanı sıra öfke ve heyecanı körüklemeyi karşılar; piyasa fiyatı yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | blaze, kindle, flare up | Şiddetle alevlenmek, tutuşturmak | Alevin aniden parlayıp büyümesini çok iyi verir; mecazen savaşın veya piyasanın alevlenmesini kısmen karşılar. | Güçlü |
| Almanca | entfachen, auflodern | Alevlenmek, tutuşturmak, körüklemek | Ateşin canlandırılmasını ve fitillenmesini içerir; kökteki açlık harareti ve delilik tonlarını doğrudan kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | embraser, attiser | Ateşe vermek, harlamak, körüklemek | Alevlerin yayılmasını ve bir duygunun ya da çatışmanın kışkırtılmasını ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السَّعِيرُ / سَعِيرًا | Cehennem azabının alevli ve harlı hali | Cehennemin bizzat kendisi veya oradaki tırmandırılmış yakıcı alev; Nisâ [4:10](https://lisan.digital/tr/ayet/4:10.md), Furkân [25:11](https://lisan.digital/tr/ayet/25:11.md), Mülk [67:5](https://lisan.digital/tr/ayet/67:5.md). |
| سُعُرٍ | Delilik, çılgınlık, haddi aşan taşkınlık ve iç yanması | İnkarcıların peygamberi itham ederken veya kendi azaplarındaki zihni ve ruhi savrulmayı anlatırken; Kamer [54:24](https://lisan.digital/tr/ayet/54:24.md), Kamer [54:47](https://lisan.digital/tr/ayet/54:47.md). |
| سُعِّرَتْ | Tutuşturulma, alev alev parlatılma fiili | Kıyamet sahnesinde cehennem ateşinin harlanıp kışkırtılması bağlamında; Tekvîr [81:12](https://lisan.digital/tr/ayet/81:12.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennemin mahiyeti | Cehennem azabının ebediyeti, ateşin yaratılmışlığı ve sönmeyen bir tutuşma halinde oluşu | Azabın maddeten ve ruhen tükenmeyen bir harlanma ve alev oluşu |
| Fıkıh | İktisadi ahkam ve narh (fiyat tespiti) | Piyasaya kamu otoritesinin müdahale edip fiyat koyması (tes'îr) caiz midir meselesi | Fiyatın arz ve talep dengesiyle kendiliğinden serbestçe yükselip dengelenmesi |
| Tefsir | Kıyamet ve azap tasvirleri | سُعُرٍ lafzının delilik mi, cehennem alevleri mi yoksa helak edici zorluk mu olduğu | Ruhsal hezeyan ile fiziksel yakıcılık arasındaki semantik geçişkenlik |
| Hadis | Piyasa ahlakı ve savaş olgusu | إن الله هو المسعر hadisi bağlamında piyasa serbestisi ve رجل مسعر حرب ibaresi | Fiyatları koyanın ve dalgalandıranın ilahi nizam oluşu; savaş körükleyiciliği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ceza ve adalet dengesi | Yakıcı ve sönmeyen arınma/azap ilkesi | Kötülüğün kendi enerjisiyle kendisini tüketmesi | Günahın içsel hararetinin ahirette nesnel bir alev denizine dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kimyasal reaksiyon | Yanma tepkimesinin hızlanması ve alevlenme | Maddenin hızla oksitlenerek enerji açığa çıkarması | Yanma sürecindeki aktivasyon enerjisinin yükselip tutuşmanın yayılması | Güçlü |
| Siyasi | Çatışma ve kriz yönetimi | Çatışmanın körüklenmesi (fitne ateşi) | Sosyal gerilimi ve kutuplaşmayı tırmandırma | Bireylerin veya hiziplerin toplumsal çatışmayı kışkırtarak savaşı harlaması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa mekanizması ve fiyatlama | Piyasa fiyatı ve narh (tes'îr) | Değerin arz-talep şartlarında tırmanması | Fiyatın darlık veya talep sebebiyle piyasada yukarı yönlü alevlenip parlaması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal kaçak ve eksotermik zincirleme tepkime | Bir sistemde sıcaklığın artışının tepkime hızını artırması ve açığa çıkan ısının alevlenmeyi kontrolsüzce tırmandırması mantığıyla tam örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif histeri ve piyasa spekülasyonu | Bireysel öfke veya panik dalgasının kitle içinde aniden tutuşarak irrasyonel bir deliliğe (sueur) ve spekülatif fiyat patlamasına dönüşmesi durumudur. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سعر kökünü yalnızca mitolojik veya soyut bir cehennem çukuru adı sayarak kökün dinamik alevlenme, kışkırtma ve piyasa fiyatlanması manalarını koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca ateşin bir ismi değil; alevin canlanması, cehennemin harlanması ve aynı zamanda zihinsel bir sayıklama, çılgınlık ve taşkınlık halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kamer suresindeki سُعُرٍ lafzını sadece fiziksel ateş kabul edip inkarcı kavimlerin peygambere yönelttiği psikolojik ve zihinsel taşkınlık ithamını kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cehennem azabının pasif bir cezaevi değil; kışkırtılmış, dinamik, durmaksızın harlanan ve suçlunun kendi iç taşkınlığıyla rezonansa giren yakıcı bir alev olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret azabının dehşetini anlatan Mekkî surelerde ve inkarcıların peygamberlere karşı gösterdiği küstahça taşkınlıkları aktaran kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın mekanik bir durağanlık taşıdığı zannını yıkar; azabın kökündeki içsel hararet, çılgınlık ve tutuşma mantığını sergileyerek cezanın suçla mahiyet benzerliğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateşin kuru yakıt veya körük darbesiyle birdenbire tutuşup parlaması, alevin yukarı doğru harlanarak yükselmesi ve yayılmasıdır.
- Soyut anlam: İçte biriken hırs, öfke, cinnet veya piyasa talebinin kontrol sınırını aşarak dışarıya şiddetli bir taşkınlık ve artış şeklinde patlamasıdır.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki gizil enerjinin kışkırtıcı bir etkiyle kinetik ve tahripkar bir parlama eşiğine ulaşması, değer ve hararetin tırmanışıdır.
- LaTeX modeli: $$E(t) = E_0 + \int_{0}^{t} \alpha \cdot \phi(\tau) \, d\tau \implies \frac{dE}{dt} > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E(t)$ zaman içindeki toplam alevlenme ve hararet seviyesini, $E_0$ başlangıçtaki gizil tutuşma potansiyelini temsil eder. $\alpha$ kışkırtma ve körükleme katsayısını, $\phi(\tau)$ sisteme dışarıdan veya içeriden dahil olan harlayıcı etkiyi gösterir. Türevin sıfırdan büyük olması ($\frac{dE}{dt} > 0$), alevin, fiyatın veya ruhsal taşkınlığın kesintisiz bir tırmanış ve yükselme dinamiğinde olduğunu matematiksel olarak modeller.

## Geçtiği ayetler (19 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/4:10.md) — سَعِيرًا

إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا

Meal (IK): Yetimlerin mallarını zulmen yiyenler; karınlarına sadece ateş doldurmuş olurlar. Zaten onlar çılgın bir ateşe gireceklerdir.

### [Nisa 4:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/4:55.md) — سَعِيرًا

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا

Meal (IK): Onlardan bir kısmı ona inandı, bir kısmı da ondan yüz çevirdi. Çılgın ateş olarak cehennem yeter.

### [İsra 17:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/17:97.md) — سَعِيرًا

وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِهِ وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وَبُكْمًا وَصُمًّا مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Allah kimi hidayete erdirirse; o, hidayete ermiştir. Kimi da dalalete düşürürse; O’ndan başka onlar için dostlar bulamazsın. Biz, onları kıyamet günü körler, dilsizler ve sağırlar olarak yüzüstü haşredeceğiz. Yurtları cehennemdir. O ne zaman sönmeye yüz tutsa; hemen alevini artırırız.

### [Hac 22:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/22:4.md) — السَّعِيرِ

كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Onun aleyhinde şu hüküm yazılmıştır: O, kendisini dost edinen kimseyi saptırır ve alevli ateşin azabına götürür.

### [Furkan 25:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/25:11.md) — سَعِيرًا

بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا

Meal (IK): Fakat onlar, kıyamet saatını da yalanladılar. Biz, o saatın geleceğini yalanlayanlara öyle çılgın bir ateş hazırladık ki.

### [Lokman 31:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/31:21.md) — السَّعِيرِ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Onlara: Allah’ın indirdiklerine uyun, denilince: Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız, derler. Ya şeytan, onları yalımlı azaba çağırıyor idiyse?

### [Ahzab 33:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/33:64.md) — سَعِيرًا

إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; kafirleri la’netlemiştir. Ve onlara çılgın alevler hazırlamıştır.

### [Sebe 34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/34:12.md) — السَّعِيرِ

وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Süleyman’a da rüzgarı, gündüz estiğinde gidişi bir aylık mesafedir. Akşamleyin de gelişi bir aylık mesafedir. Ve onun için su gibi erimiş bakır akıttık. Cinnlerden de Rabbının izniyle elinin altında iş göreni verdik. Onlardan her kim, Bizim emrimizden çıkarsa; ona alevli ateşin azabından tattırırız.

### [Fatır 35:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/35:6.md) — السَّعِيرِ

إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Muhakkak ki şeytan, sizin düşmanınızdır. Öyleyse siz de onu düşman edinin. O, taraftarlarını ancak çılgın alevli ateşin yaranı olmaya çağırır.

### [Şura 42:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/42:7.md) — السَّعِيرِ

وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ

Meal (IK): Şehirlerin anasını ve onun çevresinde bulunanları uyarman ve hakkında hiç bir şüphe bulunmayan o toplanma günüyle korkutman için, sana böyle arabça bir Kur’an vahyettik. Bir fırka cennette, bir fırka da çılgın alevli cehennemdedir.

### [Fetih 48:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/48:13.md) — سَعِيرًا

وَمَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَعِيرًا

Meal (IK): Kim, Allah’a ve Rasulüne iman etmezse; muhakkak ki Biz; kafirler için çılgın bir ateş hazırlamışızdır.

### [Kamer 54:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/54:24.md) — وَسُعُرٍ

فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ

Meal (IK): Dediler ki: İçimizden bir insana mı uyacağız? O zaman biz, sapıklık ve delilik etmiş oluruz.

### [Kamer 54:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/54:47.md) — وَسُعُرٍ

إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ

Meal (IK): Muhakkak ki suçlular; sapıklık ve çılgın ateşler içindedirler.

### [Mülk 67:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/67:5.md) — السَّعِيرِ

وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, yere en yakın göğü kandillerle donattık. Onlarla şeytanların taşlanmasını sağladık. Ve onlara, çılgın alevli azabı hazırladık.

### [Mülk 67:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/67:10.md) — السَّعِيرِ

وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Eğer kulak vermiş veya akletmiş olsaydık, bu çılgın alevli ateş halkı arasında bulunmazdık, derler.

### [Mülk 67:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/67:11.md) — السَّعِيرِ

فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Böylece günahlarını itiraf ettiler. Yok olsun çılgın alevli cehennem ashabı.

### [İnsan 76:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/76:4.md) — وَسَعِيرًا

إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَا وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا

Meal (IK): Gerçekten Biz; kafirler için zincirler, demir halkalar ve alevlendirilmiş bir ateş hazırladık.

### [Tekvir 81:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/81:12.md) — سُعِّرَتْ

وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ

Meal (IK): Cehennem kızıştırıldığı zaman;

### [İnşikak 84:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/ayet/84:12.md) — سَعِيرًا

وَيَصْلَى سَعِيرًا

Meal (IK): Ve çılgın aleve girecektir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Sa’ire” ateşin alevidir. “Se’r” mastar olarak ısıtılmak ve kaynatılmak anlamlarına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و السين والراء معهما

)ع س ر، ع ر س، س ع ر، س ر ع، ر س ع مستعملات، ر ع س مهمل( عسر: العُسْرُ: قلّة ذات اليد. والعُسْرُ نقيض اليُسْر، والعُسْرُ خلافٌ والتواءٌ.
أمرٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ويومٌ عسيرٌ وعَسِرٌ، ولم أسمع: رجلٌ عَسِرٌ.
وعسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً، ويجوز عَسارة، ونعته عسير. وعَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً، وهو شاذ، لاختلاف تصريفه في الفعل والنعت. قال:
عليك بالميسور واترك ما عسر
وإن أداروك لشربٍ فاستدر
ورجلٌ أَعْسَرُ بينُ العَسَرِ. وأَعْسَرُ يَسَرٌ وامرأةٌ يسراء عسرة إذا كان يعمل بيديه معاً فإذا عمل بيده الشُّمْلَى وكانت غالبة على اليُمْنَى فهو أَعْسَرُ.
وأَعْسَرَ الرجلُ إذا صار من مَيْسَرَةٍ إلى عُسْرة. وعَسَرْتُه أعْسُرُه عُسْراً إذا لم تَرْفُقْ به إلى ميسرة.
والمعسورُ: المضّيَّق عليه. وبلغت معسوره إذا لم تَرْفُقْ به، وعَسَّرْتُ عليه تعسيراً، أو عَسَرْتُ عليه عُسْراً إذا خالفته.
ومن العرب من يقول: عَسُرَ الأمر وعَسِرَ الرّجل فرقا بينهما.
والعُسْرَى ذَهابُ اليُسْرَى.
ويقال: يَسَّرَهُ الله للعُسْرَى، لا وّفقه لليُسْرَى وما كان أعسر ولقد كان عمل بعسارة.
واستعسرته: طلبت معسوره.
واستعسر الأمر وتعسَّر، أي: التوى.
وتغسّر الغزل بالغين المعجمة إذا التبس فلا يقدر على تخليصه، ولا يقال بالعين المهملة إلاّ تجشماً.
وأَعْسَرَتِ المرأةُ: عَسُر عليها وِلادُها. وقيل: أَعْسَرت وأنّثت إذا دُعيَ عليها، وأيسرت وأذكَرتْ إذا دُعي لها.
والعَسِيرُ: الناقةُ التي اعتاصت فلم تحملْ سَنَتها. قال:
وعسيرٍ أدماءَ حادرةِ العي		نِ خنوفٍ عَيْرانةٍ شِملالِ
ويقال: عَسِرَ الناقةُ، وناقةٌ عاسرةٌ تَعْسِرُ إذا عَدَتْ، أي: ترفع ذنبها.
قال:
تراني إذا ما الرّكبُ جدّوا تنوفةً		تُكَسّرُ أذناب القلاص العواسِرِ
وناقَةٌ عَوْسَرانيّة، وهي التي تُرْكَبُ من قبل أن تُراضَ. والذَّكَرُ عَيْسرانّي كالمنسوب، وإن شئت طرحت الياء، وضممت السّين كما تضمّ الخيُزران، فتقول: عَيْسُران، وتفتح السين أيضاً كما تفتح الغَيْدَقان، فتقول عَيْسَران.
عرس:
العِرْسُ: امرأة الرّجل.
ولبوءة الأسد عِرْسُه.
والعَروس نعتٌ للرجل والمرأة، استويا فيه ما داما في تعريسهما إذا عَرَّس أحدهما بالآخر.
وأحسن ذلك أن يقال للرجل: مُعْرِسٌ، لأنّه أَعْرَسَ أي: اتخذ عِرْساً.
والعُرْسُ: اسم الطعام الذي يُعْرَسُ للعّروس. والعرب تؤنث العُرْس. قال:
يمشي إذا أخذ الولـيد بـرأسـه		مشيا كما يمشي الهجين المُعْرِسُ
هذا هو الذي يُعْرِسُ العُرْس، وهو اسم الطعام الذي يُعْرَسُ للعَروس.
قال عرّام: عَرِسَ الرجلُ يَعْرَسُ عَرَساً، أي: بَطِرَ. ويقال: عَرِسَ به، أي: لزمه، واعترسوا عنه، أي: تفرَّقوا.
والعِرْسِيّ: ضربٌ من الصّبغ يشبه لون ابن عرس.
والعِرِيّسُ: مأوى السد في خيسٍ من الشجر والغياض في أشدها التفافاً. وقول جرير:
أَجَمي فيهِمْ وعِرّيسي
يعني: منبت أصله في قومه.
والتَّعريس: نزول القوم في السّفر من آخر الليل، ثم يقعون وقعة ثم يرتحلون. قال زهير:
وعرّسوا ساعةً في كُثْبِ أَسْنُمَةٍ		ومنهم بالقَسُوميّات مُعْـتَـرك
ابن عرس: دويبّة دون السّنَّوْر أَشْتَرُ أَصَكُّ، وربّما أَلِفَ البيت فَرجَنَ فيه. وجمعه: بناتُ عرسٍ، هكذا يجمع ذكراً كان أم أنثى.
سعر:
السّعْرُ: سعر السوق الذي تقوم عليه بالثمن. تقول: أسعر أهل السّوق إسعاراً، وسّعروا تسعيراً إذا اتفقوا على سِعْر.
وقيل للنبيّ صلى الله عليه وآله: سَعِّرْ لنا. فقال: المُسَعّرُ الله.
والسِّعر: وَقود النار والحرب. قال:
شددت لها أزري وكنت بسعرها		سعيداً وغير الموقديها سعيدها
وسعّرت النار في الحطب والحرب، وسعّرت القوم شراً، ويجوز بالتّخفيف. واستعرت النار في الحطب، واستعرت الحرب والشرّ.
ورجل مِسْعَر حربٍ، أي: وقَاد لها. قال الضرير: موقد لها والسّاعور: كهيئة تنّور يحفر في الأرض.
والسعير: النار. والسُّعار حرّها، وهو السُّعر أيضاً وسُعِرَ الرجل فهو مسعور إذا ضربه السّموم والعطش. قال:
أَسْعَرَ ضَرْباً أو طُوْالاً هِجْرَعا

يعني طويلاً.
والسَّعْرَةُ في الانسان لون يضرب إلى سواد فُوَيْقَ الأدَمَة. والسُّعرة في الأشياء على ما وصفنا.
ومساعرُ البعيرِ: مشافِرُهُ. قال أبو ليلى: آباطُه وأرفاعُه. الواحد: مَسْعَرٌ، وهو أيضاً أصل ذنب البعير حيث دقّ وَبَرُهُ. ويقال لها: المشاعر، لأنّ في تلك المواضع من جسده شعراً، وسائر جسده وَبَر.
والسّعْراوةُ التي تتردد في الضوء الساقط في البيت من الشمس من الهباء المنبتّ.
سرع:
السَّرعُ: من السّرعة في جري الماء وانهيار المطر ونحوه. وقال:
....................		غربٌ على ناضحٍ في سجله سَرَعُ
والسّريع: نقيض البطيء ما كان سريعاً ولقد سَرُع سُرْعة.
وأما قولك: قد أسرع فإنه فعل مجاوز يقع معناه مضمراًعلى مفعول به، أي: أسرع المشيَ وغيره، لمعرفته عند المخاطبين، استغني عن إظهاره فأضمر. ومثله: أفْصَح فلان، أي أفصح القول، وفُصح الرّجل فصاحةً أي: صار فصيحاً.
والسَّرْعُ: قضيب سنة من قضبان الكرم، وجمعه: سُرُوع.
وهي تَسْرُعُ سُرُوعاً. فهي سارعة. والجميع سوارع ما دامت غرّتها تقودها.
والسَّرْع اسم للقضيب خاصّةً، ويقال لكلّ قضيب ما دام غضّاً رطباً: سَرَعْرَع. وإن أنثها قلت: سرعرعة. قال يصف الشباب:
أزمان إذ كنت كنعت الناعتِ
سَرَعْرَعاً خوطاً كغصنٍ نابتِ
وسَرَعانُ الناس: اوائلهم الذين يسبقون إلى أمر.
ويقال: لسُرعان ما صنعت كذا، ولوُ شكان ما خرجت، في معنَى ما أسرعَ ما صنع، وهنّ ثلاث كلمات ثلاث:سرعان، ووشكان، وعجلان، وحرّك عرّام سَرَعان ووَشَكان. قال بشر:
أتخطب فيهم بعد قتل رجالهم		لَسُرْعان هذا والدّماء تَصَيَّبُ
واليَسْرُوع والأسروع: دودٌ تكون على الشوك والحشيش. الواحد: يسروعة وأسروعة. والجمع: الأساريع. قال امرؤ القيس:
وتعطو برخْصٍ غيرِ شننٍ كأنّه		أساريعُ ظبيٍ أو مساويكُ إسحل
نسب الدّود إلى رملٍ يُسمَّى ظبياً. وقال أبو الدقيش، نسبها إلى الظّبي، لأن الظباء تأكل هذا الضرب من الدّود كما تأكل النمل. وضمّ الياء لغةً وجمعهُ يساريع. قال: ونحن نسمي تلك الدود السُّرْفَةَ، ويجمع على سُرَفٍ.
رسع:
رسعتَ عين الرجل، أي فَسَدَتْ وتغيّرت. رجُلٌ مُرَسِعٌ ومُرَسِعّةٌ. وقد رَسَعَ ورَسَّعَ، لغتان. قال:
مرسّعة وسط أرباعه		به عَسَمٌ يبتغي أرنبا

##### Türkçe

باب **العين** ve **السين** ve **الراء** onlarla birlikte

(**ع س ر**، **ع ر س**، **س ع ر**، **س ر ع**، **ر س ع** kullanımdadır; **ر ع س** ihmaldir) **عسر**: **العُسْرُ**: eldekî varlığın azlığı. Ve **العُسْرُ** **اليُسْر**’ün zıddıdır; ve **العُسْرُ** muhalefet ve bükülmedir.
**أمرٌ عسيرٌ** ve **عَسِرٌ**; ve **يومٌ عسيرٌ** ve **عَسِرٌ**; ve işitmedim: **رجلٌ عَسِرٌ**.
Ve iş zorlaştı: **عسُر الأمر يَعْسُر عُسْراً**; ve **عَسارة** caiz olur; ve onun sıfatı **عسير**’dir. Ve **عَسِرَ الأمر يَعْسَرُ علينا عَسْراً**; ve o şâzdır; fiilde ve sıfatta çekiminin farklı oluşundan dolayı. Dedi ki:
عليك بالميسور واترك ما عسر
وإن أداروك لشربٍ فاستدر
Ve **رجلٌ أَعْسَرُ** apaçık **العَسَرِ** sahibidir. Ve **أَعْسَرُ** **يَسَرٌ**; ve iki eliyle birlikte çalışırsa **امرأةٌ يسراء عسرة** (sağ elli, sol elli)dir; eğer **الشُّمْلَى** eliyle çalışır ve o **اليُمْنَى** üzerine galip olursa, o **أَعْسَرُ**’dır.
Ve adam **أَعْسَرَ** oldu; **مَيْسَرَة**’den **عُسْرة**’ye dönüştüğü zaman. Ve ona sert davrandım: **عَسَرْتُه أعْسُرُه عُسْراً**; ona **ميسرة**’ye kadar yumuşak davranmadığın zaman.
Ve **المعسورُ**: üzerine daraltılmış olan. Ve onun **معسور**’una ulaştım; ona yumuşak davranmadığın zaman. Ve ona zorlaştırdım: **عَسَّرْتُ عليه تعسيراً**; yahut ona karşı geldin zaman **عَسَرْتُ عليه عُسْراً**.
Ve Araplardan, aralarını ayırmak için, “iş zorlaştı”da **عَسُرَ الأمر** ve “adam zor oldu”da **عَسِرَ الرّجل** diyen vardır.
Ve **العُسْرَى**: **اليُسْرَى**’nın gitmesidir.
Ve denilir: Allah onu **للعُسْرَى** kolaylaştırdı; yani onu **لليُسْرَى** muvaffak kılmadı. Ve ne kadar da **أعسر** idi; ve gerçekten **بعسارة** ile amel etmişti.
Ve onu zor buldum: **واستعسرته**; onun **معسور**’unu istedim.
Ve iş zorlaştı: **واستعسر الأمر وتعسَّر**; yani: büküldü.
Ve iplik **بالغين المعجمة** ile **تغسّر** oldu; karıştığı zaman, onu ayıklamaya güç yetiremez; ve **بالعين المهملة** ile ancak “yüklenme” anlamında söylenir.
Ve kadın **أَعْسَرَتِ**: doğumu ona zor oldu. Ve denildi: beddua edildiği zaman **أَعْسَرت** ve dişilleştirildi; ve dua edildiği zaman **أيسرت** ve erkekleştirildi.
Ve **العَسِيرُ**: yılı içinde gebe kalmayıp inat eden dişi deve. Dedi ki:
وعسيرٍ أدماءَ حادرةِ العي		نِ خنوفٍ عَيْرانةٍ شِملالِ
Ve denilir: dişi deve **عَسِرَ** oldu; ve koştuğu zaman **ناقةٌ عاسرةٌ تَعْسِرُ**; yani: kuyruğunu kaldırır.
Dedi ki:
تراني إذا ما الرّكبُ جدّوا تنوفةً		تُكَسّرُ أذناب القلاص العواسِرِ
Ve **ناقَةٌ عَوْسَرانيّة**: terbiye edilmeden önce binilen dişi devedir. Ve erkek için **عَيْسرانّي** nisbetli gibi (denir). Ve istersen yâ’yı atar, **السين**’i **الخيُزران**’da zammelediğin gibi zammeleyip **عَيْسُران** dersin; ve **الغَيْدَقان**’ı fetha ettiğin gibi **السين**’i de fetha edip **عَيْسَران** dersin.

**عرس**:
**العِرْسُ**: adamın karısı.
Ve aslanın dişisinin **عِرْسُه**’si (eşi)dir.
Ve **العَروس** erkek ve kadın için bir sıfattır; ikisi onda eşit oldular; ikisi birbirine **عَرَّس** ettiği müddetçe, kendi **تعريس**lerinde.
Ve bunun en güzeli, erkeğe **مُعْرِسٌ** denilmesidir; çünkü o **أَعْرَسَ**; yani: bir **عِرْساً** edindi.
Ve **العُرْسُ**: gelin için **يُعْرَسُ** edilen yemeğin adıdır. Ve Araplar **العُرْس**’u müennes yaparlar. Dedi ki:
يمشي إذا أخذ الولـيد بـرأسـه		مشيا كما يمشي الهجين المُعْرِسُ
Bu, **العُرْس**’u **يُعْرِسُ** edendir; ve o, **العَروس** için **يُعْرَسُ** edilen yemeğin adıdır.
**عرّام** dedi: adam **عَرِسَ** olur: **عَرِسَ الرجلُ يَعْرَسُ عَرَساً**; yani: azdı. Ve denilir: ona **عَرِسَ به**; yani: ona yapıştı. Ve ondan **اعترسوا عنه**; yani: dağıldılar.
Ve **العِرْسِيّ**: sansar yavrusunun rengine benzeyen bir boya türüdür.
Ve **العِرِيّسُ**: ağaç ve korulukların en sık dolaşmış olanında, ağaçtan bir kümelik içinde setin barınağıdır. Ve Cerîr’in sözü:
أَجَمي فيهِمْ وعِرّيسي
yani: kökünün bitiş yeri kendi kavmi içinde.
Ve **التَّعريس**: gecenin sonundan seferde kavmin konaklamasıdır; sonra bir uykuya yatarlar, sonra göçerler. Züheyr dedi ki:
وعرّسوا ساعةً في كُثْبِ أَسْنُمَةٍ		ومنهم بالقَسُوميّات مُعْـتَـرك
**ابن عرس**: **السّنَّوْر**’dan küçük bir küçük hayvancık; alacalı, kısa kulaklı; ve bazen eve alışır da orada dışkılar. Onun çoğulu: **بناتُ عرسٍ**; erkek olsun dişi olsun böyle çoğul yapılır.

**سعر**:
**السّعْرُ**: pazarın, fiyatla üzerine kaim olduğu fiyatıdır. Dersin: pazar ehli fiyat koydu: **أسعر أهل السّوق إسعاراً**; ve bir **سِعْر** üzerinde anlaştıkları zaman **وسّعروا تسعيراً**.
Ve Peygamber’e (Allah’ın salâtı onun üzerine ve âline olsun) denildi: “Bize fiyat koy: **سَعِّرْ لنا**.” O dedi: “Fiyat koyan **المُسَعّرُ** Allah’tır.”
Ve **السِّعر**: ateşin ve savaşın yakıtıdır. Dedi ki:
شددت لها أزري وكنت بسعرها		سعيداً وغير الموقديها سعيدها
Ve odun ve savaşta ateşi alevlendirdim: **وسعّرت النار في الحطب والحرب**; ve kavmi şerre alevlendirdim: **وسعّرت القوم شراً**; ve hafifletme ile de caiz olur. Ve odun içinde ateş tutuştu: **واستعرت النار في الحطب**; ve savaş ve şer tutuştu: **واستعرت الحرب والشرّ**.
Ve **رجل مِسْعَر حربٍ**: yani ona yakıcıdır. Kör (şair) dedi: ona yakıcıdır; ve **السّاعور**: yere kazılan, tandır gibi bir şeydir.
Ve **السعير**: ateştir. Ve **السُّعار** onun hararetidir; ve o **السُّعر** da olur. Ve adam **سُعِرَ** olur; o zaman o **مسعور**’dur; semûm ve susuzluk ona vurduğu zaman. Dedi ki:
أَسْعَرَ ضَرْباً أو طُوْالاً هِجْرَعا

yani: uzun.
Ve insanda **السَّعْرَةُ**: esmerliğin biraz üstünde, siyahlığa çalan bir renktir. Ve eşyalarda **السُّعرة** bizim vasfettiğimiz üzeredir.
Ve devenin **مساعرُ**’ı: dudaklarıdır. Ebû Leylâ dedi: koltuk altları ve omuz başlarıdır. Tekili: **مَسْعَرٌ**; ve o, devenin kuyruğunun kökü de olur; tüyü inceldiği yer. Ve onlara **المشاعر** denilir; çünkü o yerlerde bedeninden kıl vardır; bedeninin geri kalanı ise yündür.
Ve **السّعْراوةُ**: güneşten eve düşen ışıkta, kopmuş tozdan, gidip gelen şeydir.

**سرع**:
**السَّرعُ**: suyun akışında, yağmurun boşanmasında ve benzerinde süratten (olan şey)dir. Ve dedi ki:
....................		غربٌ على ناضحٍ في سجله سَرَعُ
Ve **السّريع**: yavaşın zıddıdır; hızlı olan her şey. Ve gerçekten o **سَرُع** oldu: **سُرْعة** ile.
Senin “**قد أسرع**” sözün ise, anlamı bir mef‘ûl bih üzerine gizli olarak vâki olan, geçişli bir fiildir; yani: yürüyüşü ve başkasını hızlandırdı; muhataplar yanında bilindiği için, onu açığa vurmaktan müstağni kalıp gizledi. Bunun benzeri: “Falanca **أفْصَح** etti”; yani sözü açıkladı. Ve adam **فُصح** oldu: **فصاحةً**; yani: fasih oldu.
Ve **السَّرْعُ**: asmanın çubuklarından bir çubuk olan bir yıllık çubuktur; çoğulu: **سُرُوع**.
Ve o **تَسْرُعُ سُرُوعاً**. O hâlde o **سارعة**’dır. Hepsi, öncü sürgünü onu sevk ettiği müddetçe **سوارع**’dır.
Ve **السَّرْع** özellikle çubuğun adıdır; ve her çubuğa, taze yaş olduğu müddetçe, **سَرَعْرَع** denilir. Ve onu müennes yaparsan **سرعرعة** dersin. Gençliği vasfederek dedi ki:
أزمان إذ كنت كنعت الناعتِ
سَرَعْرَعاً خوطاً كغصنٍ نابتِ
Ve insanların **سَرَعانُ**’ı: bir işe önce koşan, onların evvelleridir.
Ve “Şunu yaptığım ne çabuk” anlamında: **لسُرعان ما صنعت كذا** denilir; ve “Çıkması ne yakın” anlamında: **ولوُ شكان ما خرجت** (denilir). Ve bunlar üç kelime, üçtür: **سرعان** ve **وشكان** ve **عجلان**. Ve **عرّام** **سَرَعان** ve **وَشَكان**’ı harekeledi. Bişr dedi ki:
أتخطب فيهم بعد قتل رجالهم		لَسُرْعان هذا والدّماء تَصَيَّبُ
Ve **اليَسْرُوع** ve **الأسروع**: diken ve ottan olan bir kurtçuktur. Tekili: **يسروعة** ve **أسروعة**. Çoğulu: **الأساريع**. İmru’ul-Kays dedi ki:
وتعطو برخْصٍ غيرِ شننٍ كأنّه		أساريعُ ظبيٍ أو مساويكُ إسحل
Kurtçuğu, **ظبياً** diye adlandırılan bir kuma nisbet etti. Ve Ebû’d-Dakîş dedi; onu **الظّبي**’ye nisbet etti; çünkü ceylanlar bu tür kurtçuğu, karıncayı yedikleri gibi yerler. Ve yâ’yı zammelemek bir lehçedir; ve onun çoğulu **يساريع**’dır. Dedi ki: biz o kurtçuğa **السُّرْفَةَ** adını veririz; ve **سُرَفٍ** üzere çoğul yapılır.

**رسع**:
Adamın gözünü **رسعتَ**; yani: bozuldu ve değişti. **رجُلٌ مُرَسِعٌ** ve **مُرَسِعّةٌ**. Ve gerçekten **رَسَعَ** ve **رَسَّعَ**; iki lugattır. Dedi ki:
مرسّعة وسط أرباعه		به عَسَمٌ يبتغي أرنبا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَعَرْتُ النارَ والحربَ: هيَّجْتهما وألهبْتهما. وقرئ: "وإذا الجَحيمُ سُعِرَتْ" و"سُعِّرَتْ" أيضاً بالتشديد، للمبالغة. وسَعَرْناهُمْ بالنَبْلِ، أي أحرقناهم وأَمضَضْناهم. ويقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ، وطعنٌ نَتْرٌ ورَمْيٌ سَعْرٌ. والمِسْعَرُ والمِسْعارُ: الخشب الذي تُسْعَرُ به النار. ومنه قيل للرجل: إنَّه لمِسْعَرُ حربٍ، أي تُحْمَى به الحربُ. والمِسْعرُ أيضاً: الطويلُ. ومَساعِرُ الإبل: آباطُها وأرفاغُها. واسْتَعَرَ الجَرَبُ في البعير، إذا ابتدأ بمَساعِرِهِ. واسْتَعَرَتِ النارُ وتَسَعَّرَتْ، أي توقَّدت. واسْتَعَرَ اللصوصُ، كأنَّهم اشتعلوا. والسَعيرُ: النارُ. والسُعارُ بالضم: حَرُّ النار وشدّة الجوع أيضاً. وقوله تعالى: "إن المجرمين في ضَلالٍ وسُعُرٍ"، قال الفراء: العناءُ والعذابُ خاصّةً. والسُعُرُ أيضاً: الجنون. يقال: ناقةٌ مَسْعُورَةٌ أي مجنونة. وقوله تعالى: "وكَفى بجَهَنَّمَ سَعيراً" قال الإخفش: هو مثل دَهينٍ وصَريعٍ، لأنَّك تقول: سُعِرَتْ فهي مَسْعورَةٌ. وسَعَرْتُ اليوم في حاجتي، أي طُفْتُ. ابن السكيت: يقال سَعَرَهُمْ شرَّاً، أي أَوْسَعَهُمْ. قال: ولا يقال: أَسْعَرَهُمْ. والسِعْرارَةُ: الهَباءُ في الشمس. والسِعْرُ: واحد أَسعارِ الطعام. والتَسْعيرُ: تقدير السِعْرِ. وسعِرَ الرجل فهو مَسْعورٌ، إذا ضربته السَمومُ. والسُعْرَةُ: لونٌ إلى السواد.

##### Türkçe

**سَعَرْتُ** **النارَ** ve **الحربَ**: ikisini de coşturdum ve ikisini de alevlendirdim. Ve okundu: “**وإذا الجَحيمُ سُعِرَتْ**” ve “**سُعِّرَتْ**” da, ayrıca şeddeli olarak, mübalağa için. Ve **سَعَرْناهُمْ** **بالنَبْلِ**, yani onları yaktık ve onları acıttık. Ve denir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طعنٌ نَتْرٌ** ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**. Ve **المِسْعَرُ** ve **المِسْعارُ**: kendisiyle ateşin tutuşturulduğu odun. Ondan dolayı adama denildi: O, elbette bir **مِسْعَرُ حربٍ**’dır; yani onunla savaş kızıştırılır. Ve **المِسْعرُ** da: uzun boylu (olan). **مَساعِرُ الإبل**: onun koltuk altları ve kasık/kalça kıvrımlarıdır. Ve **اسْتَعَرَ** **الجَرَبُ** devede, eğer onun **مَساعِرِهِ**’nden başladıysa. Ve **اسْتَعَرَتِ** **النارُ** ve **تَسَعَّرَتْ**, yani tutuştu. Ve **اسْتَعَرَ** hırsızlar, sanki alevlenmişler gibi. Ve **السَعيرُ**: ateş. Ve **السُعارُ** (ضم ile): ateşin harareti ve şiddetli açlık da. Ve O’nun sözü (yüce): “**إن المجرمين في ضَلالٍ وسُعُرٍ**”; el-Ferrâ dedi: özellikle meşakkat ve azap. Ve **السُعُرُ** da: delilik. Denir: **ناقةٌ مَسْعُورَةٌ** yani deli. Ve O’nun sözü (yüce): “**وكَفى بجَهَنَّمَ سَعيراً**”; el-Ahfeş dedi: o, **دَهينٍ** ve **صَريعٍ** gibidir; çünkü sen dersin: **سُعِرَتْ**; öyleyse o **مَسْعورَةٌ**’dir. Ve **سَعَرْتُ** bugün ihtiyacım için, yani dolaştım. İbnü’s-Sikkît: denir: **سَعَرَهُمْ** şer olarak, yani onları genişçe kuşattı/bolca verdi. Dedi: ve denilmez: **أَسْعَرَهُمْ**. Ve **السِعْرارَةُ**: güneşteki toz zerrecikleri. Ve **السِعْرُ**: yiyecek fiyatlarının (**أَسعارِ الطعام**) bir tanesi. Ve **التَسْعيرُ**: **السِعْرِ**’in takdir edilmesi. Ve adam **سعِرَ**; o hâlde o **مَسْعورٌ**’dur; eğer ona **السَمومُ** çarptıysa. Ve **السُعْرَةُ**: siyahlığa doğru bir renk.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع الراء
عسر ، عرس ، سرع ، سعر ، رسع ، رعس : مستعملات .
عسر : قال الله جل وعزّ : ( وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) ، وقال الله جل وعز : ( ءَاتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ ) ( الطلاق : 7 ) وقال : ( ذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ) ( الشرح : 5 ) . والعُسْر : نقيض اليسر . والعُسْرة : قِلّة ذات اليد . وكذلك الإعسار . والعُسْرى : الأمور التي تعسُر ولا تتيسّر ، واليسْرى : ما استيسر منها . والعسرى : تأنيث : الأعسر من الأمور . ورُوي عن ابن مسعود أنه قرأ قوله جل
وعز : ( ُذِكْرَكَ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ ( ) ِيُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ) ( الشرح : 5 ، 6 ) . فقال : لا يَغلب عُسْر يسرين . وسئل أبو العباس عن تفسير قول ابن مسعود ومرادِه من قوله فقال : قال الفرّاء : العرب إذا ذكَرت نكرة ثم أعادتها بنكرة مثلها صارتا ثنتين ، وإذا أعادتها بمعرفة فهي هي . تقول من ذلك : إذا كسبت درهماً فأنفِق درهماً ، فالثاني غير الأوّل ، فإذا أعدته بالألف واللام فهي هي . تقول من ذلك : إذا كسبت درهماً فأنفِق الدرهم ، فالثاني هو الأول . قال أبو العباس : وهذا معنى قول ابن مسعود ، لأن الله تعالى لمّا ذكر ( العُسر ) ثم أعاده بالألف واللام عُلِم أنه هو ، ولمّا ذكر ( يسراً ) بلا ألف ولام ثم أعاده بغير ألف ولام عُلِم أن الثاني غير الأول ، فصار العُسْر الثاني العسر الأول ، وصار يسر ثان غير يسر بدأ بذكره . ويقال إن الله جل وعزّ أراد بالعسر في الدنيا على المؤمن أنه يُبْدِله يسراً في الدنيا ويسراً في الآخرة والله أعلم . وقيل : لو دخل العسر جُحْراً لدخل اليسر عليه ، وذلك أن أصحاب رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) كانوا في ضِيق شديد ، فأعلمهم الله أنْ سيفتح عليهم ، ففتح الله عليهم الفُتُوح ، وأبدلهم بالعُسر الذي كانوا فيه اليسْر وقيل في قوله : ( بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى ) ( الليل : 7 ) أي للأمر السهل الذي لا يقدر عليه إلا المؤمنون . وقوله : ( بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ) ( الليل : 10 ) قالوا : العسرى : العذاب والأمر العسير . قلت : والعرب تضع المعسور موضع العُسْر ، والميسورَ موضع اليُسْر ، وجُعِل المفعول في الحرفين كالمصدر . ويقال : أعسر الرجلُ فهو مُعْسِر إذا صار ذا عُسْرة وقِلَّة ذات يد . قال : وعَسَرت الغريم أعسِره عَسْراً إذا أخذته على عُسْرة ولم تَرْفُق به إلى مَيسَرته . ويقال : عَسُر الأمر يعسُر عُسْراً فهو عَسِير ، وعَسِر يَعْسَر عَسَراً فهو عسِر . ويوم عسير : ذو عُسْر . قال الله تعالى في صفة يوم القيامة : ( ُالنَّاقُورِ فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ ( ) ِعَسِيرٌ عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ ) ( المدثر : 9 ، 10 ) . ويقال : رجل أعسر بيِّن العَسَر وامرأة عسراء إذا كانت قوّتّهما في أشْمُلهما ، ويعمل كل واحد منهما بشماله ما يعمل غيره بيمينه . ويقال : رجل أعسر يَسَر وامرأة عَسْراء يَسَرة إذا كانا يعملان بأيديهما جميعاً ، ولا يقال : أعْسَر أيسر ، ولا عسراء يَسراء للأنثى ، وعلى هذا كلام العرب . ويقال من اليَسَر : في فلان يَسَرة . ويقال : بلغتُ معسور فلان إذا لم تَرْفُق به ، وعسَّرت على فلان الأمر تعسيراً . ويقال : استعسرت فلاناً إذا طلبت معسوره ، واستعسر الأمرُ وتعسّر إذا صار عسيراً . وقال ابن المظفّر : يقال للغَزْل إذا التبس فلم تقدر على تخليصه : قد تغسّر بالغين ولا يقال بالعين إلاَّ تجشُّماً . قلت : وهذا الذي قاله ابن المظفر صحيح ، وكلام العرب عليه ، سمعته من غير واحد منهم ، ويوم أعسر أي مشئوم قال مَعْقِل الهذلي :
ورُحْنا بقوم من بُدَالة قُرِّنوا
وظلّ لهم يوم من الشر أعسرُ
فسّر أنه أراد به أنه مشئوم . قال : ويقال :
أعسرت المرأةُ إذا عَسُر عليها وِلادها . وإذا دُعي عليها قيل : أعسرتْ وآنثتْ ، وإذا دُعي لها قيل : أيسرت وأذكرتْ أي وضعت ذكراً وتيسّر عليها الوِلاد . وقال الليث : العَسِير : الناقة التي اعتاطت فلم تَحمل سَنَتها ، وقد عَسُرت ، وأنشد قول الأعشى :
وعسير أدماء حادرة العين خَنُوفٍ عَيْرانة شِملالِ
قلت : تفسير الليث للعسير أنها الناقة التي اعتاطت غير صحيح . والعَسِير من الإبل عند العرب : التي اعتُسِرت فرُكِبت ولم تكن ذُلِّلت قبل ذلك ولا رِيضت . وهكذا فسّره الأصمعيّ فيما رَوَى عنه أبو عُبَيد . وكذلك قال ابن السكِّيت في تفسير قوله :
وروحة دنيا بين حَيّين رحتها
أسِيرُ عَسِيراً أو عَروضاً أروضها
قال : العَسِير : الناقة التي رُكبت قبل تذليلها ، وأما العاسرة من النوق فهي التي إذا عَدَت رفَعَت ذَنَبها ، وتفعل ذلك من نشاطها ، والذئب يفعل ذلك . ومنه قول الشاعر :
إلا عواسرُ كالقداح معيدةٌ
بالليل مورد أيِّم متغضِّف
أراد بالعواسر : الذئاب التي تعسِل في عَدْوها وتكسّر أذنابها . وناقة عَوْسَرانية إذا كان من دأبها تكسير ذَنَبها ورفعُه إذا عَدَت . ومنه قول الطِرِمَّاح :
عَوْسرانيّة إذا انتفض الخِم
سُ نفاضَ الفَضِيض أيَّ انتفاضِ
الفضيض : الماء السائل ، أراد أنها ترفع ذَنَبها من النشاط وتعدو بعد عَطَشها وآخر ظمئها في الخِمْس . وزعم الليث أن العَوْسَرانيّة والعَيْسَرانيّة من النوق : التي تُركَب من قبل أن تُراض قال : والذكر عَيْسُران وعَيْسَران ، وكلام العرب على غير ما قال الليث . وقال ابن السكيت : العَسْر : أن تَعْسِر الناقةُ بذنبها أي تشول به ، يقال : عَسَرتْ به تعسِر عَسْراً . والعَسْر أيضاً مصدر عَسَرته أي أخذته على عُسْرة . قال : والعُسْر بالضمّ من الإعسار وهو الضيق . وقال الفرّاء : يقول القائل : كيف قال الله تعالى : ( بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ) ( الليل : 10 ) وهل في العُسْرى تيسير . قال الفراء : وهذا في جوازه بمنزلة قول الله تعالى : ( وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ ) ( التوبة : 3 ) والبِشارة في الأصل تقع على المفرِّح السارّ . فإذا جمعت كلامين في خير وشرّ جاز التبشير فيهما جميعاً . قلت : وتَقول قابِلْ غَرْب السانية لقائدها إذا انتهى الغَرب طالعاً من البئر إلى يَدي القابل وتمكّن من عَرَاقِيها : ألاَ ويَسّر السانية أي اعطف رأسها كيلا تجاوز المَنْحاة فيرتفع الغَرْب إلى المَحَالة والمِحْور فيتخرَّق . ورأيتهم يسمّون عَطْف السانية تيسيراً ، لِمَا في خلافه من التعسير ، ويقال : اعتسرت الكلامَ إذا اقتضبته قبل أن تزوّره وتهيئه . وقال الجعديّ :
فذَرْ ذَا وعَدِّ إلى غيره
فشرّ المقالة ما يُعْتسَرْ
قلت : وهذا من اعتسار البعير وركوبه قبل
تذليله . ويقال : ذهبت الإبل عُسَاريَات وعُشَاريَات إذا انتشرت وتفرّقت . وقال ابن شميل : جاءوا عُسَاريَات وعُسَارَى تقدير سكارى أي بعضهم في إثْر بعض . وقال النضر في الحديث الذي جاء : يعتسر الرجلُ من مال ولده رواه بالسين وقال : معناه : يأخذ من ماله وهو كاره ، وأنشد :
إن أصحُ عن داعي الهوى المضِلِّ
صُحُوّ ناسي الشوق مستبِلّ
معتسِر للصُّرْم أو مُدِلِّ
وقال الأصمعي : عَسَره وقَسَره واحد . قال : وعَسَرْت الناقة عَسْراً إذا أخذتها من الإبل . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُسُر : أصحاب التبرية في التقاضي والعمل . والمِعْسَر : الذي يُقعّط على غريمه . قال : والعِسْرة : قبيلة من قبائل الجِنّ . قلت : وقال بعضهم في قول أبي أحمر :
وفتيان كجِلّة آل عِسْر
إن عِسْر قبيلة من الجنّ . وقيل : عِسْر : أرض يسكنها الجنّ . وعِسْر في قول زهير : موضع :
كأن عليهمُ بجُنُوب عِسْر
والعُسْر لُعْبة لهم : ينصبون خشبة ثم ترمى بخشبة أخرى وتقلَع . قال الأغرّ بن عُبَيد اليَشْكُريّ :
فوق الحزامى ترتمين بها
كتخاذف الوِلْدان بالعُسْر
أي تفعل مَنَاسمُ هذه الناقة بالحَصَى كما تفعل الولدان بهذه الخشبة . وعُقَاب عسراء : ريشها من الجانب الأيسر أكثر من الأيمن . قال ساعدة :
وعمّى عليه الموت أنّي طريقه
سنين كعسراء العُقَاب ومِنْهَبُ
أي فرس . ويقال : حَمَام أعسر وعُقَاب عسراء : بجناحه من يساره بياض .
عرس : رَوَى أبو عُبَيد في حديث حسّان بن ثابت أنه كان إذا دُعِي إلى طعام قال : ( أفي خُرْس أو عُرْس أو إعْذار ) . قال أبو عبيد : قوله : في عُرْس أي طعام الوليمة . قلت : العُرْس : اسم من إعراس الرجل بأهله إذا بنى عليها ودخل بها ، وكل واحد من الزوجين عَرُوس ، يقال للرجل عَرُوس وللمرأة عروس كذلك بغيرها ، ثم تسمى الوليمة عُرْساً . والعرب تؤنّث العُرْس ، قال ابن السكيت : تقول : هذه عُرْس ، والجميع الأعراس . وأنشد قول الراجز :
إنا وجدنا عُرُس الحَنَّاط
مذمومةً لئيمة الحُوَّاط
تُدْعى مع النَّسَّاج والخَيَّاط
وعِرْس الرجل : امرأته . يقال : هي عِرْسه وطَلَّته وقَعِيدته . ولَبُؤة الأسَد عِرْسه . والزوجان لا يسميان عروسين إلا أيام البِناء واتّخاذ العُرْس . والمرأة تسمَّى عِرْس الرجل كلَّ وقت . ومن أمثال العرب : لا مَخْبَأ لعِطْر بعد عَرُوس . قال أبو عبيد : قال المفضّل : عروس ههنا اسم رجل تزوّج امرأة ، فلمَّا هُدِيت إليه وجدها تَفِلة فقال : أين عِطركِ فقالت : خبأته ، فقال : لا مخبأ لِعطر بعد عروس . وقيل : إنها قالته بعد موته . ويقال للرجل : هو عِرْس
امرأته ، وللمرأة : هي عِرْسه . ومنه قول العجّاج :
أزهر لم يولد بنجم نَحْس
أنجب عِرْسٍ جُبلا وعِرْس
أي أكرم رجل وامرأة . ابن الأعرابي : عَرُوس وعُرُوس ، وبات عَذُوباً وعُذُوباً وسَدُوس وسُدُوس . وحدَّثنا محمد بن إسحاق قال : حدثنا شعيب بن أيوب عن نُمير بن عُبيد الله عن نافع عن ابن عمر أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( إذا دعي أحدكم إلى وليمة عُرْس فليجِب ) . قال الأزهري : أراد طعام الرجل بأهله . وعِرّيسة الأسَد وعَرّيسه بالهاء وغير الهاء : مأواه في خِيسه . وفي حديث عمر أنه نَهَى عن مُتْعة الحجّ وقال : قد علمت أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فعله ، ولكني كرهت أن يظلّوا مُعْرِسين بهنّ تحت الأراك ثم يروحوا بالحج تقطُر رؤوسهم . وقوله : مُعْرِسين أي مُلمّين بنسائهم وهو بالتخفيف ، وهذا يدلُّ على أن إلمام الرجل بأهله يسمّى إعراساً أيام بنائه عليها وبعد ذلك ؛ لأن تمتع الحاجّ بامرأته يكون بعد بنائه عليها . وأمَّا التعريس فَنومة المسافر بعد إدلاجه من الليل ، فإذا كان وقت السَّحَر أناخ ونام نومة خفيفة ثم يثور مع انفجار الصبح سائراً . ومنه قول لَبِيد :
قَلَّما عرَّس حتى هِجتُه
بالتباشير من الصبح الأُوَلْ
وأنشدتني أعرابيَّة من بني نُمَير :
قد طلعت حمراء فَنْطَلِيسُ
ليس لرَكْب بعدها تعريس
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : عَرِس الرجل وعَرِش بالسين والشين إذا بَطِر أي بهت ودُهِش . قال : وقال الأصمعيّ : البيت المعرَّس : الذي عُمِل له عَرْس وهو الحائط يجعل بين حائطي البيت لا يُبْلَغ به أقصاه ، ثم يوضع الجائز على طَرَف العَرْس الداخل إلى أقصى البيت وسُقِّف البيت كله ، فما كان بين الحائطين فهو سَهْوة ، وما كان تحت الجائز فهو المُخْدَع . أبو عبيد عن الأحمر : عَرَسْت البعير عَرْساً وهو أن تَشدَّ عنقه مع يديه جميعاً وهو بارك ، اسم ذلك الحَبْل العِرَاس ، فإذا شَدّ عُنقه إلى إحدى يديه فهو العَكْس ، واسم ذلك الحَبْل العِكَاس . ويقال : عَرِس الرجلُ بصاحبه إذا لزمه ، وعَرِس الصبيُّ بأمّه إذا لزمها ، وعَرِس الشرُّ بينهم إذا لزِم ودام . قلت : ورأيت بالدَّهْنَى حِبَالاً من نُقْيان رمالها يقال لها العرائس ، ولم أسمع لها بواحد . وابن عِرْس : دُوَيْبة معروفة لها ناب . والجمع : بنات عِرْس . والعِرْسِيّ : ضرب من الصِّبْغ كأنه شُبِّه لونُه بلون ابن عِرْسٍ الدابّة . وقال ابن الأعرابي : ابن عِرْس معرفة ونكرة . يقال : هذا ابن عِرْس مقبلاً ، وهذا ابن عِرْس آخرُ مقبل . قال : ويجوز في المعرفة الرفع ويجوز في النكرة النصب . قال ذلك كله المفضّل والكسائي . وقال الليث : يقال : اعترسوا عنه أي تفرّقوا . قلت : هذا حرف منكر لا أدري ما هو . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العرّاس والمُعَرّس والمِعْرس : بائع الأعراس وهي الفُصْلان الصغار ، واحدها عُرْس وعَرْس . قال :
وقال أعرابي : بكم البَلْهاء وأعراسها أي أولادها . قال : والمِعْرس : السائق الحاذق بالسياق ، فإذا نَشِط القوم سار بهم ، وإذا كَسِلوا عرّس بهم . قال : والمِعْرَس : الكثير التزويج . قال : والعَرْس : الإقامة في الفَرَح . قال : والعَرّاس : بائع العُرُس وهي الحبال واحدها عِرَاس . قال : والعَرس . عمود في وسط الفُسْطاط . والعَرْس : الحَبْل .
سعر : قال الله تبارك وتعالى حكاية عن قوم صالح : ( فَقَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَبَشَراً مِّنَّا وَاحِداً نَّتَّبِعُهُ إِنَّآ إِذاً لَّفِى ضَلَالٍ ) ( القمر : 24 ) قال الفراء : أراد بالسُّعُر : العَنَاء للعذاب . وقال غيره في قوله : ( نَّتَّبِعُهُ إِنَّآ إِذاً لَّفِى ضَلَالٍ ( معناه : إنا إذاً لفي ضلال وجنون ، يقال : ناقة مسعورة إذا كانت كأنّ بها جنوناً . قلت : ويجوز أن يكون معناه : إنا إن اتبعناه وأطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب وعناء مما يُلزمنا ، وإلى هذا مال الفرّاء والله أعلم . وقوله جل وعز : ( بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لاَِصْحَابِ ) ( الملك : 11 ) أي بُعْداً لأصحاب النار ، يقال : سَعَرت النار أسْعَرها سَعْراً إذا أوقدتها ، وهي مسعورة . وسَعَرت نار الحرب سَعْراً واستعرت النارُ إذا استُوقِدت ورجل مِسْعَر حربٍ إذا كان يؤرِّثها . والسَّعِير ، النار نفسها . وسُعَار النار : حَرّها . ويقال للرجل إذا ضربه السَّمُومُ فاستعرَ جوفُه : به سُعَار . وسُعَار العطش : التهابه ، وسُعَار الجوع : لهيبه ، ومنه قول الشاعر يهجو رجلاً :
تُسمّنها بأخثر حَلْبتيها
ومولاك الأحم له سُعار
وَصَفه بتغريزه حلائبه وكَسْعه ضروعها بالماء البارد وليرتدّ لبنها فيبقى لها طِرْقها ، في حال جوع ابن عمه الأقرب منه . والأحمّ : الأدنى الأقرب ، والحميم : القريب القرابةِ . ومَساعر البعير : حيث يستعِر فيه الجَرَب من الآباط والأرفاغ وأُمّ القُرَاد والمشافِر . ومنه قول ذي الرمَّة :
قريع هجان دُسَّ منه المساعر
والواحد مَسْعَر . ويقال : سُعِر الرجل فهو مسعور إذا اشتدّ جوعُه أو عطشه . وقال الليث : السُّعْرة في الإنسان : لون يضرب إلى سواد فويق الأُدْمة . وقال العجاج :
أسعر ضَرْباً أو طُوَالاً هِجْرَعا
ويقال : سعِر فلان يَسْعَر سَعَراً فهو أسعر قال : والسِّعْرارة : ما تردّد في الضوء الساقط في البيت من الشمس وهو الهَبَاء المنبثّ . ويقال لما يحرّك به النار من حديد أو خشب : مِسْعَر ومِسعار . ويقال : سعرْتُ اليوم سَعْرة في حوائجي ثم جئت أي طُفت فيها . وقال الأصمعيّ : المِسْعَر : الشديد في قوله :
وسامَى بها عُنُق مِسْعَرُ
وروى أبو عبيد عن أبي عمرو : المِسْعَر : الطويل . ويقال : سَعَرتِ الناقةُ إذا أسرعت في سيرها ، فهي سَعُور . وقال أبو عبيدة في كتاب ( الخيل ) : فرس مِسْعَر ومُساعر ، وهو الذي تَطيح قوائمه متفرّقة ولا ضَبْر له . وقال ابن السكيت تقول العرب : ضَرْب هَبْر ، وطعن نَتْر ، ورَمْي سَعْر ، مأخوذ من سَعَرْت النارَ والحرب إذا هيَّجتهما . وإنه لمِسْعَر حرب أي تُحمى به
الحرب . قال : والسِّعْر من الأسعار وهو الذي يقوم عليه الثمن . وفي الحديث أنه قيل للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) سَعِّر لنا فقال : ( إن الله هو المسعّر ) . وقال الليث : يقال أسعر وسعَّر بمعنى واحد . والساعورة كهيئة التنّور يحفَر في الأرض يختبز فيه ، قال ابن الأعرابي : وقال أبو زيد : السَّعَران : شدّة العَدْو ، والجَمَرانُ : من الجمر . والفَلَتان : النشيط وقال ابن الأعرابي : السُّعَيرة : تصغير السَّعْرة وهي السُّعَال الحادّ . ويقال : هذا سَعْرة الأمر وسَرْحته وفَوْعته أي أوّله وحدَّته . أبو يوسف : استعر الناس في كل وجه واستنْجوْا إذا أكلوا الرُطْب وأصابوه . قال ابن عرفة : ( الْمُجْرِمِينَ فِى ضَلَالٍ ) ( القمر : 47 ) أي في أمر نسعره أي يُلْهبنا .
سرع : أبو العباس عن ابن الأعرابي : سَرِع الرجل إذا أسرع في كلامه وفعاله . وقال : سَرْعان ذا خروجاً وسُرْعان ذا خروجاً وسِرْعان ذا خروجاً . والضمّ أفصحها . وقال ابن السكيت : يقال : سَرُع يَسْرُع سَرَعاً وسُرْعة فهو سريع . والعرب تقول : لسَرْعان ذا خروجاً بتسكين الراء . ويقال : لسَرُع ذا خروجاً بضمّ الراء . وربما أسكنوا الراء فقالوا : سَرْع ذا خروجاً ، ومنه قول مالك بن زُغْبة الباهلي :
أنَوْراً سَرْع ماذا يا فَرُوقُ
وحَبْلُ الوصل منتكِث حَذِيقُ
أنوراً معناه : أنِواراً يا فَرُوق . وقوله : سَرُعْ ماذا أراد : سَرُع فخفَّف و ( ما ) صلة أراد : سَرُع ذا نَوْراً . وسَرَعان الناس بفتح الراء : أوائلهم . وسَرَعان عَقَب المَتْنَين : شِبْه الخُضَل تخلَّص من اللحم ثم تُفتل أوتاراً للقِسيّ ، يقال لها السَّرَعان ، سمعت ذلك من العرب . وقال الأصمعي : سَرَعان الناس محرك لمن يُسرع من العسكر . وقال أبو زيد : واحدة سَرَعان العَقَب : سَرَعانة ، وكان ابن الأعرابي يقول : سَرْعان الناس : أوائلهم . وقال القطامي في لغة من يثقّل فيقول : سَرَعان الناس :
وحسبُنا نَزَع الكتيبة غُدْوة
فيغيِّفون ونوجع السرَعانا
أبو عبيد عن الأصمعي : الأساريع : الطُّرَق التي في القوس واحدتها طُرْقة . وأساريع الرمل واحدها أُسروع ويَسروع بفتح الياء وضمّ الهمزة ، وهي ديدان تظهر في الربيع مخطَّطة بسواد وحمرة ، ويشبَّه بها بَنَان العَذَارَى . ومنه قول امرىء القيس :
وتعطو بِرَخْص غير شَثْن كأنه
أساريعُ ظبي أو مساويك إسْحِل
وقال ابن شميل : أساريع العِنَب شُكُر تخرج في أصول الحَبَلة . وربما أُكلت حامضة رَطْبة . الواحدة أُسروع .
وقال أبو عمرو : أُسروع الظبي : عَصَبة تَسْتبطِن يده ورِجله . والسَّرْوَعة : النَّبَكة العظيمة من الرمل ، وتجمع سَرْوَعات وسَرَاوِع ويقال : أسرع فلان المشيَ والكتابة وغيرهما وهو فعل مجاوز . ويقولون : أسرع إلى كذا وكذا يريدون : أسرع المضيَّ إليه ، وسارع بمعنى أسرع ، يقال ذلك للواحد ، وللجميع : سارعوا . قال الله جل وعزَّ : ( ُأَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِن مَّالٍ وَبَنِينَ ( ) ِنُسَارِعُ لَهُمْ فِى الْخَيْرَاتِ (
 ( المؤمنون : 55 ، 56 ) معناه : أيحسبون أن إمدادنا لهم بالمال والبنين مجازاةٌ لهم ، وإنما هو استدراج من الله لهم . و ( ما ) في معنى الذي . أراد : أيحسبون أن الذي نَمدّهم به من مال وبنين ، والخبر معه محذوف ، المعنى : نسارع لهم به . وقال الفراء : خبر ) أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ ( قوله : ( نُسَارِعُ لَهُمْ ( واسم ( أن ) : ( ما ) بمعنى الذي . ومن قرأ : ( يسارَع لهم في الخيرات ) ( فمعناه : يسارَع به لهم في الخيرات فيكون مثل ) نسارِع . ويجوز أن يكون على معنى : أيحسبون إمدادنا يسارِع لهم في الخيرات ، فلا يحتاج إلى ضمير ، وهذا قول الزجّاج . وقال ابن المظفّر : السَّرْع : قضيب سَنَةٍ من قضبان الكَرْم ، والجمع السُّرُوع . قال : وهي تَسْرُع سُرُوعاً وهنّ سوارع والواحدة سارعة . قال : والسَّرْع : اسم القضيب من ذلك خاصّة . قال : ويقال لكل قضيب ما دام رَطْباً غضّاً : سَرَعْرَع ، وإن أنَّثت قلت : سَرَعْرعة .
وأنشد :
أزمان إذ كنتُ كنعت الناعت
سَرَعْرعاً خُوطاً كغصن نابت
يصف عنفوان شبابه . قلت : والسَّرْغ بالغين : لغة في السَّرْع بمعنى القضيب الرَطْب ، وهي السُّرُوغ والسُّروع . الأصمعيّ : شبَّ فلان شباباً سَرَعْرعاً . والسَرَعْرعة من النساء : الليّنة الناعمة .
وفي الحديث أن أحد ابني رسول الله بال فرأى بوله أساريع ، والأساريع : الطرائق .
عمرو عن أبيه قال : أبو سَرِيع : هو كُنْية النار في العَرْفَج . وأنشد :
لا تعدِلنَّ بأبي سريعِ
إذا غدت نكباء بالصقيع
قال : والصقيع : الثلج . والمِسْرع : السريع إلى خير أو شرّ . في الحديث : ( فأخذتهم من سَرْوَعَتين ) ، السَّرْوعة : الرابية من الرمل . وكذلك الزَّرْوَحَةُ تكون من الرمل وغيره .
رعس : أهمله الليث ، وهو مستعمل . قال أبو عمرو الشيبانيّ : الرَّعْس والرَّعَسان : رَجَفان الرأس ، وقال بعض الطائيين :
سيعلم من ينوي خِلابيَ أنني
أريب بأكناف البُضَيض حَبَلَّسُ
أرادوا خِلابي يوم فَيْدَ وقَرَّبوا
لِحى ورؤوساً للشهادة تَرْعَسُ
الحَبَلَّس والحَلَبَّس والحُلاَبس : الشجاع الذي لا يبرح مكانه . وأنشد الباهليّ قول العجاج يذكر سيفاً يَهُذّ ضريبته هَذَّاً :
يُذْري بإرعاسِ يمينِ المؤتلي
خُضُمَّة الدارع هَذَّ المختلِي
قال : يُذْري أي يُطير ، والإرعاس : الرجف ، والمؤتلي : الذي لا يبلغ جهده . وخُضُمَّة كل شيء : معظمه . والدارع : الذي عليه الدرع . يقول : يقطع هذا السيف معظم هذا الدارع ، على أن يمين الضارب به تَرْجُف وعلى أنه غير مجتهد في ضَرْبته . وإنما نعت السيف بسرعة القطع . والمختلي : الذي يحتشّ بِمِخلاه وهو مِحَشّه . وناقة راعوس : تحرّك رأسها
إذا عَدَت من نشاطها . ورمح رَعُوس ورَعَّاس إذا كان لَدْن المهَزّ عَرّاصاً شديد الاضطراب . وقال أبو سعيد : يقال : ارتعس رأسه وارتعش إذا اضطرب وارتعد . وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : المِرْعَس الرجل الخفيف القَشَّاش . والقشاش : الذي يلتقط الطعام الذي لا خير فيه من المزابل .
رسع : في حديث عبد الله بن عمرو أنه بكى حتى رسَعت عينه . قال أبو عبيد : يعني : فسَدت وتغيرت . وفيه لغتان : رَسَع ورَسَّع . ورجل مرسِّع ومرسِّعة . وقال امرؤ القيس :
أيا هند لا تنكحي بُوهَة
عليه عقيقتُه أحسبا
مرسِّعة وسط أرباعه
به عَسَم يبتغي أرنبا
ليجعل في رِجله كعبها
حذار المنيَّة أن يعطَبا
قال : والمرسِّعة : الذي فسدت عينه ، والبُوهة : الأحمق . وقوله :
حذار المنِيَّة أن يعطبا
كان حمقى العرب في الجاهلية يعلِّقون كعب الأرنب في الرِّجْل ويقولون : إن من فعل ذلك لم تصبه عين ولا آفة . وقال ابن السكيت : الترسيع : أن تخرق سَيْراً ثم تُدخل فيه سَيْراً كما يُسَوّي سُيُور المصاحف . واسم السير المفعولِ به ذلك : الرَّسِيع وأنشد :
وعاد الرسيع نُهْية للحمائل
يقول : انكبَّت سيوفهم فصارت أسافلها أعاليها . قلت : ومن العرب من يجعل بدل السين في هذا الحرف الصاد فيقول : هو الرَّصِيع وقال ابن شميل : الرصائع : سيور مضفورة في أسافل الحمائل ، الواحدة رِصَاعة . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي : المرسَّع : الذي انسلقت عينه من السهر .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والعين وما يثلثهما)
(سعف) السين والعين والفاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على يُبْس شيء وتشعُّثه، والآخر على مواتاة الشيء.
فالأوَّل السّعف جمع سَعَفة، وهي أغصان النخلة إذا يبست. فأما الرَّطْب فالشَّطْب. وأما قول امرئ القيس في الفرس:
* كَسَا وجْهَهَا سَعَفٌ منتشر([1]) *
فإنّه إنّما شبّه ناصيتها به. ومن الباب: السَّعْفَة: قروح تخرج برأس الصبيّ. ومنه قول الكسائيّ: سَُعِفت يدُه، وذلك هو التشعّث حول الأظفار، والشُّقاق. *ويقال ناقةٌ سَعْفاء، وقدسُعِفَتْ سَعفا، وهو داءٌ يتمعّط منه خُرطومها. وذلك في  النُّوق خاصّة.
والأصل الثاني: أَسْعَفْت الرجل بحاجته، وذلك إذا قضيتَها لـه. ويقال أسعفته على أمره، إذا أعنْتَه.
(سعل) السين والعين واللام أصل يدل على صخب وعلوِّ صوت. يقال للمرأة الصّخّابة قد استسعَلَتْ، وذلك مشبّه بالسِّعلاة. والسَّعالى: أخبثُ الغِيلان. والسُّعال، مشتقّ من ذلك أيضاً؛ لأنه شيءٌ عالٍ. فأما قول الهذليّ([2]) في وصف الحمار:
* وأسعلته الأمرُعُ([3]) *
فإنه يريد نَشّطته الأمرُعُ حتى صار كالسِّعلاة، في حركته ونشاطه.
(سعم) السين والعين والميم كلمةٌ واحدة. فالسَّعْم: السَّير. يقال سَعَم البعيرُ، إذا سار.. وناقةٌ سَعُوم.
(سعن) السين والعين والنون كلمة واحدة. يقولون ماله سَعْنة ولا مَعْنَة، أي ما له قليلٌ ولا كثير. ويقال إن كان صحيحاً إنَّ السُّعْن شيء كالدَّلو.
(سعو) السين والعين والحرف المعتل وهو الواو، كلمتان إن صحّتا. فذكر عن الكسائي: مضى سَعْوٌ من الليل، أي قِطْع منه. وذكر ابن دريد([4]) أن السَّعْوَ الشَّمَع، وفيه نظر. [والمَسْعاة([5])] في الكرم والجُود. والسِّعاية في أخذ الصدقات. وسِعاية العَبد، إذا كُوتِبَ: أن يسعى فيما يفُكُّ رقبتَه.
ومن الباب ساعَى الرّجلُ الأمَةَ، إذا فَجَرَ بها، كأنَّه سعى في ذلك وسَعَتْ فيه. قالوا: لا تكون المساعاة إلاّ في الإماء خاصّة.
(سعد) السين والعين والدال أصلٌ يدل على خير وسرور، خلاف النَّحْس. فالسَّعْد: اليُمْن في الأمر. والسَّعْدان: نبات من أفضل المرعى. يقولون في أمثالهم: "مرعى ولا كالسَّعدان". وسعود النجم عشرة([6]): مثل سعد بُلَعَ، وسعد الذابح. وسمِّيت سُعوداً ليُمنها. هذا هو الأصل، ثم قالوا لساعد الإنسان ساعد، لأنَّه يتقوَّى به على أموره. ولهذا يقال ساعده على أمره، إذا عاونَه، كأنه ضم ساعده إلى ساعِده. وقال بعضهم: المساعدة المعاونة في كل شيء، والإسعاد لا يكون إلاَّ في البكاء. فأما السَّعْدانة، التي هي كِركِرة البعير، فإنما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها في انبساطها على الأرض بالسَّعْدان الذي ينبسط على الأرض في منبِتِه([7]). والسَّعْدانة عقدة الشِّسْع([8]) التي تلي الأرض. و السَّعْدانات: العقَد التي تكون في كِفَّة الميزان. وسُعْد: موضع. قال جرير:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])ويقال إنَّ السَّعدانة: الحمامة الأنْثى، وهو مشتقٌّ من السَّعْد.
(سعر) السين والعين والراء أصل واحدٌ يدل على اشتعال [الشيء] واتّقاده وارتفاعه. من ذلك السعير سعير النار. واستعارها: توقُّدها. والمِسْعر: الخشب الذي يُسْعر به([10]). والسُّعار: حَرّ النار. ويقال سُعِر الرَّجُل، إذا ضربته السَّموم. ويقال إِنَّ السِّعْرارة هي التي تراها في الشّمس كالهباء. وسَعَرتُ النّارَ وأسْعَرْتُها، فهي مُسْعَرَة ومسعُورة. ويقال استَعَرَ اللُّصوص كأنهم اشتعلوا. واستعر الجَرَب في البعير. وسمِّي الأسعر الجُعفيّ([11]) لقوله:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])قال ابن السِّكيت: ويقال سَعَرهم شَرَّا، ولا يقال أَسْعَرَهُم.
ومن هذا الباب: السُّعْر([13])، وهو الجنون، وسمِّي بذلك لأنّه يَسْتَعِر في الإنسان. ويقولون نَاقة مسعورة. وذلك لِحِدّتها كأنّها مجنونة. فأمّا سِعْر الطعام فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه يرتفع ويعلو. فأمَّا مساعِر البعير فإنَّها مشاعِرُهُ([14]). ويقال

هي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبِهِ حيث رَقَّ وَبَرُهُ، وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّ الجرب يستَعِر فيها أولاً ويستعر فيها أشدّ. وأما قول عروة بن *الورد:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
فقالوا: أراد  السعير. ويقال إنه مكان، ويقال إنَّه شجرٌ يقال له اليستعور يُستاك [به].
(سعط) السين والعين والطاء أصل، وهو أن يُوجَر الإنسانُ الدواء، ثم يحمل عليه. فمن ذلك أسعطته الدواءَ فاسْتَعطَه([16]). والمُسْعُط([17]): الذي يجعل فيه السَّعوط. والسَّعوط هو الدواء، وأصل بنائه سَعَطَ. ومما يحمل عليه قولهم طعنته فأسعَطْتُه([18]) الرُّمح، والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) صدره كما في اللسان (سعف) والديوان 12:
* وأركب في الروع خيفانة *
([2]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوانه ص 4 والمفضليات (2: 223)، واللسان (سعل، مرع).
([3]) البيت بتمامه:
أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع
([4]) الجمهرة (3: 34).
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "وهي عشرة أنجم، كل واحد منها سعد. أربعة منها منازل ينْزل بها القمر، وهي سعد الذابح، وسعد بلع، وسعد  السعود، وسعد الأخبية، وهي في برجي الجدي والدلو. وستة لا ينْزل بها القمر وهي سعد ناشرة، وسعد الملك، وسعد البهام، وسعد الهمام، وسعد البارع، وسعد مطر. وكل سعد منها كوكبان، بين كل كوكبين في رأي العين قدر ذراع".
([7]) في الأصل: "الذي يبسط على الأرض في تنبته"، تحريف.
([8]) الشسع، بالكسر: قبال النعل الذي يشد إلى زمامها. وفي الأصل: "السبع"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) ديوان جرير 280 ومعجم البلدان (سعد) وهو بضم السين.
([10]) في اللسان : "ويقال لما تحرك به النار من حديد أو خشب مسعر ومسعار".
([11]) اسمه مرثد بن أبي حمران بن معاوية. المؤتلف 47.
([12]) البيت في المجمل واللسان (سعر) والمؤتلف 47.
([13]) السعر، بضم وبضمتين. وفي الكتاب: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24].
([14]) في الأصل: "مشافره" تحريف. وفي المجمل: "ومساعر البعير مشاعره، وهي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبه حيث رق وبره، ويقال بل تلك المشاعر لأن عليها شعراً وسائر جسده وبر".
([15]) البيت من أبيات تروى أيضاً للنمر بن تولب، كما في ديوان عروة 89، وصدره:
* أطعت الآمرين بصرم سلمى *         ورواية الديوان: "في عضاه اليستعور".
([16]) في الأصل: "فأسعطه".
([17]) كمنبر، وبضم الميم والعين.
([18]) في الأصل: "فأسعته"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**العين** وما يثلثهما)

(**سعف**) **السين** ve**العين** ve**الفاء** iki ayrı asıldır; ikisinden biri bir şeyin kuruluğuna ve dağınıklığına delâlet eder, diğeri ise şeye uygun düşmeye delâlet eder.
Birincisi: **السّعف** , **سَعَفة**’nin cem‘idir; o, hurma ağacının kuruduğu vakit dallarıdır. Ama yaş olanı **الشَّطْب**’tır. İmru’ul-Kays’ın atta söylediği söze gelince:
* كَسَا وجْهَهَا **سَعَفٌ** منتشر([1]) *
Şüphesiz o, ancak onun perçemini ona benzetmiştir. Bu bâbdandır: **السَّعْفَة**: çocuğun başında çıkan yaralar. Yine ondan Kisâî’nin sözü: **سَُعِفت** يدُه، bu, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve yarılmalardır. Ve denilir: **ناقةٌ سَعْفاء**، ve **قدسُعِفَتْ** **سَعفا**; o, onun hortumunun ondan dolayı soyulduğu bir hastalıktır. Bu, özellikle dişi develerdedir.
İkinci asıl: **أَسْعَفْت** الرجل بحاجته; bu, onu onun için yerine getirdiğin vakittir. Ve denilir: **أسعفته** على أمره, ona yardım ettiğin vakit.

(**سعل**) **السين** ve**العين** ve**اللام** gürültüye ve sesin yükselmesine delâlet eden bir asıldır. Gürültücü kadına **قد استسعَلَتْ** denilir; bu, **السِّعلاة** ile benzetilmiştir. **السَّعالى**: gûllerin en habisidir. **السُّعال** da bundan türemiştir; çünkü o, yüksek bir şeydir. Huzelî’nin([2]) eşeği vasfederken söylediği söze gelince:
* **وأسعلته** **الأمرُعُ**([3]) *
Şüphesiz o, **الأمرُعُ** onu canlandırdı da hareketinde ve canlılığında **السِّعلاة** gibi oldu, demek ister.

(**سعم**) **السين** ve**العين** ve**الميم** tek bir kelimedir. **السَّعْم**: yürüyüştür. **سَعَم** البعيرُ, yürüdüğü vakit (denilir).. Ve **ناقةٌ سَعُوم**.

(**سعن**) **السين** ve**العين** ve**النون** tek bir kelimedir. “Onun ne **سَعْنة**’si ne **مَعْنَة**’si var” derler; yani onun ne azı ne çoğu var. Ve denilir: sahih ise, **السُّعْن** kova gibi bir şeydir.

(**سعو**) **السين** ve**العين** ve illetli harf ki o **الواو**’dur; sahih iseler iki kelimedir. Kisâî’den nakledildi: Geceden bir **سَعْوٌ** geçti; yani ondan bir parça. İbn Düreyd([4]) **السَّعْوَ**’nun **الشَّمَع** olduğunu zikretti; bunda bakış (itiraz) vardır. [Ve **المَسْعاة([5])**] kerem ve cömertliktedir. **السِّعاية** sadakaları almaktadır. Ve köle **سِعاية**’si, yazışıldığı (mükâtebe yapıldığı) vakit: boynunu (hürriyetini) çözecek şeye çalışmasıdır.
Ve bu bâbdandır: Adam cariye ile **ساعَى** etti; onunla fuhuş yaptığı vakit; sanki o, bunda koştu ve o da bunda koştu. Dediler: **المساعاة** ancak özellikle cariyelerde olur.

(**سعد**) **السين** ve**العين** ve**الدال** hayra ve sevince delâlet eden bir asıldır; **النَّحْس**’in zıddı. **السَّعْد**: işte uğurdur. **السَّعْدان**: otlağın en iyilerinden bir bitkidir. Mesellerinde derler: “Otlak var; fakat **السَّعدان** gibi yok.” Yıldızın **سعود**’u ondur([6]): **سعد بُلَعَ** ve **سعد الذابح** gibi. Uğurlarından dolayı **سُعوداً** diye adlandırıldı. Bu asıldır; sonra insanın pazusuna **ساعد** dediler; çünkü onunla işlerinde kuvvet bulur. Bundan dolayı “Onun işinde ona **ساعده** etti” denilir; ona yardım ettiği vakit; sanki onun pazusunu onun pazusuna katmış gibidir. Bazıları dedi: **المساعدة** her şeyde yardımlaşmadır; **الإسعاد** ise ancak ağlamada olur. Ama devenin gırtlağı olan **السَّعْدانة** ise, ancak onun yerde yayılışında, bitim yerinde yere yayılan **السَّعْدان**’a benzetilerek böyle adlandırıldı([7]). **السَّعْدانة**: yere bitişik olan **الشِّسْع([8])** düğümüdür. Ve **السَّعْدانات**: terazinin kefesinde bulunan düğümlerdir. **سُعْد**: bir yerdir. Cerîr dedi:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])
Ve denilir: **السَّعدانة** dişi güvercindir; o, **السَّعْد**’den türemiştir.

(**سعر**) **السين** ve**العين** ve**الراء** bir tek asıldır; [şeyin] tutuşmasına, alevlenmesine ve yükselmesine delâlet eder. Bundan: **السعير**: ateşin alevi. Ve **استعارها**: onun tutuşmasıdır. **المِسْعر**: onunla ateşin tutuşturulduğu odun([10]). **السُّعار**: ateşin harareti. Ve denilir: **سُعِر** الرَّجُل, semûm rüzgârları ona vurduğu vakit. Ve denilir: **السِّعْرارة** güneşte toz zerresi gibi gördüğün şeydir. Ve **سَعَرتُ** النّارَ ve **أسْعَرْتُها**; o hâlde o **مُسْعَرَة** ve **مسعُورة**’dur. Ve denilir: Hırsızlar **استَعَرَ** ettiler; sanki tutuştular. Ve deve üzerindeki uyuz **استعر** etti. Ve **الأسعر الجُعفيّ([11])** onun şu sözü sebebiyle adlandırıldı:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])
İbnü’s-Sikkît dedi: Ve “Onlara şer olarak **سَعَرهم**” denilir; “**أَسْعَرَهُم**” denilmez.
Ve bu bâbdandır: **السُّعْر([13])**; o, deliliktir; insanda alevlendiği için böyle adlandırıldı. Ve “**ناقة مسعورة**” derler; bu, onun keskinliği sebebiyledir; sanki o, delirmiş gibidir. Ama yiyeceğin **سِعْر**’ı da bundandır; çünkü o yükselir ve yücelir. Ama devenin **مساعِر**’i, onun **مشاعِرُهُ([14])**’dur. Ve denilir:
Onlar onun koltuk altları, kasıklarının içleri ve kuyruğunun kökü, tüyünün inceldiği yerdir; ancak uyuzun ilkin orada alevlenmesi ve orada daha şiddetli alevlenmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ama Urve b. **الورد**’un sözüne gelince:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
Dediler: **السعير**’i kastetti. Ve denilir: o bir yerdir; ve denilir: o, **اليستعور** denilen bir ağaçtır; [onunla] misvak yapılır.

(**سعط**) **السين** ve**العين** ve**الطاء** bir asıldır; o da insanın ilacı ağzına dökülüp içirilmesi, sonra onun üzerine yüklenilmesidir. Bundan: İlacı ona **أسعطته** de o da onu **فاسْتَعطَه([16])**. **المُسْعُط([17])**: içine **السَّعوط** konulan şeydir. **السَّعوط** ilaçtır; yapısının aslı **سَعَطَ**’tır. Bunun üzerine taşınan şeylerdendir onların “Onu mızrakladım da mızrağı ona **فأسعَطْتُه([18])**” sözleri; Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السعر: التهاب النار، وقد سعرتها، وسعرتها، وأسعرتها، والمسعر: الخشب الذي يشعر به، واستعر الحرب، واللصوص، نحو: اشتعل، وناقة مسعورة، نحو: موقدة، ومهيجة. والسعار: حر النار، وسعر الرجل: أصابه حر، قال تعالى: ﴿وسيصلون سعيرا﴾ [النساء/10]، وقال تعالى: ﴿وإذا الجحيم سعرت﴾ [التكوير/12]، وقرئ بالتخفيف (قرأ بالتخفيف ابن كثير وهشام وأبو عمرو وحمزة والكسائي وروح عن يعقوب وخلف وشعبة عن عاصم)، وقوله: ﴿عذاب السعير﴾ [الملك/5]، أي: حميم، فهو فعيل في معنى مفعول، وقال تعالى: ﴿إن المجرمين في ضلال وسعر﴾ [القمر/47]، والسعر في السوق، تشبيها باستعار النار.

##### Türkçe

- **السعر**: ateşin iltihabı (alevlenmesi); ve onu **سعرتها** (alevlendirdim), **وسعرتها** (alevlendirdim), **وأسعرتها** (alevlendirdim). Ve **المسعر**: onunla tutuşturulan odun. Ve savaş **استعر** etti, ve hırsızlar (da), şu misal üzere: **اشتعل** (tutuştu). Ve **ناقة مسعورة**: şu misal üzere: **موقدة** (yakılmış/ateşlenmiş), ve **ومهيجة** (kışkırtılmış/azdırılmış). Ve **السعار**: ateşin harareti. Ve adamın **سعر**i: ona bir sıcaklık isabet etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿وسيصلون سعيرا﴾ [النساء/10]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿وإذا الجحيم سعرت﴾ [التكوير/12]; ve tahfif ile okundu (tahfif ile okudu: İbn Kesîr ve Hişâm ve Ebû Amr ve Hamza ve el-Kisâî ve Rûh, Ya‘kûb’dan; ve Halef ve Şu‘be, Âsım’dan). Ve O’nun sözü: ﴿عذاب السعير﴾ [الملك/5], yani: **حميم**; o hâlde o, mef‘ûl mânâsında فعيل’dir. Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿إن المجرمين في ضلال وسعر﴾ [القمر/47]. Ve pazarda **السعر** (fiyat), ateşin alevlenmesine benzetme olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ع ر
سعر النار وأسعرها وسعرها فاستعرت وتسعرت وخبـا سعيرهـا وبيـده مسعـر يسعـر بـه‏.‏
وقلص السعر والأسعار‏.‏
وأسعر الأمير للناس وسعر لهم‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ضربـه السعـار وهـو حـر الليـل وبه سعار وهو توهج العطش‏.‏
وسعر الرجل‏:‏ ضربته السموم فهو مسعور‏.‏
وسعروا نار الحرب‏.‏
وسعر على قومه وسعرهم شراً‏.‏
قال الأسعـر الجعفي‏:‏ فلا يدعني الأقوام من آل مالك لئن أنا لم أسعـر عليهـم وأثقـب وهخـو مسعـر حـرب وهـم مساعـر الحـروب‏.‏
واستعر اللصوص‏.‏
واستعر الجرب في البعير وأخذ في مساعره وهي مغابنه. ورمْيٌ سَعْرٌ: شديد.

##### Türkçe

س ع ر
**سعر** ateşi ve **أسعرها** onu tutuşturdu ve **سعرها** onu tutuşturdu; böylece **فاستعرت** tutuştu ve **تسعرت** alevlendi; ve onun **سعيرها**’ı (alevi) söndü; ve onun elinde, onunla tutuşturduğu bir **مسعر** (tutuşturucu alet) vardır.
Ve **قلص** **السعر** ve **الأسعار** (fiyat ve fiyatlar) yükseldi.
Ve emir, insanlar için **أسعر** (fiyatları yükseltti) ve onlar için **سعر** (fiyatları yükseltti).
Ve mecazdandır: ona **السعار** vurdu; o, gecenin sıcağıdır; ve onda **سعار** vardır; o, susuzluğun parlamasıdır.
Ve **سعر** adam: ona **السموم** (yakıcı sıcak rüzgârlar) vurdu; böylece o **مسعور**’dur (yakıcı sıcakla vurulmuş).
Ve **سعروا** savaşın ateşini.
Ve kavmine karşı **سعر** ve onları şer olarak **سعرهم**.
**الأسعر الجعفي** dedi: “Beni, Mâlik âlinden olan kavimler bırakmaz; eğer ben onların üzerine **أسعر** etmez ve delersem.” Ve o, bir savaşın **مسعر**’ıdır; ve onlar, savaşların **مساعر**’ıdır.
Ve **استعر** hırsızlar.
Ve **استعر** uyuz, devede; ve onun **مساعره**’inde—ki onlar onun **مغابنه**’idir—tuttu. Ve **رميٌ سَعْرٌ**: şiddetli.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السِّعْرُ: الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ، وجمعه أَسْعَارٌ وقد أَسْعَرُوا وسَعَّرُوا بمعنى واحد: اتفقوا على سِعْرٍ. وفي الحديث: أَنه قيل للنبي، صلى الله عليه وسلم: سَعِّرْ لنا، فقال: إِن الله هو المُسَعِّرُ؛ أَي أَنه هو الذي يُرْخِصُ الأَشياءَ ويُغْلِيها فلا اعتراض لأَحد عليه، ولذلك لا يجوز التسعير. والتَّسْعِيرُ: تقدير السِّعْرِ.
وسَعَرَ النار والحرب يَسْعَرُهما سَعْراً وأَسْعَرَهُما وسَعَّرَهُما: أَوقدهما وهَيَّجَهُما. واسْتَعَرَتْ وتَسَعَّرَتْ: استوقدت. ونار سَعِيرٌ: مَسْعُورَةٌ، بغير هاء؛ عن اللحياني. وقرئ: وإِذا الجحيم سُعِّرَتْ، وسُعِرَتْ أَيضاً، والتشديد للمبالغة. وقوله تعالى: وكفى بجهنم سعيراً؛ قال الأَخفش: هو مثل دَهِينٍ وصَريعٍ لأَنك تقول سُعِرَتْ فهي مَسْعُورَةٌ؛ ومنه قوله تعالى: فسُحْقاً لأَصحاب السعير؛ أَي بُعْداً لأَصحاب النار.ويقال للرجل إِذا ضربته السَّمُوم فاسْتَعَرَ جَوْفُه: به سُعارٌ. وسُعارُ العَطَشِ: التهابُه. والسَّعِيرُ والسَّاعُورَةُ: النار، وقيل: لهبها. والسُّعارُ والسُّعْرُ: حرها. والمِسْشَرُ والمِسْعارُ: ما سُعِرَتْ به. ويقال لما تحرك به النار من حديد أَو خشب: مِسْعَرٌ ومِسْعَارٌ، ويجمعان على مَسَاعِيرَ ومساعر. ومِسْعَرُ الحرب: مُوقِدُها. يقال: رجل مِسْعَرُ حَرْبٍ إِذا كان يُؤَرِّثُها أَي تحمى به الحرب. وفي حديث أَبي بَصِير: وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ لو كان له أَصحاب؛ يصفه بالمبالغة في الحرب والنَّجْدَةِ. ومنه حديث خَيْفان: وأَما هذا الحَيُّ مِن هَمْدَانَ فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ.
والسَّاعُور: كهيئة التَّنُّور يحفر في الأَرض ويختبز فيه. ورَمْيٌ سَعْرٌ: يُلْهِبُ المَوْتَ، وقيل: يُلْقِي قطعة من اللحم إِذا ضربه. وسَعَرْناهُمْ بالنَّبْلِ: أَحرقناهم وأَمضضناهم. ويقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَثْرٌ ورَمْيٌ سَعْرٌ مأْخوذ من سَعَرْتُ النارَ والحربَ إِذا هَيَّجْتَهُما. وفي حديث علي، رضي الله عنه، يحث أَصحابه: اضْرِبُوا هَبْراً وارْموا سَعْراً أَي رَمْياً سريعاً، شبهه باستعار النار. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كان لرسول الله، صلى الله عليه وسلم، وَحْشٌ فإِذا خرج من البيت أَسْعَرَنا قَفْزاً أَي أَلْهَبَنَا وآذانا. والسُّعارُ: حر النار. وسَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً: قطعه. وسَعَرْتُ اليومَ في حاجتي سَعْرَةً أَي طُفْتُ. ابن السكيت: وسَعَرَتِ الناقةُ إِذا أَسرعت في سيرها، فهي سَعُورٌ.
وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: فرس مِسْعَرٌ ومُساعِرٌ، وهو الذي يُطيح قوائمه متفرقةً ولا صَبْرَ لَهُ، وقيل: وَثَبَ مُجْتَمِعَ القوائم. والسَّعَرَانُ: شدة العَدْو، والجَمَزَانُ: من الجَمْزِ، والفَلَتانُ: النَّشِيطُ. وسَعَرَ القوم شَرّاً وأَسْعَرَهم وسَعَّرَهم: عَمَّهُمْ به، على المثل، وقال الجوهري: لا يقال أَسعرهم. وفي حديث السقيفة: ولا ينام الناسُ من سُعَارِه أَي من شره.
وفي حديث عمر: أَنه أَراد أَن يدخل الشام وهو يَسْتَعِرُ طاعوناً؛ اسْتَعارَ اسْتِعارَ النار لشدة الطاعون يريد كثرته وشدَّة تأْثيره، وكذلك يقال في كل أَمر شديد، وطاعوناً منصوب على التمييز، كقوله تعالى: واشتعل الرأْس شيباً. واسْتَعَرَ اللصوصُ: اشْتَعَلُوا.
والسُّعْرَةُ والسَّعَرُ: لون يضرب إِلى السواد فُوَيْقَ الأُدْمَةِ؛ ورجل أَسْعَرُ وامرأَة سَعْرَاءُ؛ قال العجاج:
أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا
يقال: سَعِرَ فلانٌ يَسْعَرُ سَعَراً، فهو أَسْعَرُ، وسُعِرَ الرجلُ سُعَاراً، فهو مَسْعُورٌ: ضربته السَّمُوم. والسُّعَارُ: شدّة الجوع. وسُعار الجوع: لهيبه؛ أَنشد ابن الأَعرابي لشاعر يهجو رجلاً:
تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،
وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ
وصفه بتغزير حلائبه وكَسْعِهِ ضُرُوعَها بالماء البارد ليرتدّ لبنها ليبقى لها طِرْقُها في حال جوع ابن عمه الأَقرب منه؛ والأَحم: الأَدنى الأَقرب، والحميم: القريب القرابة.
ويقال: سُعِرَ الرجلُ، فهو مسعور إِذا اشْتَدَّ جوعه وعطشه. والسعْرُ: شهوة مع جوع. والسُّعْرُ والسُّعُرُ: الجنون، وبه فسر الفارسي قوله تعالى: إِن المجرمين في ضلال وسُعُرٍ، قال: لأَنهم إِذا كانوا في النار لم يكونوا في ضلال لأَنه قد كشف لهم، وإِنما وصف حالهم في الدنيا؛ يذهب إِلى أَن السُّعُرَ هنا ليس جمع سعير الذي هو النار. وناقة مسعورة: كأَن بها جنوناً من سرعتها، كما قيل لها هَوْجَاءُ. وفي التنزيل حكايةً عن قوم صالح: أَبَشَراً منَّا واحداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لفي ضلال وسُعُرٍ؛ معناه إِنا إِذاً لفي ضلال وجنون، وقال الفراء: هو العَنَاءُ والعذاب، وقال ابن عرفة: أَي في أَمر يُسْعِرُنا أَي يُلْهِبُنَا؛ قال الأَزهري: ويجوز أَن يكون معناه إِنا إِن اتبعناه وأَطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب مما يلزمنا؛ قال: وإِلى هذا مال الفراء؛ وقول الشاعر:
وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ
قال الأَصمعي: المِسْعَرُ الشديد. أَبو عمرو: المِسْعَرُ الطويل. ومَسَاعِرُ البعير: آباطله وأَرفاغه حيث يَسْتَعِرُ فيه الجَرَبُ؛ ومنه قول ذي الرمة:
قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ
والواحدُ مَسْعَرٌ. واسْتَعَرَ فيه الجَرَبُ: ظهر منه بمساعره. ومَسْعَرُ البعير: مُسْتَدَقُّ ذَنَبِه.
والسِّعْرَارَةُ والسّعْرُورَةُ: شعاع الشمس الداخلُ من كَوَّةِ البيت، وهو أَيضاً الصُّبْحُ، قال الأَزهري: هو ما تردّد في الضوء الساقط في البيت من الشمس، وهو الهباء المنبث. ابن الأَعرابي: السُّعَيْرَةُ تصغير السِّعْرَةِ، وهي السعالُ الحادُّ. ويقال هذا سَعْرَةُ الأَمر وسَرْحَتُه وفَوْعَتُه: لأَوَّلِهِ وحِدَّتِهِ. أَبو يوسف: اسْتَعَرَ الناسُ في كل وجه واسْتَنْجَوا إِذا أَكلوا الرُّطب وأَصابوه؛ والسَّعِيرُ في قول رُشَيْدِ ابن رُمَيْضٍ العَنَزِيِّ:
حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،
وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ
قال ابن الكلبي: هو اسم صنم كان لعنزة خاصة، وقيل: عَوض صنم لبكر بن وائل والمائرات: هي دماء الذبائح حول الأَصنام.
وسِعْرٌ وسُعَيْرٌ ومِسْعَرٌ وسَعْرَانُ: أَسماء، ومِسْعَرُ بن كِدَامٍ المحدّث: جعله أَصحاب الحديث مَسعر، بالفتح، للتفاؤل؛ والأَسْعَرُ الجُعْفِيُّ: سمي بذلك لقوله:
فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،
إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب
واليَسْتَعُورُ الذي في شِعْرِ عُرْوَةَ: موضع، ويقال شَجَرٌ.

##### Türkçe

**السِّعْرُ**: fiyatın üzerine kurulduğu şeydir; çoğulu **أَسْعَارٌ**’dır. Ve **أَسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** tek bir mânâdadır: bir **سِعْرٍ** üzerinde anlaştılar. Hadiste: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, “Bize **سَعِّرْ** et” denildiği rivayet edilmiştir; o da dedi ki: “Şüphesiz Allah **المُسَعِّرُ**’dir”; yani eşyayı ucuzlatan ve pahalılaştıran O’dur; hiç kimse O’na itiraz edemez; bu sebeple fiyat koymak câiz olmaz. **التَّسْعِيرُ**: **السِّعْرِ**’in takdir edilmesidir.

Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, onları **يَسْعَرُ** **سَعْراً** ile; ve **أَسْعَرَهُما** ve **سَعَّرَهُما**: ikisini de yaktı ve ikisini de alevlendirdi. Ve **اسْتَعَرَتْ** ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu. Ve **نار سَعِيرٌ**: **مَسْعُورَةٌ** (ه olmaksızın); اللحياني’den. Ve şöyle okunmuştur: “Ve cehennem **سُعِّرَتْ** olduğu zaman”; ve **سُعِرَتْ** de (okunmuştur); şeddeli okuyuş mübalağa içindir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve cehennem **سعيراً** olarak yeter”; الأَخفش dedi ki: bu, **دَهِينٍ** ve **صَريعٍ** gibidir; çünkü sen “**سُعِرَتْ**” dersin, o hâlde o **مَسْعُورَةٌ**’dır; bundan Yüce Allah’ın sözü: “**السعير**’in ashabına **فسُحْقاً**”; yani ateşin ashabına uzaklık. Ve denilir: bir adama, **السَّمُوم** vurup da içi **فاسْتَعَرَ** olunca: onda **سُعارٌ** vardır. Ve **سُعارُ العَطَشِ**: onun yanmasıdır. Ve **السَّعِيرُ** ve **السَّاعُورَةُ**: ateştir; ve denildi: onun alevi. Ve **السُّعارُ** ve **السُّعْرُ**: onun hararetidir. Ve **المِسْشَرُ** ve **المِسْعارُ**: onunla **سُعِرَتْ** edilen şeydir. Ve ateşin onunla hareket ettirildiği şeye, demirden yahut ağaçtan: **مِسْعَرٌ** ve **مِسْعَارٌ** denilir; ikisi **مَسَاعِيرَ** ve **مساعر** üzerine cem edilir. Ve **مِسْعَرُ الحرب**: onun tutuşturucusudur. Denilir: bir adam **مِسْعَرُ حَرْبٍ**’dır; eğer onu **يُؤَرِّثُها** ise, yani savaş onunla kızışır. Ebû Basîr hadîsinde: “**وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ** لو كان له أصحاب”; onu savaşta ve yiğitlikte mübalağa ile vasfeder. Ve ondan, Hayfân hadîsi: “Ve şu Hemdân’dan olan bu kabile ise: **فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ**.”

Ve **السَّاعُور**: **التَّنُّور** heyeti gibi; yere kazılır ve onda ekmek pişirilir. Ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**: ölümü alevlendirir; ve denildi: ona vurduğunda bir et parçası atar. Ve **سَعَرْناهُمْ بالنَّبْلِ**: onları yaktık ve onları acıttık. Ve denilir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَثْرٌ** ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**; **سَعَرْتُ النارَ والحربَ**’dan alınmıştır; ikisini **هَيَّجْتُهُما** ettiğim zaman. Ali’nin, رضي الله عنه, hadîsinde, ashabını teşvik ederken: “**اضْرِبُوا هَبْراً وارْموا سَعْراً**”; yani hızlı bir atışla atın; onu ateşin **استعار**’ına benzetti. Âişe’nin, رضي الله عنها, hadîsinde: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, bir **وَحْشٌ**’u vardı; evden çıktığı zaman bizi sıçrayışla **أَسْعَرَنا** ederdi; yani bizi alevlendirir ve bize eziyet ederdi. **السُّعارُ**: ateşin hararetidir. Ve **سَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً**: onu katetti. Ve “Bugünü işimde bir **سَعْرَةً** ile **سَعَرْتُ**” dedim; yani dolaştım. İbnü’s-Sikkît: ve deve **سَعَرَتِ**; yürüyüşünde hızlandığı zaman; o hâlde o **سَعُورٌ**’dur.

Ebû Ubeyde, “Kitâbü’l-Hayl”de dedi ki: **فرس مِسْعَرٌ** ve **مُساعِرٌ**; o, ayaklarını dağınık hâlde savurandır ve onun için sabır yoktur; ve denildi: ayakları bitişik olarak sıçradı. Ve **السَّعَرَانُ**: koşunun şiddetidir; ve **الجَمَزَانُ**: **الجَمْزِ**’dendir; ve **الفَلَتانُ**: çevik olandır. Ve kavim **سَعَرَ** şer ile, ve **أَسْعَرَهم** ve **سَعَّرَهم**: onu onlara yaydı; mesel üzere. Ve el-Cevherî dedi ki: “**أَسعرهم**” denilmez. Sakîfe hadîsinde: “İnsanlar onun **سُعَارِه**’inden uyumaz”; yani onun şerrinden.

Ömer hadîsinde: Şam’a girmek istedi; hâlbuki o, bir taun ile **يَسْتَعِرُ** idi; ateşin **اسْتِعار**’ını, taun şiddetinden dolayı istiâre etti; onun çokluğunu ve tesirinin şiddetini kasteder; ve her şiddetli işte böyle denilir. Ve “**طاعوناً**” temyiz üzere mansuptur; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Baş **شيباً** olarak tutuştu.” Ve **اسْتَعَرَ اللصوصُ**: alevlendiler.

Ve **السُّعْرَةُ** ve **السَّعَرُ**: siyahlığa çalan bir renk; esmerliğin biraz üstünde. Ve bir erkek **أَسْعَرُ**, bir kadın **سَعْرَاءُ**; el-Acçâc dedi ki:
أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا
Denilir: falan **سَعِرَ** eder, **يَسْعَرُ** **سَعَراً**; o hâlde o **أَسْعَرُ**’dur. Ve adam **سُعِرَ** **سُعَاراً**; o hâlde o **مَسْعُورٌ**’dur: ona **السَّمُوم** vurdu. Ve **السُّعَارُ**: açlığın şiddetidir. Ve **سُعار الجوع**: onun alevi. İbnü’l-A‘râbî, bir adamı hicveden bir şaire ait olarak inşâd etti:
تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،
وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ
Onu, sağışlarını çoğaltmakla ve sütü geri dönsün diye memelerini soğuk suyla ovmakla vasfetti; böylece onun **طِرْقُها**’sı, kendisine en yakın olan amcaoğlunun açlığı hâlinde kalır. Ve **الأَحم**: en yakın, en yakın olandır; ve **الحميم**: akrabalıkça yakın olandır.

Ve denilir: adam **سُعِرَ**; o hâlde o **مسعور**’dur; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiği zaman. Ve **السعْرُ**: açlıkla beraber iştah. Ve **السُّعْرُ** ve **السُّعُرُ**: deliliktir; ve el-Fârisî, Yüce Allah’ın sözü olan “Şüphesiz mücrimler bir sapıklık ve **سُعُرٍ** içindedir”i bununla tefsir etti; dedi ki: çünkü onlar ateşte oldukları zaman sapıklıkta olmazlar; zira onlara açılmıştır; ancak onların dünya hâlini vasfetti; **السُّعُرَ**’ün burada ateş olan **سعير**’in çoğulu olmadığına gider. Ve **ناقة مسعورة**: sanki onda, süratinden dolayı bir delilik varmış gibi; ona **هَوْجَاءُ** denildiği gibi. Ve tenzîlde, Sâlih kavminin sözü olarak: “Bizden bir tek beşere mi tâbi olacağız? Şüphesiz o takdirde bir sapıklık ve **سُعُرٍ** içinde oluruz”; mânâsı: o takdirde bir sapıklık ve delilik içindeyiz. Ve el-Ferrâ dedi ki: o, yorgunluk ve azaptır. Ve İbn Arefe dedi ki: yani bizi **يُسْعِرُنا** eden bir iş içindeyiz; yani bizi alevlendirir. el-Ezherî dedi ki: mânâsı, “Eğer ona tâbi olur ve ona itaat edersek, üzerimize lâzım gelen şeyden dolayı sapıklıkta ve azapta oluruz” da olabilir. Dedi ki: el-Ferrâ buna meyletti. Ve şairin sözü:
وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ
el-Asma‘î dedi ki: **المِسْعَرُ** şiddetli olandır. Ebû Amr: **المِسْعَرُ** uzun olandır.

Ve **مَسَاعِرُ البعير**: onun koltuk altları ve kasıklarıdır; uyuzun onda **يَسْتَعِرُ** olduğu yerler. Ve ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ
Tekili **مَسْعَرٌ**’dır. Ve onda uyuz **اسْتَعَرَ**: onun **مساعره**’sinden ortaya çıktı. Ve **مَسْعَرُ البعير**: kuyruğunun inceldiği yerdir.

Ve **السِّعْرَارَةُ** ve **السّعْرُورَةُ**: evin penceresinden giren güneş ışınıdır; o aynı zamanda **الصُّبْحُ**’tur. el-Ezherî dedi ki: o, güneşten eve düşen ışıkta gidip gelen şeydir; o, yayılmış tozdur. İbnü’l-A‘râbî: **السُّعَيْرَةُ**, **السِّعْرَةِ**’nin küçültmesidir; o, keskin öksürüktür. Ve denilir: bu, işin **سَعْرَةُ**’sıdır ve **سَرْحَتُه**’dir ve **فَوْعَتُه**’dir: onun başlangıcı ve keskinliği için. Ebû Yûsuf: insanlar her yönde **اسْتَعَرَ** ettiler ve **اسْتَنْجَوا** ettiler; yaş hurma yedikleri ve ona eriştikleri zaman. Ve **السَّعِيرُ**, Ruşeyd b. Rumeyd el-Anezî’nin sözünde:
حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،
وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ
İbnü’l-Kelbî dedi ki: o, özellikle Aneze’nin bir putunun adıdır; ve denildi: **عَوض** Bekr b. Vâil’in bir putudur. Ve **المائرات**: putların etrafındaki kurban kanlarıdır.

Ve **سِعْرٌ** ve **سُعَيْرٌ** ve **مِسْعَرٌ** ve **سَعْرَانُ**: isimlerdir. Ve muhaddis **مِسْعَرُ بن كِدَامٍ**: hadis ehli onu, tefe’ül için fetha ile **مَسعر** yaptı. Ve **الأَسْعَرُ الجُعْفِيُّ**: şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:
فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،
إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب
Ve Urve’nin şiirinde olan **اليَسْتَعُورُ**: bir yerdir; ve denilir: bir ağaçtır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ع ر * * سَعَر * النار والحرب هيّجها وألهبها وبابه قطع وقُرئ ﴿وإذا الجحيم سُعرت﴾ و * سُعِّرَت * مخففا ومشددا والتشديد للمبالغة و * اسْتَعَرَتِ * النار و * تَسَعَّرَتْ * توقدت و * السَّعِيرُ * النار وقوله تعالى ﴿إن المجرمين في ضلال وسُعُر﴾ قال الفراء في عناء وعذاب و * السُّعْرُ * أيضا الجنون وقوله تعالى ﴿وكفى بجهنم سعيرا﴾ قال الأخفش هو مثل دهين وصريع لأنك تقول * سُعِرَتْ * فهي * مَسْعُورةٌ * و * السِّعْرُ * واحد * أسْعَارِ * الطعام و * التَّسْعِيرُ * تقدير السعر

##### Türkçe

* س ع ر * **سَعَرَ**: ateşi ve savaşı; onu kışkırttı ve onu alevlendirdi; ve onun bâbı **قطع**’dır. Ve okundu: ﴿وإذا الجحيم **سُعرت**﴾ ve **سُعِّرَت**; hafifletilmiş ve şeddeli olarak; ve şedde, mübalağa içindir. Ve **اسْتَعَرَتِ** ateş ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu. Ve **السَّعِيرُ**: ateş. Ve O’nun sözü (yüce): ﴿إن المجرمين في ضلال وسُعُر﴾; el-Ferrâ dedi: sıkıntı ve azap içinde. Ve **السُّعْرُ**: ayrıca delilik. Ve O’nun sözü (yüce): ﴿وكفى بجهنم سعيرا﴾; el-Ahfeş dedi: o, **دهين** ve **صريع** gibidir; çünkü sen **سُعِرَتْ** dersin; öyleyse o **مَسْعُورةٌ**’dur. Ve **السِّعْرُ**: yiyeceğin **أسْعَارِ**’ından bir tanedir. Ve **التَّسْعِيرُ**: fiyatın takdir edilmesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السعر، بالكسر: الذي يقوم عليه الثمن، ج أسعار. قد أسعروا، وسعروا تسعيرا بمعنى واحد: اتفقوا على سعر. وقال الصاغاني: أسعره وسعره: بينه، وفي الحديث:  أنه قيل للنبي صلى الله عليه وسلم: سعر لنا، فقال: إن الله هو المسعر  أي أنه هو الذي يرخص الأشياء ويغليها، فلا اعتراض لأحد عليه، ولذلك لا يجوز التسعير، والتسعير: تقدير السعر، قاله ابن الأثير.
  وسعر النار والحرب، كمنع، يسعرها سعرا: أوقدها وهيجها، كسعر ها تسعيرا. وأسعر ها إسعارا، وفي الثاني مجاز، أي الحرب. والسعر بالضم: الحر، أي حر النار، كالسعار، كغراب. السعر، بالضم: الجنون، كالسعر، بضمتين، وبه فسر الفارسي قوله تعالى  إن المجرمين في ضلال وسعر  قال: لأنهم إذا كانوا في النار لم يكونوا في ضلال، لأنه قد كشف لهم، وإنما وصف حالهم في الدنيا، يذهب إلى أن السعر هنا ليس جمع سعير الذي هو النار، وفي التنزيل حكاية عن قوم صالح  أبشرا منا واحدا نتبعه إنا إذا لفي ضلال وسعر  معناه: إنا إذا لفي ضلال وجنون، وقال الفراء: هو العناء والعذاب، وقال ابن عرفة: أي في أمر يسعرنا، أي يلهبنا، قال الأزهري: ويجوز أن يكون معناه: إنا إن اتبعناه وأطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب مما يلزمنا، قال: وإلى هذا مال الفراء .السعر، بالضم: الجوع كالسعار، بالضم، قاله الفراء، أو القرم، أي الشهوة إلى اللحم، ويقال سعر الرجل، فهو مسعور، إذا اشتد جوعه وعطشه. السعر، بالضم: العدوى، وقد سعر الإبل، كمنع، يسعرها سعرا: أعداها وألهبها بالحرب، وقد استعر فيها، وهو مجاز. السعر ككتف: من به السعر، وهو المجنون، ج سعري مثل كلب وكلبي.
 والسعير: النار، قال الأخفش: هو مثل دهين وصريع، لأنك تقول: سعرت فهي مسعورة، وقال اللحياني: نار سعير: مسعورة بغير هاء كالساعورة.
 قيل: السعير والساعورة: لهبها. السعير: المسعور، فعيل بمعنى مفعول. السعير في قول رشيد بن رميض العنزي:
  حلفت بمائرات حول عوض                      وأنصاب تركن لدى السعير كزبير ، وغلط من ضبطه كأمير نبه عليه صاحب العباب: صنم لعنزة خاصة، قاله ابن الكلبي. وقيل: عوض: صنم لبكر بن وائل، والمائرات: دماء الذبائح حول الأصنام. سعير بن العداء، يعد في الحجازيين، صحابي، قيل: كان معه كتاب النبي صلى الله عليه وسلم. والمسعر، : بالكسر : ما سعر به هكذا في النسخ، والصواب ما سعرت به أي النار، أي ما تحرك به النار من حديد أو خشب، كالمسعار ويجمعان على مساعير ومساعرمن المجاز: المسعر: موقد نار الحرب، يقال: هو مسعر حرب إذا كان يؤرثها،أي تحمي به الحرب، وفي الحديث  وأما هذا الحي من همدان فأنجاد بسل، مساعير غير عزل  المسعر:الطويل من الأعناق. وبه فسر أبو عمرو قول الشاعر:
  وسامي بها عنق مسعر. ولا يخفي أن ذكر الأعناق إنما هو بيان لا تخصيص. أو المسعر الشديد، قاله الأصمعشي وبه فسر قول الشاعر المتقدم. في كتاب الخيل لأبي عبيدة :المسعر من الخيل: الذي يطيح قوائمه ونص أبي عبيدة تطيح قوائمه متفرقة ولا ضبر له، وقيل وثب مجتمع القوائم، كالمساعر. أبو سلمة مسعر بن كدام، ككتاب، الهلالي العامري، إمام جليل، شيخ السفيانين، أي الثوري وابن عيينة، وناهيك بها منقبة، وفيه يقول الإمام عبد الله بن المبارك:
  من كان ملتمسا جليسا صالحا                      فليأت حلقة مسعر بن كدام توفي سنة 153 وقيل : 55. وقد تفتح ميمه وميم أسميائه أي من تسمى باسمه، وهم مسعر الفدكي، ومسعر بن حبيب الجرمي: تابعيان، تفاؤلا، وفي اللسان: جعله أصحاب الحديث مسعرا بالفتح، للتفاؤل. السعار، كغراب: الجوع، وقيل شدته، وقيل: لهيبه، أنشد ابن الأعرابي لشاعر يهجو رجلا:
  تسمنها بأخثر حلبتـيهـا                      ومولاك الأحم له سعار وصفه بتغزير حلائبه وكسعه ضروعضها بالماء البارد، ليرتد لبنها، ليبقى لها طرقها في حال جوع ابن عمه الأقرب منه. ويقال: سعر الرجل سعارا، فهو مسعور: ضربته السموم، أو اشتد جوعه وعطشه، ولو ذكر السعار عند السعر كان أصوب، فإنهما من قول الفراء، وقد ذكرهما ففرق بينهما، فتأمل. الساعور: كهيئة التنور يحفر في الأرض، يختبز فيه.
 الساعور: النار، عن ابن دريد، ولو ذكره عند السعير ان أصاب، وقيل: لهبها. الساعور: مقدم النصارى في معرفة علم الطب وأدواته، وأصله بالسريانية ساعورا، ومعناه متفقد المرضى.
 والسعرارة، بالكسر، والسعرورة، بالضم: الصبح، لا لتهابه حين بدوه. و: شعاع الشمس الداخل من كوة البيت، قال الأزهري: هو ما تردد في الضوء الساقط في البيت من الشمس، وهو الهباء المنبث. وسعر بن شعبة الكناني الدؤلي، بالكسر، قيل: صحابي، روى عنه ابنه جابر بن سعر، ذكره البخاري في التاريخ. وأبو سعر: منظور بن حبة، راجز، لم أجده في التبصير. والمسعور: الحريص على الأكل، وإن ملئ بطنه، قيل: وعلى الشرب، لأنه يقال سعر فهو مسعور، إذا اشتد جوعه وعطشه، فاقتصار المصنف على الأكل قصور. يقال: لأسعرن سعره، بالفتح، أي لأطوفن طوفه، قاله الفراء، ويقال: سعرت اليوم في حاجتي سعرة، أي طفت. والسعرة، بالفتح: السعال الحاد، وهي السعيرة، قاله ابن الأعرابي. يقال: هذا سعرة الأمر، وسرحته، وفوعته، كما تقول: أول الأمر وجدته، هكذا بالجيم، وفي بعض النسخ بالحاء الأولى الصواب. والسعران محركة: شدة العدو. كالجمزان والفلتان.
 السعران، بالكسر: اسم جماعة، ومنهم بيت في الأسكندرية تفقهوا. والأسعر: الرجل القليل اللحم الضامر الظاهر العصب الشاحب الدقيق المهزول. الأسعر: لقب مرثد بن أبي حمران الجعفي الشاعر، سمي بذلك لقوله:
  فلا تدعني الأقوام من آل مالك                      إذا أنا لم أسعر عليهم وأثقب أبو الأسعر: كنية عبيد مولى زيد بن صوحان، هكذا ذكره ابن أبي خيثمة والدولابي وعبد الغني وغيرهم، ورجحه الأمير، أو هو بالشين المعجمة، كما ذكره البخاري والدارقطني وغيرهما. وأسعر بن النعمان الجعفي، الراوي عن زبيد اليامي. أسعر بن رحيل الجعفي التابعي. أسعر بن عمرو: شيخ لابن الكلبي: محدثون. وهلال بن أسعر البصري، من الأكلة المشهورين، حكى عنه سليمان التيمي، وفي بعض النسخ من الأجلة، وهو تصحيف، وفي بعضها المذكورين بدل المشهورين ولو قال: أحد الأكلة، لكان أخضر.
 وصيفة بنت أسعر: شاعرة لها ذكر. واستعر الجرب في البعير: ابتدأ بمساعره، أي أرفاغه وآبطه، قاله أبو عمرو، وفي الأساس: أي مغابنه، وهو مجاز، ومنه قول ذي الرمة:
  قريع هجان دس منه المساعر
  والواحد مسعر. استعرت النار: اتقدت، وقد سعرتها، كتسعرت. من المجاز: استعرت اللصوص، إذا تحركوا للشر، كأنهم اشتعلوا والتهبوا. من المجاز: استعر الشر والحرب، أي انتشرا. وكذا سعرهم شر، وسعر على قومه. ومسعر البعير: مستدق ذنبه. ويستعور، الذي في شعر عروة، موضع قرب المدينة، ويقال: شجر، ويقال أجمة، ويقال: اليستعور، وفيه اختلاف على طوله يأتي في فصل الياء التحتية إن شاء الله تعالى.
 ومما يستدرك عليه: رمى سعر، أي شديد. وسعرناهم بالنبل: أحرقناهم، وأمضضناهم. ويقال: ضرب هبر، وطعن نثر، ورمى سعر، وهو مأخوذ من سعرت النار، في حديث علي رضي الله عنه:  اضربوا هبرا، وارموا سعرا  أي رميا سريعا، شبهه باستعار النار. وفي حديث عائشة:  كان لرسول الله صلى الله عليه وسلم وحش، فإذا خرج من البيت أسعرنا قفزا  أي ألهبنا وآذانا. وسعر الليل بالمطي سعرا: قطعه. وعن ابن السكيت: وسعرت الناقة، إذا أسرعت في سيرها، في سعور. وسعر القوم شرا، وأسعرهم: عمهم به، على المثل، وقال الجوهري: لا يقال أسعرهم. وفي حديث السقيفة: ولا ينام الناس من سعاره أي شره. وفي حديث عمر  أنه أراد أن يدخل الشام وهو يستعر طاعونا  استعار استعار النار لشدة الطاعون، يريد كثرته وشدة تأثيره، وكذلك يقال في كل أمر شديد. والسعرة، والسعر: لون يضرب إلى السواد فويق الأدمة. ورجل أسعر، وامرأة سعراء، قال العجاج:
  أسعر ضربا أو طوالا هجرعا. وقال أبو يوسف: استعر الناس في كل وجه، واستنجوا، إذا أكلوا الرطب، وأصابوه. وكزفر، سعر بن مالك بن سلامان الأزدي، من ذريته حنيفة بن تميم، شيخ لابن عفير، قديم. وسعر، بالكسر: جبل في شعر خفاف بن ندبة السلمي. وسعرا بالكسر والإمالة مقصورا: جبل عند حرة بني سليم. وسعر بن مالك العبسي، سمع عمر ابن الخطاب، روى عنه حلام بن صالح. وسعر بن نقادة الأسدي، عن أبيه، وعنه ابنه عاصم. وسعر التميمي، عن علي، الثلاثة من تاريخ البخاري. وسعير بن الخمس أبو مالك الكوفي، عن حبيب بن أبي ثابت، عن ابن عمر، روى عنه سفيان بن عيينة. ودير سعران: موضع بجيزة مصر. وبنو السعران: قوم بالإسكندرية.

##### Türkçe

**السعر**، kesre ile: bedelin üzerine kurulduğu şey; çoğulu **أسعار**. **قد أسعروا** ve **سعروا تسعيرا** tek bir mânâdadır: bir fiyat üzerinde anlaştılar. **الصاغاني** dedi: **أسعره** ve **سعره**: onu açıkladı. Hadiste: Peygamber’e صلى الله عليه وسلم “Bize fiyat koy” denildiği, onun da “Şüphesiz Allah **المسعر**’dır” dediği (rivayet edilmiştir); yani eşyayı ucuzlatan ve pahalılaştıran O’dur; hiç kimsenin O’na itirazı yoktur; bu sebeple fiyat koymak câiz olmaz. **التسعير**: fiyatın takdir edilmesidir; bunu İbnü’l-Esîr söylemiştir.

**وسعر النار والحرب**, **كمنع**: **يسعرها سعرا**: onu yaktı ve alevlendirdi; **كسعرها تسعيرا** gibi. **وأسعرها إسعارا**; ikincisinde mecaz vardır, yani savaş. **السعر** zamme ile: hararet; yani ateşin harareti; **كالسعار** gibi; **كغراب**. **السعر** zamme ile: delilik; **كالسعر** (iki zamme ile) gibi. Bununla, Fârisî şu yüce sözünü tefsir etti: **إن المجرمين في ضلال وسعر**; dedi ki: çünkü onlar ateşte olduklarında sapıklık içinde olmazlar; zira kendilerine açığa çıkarılmıştır; ancak onların dünyadaki hâlini vasfetti. **السعر**’ın burada ateş olan **سعير**’in çoğulu olmadığı görüşüne gider. Tenzîlde, Sâlih kavmi hakkında bir hikâye olarak: **أبشرا منا واحدا نتبعه إنا إذا لفي ضلال وسعر**; mânâsı: şüphesiz biz o takdirde sapıklık ve delilik içindeyiz. **الفراء** dedi: o, meşakkat ve azaptır. İbn ‘Arefe dedi: yani bizi **يسعرنا** eden bir iş içindeyiz; yani bizi alevlendirir. **الأزهري** dedi: mânâsı şu da olabilir: şüphesiz biz ona uyup itaat edersek, üzerimize lâzım gelecek şeyden dolayı sapıklıkta ve azapta oluruz. Dedi: **الفراء** buna meyletti.

**السعر** zamme ile: açlık; zamme ile **السعار** gibi; bunu **الفراء** söylemiştir. Yahut **القرم**; yani ete iştah. “**سعر الرجل**” denir; o da **مسعور** olur; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiğinde. **السعر** zamme ile: bulaşıcılık. Develeri **قد سعر الإبل**; **كمنع**: **يسعرها سعرا**: onlara bulaştırdı ve onları savaşla alevlendirdi; onda **وقد استعر فيها**; bu mecazdır. **السعر** **ككتف**: kendisinde **السعر** bulunan kimse; o da delidir; çoğulu **سعري**; **كلب** ve **كلبي** gibi.

**السعير**: ateş. **الأخفش** dedi: o, **دهين** ve **صريع** gibidir; çünkü “**سعرت**” dersin; o da **مسعورة** olur. **اللحياني** dedi: **نار سعير**: **مسعورة** (ه olmaksızın), **الساعورة** gibi.

Denildi ki: **السعير** ve **الساعورة**: onun alevi. **السعير**: **المسعور**; **فعيل** vezninde, **مفعول** mânâsında. **السعير** Râşid b. Rumeyd el-‘Anazî’nin sözünde:

  حلفت بمائرات حول عوض
  وأنصاب تركن لدى السعير كزبير

Onu **كأمير** diye ضبط eden yanılmıştır; buna **العباب** sahibi dikkat çekmiştir: ‘Anaze’ye mahsus bir puttur; bunu İbnü’l-Kelbî söylemiştir. Denildi ki: **عوض**: Bekr b. Vâil’in putudur. **المائرات**: putların etrafındaki kurbanların kanlarıdır. **سعير بن العداء**: Hicazlılar içinde sayılır; sahâbîdir; denildi ki: yanında Peygamber’in صلى الله عليه وسلم mektubu vardı.

**المسعر**: kesre ile: onunla **سعر** edilen şey; nüshalarda böyle. Doğrusu: onunla **سعرت** edilen şey; yani ateş; yani ateşi hareket ettiren demir veya ağaç; **كالمسعار**; ikisi **مساعير** ve **مساعر** üzerine cem edilir. Mecazdan: **المسعر**: savaş ateşinin tutuşturucusu; “o, savaşı körüklüyorsa **مسعر حرب**’dır” denir; yani savaş onunla kızışır. Hadiste: **وأما هذا الحي من همدان فأنجاد بسل، مساعير غير عزل**. **المسعر**: boyunları uzun olan. Bununla Ebû ‘Amr şairin sözünü tefsir etti:

  وسامي بها عنق مسعر

Boyunların zikredilmesi, ancak beyan içindir; tahsis değildir. Yahut **المسعر**: şiddetli; bunu **الأصمعشي** söylemiştir; bununla, geçen şair sözünü tefsir etti. Ebû ‘Ubeyde’nin **كتاب الخيل**’inde: atlardan **المسعر**: ayaklarını savuran. Ebû ‘Ubeyde’nin metni: ayaklarını dağınık halde savurur; onda **ضبر** yoktur. Denildi ki: ayakları bitişik sıçradı; **كالمساعر** gibi.

Ebû Seleme **مسعر بن كدام**; **ككتاب**; Hilâlî ‘Âmirî; büyük imam; iki Süfyân’ın şeyhi; yani es-Sevrî ve İbn ‘Uyeyne; bu menkıbe olarak yeter. İmam Abdullah b. el-Mübârek onun hakkında der:

  من كان ملتمسا جليسا صالحا
  فليأت حلقة مسعر بن كدام

153 yılında vefat etti; “55” de denilmiştir. Onun mîm’i ve onun adıyla adlananların mîm’i fetha ile de okunabilir; onlar: **مسعر الفدكي** ve **مسعر بن حبيب الجرمي**: iki tâbiî; tefe’ülen. **اللسان**’da: hadis ehli onu tefe’ülen fetha ile **مسعرا** yapmıştır.

**السعار**; **كغراب**: açlık; “şiddeti” denildi; “alevi” denildi. İbnü’l-A‘râbî, bir adamı hicveden bir şairden şu beyti okudu:

  تسمنها بأخثر حلبتـيهـا
  ومولاك الأحم له سعار

Onu, sağımını bol yapmakla ve memelerini soğuk suyla dürtmekle vasfetti; sütü geri dönsün diye; amcasının oğlunun—ona daha yakın olanın—açlık hâlinde onun için süt sağımı kalsın diye. “**سعر الرجل سعارا**” denir; o da **مسعور** olur: semûmlar ona isabet ettiğinde; yahut açlığı ve susuzluğu şiddetlendiğinde. **السعار**’ın **السعر** yanında zikredilmesi daha doğru olurdu; çünkü ikisi de **الفراء**’ın sözündendir; onları zikretti de aralarını ayırdı; düşün.

**الساعور**: tandır gibi bir heyet; yere kazılır; içinde ekmek pişirilir.

**الساعور**: ateş; İbn Düreyd’den. Onu **السعير** yanında zikretseydi isabet ederdi. Denildi ki: onun alevi. **الساعور**: tıp ilmini ve aletlerini bilmede Hristiyanların önderi; aslı Süryânîce **ساعورا**; mânâsı: hastaları teftiş eden.

**السعرارة** kesre ile ve **السعرورة** zamme ile: sabah; zuhur ettiğinde onun heybeti için değil. Ve: evin penceresinden giren güneş ışını. **الأزهري** dedi: o, güneşten evin içine düşen ışıkta gidip gelen şeydir; o, saçılmış tozdur. **سعر بن شعبة الكناني الدؤلي**; kesre ile; denildi ki: sahâbîdir; ondan oğlu Câbir b. **سعر** rivayet etti; Buhârî onu **التاريخ**’te zikretti. **أبو سعر**: Manzûr b. Hubbe; recez şairi; onu **التبصير**’de bulmadım. **المسعور**: yemeye hırslı olan; karnı dolsa bile. Denildi ki: içmeye de; çünkü “**سعر**” denir; o da **مسعور** olur; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiğinde. Müellifin yalnız yemeyi zikretmesi eksikliktir. “**لأسعرن سعره**” denir; fetha ile; yani onun dolaştığı gibi dolaşacağım; bunu **الفراء** söylemiştir. “Bugün işimde **سعرت** bir **سعرة**” denir; yani dolaştım. **السعرة** fetha ile: keskin öksürük; o, **السعيرة**’dir; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir. “Bu, işin **سعرة**’sidir, **وسرحته**’sidir, **وفوعته**’sidir” denir; “işin evvelini **وجدته**” dediğin gibi; böylece **بالجيم** ile; bazı nüshalarda **بالحاء**; birincisi doğrudur. **السعران** harekeli: koşunun şiddeti; **كالجمزان** ve **الفلتان** gibi.

**السعران** kesre ile: bir cemaat adıdır; onlardan İskenderiye’de bir ev (zümre) vardır; fıkıh öğrendiler. **الأسعر**: eti az, zayıf, siniri görünen, solgun, ince, cılız adam. **الأسعر**: şair Câ‘fî Mersed b. Ebî Humrân’ın lakabıdır; şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:

  فلا تدعني الأقوام من آل مالك
  إذا أنا لم أسعر عليهم وأثقب

**أبو الأسعر**: Zeyd b. Savhân’ın mevlâsı ‘Ubeyd’in künyesi; İbn Ebî Hayseme, ed-Dûlâbî, ‘Abdülganî ve başkaları onu böyle zikretti; **الأمير** bunu tercih etti. Yahut o, mu‘ceme **بالشين** iledir; Buhârî, Dârakutnî ve başkaları zikrettiği gibi. **أسعر بن النعمان الجعفي**: Zübeyd el-Yâmî’den rivayet eden râvî. **أسعر بن رحيل الجعفي**: tâbiî. **أسعر بن عمرو**: İbnü’l-Kelbî’nin şeyhi: muhaddisler. **هلال بن أسعر البصري**: meşhur oburlar zümresindendir; Süleyman et-Teymî ondan nakletti. Bazı nüshalarda **من الأجلة**; bu tashîftir. Bazılarında **المذكورين** “المشهورين” yerine; “oburlardan biri” deseydi daha yerinde olurdu.

**وصيفة بنت أسعر**: adı geçen bir şair kadın. “Devede uyuz **استعر** etti” (denir): onun **مساعره**’inden başladı; yani kasıkları ve koltuk altı; bunu Ebû ‘Amr söyledi. **الأساس**’ta: yani kıvrım yerleri; bu mecazdır. Bununla Zü’r-Rumme’nin sözü:

  قريع هجان دس منه المساعر

Tekili **مسعر**. “Ateş **استعرت** etti”: tutuştu; onu **سعرتها** da yaptım; **كتسعرت** gibi. Mecazdan: hırsızlar **استعرت** etti; şerre hareket ettiklerinde; sanki tutuşup alevlendiler. Mecazdan: şer ve savaş **استعر** etti; yani yayıldı. Aynı şekilde: “Onları şer **سعر** etti” ve “kavmine karşı **سعر** etti”. **مسعر البعير**: kuyruğu incelmiş olan. **ويستعور**—‘Urve’nin şiirinde olan—Medine yakınında bir yerdir; “ağaç” denilir; “koruluk” denilir; “**اليستعور**” denilir; bunda uzun uzadıya ihtilaf vardır; inşallah **الياء التحتية** faslında gelecektir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**رمى سعر**” yani şiddetli (attı). “Onları okla **سعرناهم**”: onları yaktık ve acıttık. “**ضرب هبر**، **وطعن نثر**، **ورمى سعر**” denir; bu, “ateşi **سعرت** ettim”den alınmıştır. Ali رضي الله عنه hadîsinde: **اضربوا هبرا، وارموا سعرا**; yani hızlı bir atışla; onu ateşin tutuşmasına benzetti. Âişe hadîsinde: Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم bir vahşî hayvanı vardı; evden çıktığında bizi **أسعرنا** sıçrayışla; yani bizi alevlendirdi ve bize eziyet etti. “Geceyi bineklerle **سعرا** olarak **سعر** etti”: onu kesti (katetti). İbnü’s-Sikkît’ten: “**وسعرت الناقة**”: yürüyüşünde hızlandığında; **في سعور**. “Kavmi şerle **سعر** etti” ve “onları **أسعرهم**”: onları onunla kapladı; mesel üzere. **الجوهري** dedi: “**أسعرهم**” denmez. Sakîfe hadîsinde: “İnsanlar onun **سعاره**’ından, yani şerrinden uyumaz.” Ömer hadîsinde: Şam’a girmek istedi; hâlbuki orada veba **يستعر** idi. Ateşin tutuşmasını, vebanın şiddetine istiâre etti; onun çokluğunu ve tesirinin şiddetini kasteder; her şiddetli işte böyle denir. **السعرة** ve **السعر**: siyahlığa çalan, esmerliğin üstünde bir renk. Erkek **أسعر**, kadın **سعراء**. ‘Accâc dedi:

  أسعر ضربا أو طوالا هجرعا

Ebû Yûsuf dedi: “İnsanlar her yönde **استعر** etti ve **استنجوا** etti”: yaş hurma yediklerinde ve ona eriştiklerinde. Ve **كزفر**: **سعر بن مالك بن سلامان الأزدي**; onun zürriyetinden Hanîfe b. Temîm; İbn ‘Ufeyr’in şeyhi; eski. **سعر** kesre ile: Hufâf b. Nudbe es-Sülemî’nin şiirinde bir dağ. **وسعرا** kesre ve imâle ile, maksûr: Benî Süleym harresinin yanında bir dağ. **سعر بن مالك العبسي**: Ömer b. el-Hattâb’ı işitti; ondan Hallâm b. Sâlih rivayet etti. **سعر بن نقادة الأسدي**: babasından; ondan oğlu Âsım. **سعر التميمي**: Ali’den; üçü de Buhârî’nin tarihindendir. **وسعير بن الخمس أبو مالك الكوفي**: Habîb b. Ebî Sâbit’ten, o da İbn Ömer’den; ondan Süfyân b. ‘Uyeyne rivayet etti. **ودير سعران**: Mısır Cîze’sinde bir yer. **وبنو السعران**: İskenderiye’de bir kavim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَعَرَ النَّارَ
1 سَعَرَ النَّارَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَعَرَ , (Msb, K,) inf. n. سَعْرٌ; (Msb;) and ↓ اسعرها, (A, Msb, K,) inf. n. اـِسْعَارٌ; (Msb;) and ↓ سعّرها, (A, K,) inf. n. تَسْعِيرٌ; (TA;) or the last has an intensive signification; (S;) He lighted, or kindled, the fire; or made it to burn, to burn up, to burn brightly or fiercely, to blaze, or to flame; syn. أَوْقَدَهَا, (Msb, K,) or هَيَّجَهَا and أَلْهَبَهَا. (S, A.) In the Kur lxxxi. 12, some read سُعِرَتْ; and others, ↓ سُعِّرَتْ, which latter has an intensive signification. (S.) And سَعَرَ النَّارَ He stirred the fire with a مِسْعَر. (TA.) ― -b2- [Hence,] سَعَرَ الحَرْبَ, (S, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n.; (TA;) and ↓ اسعرها, and ↓ سعّرها; (K;) (tropical:) He kindled war; (K, TA;) excited, or provoked, it. (S, TA.) And سَعَرُوا نَارَ الحَرْبِ (tropical:) [They kindled, or excited, the fire of war]. (A.) ― -b3- [Hence also,] سَعَرَهُمْ شَرٌّ (tropical:) [Evil, or mischief, excited them, or inflamed them]. (A.) And سَعَرَ عَلَى قَوْمِهِ (tropical:) [He excited, or inflamed, against his people]. (A.) ― -b4- And سَعَرَهُمْ شَرًّا (tropical:) He did extensive evil, or mischief, to them: (ISk, S, TA: *) or he did evil, or mischief, to them generally, or in common; as also ↓ اسعرهم, and ↓ سعّرهم; (TA;) or one should not say ↓ اسعرهم. (ISk, S, TA.) ― -b5- And سَعَرْنَاهُمْ بِالنَّبْلِ (assumed tropical:) We burned and pained them [or inflicted upon them burning pain] with arrows. (S.) ― -b6- And سَعَرَ الاـِبِلَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) (tropical:) He (a camel, TK) communicated to the [other] camels his mange, or scab. (K, TA.) ― -b7- And سُعِرَ, (S, A,) inf. n. سُعَارٌ, (TA,) (tropical:) He (a man) was smitten by the [hot wind called] سَمُوم. (S, A.) And (tropical:) He (a man) was, or became, vehemently hungry and thirsty. (TA.) And (assumed tropical:) He was, or became, mad, insane, or a demoniac. (MA.) ― -b8- You say also, سَعَرْتُ اليَوْمَ فِى حَاجَتِى سَعْرَةً (assumed tropical:) I made a circuit during the day, or to-day, for the accomplishment of my want. (S.) And لَأَسْعَرَنَّ سَعْرَهُ, i. e. لَأَطُوفَنُّ طَوْفَهُ (assumed tropical:) [app. meaning I will assuredly practise circumvention like his practising thereof]. (Fr, O, K.) ― -b9- And سَعَرَ اللَّيْلَ بِالمَطِىّ, inf. n. as above, (assumed tropical:) He journeyed throughout the night with the camels, or beasts, used for riding. (ISk, TA.) ― -b10- And سَعَرَتِ النَّاقَةُ (assumed tropical:) The she-camel was quick, or swift, in her going. (TA.) [See also سَعَرَانٌ, below.]

2 سَعَّرَ see 1, in four places. -A2- سعّرهُ [from سِعْرٌ], (Sgh, Msb,) inf. n. تَسْعِيرٌ; (Msb;) and ↓ اسعرهُ; (Sgh, Msb;) He assigned to it a known and fixed price: (Msb:) or he declared its current price, or the rate at which it should be sold. (Sgh.) And سعّر لَهُمْ, (A, TA,) inf. n. as above; (S;) and لهم ↓ اسعر; (A;) He (a governor, A) fixed the amount of the prices of provisions &c. for them; (S, TA;) the doing of which is not allowable. (TA.) ― -b2- And سعّروا, inf. n. as above; and ↓ اسعروا; They agreed as to a price, or rate at which a thing should be sold. (K.)

ساعرهُ
3 ساعرهُ ذ app. signifies (assumed tropical:) He acted with him, or it, like one mad, or like a mad dog; for, accord. to Et-Tebreezee, (Ham p. 785,) it is from مِسْعَرٌ as an epithet applied to a dog, meaning “ mad. ”]

4 أَسْعَرَ see 1, in four places. ― -b2- أَسْعَرَنَا قَفْزًا, said of a wild animal, means (assumed tropical:) He excited and annoyed us by leaping, or bounding. (TA, from a trad.) -A2- See also 2, in three places.

5 تَسَعَّرَ see the next paragraph.

استعرت النَّارُ
8 استعرت النَّارُ ذ , (S, A, Msb, K,) and ↓ تسعّرت, (S, A, K,) [but the latter, app., has an intensive signification,] The fire burned or burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed. (S, A, Msb, K.) ― -b2- [Hence,] استعرت الحَرْبُ (tropical:) The war [raged like fire, or] spread. (K, TA.) And in like manner, (TA,) استعر الشَّرُّ (tropical:) The evil, or mischief, [raged, or] spread. (K, TA.) ― -b3- And استعر اللُّصُوصُ, (S, A, K,) or استعرت, (TA,) (tropical:) The thieves, or robbers, put themselves in motion, (K, TA,) for mischief, (TA,) as though they were set on fire. (S, K, TA.) ― -b4- And استعر الجَرَبُ فِى البَعِيرِ (tropical:) The mange, or scab, began in the armpits and the groins or similar parts (AA, S, A, * K) and the lips (S) of the camels. (AA, S, A, K.) ― -b5- And استعر النَّاسُ فِى كُلِّ وَجْهٍ (assumed tropical:) The people ate the fresh ripe dates in every direction, and obtained them; like اِسْتَنْجَوْا. (Aboo-Yoosuf, TA.)

رَمْىٌ سَعْرٌ
رَمْىٌ سَعْرٌ ذ (tropical:) A vehement shooting or throwing: (A:) [or a burning, painful shooting; as is indicated in the S:] one says ضَرْبٌ هَبْرٌ وَ طَعْنٌ نَتْرٌ وَرَمْىٌ سَعْرٌ (assumed tropical:) [a smiting that cleaves off a piece of flesh, and a piercing inflicted with extraordinary force, and a burning, painful shooting]. (S.) It is said in a trad. of 'Alee, اِضْرِبُوا هَبْرًا وَارْمُوا سَعْرًا (assumed tropical:) [Smite ye so as to cleave off a piece of flesh, and] shoot ye quickly: the shooting being thus likened to the burning of fire. (TA.)

سُعْرٌ
سُعْرٌ ذ : see سُعَارٌ. ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) Madness, insanity, or demoniacal possession; (K;) as also ↓ سُعُرٌ: (S, K:) so ↓ the latter is expl. by AAF as used in the Kur liv. 47: and so it is expl. as used in verse 24 of the same chap.: (TA:) or it signifies in the former, (S,) or in the latter, (TA,) (assumed tropical:) fatigue, or weariness, or distress, or affliction, and punishment: (Fr, S, TA:) or, accord. to Az, اـِنَّا اـِذَا لَفِى ضَلَالٍ وَسُعُرٍ, in verse 24, may mean (assumed tropical:) verily we should in that case be in error, and in punishment arising from what would necessarily befall us: or, accord. to Ibn-'Arafeh, it means, in a state that would inflame and excite us. (TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) Hunger; and so ↓ سُعَارٌ: (Fr, K, TA:) or the former signifies vehemence of desire for flesh-meat: (K, TA:) and ↓ the latter, vehemence of hunger: (S:) or the burning of hunger: (TA:) and the burning of thirst. (A.) ― -b4- And (assumed tropical:) A disease, such as the mange, or scab, that is transitive from one to another; or the transition of the mange, or scab, or other disease, from one to another; syn. عَدْوَى. (K. [See 1.])

سِعْرٌ
سِعْرٌ ذ The current price, or rate, at which a thing is to be sold: (MA, K:) pl. أَسْعَارٌ. (S, A, Msb, K.) One says, لَهُ سِعْرٌ, meaning It is exceedingly valuable: and لَيْسَ لَهُ سِعْرٌ It is exceedingly cheap. (Msb.)

سَعَرٌ
سَعَرٌ ذ : see سُعْرَةٌ.

سَعِرٌ
سَعِرٌ ذ (assumed tropical:) Mad, insane, or possessed by a demon: (K:) and so ↓مَسْعُورَةٌ applied to a she-camel: (S:) or the latter, so applied, that will not remain still; from سُعُرٌ meaning “ madness, or insanity, or demoniacal possession: ” (Ham p. 785:) [See also مِسْعَرٌ:] the pl. of سَعِرٌ is سَعْرَى. (K.)

سُعُرٌ
سُعُرٌ ذ : see سُعْرٌ, in two places.

سَعْرَةٌ
سَعْرَةٌ ذ (assumed tropical:) A cough: (O, K:) or a sharp cough; as also ↓ سَعِيرَةٌ. (IAar, TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) The beginning of an affair or a case; and the newness thereof: (K, TA:) in some copies of the K, حِدَّتُهُ is erroneously put for جِدَّتُهُ. (TA.)

سُعْرَةٌ
سُعْرَةٌ ذ A colour inclining to blackness, (S, TA,) a little above what is termed أُدْمَةٌ; as also ↓ سَعَرٌ. (TA.)

سَعَرَانٌ
سَعَرَانٌ ذ [an inf. n.] Vehemence of running. (O, K.) [See 1, last signification.]

سِعْرَارَةٌ
سِعْرَارَةٌ ذ (S, K) and ↓سُعْرُورَةٌ (K) (assumed tropical:) Daybreak. (K.) ― -b2- And (assumed tropical:) The rays of the sun entering an aperture of a house or chamber: (K, * TA:) or the motes that are seen in the rays of the sun (Az, S, TA) when they fall into a chamber, moving to and fro. (Az, TA.)

سُعْرُورَةٌ
سُعْرُورَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

سُعَارٌ
سُعَارٌ ذ The heat (S, K) of fire; (S;) as also ↓ سُعْرٌ: (K:) and (tropical:) of night. (A.) ― -b2- See also سُعْرٌ, in two places. ― -b3- Also (assumed tropical:) Evil, or mischief: so in the saying, لَا يَنَامُ النَّاسُ مِنْ سُعَارِهِ [Men will not sleep by reason of his evil, or mischief], occurring in a trad. (TA.)

سَعُورٌ
سَعُورٌ ذ (assumed tropical:) A she-camel quick, or swift, in her going. (TA.) [See 1, last signification.]

سَعِيرٌ
سَعِيرٌ ذ Lighted, or kindled; or made to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame: (K, TA:) of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (TA:) [and thus] similar to دَهِينٌ and صَرِيعٌ; for you say نَارٌ ↓ مَسْعُورَةٌ: (Akh, S:) or نَارٌ سَعِيرٌ signifies fire kindled, or made to burn &c., with other fire. (Lh, TA.) ― -b2- Also Fire (S, K) itself; (S;) and so ↓ سَاعُورَةٌ and ↓ سَاعُورٌ: (K:) or [so in the TA, but in the K “ and, ”] its flame; (K;) as also ↓ سَاعُورَةٌ and ↓ سَاعُورٌ. (TA.) -A2- السَّعِيرُ: see what next follows.

السُّعَيْرُ
السُّعَيْرُ ذ , (O, K,) and ↓ السَّعِيرُ, (S,) or the latter is a mistake, (O, TA,) A certain idol, (S, K,) belonging peculiarly to [the tribe of] 'Anazeh. (Ibn-El-Kelbee, S.) [See an ex. in a verse cited in art. مور.]

سَعِيرَةٌ
سَعِيرَةٌ ذ : see سَعْرَةٌ.

سَاعُورٌ
سَاعُورٌ ذ : see سَعِيرٌ, in two places. ― -b2- Also A sort of fire-place, or oven, (تَنُّورٌ, K, TA,) dug in the ground, in which bread is baked. (TA.) -A2- And The chief of the Christians in the knowledge of medicine (K, TA) and of the instruments thereof: [said to be] originally سَاعُورَآء, a Syriac word, meaning the investigator of the cases of the diseased. (TA.)

سَاعُورَةٌ
سَاعُورَةٌ ذ : see سَعِيرٌ, in two places.

أَسْعَرُ
أَسْعَرُ ذ , applied to a man, Of the colour termed سُعْرَةٌ: fem. سَعْرَآءُ. (TA.) ― -b2- And, so applied, (TA,) Having little flesh, (K, TA,) lean, or lank in the belly, (TA,) having the sinews apparent, altered in colour or complexion, or emaciated, (K, TA,) and slender. (TA.)

مَسْعَرٌ
مَسْعَرٌ ذ The slender part of the tail of a camel. (K.) ― -b2- See also مَسَاعِرُ.

مِسْعَرٌ
مِسْعَرٌ ذ and ↓ مِسْعَارٌ (S, K) The thing, (K,) or wood, (S,) or instrument of iron or of wood, (TA,) with which a fire is stirred [or made to burn or burn up &c.]: (S, * K, * TA:) pl. (of the former, A) مَسَاعِرُ (A, TA) and [of the latter] مَسَاعِيرُ. (TA.) ― -b2- Hence one says of a man, اـِنَّهُ لَمِسْعَرُ حَرْبٍ (tropical:) Verily he is one who makes the fire of war to rage; (S, A, * K, * TA;) a stirrer of the fire of war. (TA.) ― -b3- Also the former, (مِسْعَرٌ), (assumed tropical:) Long; (AA, S, K;) applied to a neck (K) or some other thing: (TA:) or strong. (As, K.) ― -b4- And, applied to a dog, (assumed tropical:) Mad. (Ham p. 785.) [See also سَعِرٌ.] ― -b5- المِسْعَرُ as an epithet applied to a horse means اَلَّذِى يُطِيحُ قَوَائِمَهُ مُتَفَرِّقَةٌ وَلَا ضَبْرَ لَهُ [i. e., app., That makes his legs to fall spread apart, and that has no leaping with his legs put together]: (K:) or, in the words of AO, [and so in the O,] الذى تُطِيحُ قَوَائِمَهُ [app. whose legs thow makest to fall &c.]: (TA:) [in the CK, ولا صَبْرَ لَهُ, which is, I doubt not, a mistake: and in the TA is added, وقيل وَثْبٌ مُجْتَمِعُ القَوَائِمِ, in which وقيل is evidently a mistranscription for وَهُوَ, referring to ضَبْر, which is well known as meaning وَثْبٌ مُجْتَمِعُ القَوَائِمِ:] and ↓ مُسَاعِرٌ signifies the same. (AO.)

مِسْعَارٌ
مِسْعَارٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَسْعُورٌ
مَسْعُورٌ ذ : see its syn. سَعِيرٌ. ― -b2- [Hence,] (tropical:) A man smitten by the [hot wind called] سَمُوم. (S, A.) ― -b3- And (tropical:) Vehemently hungry and thirsty: (TA:) eager for food, even though his belly be full; (K;) and, it is said, for drink also. (TA.) ― -b4- See also سَعِرٌ.

مَسَاعِرُ
مَسَاعِرُ ذ [a pl. of which the sing., if it have one, is probably ↓ مَسْعَرٌ,] (assumed tropical:) The armpits, and the groins or similar parts, (S, A, * K,) and the lips, (S,) of camels. (S, A, K.)

مُسَاعِرٌ
مُسَاعِرٌ ذ : see مِسْعَرٌ, last sentence.

##### Türkçe

**سَعَرَ النَّارَ**
1 **سَعَرَ النَّارَ** ذ, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **سَعَرَ**, (Msb, K,) mastarı **سَعْرٌ**; (Msb;) ve ↓ **اسعرها**, (A, Msb, K,) mastarı **اـِسْعَارٌ**; (Msb;) ve ↓ **سعّرها**, (A, K,) mastarı **تَسْعِيرٌ**; (TA;) yahut sonuncusu şiddet (mübalağa) mânası taşır; (S;) O, ateşi yaktı yahut tutuşturdu; yahut onu yanar kıldı; yanmak, yakıp tüketmek, parlak yahut şiddetli yanmak, alevlenmek yahut tutuşup alev vermek üzere; eşanlamlısı **أَوْقَدَهَا**, (Msb, K,) yahut **هَيَّجَهَا** ve **أَلْهَبَهَا**. (S, A.) Kur’ân’da lxxxi. 12’de bazıları **سُعِرَتْ** okur; diğerleri ise ↓ **سُعِّرَتْ** okur; bu ikincisi şiddet (mübalağa) mânası taşır. (S.) Ve **سَعَرَ النَّارَ**: O, ateşi bir **مِسْعَر** ile karıştırdı. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **سَعَرَ الحَرْبَ**, (S, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) mastarı da böyledir; (TA;) ve ↓ **اسعرها**, ve ↓ **سعّرها**; (K;) (mecaz:) O, savaşı tutuşturdu; (K, TA;) onu kışkırttı yahut tahrik etti. (S, TA.) Ve **سَعَرُوا نَارَ الحَرْبِ** (mecaz:) [Onlar savaşın ateşini tutuşturdular yahut kışkırttılar]. (A.) ― -b3- [Bundan ayrıca,] **سَعَرَهُمْ شَرٌّ** (mecaz:) [Kötülük yahut fesat onları kışkırttı yahut alevlendirdi]. (A.) Ve **سَعَرَ عَلَى قَوْمِهِ** (mecaz:) [O, kavmine karşı kışkırttı yahut alevlendirdi]. (A.) ― -b4- Ve **سَعَرَهُمْ شَرًّا** (mecaz:) O, onlara geniş ölçüde kötülük yahut fesat yaptı: (ISk, S, TA: *) yahut onlara genel olarak, umumen kötülük yahut fesat yaptı; bunun gibi ↓ **اسعرهم**, ve ↓ **سعّرهم**; (TA;) yahut ↓ **اسعرهم** denmemelidir. (ISk, S, TA.) ― -b5- Ve **سَعَرْنَاهُمْ بِالنَّبْلِ** (farazî mecaz:) Biz onları oklarla yaktık ve acıttık [yahut onlara yakıcı acı verdik]. (S.) ― -b6- Ve **سَعَرَ الاـِبِلَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) mastarı da böyledir, (TA,) (mecaz:) O (bir deve, TK) [diğer] develere uyuzunu yahut kabuğunu bulaştırdı. (K, TA.) ― -b7- Ve **سُعِرَ**, (S, A,) mastarı **سُعَارٌ**, (TA,) (mecaz:) O (bir adam) **سَمُوم** denilen [sıcak rüzgâr] ile vuruldu. (S, A.) Ve (mecaz:) O (bir adam) şiddetle acıktı ve susadı. (TA.) Ve (farazî mecaz:) O, deli oldu, aklını yitirdi yahut cinlenmiş oldu. (MA.) ― -b8- Yine dersin ki, **سَعَرْتُ اليَوْمَ فِى حَاجَتِى سَعْرَةً** (farazî mecaz:) Ben, ihtiyacımın yerine getirilmesi için gündüzün, yahut bugün, bir dolaşma yaptım. (S.) Ve **لَأَسْعَرَنَّ سَعْرَهُ**, yani **لَأَطُوفَنُّ طَوْفَهُ** (farazî mecaz:) [görünüşe göre mânası: onun dolaşması gibi dolaşmayı mutlaka yapacağım]. (Fr, O, K.) ― -b9- Ve **سَعَرَ اللَّيْلَ بِالمَطِىّ**, mastarı yukarıdaki gibi, (farazî mecaz:) O, binek için kullanılan develer yahut hayvanlarla gece boyunca yol aldı. (ISk, TA.) ― -b10- Ve **سَعَرَتِ النَّاقَةُ** (farazî mecaz:) Dişi deve yürüyüşünde çabuk yahut hızlı oldu. (TA.) [Aşağıda **سَعَرَانٌ**’a da bak.]

2 **سَعَّرَ**: 1’e bak, dört yerde. -A2- **سعّرهُ** [**سِعْرٌ**’dan], (Sgh, Msb,) mastarı **تَسْعِيرٌ**; (Msb;) ve ↓ **اسعرهُ**; (Sgh, Msb;) O, ona bilinen ve sabit bir fiyat tayin etti: (Msb:) yahut onun cari fiyatını, yahut satılacağı oranı bildirdi. (Sgh.) Ve **سعّر لَهُمْ**, (A, TA,) mastarı yukarıdaki gibi; (S;) ve لهم ↓ **اسعر**; (A;) O (bir vali, A) onlar için erzak vb. fiyatlarının miktarını belirledi; (S, TA;) bunun yapılması caiz değildir. (TA.) ― -b2- Ve **سعّروا**, mastarı yukarıdaki gibi; ve ↓ **اسعروا**; Onlar, bir şeyin satılacağı fiyat yahut oran üzerinde anlaştılar. (K.)

**ساعرهُ**
3 **ساعرهُ** ذ görünüşe göre (farazî mecaz:) O, onunla yahut onunla ilgili olarak, deli biri gibi yahut kuduz bir köpek gibi davrandı; çünkü Et-Tebrîzî’ye göre, (Ham s. 785,) bu, “deli” mânasında köpeğe sıfat olarak kullanılan **مِسْعَرٌ**’dan gelir.]

4 **أَسْعَرَ**: 1’e bak, dört yerde. ― -b2- **أَسْعَرَنَا قَفْزًا**, vahşi bir hayvan hakkında söylenir; (farazî mecaz:) O, sıçrayarak yahut atlayarak bizi kışkırttı ve rahatsız etti, demektir. (TA, bir rivayetten.) -A2- 2’ye de bak, üç yerde.

5 **تَسَعَّرَ**: bir sonraki paragrafa bak.

**استعرت النَّارُ**
8 **استعرت النَّارُ** ذ, (S, A, Msb, K,) ve ↓ **تسعّرت**, (S, A, K,) [fakat ikincisi görünüşe göre şiddet (mübalağa) mânası taşır,] Ateş yandı yahut yakıp tüketti, parlak yahut şiddetli yandı, alevlendi yahut tutuşup alev verdi. (S, A, Msb, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **استعرت الحَرْبُ** (mecaz:) Savaş [ateş gibi azdı yahut] yayıldı. (K, TA.) Ve aynı şekilde, (TA,) **استعر الشَّرُّ** (mecaz:) Kötülük yahut fesat [azdı yahut] yayıldı. (K, TA.) ― -b3- Ve **استعر اللُّصُوصُ**, (S, A, K,) yahut **استعرت**, (TA,) (mecaz:) Hırsızlar yahut soyguncular, (K, TA,) fesat için, (TA,) sanki ateşe verilmiş gibi harekete geçtiler. (S, K, TA.) ― -b4- Ve **استعر الجَرَبُ فِى البَعِيرِ** (mecaz:) Uyuz yahut kabuk, develerin koltuk altlarında ve kasıklarında yahut benzeri yerlerinde (AA, S, A, * K) ve dudaklarında (S) başladı. (AA, S, A, K.) ― -b5- Ve **استعر النَّاسُ فِى كُلِّ وَجْهٍ** (farazî mecaz:) İnsanlar her yöne taze olgun hurma yediler ve onları elde ettiler; **اِسْتَنْجَوْا** gibi. (Aboo-Yoosuf, TA.)

**رَمْىٌ سَعْرٌ**
**رَمْىٌ سَعْرٌ** ذ (mecaz:) Şiddetli bir atış yahut fırlatış: (A:) [yahut S’de işaret edildiği üzere yakıcı, acı verici bir atış;] denir ki **ضَرْبٌ هَبْرٌ وَ طَعْنٌ نَتْرٌ وَرَمْىٌ سَعْرٌ** (farazî mecaz:) [etten bir parça koparan bir vurma, olağanüstü kuvvetle yapılan bir saplama, ve yakıcı, acı verici bir atış]. (S.) ‘Alî hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **اِضْرِبُوا هَبْرًا وَارْمُوا سَعْرًا** (farazî mecaz:) [etten bir parça koparacak şekilde vurun ve] hızlı atın: atışın böylece ateşin yanmasına benzetilmesiyle. (TA.)

**سُعْرٌ**
**سُعْرٌ** ذ: **سُعَارٌ**’a bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] (farazî mecaz:) Delilik, akıl hastalığı yahut cin çarpması; (K;) bunun gibi ↓ **سُعُرٌ**: (S, K:) nitekim ↓ ikincisi, Kur’ân liv. 47’de kullanıldığı üzere AAF tarafından açıklanmıştır: ve aynı sûrenin 24. âyetinde kullanıldığı üzere de böyle açıklanmıştır: (TA:) yahut birincide, (S,) yahut ikincide, (TA,) (farazî mecaz:) yorgunluk yahut bitkinlik, yahut sıkıntı, yahut musibet ve azap mânasına gelir: (Fr, S, TA:) yahut Az’a göre, 24. âyetteki **اـِنَّا اـِذَا لَفِى ضَلَالٍ وَسُعُرٍ**, (farazî mecaz:) “şüphesiz biz o takdirde sapıklıkta ve bize zorunlu olarak isabet edecek şeyden doğan azapta oluruz” mânasına gelebilir: yahut İbn-‘Arafeh’e göre, “bizi alevlendirip kışkırtacak bir hâlde” demektir. (TA.) ― -b3- Yine (farazî mecaz:) Açlık; ve böylece ↓ **سُعَارٌ**: (Fr, K, TA:) yahut birincisi et yemeğine iştiyakın şiddeti mânasına gelir: (K, TA:) ve ↓ ikincisi, açlığın şiddeti: (S:) yahut açlığın yanması: (TA:) ve susuzluğun yanması. (A.) ― -b4- Ve (farazî mecaz:) Uyuz yahut kabuk gibi, birinden diğerine geçen bir hastalık; yahut uyuzun yahut kabuğun yahut başka bir hastalığın birinden diğerine geçmesi; eşanlamlısı **عَدْوَى**. (K. [1’e bak.])

**سِعْرٌ**
**سِعْرٌ** ذ Bir şeyin satılacağı cari fiyat yahut oran: (MA, K:) çoğulu **أَسْعَارٌ**. (S, A, Msb, K.) Denir ki **لَهُ سِعْرٌ**, mânası: O, son derece değerlidir: ve **لَيْسَ لَهُ سِعْرٌ**: O, son derece ucuzdur. (Msb.)

**سَعَرٌ**
**سَعَرٌ** ذ: **سُعْرَةٌ**’ya bak.

**سَعِرٌ**
**سَعِرٌ** ذ (farazî mecaz:) Deli, akıl hastası yahut cin çarpmış: (K:) ve dişi deveye uygulanan ↓ **مَسْعُورَةٌ** da böyledir: (S:) yahut ona böyle uygulanınca, “delilik, akıl hastalığı yahut cin çarpması” mânasındaki **سُعُرٌ**’dan; yerinde durmayan (dişi deve): (Ham s. 785:) [**مِسْعَرٌ**’a da bak:] **سَعِرٌ**’in çoğulu **سَعْرَى**’dır. (K.)

**سُعُرٌ**
**سُعُرٌ** ذ: iki yerde **سُعْرٌ**’a bak.

**سَعْرَةٌ**
**سَعْرَةٌ** ذ (farazî mecaz:) Bir öksürük: (O, K:) yahut keskin bir öksürük; bunun gibi ↓ **سَعِيرَةٌ**. (IAar, TA.) ― -b2- Ve (farazî mecaz:) Bir işin yahut bir hâlin başlangıcı; ve onun yeniliği: (K, TA:) K’nin bazı nüshalarında **حِدَّتُهُ**, yanlışlıkla **جِدَّتُهُ** yerine konmuştur. (TA.)

**سُعْرَةٌ**
**سُعْرَةٌ** ذ Siyahlığa meyleden bir renk, (S, TA,) **أُدْمَةٌ** denilenden biraz daha yukarı; bunun gibi ↓ **سَعَرٌ**. (TA.)

**سَعَرَانٌ**
**سَعَرَانٌ** ذ [bir mastar] Koşmanın şiddeti. (O, K.) [1’in son mânasına bak.]

**سِعْرَارَةٌ**
**سِعْرَارَةٌ** ذ (S, K) ve ↓ **سُعْرُورَةٌ** (K) (farazî mecaz:) Tan yeri ağarması. (K.) ― -b2- Ve (farazî mecaz:) Güneş ışınlarının bir evin yahut odanın bir deliğinden içeri girmesi: (K, * TA:) yahut güneş ışınlarında görülen toz zerrecikleri (Az, S, TA), bir odaya düştüklerinde ileri geri hareket ederken. (Az, TA.)

**سُعْرُورَةٌ**
**سُعْرُورَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**سُعَارٌ**
**سُعَارٌ** ذ Ateşin harareti (S, K); (S;) bunun gibi ↓ **سُعْرٌ**: (K:) ve (mecaz:) gecenin [harareti]. (A.) ― -b2- İki yerde **سُعْرٌ**’a da bak. ― -b3- Yine (farazî mecaz:) Kötülük yahut fesat: bir rivayette geçen **لَا يَنَامُ النَّاسُ مِنْ سُعَارِهِ** sözünde olduğu gibi [İnsanlar onun kötülüğü yahut fesadı yüzünden uyumaz]. (TA.)

**سَعُورٌ**
**سَعُورٌ** ذ (farazî mecaz:) Yürüyüşünde çabuk yahut hızlı bir dişi deve. (TA.) [1’in son mânasına bak.]

**سَعِيرٌ**
**سَعِيرٌ** ذ Yakılmış yahut tutuşturulmuş; yahut yanar kılınmış, yakıp tüketen, parlak yahut şiddetli yanan, alevlenen yahut tutuşup alev veren: (K, TA:) vezni **فَعِيلٌ**, vezin **مَفْعُولٌ** mânasında: (TA:) [ve böylece] **دَهِينٌ** ve **صَرِيعٌ**’e benzer; çünkü **نَارٌ** ↓ **مَسْعُورَةٌ** dersin: (Akh, S:) yahut **نَارٌ سَعِيرٌ**, başka bir ateşle tutuşturulmuş yahut yanar kılınmış vb. ateş demektir. (Lh, TA.) ― -b2- Yine Ateşin (S, K) kendisi; (S;) ve bunun gibi ↓ **سَاعُورَةٌ** ve ↓ **سَاعُورٌ**: (K:) yahut [TA’da böyle, fakat K’de “ve”] onun alevi; (K;) bunun gibi ↓ **سَاعُورَةٌ** ve ↓ **سَاعُورٌ**. (TA.) -A2- **السَّعِيرُ**: şimdi gelen şeye bak.

**السُّعَيْرُ**
**السُّعَيْرُ** ذ, (O, K,) ve ↓ **السَّعِيرُ**, (S,) yahut ikincisi bir hatadır, (O, TA,) [‘Anazeh kabilesine] mahsus bir put. (Ibn-El-Kelbee, S.) [مور maddesinde zikredilen bir beyitteki örneğe bak.]

**سَعِيرَةٌ**
**سَعِيرَةٌ** ذ: **سَعْرَةٌ**’ya bak.

**سَاعُورٌ**
**سَاعُورٌ** ذ: iki yerde **سَعِيرٌ**’e bak. ― -b2- Yine, yerde kazılmış, içinde ekmek pişirilen bir çeşit ocak yahut fırın (**تَنُّورٌ**, K, TA). (TA.) -A2- Ve tıp bilgisinde (K, TA) ve onun aletlerinde Hristiyanların reisi: aslının, hastaların hallerini araştıran mânasında Süryanice bir kelime olan **سَاعُورَآء** olduğu söylenir. (TA.)

**سَاعُورَةٌ**
**سَاعُورَةٌ** ذ: iki yerde **سَعِيرٌ**’e bak.

**أَسْعَرُ**
**أَسْعَرُ** ذ, bir adama uygulanınca, **سُعْرَةٌ** denilen renkte olan: dişisi **سَعْرَآءُ**. (TA.) ― -b2- Ve, ona böyle uygulanınca, (TA,) eti az olan, (K, TA,) karnı zayıf yahut sarkık, (TA,) sinirleri belirgin, rengi yahut teni değişmiş yahut zayıflamış, (K, TA,) ve ince yapılı. (TA.)

**مَسْعَرٌ**
**مَسْعَرٌ** ذ Devenin kuyruğunun ince kısmı. (K.) ― -b2- **مَسَاعِرُ**’a da bak.

**مِسْعَرٌ**
**مِسْعَرٌ** ذ ve ↓ **مِسْعَارٌ** (S, K) Ateşin onunla karıştırıldığı [yahut yanar kılındığı yahut yakıp tükettiği vb.] şey, (K,) yahut odun, (S,) yahut demirden yahut ağaçtan alet: (TA,) (S, * K, * TA:) çoğulu (birincinin, A) **مَسَاعِرُ** (A, TA) ve [ikincinin] **مَسَاعِيرُ**. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı bir adam hakkında şöyle denir: **اـِنَّهُ لَمِسْعَرُ حَرْبٍ** (mecaz:) Şüphesiz o, savaşın ateşini azdıran kimsedir; (S, A, * K, * TA;) savaşın ateşini karıştıran (kışkırtan). (TA.) ― -b3- Yine birincisi, (**مِسْعَرٌ**), (farazî mecaz:) Uzun; (AA, S, K;) bir boyna (K) yahut başka bir şeye uygulanır: (TA:) yahut güçlü. (As, K.) ― -b4- Ve, bir köpeğe uygulanınca, (farazî mecaz:) Deli. (Ham s. 785.) [**سَعِرٌ**’e de bak.] ― -b5- **المِسْعَرُ** bir ata sıfat olarak uygulandığında **اَلَّذِى يُطِيحُ قَوَائِمَهُ مُتَفَرِّقَةٌ وَلَا ضَبْرَ لَهُ** demektir [yani görünüşe göre: bacaklarını ayrı ayrı düşüren ve bacaklarını bitiştirerek sıçraması olmayan]: (K:) yahut AO’nun sözleriyle, [ve O’da da böyle,] **الذى تُطِيحُ قَوَائِمَهُ** [görünüşe göre: bacakları düşen vb.]: (TA:) [CK’de **ولا صَبْرَ لَهُ** vardır; bunun, şüphesiz, bir hata olduğundan kuşkulanıyorum: ve TA’da şu eklenmiştir: **وقيل وَثْبٌ مُجْتَمِعُ القَوَائِمِ**, burada **وقيل** açıkça **وَهُوَ** yerine yanlış yazımdır; **ضَبْر**’a dönmektedir; bu da “bacakları bitişik bir sıçrayış” mânasında meşhurdur:] ve ↓ **مُسَاعِرٌ** aynı mânaya gelir. (AO.)

**مِسْعَارٌ**
**مِسْعَارٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مَسْعُورٌ**
**مَسْعُورٌ** ذ: eşanlamlısı **سَعِيرٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) **سَمُوم** denilen [sıcak rüzgâr] ile vurulmuş bir adam. (S, A.) ― -b3- Ve (mecaz:) Şiddetle acıkmış ve susamış: (TA:) karnı dolu olsa bile yemeğe iştahlı; (K;) ve denilmiştir ki içeceğe de. (TA.) ― -b4- **سَعِرٌ**’e de bak.

**مَسَاعِرُ**
**مَسَاعِرُ** ذ [çoğuldur; tekili varsa muhtemelen ↓ **مَسْعَرٌ**’dır,] (farazî mecaz:) Develerin koltuk altları ve kasıkları yahut benzeri yerleri, (S, A, * K,) ve dudakları. (S, A, K.)

**مُسَاعِرٌ**
**مُسَاعِرٌ** ذ: **مِسْعَرٌ**’a bak, son cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَعَرَ
سَعَرَ A ( n. ac. سَعْر 1 ),
a.  Lighted, kindled; stirred up ( fire ); caused intense pain to.

b.  [ pass. ], Became insane, mad.

c.  ( n. ac. سَعْرَة 1t ) [ Fī ], Went about ( an affair ).

سَعِرَ
سَعِرَ A ( n. ac. سَعَرَاْن 36 ),
a.  Ran swiftly ( camel ).

سَعَّرَ
سَعَّرَ II ,
a.  Lighted &c.

b.  Fixed the price of ( provisions ).

سَاْعَرَ
سَاْعَرَ III ,
a.  Bargained with.

أَسْعَرَ
أَسْعَرَ IV ,
a.  Lighted &c.

تَسَعَّرَ
تَسَعَّرَ V ,
a.  Was kindled; burned up, blazed.

اِسْتَعَرَ
اِسْتَعَرَ VIII ,
a.  see V .

b.  Raged; spread ( war; disease &  c. ).

سَعْرَة
سَعْرَة 1t ,
a.  Cough.

سِعْر
سِعْر 2 , ( pl. أَسْعَاْر 38 ),
a.  Fixed or current price; rate; tariff; tax.

سُعْر
سُعْر 3 ,
a.  Burning heat; violent hunger; madness, insanity. -

b.  Contagion, infection.

سَعِر
سَعِر 5 ,
a.  Mad, insane.

أَسْعَرُ
أَسْعَرُ 14 ,
a.  Thin, lean, wasted.

مِسْعَر
مِسْعَر 20 , ( pl. مَسَاْعِرُ 44 ),
a.  Firebrand; stirrer up of discord.

b.  Long & strong ( neck ).

c.  Wide-stepping ( horse ).

d.  Mad ( dog ).

سُعَاْر
سُعَاْر 24 ,
a.  Heat.

b.  Violent hunger.

سَاْعُوْر
سَاْعُوْر 40 ,
a.  Oven.

سَاْعُوْرَة
سَاْعُوْرَة 40t ,
a.  Fire.

مَسَاْعِرُ
مَسَاْعِرُ 44 ,
a.  Arm-pits; groins.

مِسْعَاْر
مِسْعَاْر 45 , ( pl. مَسَاْعِيْرُ 65 ),
a.  see 20 .

##### Türkçe

**سَعَرَ**
**سَعَرَ** A ( mastar: **سَعْر** 1 ),
a. Yaktı, tutuşturdu; (ateşi) alevlendirdi; (birine) şiddetli acı verdi.

b. [meçhul], Deli oldu, çıldırdı.

c. ( mastar: **سَعْرَة** 1t ) [Fī], (bir işin) etrafında dolaştı.

**سَعِرَ**
**سَعِرَ** A ( mastar: **سَعَرَاْن** 36 ),
a. (deve) süratle koştu.

**سَعَّرَ**
**سَعَّرَ** II ,
a. Yaktı vb.

b. (erzakın) fiyatını belirledi.

**سَاْعَرَ**
**سَاْعَرَ** III ,
a. Pazarlık etti.

**أَسْعَرَ**
**أَسْعَرَ** IV ,
a. Yaktı vb.

**تَسَعَّرَ**
**تَسَعَّرَ** V ,
a. Tutuştu; yanıp kül oldu, alevlendi.

**اِسْتَعَرَ**
**اِسْتَعَرَ** VIII ,
a. V’e bak.

b. Şiddetlendi; yayıldı (savaş; hastalık vb.).

**سَعْرَة**
**سَعْرَة** 1t ,
a. Öksürük.

**سِعْر**
**سِعْر** 2 , (çoğulu **أَسْعَاْر** 38 ),
a. Belirlenmiş yahut cari fiyat; oran; tarife; vergi.

**سُعْر**
**سُعْر** 3 ,
a. Yakıcı sıcaklık; şiddetli açlık; delilik, cinnet. -

b. Bulaşıcılık, enfeksiyon.

**سَعِر**
**سَعِر** 5 ,
a. Deli, mecnun.

**أَسْعَرُ**
**أَسْعَرُ** 14 ,
a. İnce, zayıf, erimiş.

**مِسْعَر**
**مِسْعَر** 20 , (çoğulu **مَسَاْعِرُ** 44 ),
a. Ateş parçası; fitne çıkaran.

b. Uzun ve güçlü (boyun).

c. Geniş adımlı (at).

d. Deli (köpek).

**سُعَاْر**
**سُعَاْر** 24 ,
a. Sıcaklık.

b. Şiddetli açlık.

**سَاْعُوْر**
**سَاْعُوْر** 40 ,
a. Fırın.

**سَاْعُوْرَة**
**سَاْعُوْرَة** 40t ,
a. Ateş.

**مَسَاْعِرُ**
**مَسَاْعِرُ** 44 ,
a. Koltuk altları; kasıklar.

**مِسْعَاْر**
**مِسْعَاْر** 45 , (çoğulu **مَسَاْعِيْرُ** 65 ),
a. 20’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سعر
سَعَرَ - يَسْعَرُ - سَعِيْر - سُعُر - سَعَّرَ - يُسَعِّرُ، سُعِّرَ - يُسَعَّرُ
سَعَرَ - يَسْعَرُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يهيجه ويثيره بقوة وشدة نشاط، حتى يطوف ويعم وينتشر فيما حوله: ومنه المسعور: الذي تهيج وأثير بشدة فانطلق بين الجموع
سَعَرَ - يَسْعَرُ + كائن + ناراً: يهيجها ويثيرها بقوة فتتوهج باللهب الشديد، الذي يتحرك منها بنشاط وانتشار وعلو
سَعِيْر- السعير: على وزن " فـَعيل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَعَرَ - يَسْعَرُ ": الشيء الذي " سُعَِر "بشدة: وهو اصطلاحاً في القرآن: النار التي هيجت وأثيرت بشدة فصارت تتوهج باللهب الشديد، الذي يتحرك منها بنشاط وانتشار وعلو
سُعُر: على وزن " فـُعـُل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَعَرَ - يَسْعَرُ ": تحرك الكائن بنشاط زائد شديد طائفاً في ما حوله، وهو كناية عن الجنون
سَعَّرَ - يُسَعِّرُ: على وزن " فَعَّل " من " سَعَرَ - يَسْعَرُ ": جعله " يَسْعَرُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يتهيج ويثور ويعم وينتشر بشدة: وفي النار خاصة: جعل ناره تتوهج بلهب شديد
سُعِّرَ - يُسَعَّرُ: مبني للمجهول من " سَعَّرَ - يُسَعِّرُ"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التحريك والتنشيط والإثارة والاستفزاز تهيئة للحركة والانطلاق" وهي:
بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ

سعير
 	﴿فمنهم من آمن به ومنهم من صد عنه وكفى بجهنم سعيرا (55)﴾ النساء
 	﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان الشيطان يدعوهم إلى عذاب السعير (21)﴾ لقمان ﴿كتب عليه أنه من تولاه فأنه يضله ويهديه إلى عذاب السعير(4)﴾ الحج
 	﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان الشيطان يدعوهم إلى عذاب السعير (21)﴾ لقمان ﴿إن الشيطان لكم عدو فاتخذوه عدوا إنما يدعو حزبه ليكونوا من أصحاب السعير (6)﴾ فاطر
 	﴿ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير (5)﴾ الملك ﴿ولسليمان الريح غدوها شهر ورواحها شهر وأسلنا له عين القطر ومن الجن من يعمل بين يديه بإذن ربه ومن يزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعير(12)﴾ سبأ
 	﴿ومن لم يؤمن بالله ورسوله فإنا أعتدنا للكافرين سعيرا (13)﴾ الفتح ﴿إنا أعتدنا للكافرين سلاسلا وأغلالا وسعيرا (4)﴾ الإنسان ﴿إن الله لعن الكافرين وأعد لهم سعيرا (64)﴾ الأحزاب ﴿بل كذبوا بالساعة وأعتدنا لمن كذب بالساعة سعيرا (11)﴾ الفرقان
 	﴿إن الذين يأكلون أموال اليتامى ظلما إنما يأكلون في بطونهم نارا وسيصلون سعيرا (10)﴾ النساء ﴿وأما من أوتي كتابه وراء ظهره(10)فسوف يدعو ثبورا(11) ويصلى سعيرا(12)﴾ الإنشقاق
 	﴿وقالوا لو كنا نسمع أو نعقل ما كنا في أصحاب السعير (10)﴾ الملك ﴿فاعترفوا بذنبهم فسحقا لأصحاب السعير(11)﴾ الملك
 	﴿وكذلك أوحينا إليك قرآنا عربيا لتنذر أم القرى ومن حولها وتنذر يوم الجمع لا ريب فيه فريق في الجنة وفريق في السعير (7)﴾ الشورى
سُعُر
 ﴿فقالوا أبشرا منا واحدا نتبعه إنا إذا لفي ضلال وسعر (24)﴾ القمر ﴿إن المجرمين في ضلال وسعر(47) يوم يسحبون في النار على وجوههم ذوقوا مس سقر(48)﴾ القمر
سعر - سعرت
 ﴿وإذا الجحيم سعرت (12)﴾ التكوير ﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا (97)﴾ الإسراء
جاء في التفسير: سُعُر: جنون، ناقة مسعورة: كأن بها جنون من كثرة نشاطها
مختار الصحاح
● [سعر] س ع ر: سَعَر النار والحرب هيّجها وألهبها وبابه قطع وقُرئ ﴿وإذا الجحيم سُعرت﴾ و سُعِّرَت مخففا ومشددا والتشديد للمبالغة و اسْتَعَرَتِ النار و تَسَعَّرَتْ توقدت و السَّعِيرُ النار وقوله تعالى ﴿إن المجرمين في ضلال وسُعُر﴾ قال الفراء في عناء وعذاب و السُّعْرُ أيضا الجنون وقوله تعالى ﴿وكفى بجهنم سعيرا﴾ قال الأخفش هو مثل دهين وصريع لأنك تقول سُعِرَتْ فهي مَسْعُورةٌ و السِّعْرُ واحد أسْعَارِ الطعام و التَّسْعِيرُ تقدير السعر
الراغب
سعر
- السعر: التهاب النار، وقد سعرتها، وسعرتها، وأسعرتها، والمسعر: الخشب الذي يشعر به، واستعر الحرب، واللصوص، نحو: اشتعل، وناقة مسعورة، نحو: موقدة، ومهيجة. والسعار: حر النار، وسعر الرجل: أصابه حر، قال تعالى: }وسيصلون سعيرا﴿[النساء/10]، وقال تعالى:﴾وإذا الجحيم سعرت﴿[التكوير/12]، وقرئ بالتخفيف (قرأ بالتخفيف ابن كثير وهشام وأبو عمرو وحمزة والكسائي وروح عن يعقوب وخلف وشعبة عن عاصم)، وقوله:﴾عذاب السعير﴿[الملك/5]، أي: حميم، فهو فعيل في معنى مفعول، وقال تعالى:﴾إن المجرمين في ضلال وسعر{ [القمر/47]، والسعر في السوق، تشبيها باستعار النار.
ملخص اللسان
1.     والسُّعْرُ والسُّعُرُ: الجنون، وبه فسر الفارسي قوله تعالى:  إِن المجرمين في ضلال وسُعُرٍ، قال: لأَنهم إِذا كانوا في النار لم  يكونوا في ضلال لأَنه قد كشف لهم، وإِنما وصف حالهم في الدنيا؛ يذهب إِلى أَن  السُّعُرَ هنا ليس جمع سعير الذي هو النار.
2.     وناقة مسعورة: كأَن بها  جنوناً من سرعتها، كما قيل لها هَوْجَاءُ. وفي التنزيل حكايةً عن قوم صالح:  أَبَشَراً منَّا واحداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لفي ضلال وسُعُرٍ؛ معناه  إِنا إِذاً لفي ضلال وجنون، وقال الفراء: هو العَنَاءُ والعذاب،
3.     وقال  ابن عرفة: أَي في أَمر يُسْعِرُنا أَي يُلْهِبُنَا؛ قال الأَزهري: ويجوز  أَن يكون معناه إِنا إِن اتبعناه وأَطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب مما  يلزمنا؛
4.    السِّعْرُ: الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ، وجمعه أَسْعَارٌ وقد  أَسْعَرُوا وسَعَّرُوا بمعنى واحد
5.     وسَعَرَ النار والحرب يَسْعَرُهما سَعْراً وأَسْعَرَهُما وسَعَّرَهُما:  أَوقدهما وهَيَّجَهُما.
6.    واسْتَعَرَتْ وتَسَعَّرَتْ: استوقدت. ونار  سَعِيرٌ: مَسْعُورَةٌ، بغير هاء
7.     والسُّعارُ: حر  النار.
8.     وسَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً: قطعه.
9.     وسَعَرْتُ اليومَ في  حاجتي سَعْرَةً أَي طُفْتُ.
10.                        وسَعَرَ القوم شَرّاً وأَسْعَرَهم وسَعَّرَهم: عَمَّهُمْ به،
11.                       والسُّعْرَةُ والسَّعَرُ: لون يضرب إِلى السواد فُوَيْقَ الأُدْمَةِ؛
لسان العرب
● - سعر: السِّعْرُ: الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ، وجمعه أَسْعَارٌ وقد  أَسْعَرُوا وسَعَّرُوا بمعنى واحد: اتفقوا على سِعْرٍ. وفي الحديث: أَنه قيل  للنبي، صلى الله عليه وسلم: سَعِّرْ لنا، فقال: إِن الله هو المُسَعِّرُ؛  أَي أَنه هو الذي يُرْخِصُ الأَشياءَ ويُغْلِيها فلا اعتراض لأَحد عليه،  ولذلك لا يجوز التسعير. والتَّسْعِيرُ: تقدير السِّعْرِ.  وسَعَرَ النار والحرب يَسْعَرُهما سَعْراً وأَسْعَرَهُما وسَعَّرَهُما:  أَوقدهما وهَيَّجَهُما. واسْتَعَرَتْ وتَسَعَّرَتْ: استوقدت. ونار  سَعِيرٌ: مَسْعُورَةٌ، بغير هاء؛ عن اللحياني. وقرئ: وإِذا الجحيم سُعِّرَتْ،  وسُعِرَتْ أَيضاً، والتشديد للمبالغة. وقوله تعالى: وكفى بجهنم سعيراً؛  قال الأَخفش: هو مثل دَهِينٍ وصَريعٍ لأَنك تقول سُعِرَتْ فهي  مَسْعُورَةٌ؛ ومنه قوله تعالى: فسُحْقاً لأَصحاب السعير؛ أَي بُعْداً لأَصحاب  النار.ويقال للرجل إِذا ضربته السَّمُوم فاسْتَعَرَ جَوْفُه: به سُعارٌ.  وسُعارُ العَطَشِ: التهابُه. والسَّعِيرُ والسَّاعُورَةُ: النار، وقيل: لهبها.  والسُّعارُ والسُّعْرُ: حرها. والمِسْشَرُ والمِسْعارُ: ما سُعِرَتْ به.  ويقال لما تحرك به النار من حديد أَو خشب: مِسْعَرٌ ومِسْعَارٌ، ويجمعان  على مَسَاعِيرَ ومساعر. ومِسْعَرُ الحرب: مُوقِدُها. يقال: رجل مِسْعَرُ  حَرْبٍ إِذا كان يُؤَرِّثُها أَي تحمى به الحرب. وفي حديث أَبي بَصِير:  وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ لو كان له أَصحاب؛ يصفه بالمبالغة في الحرب  والنَّجْدَةِ. ومنه حديث خَيْفان: وأَما هذا الحَيُّ مِن هَمْدَانَ  فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ.  والسَّاعُور: كهيئة التَّنُّور يحفر في الأَرض ويختبز فيه. ورَمْيٌ  سَعْرٌ: يُلْهِبُ المَوْتَ، وقيل: يُلْقِي قطعة من اللحم إِذا ضربه.  وسَعَرْناهُمْ بالنَّبْلِ: أَحرقناهم وأَمضضناهم. ويقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ  وطَعْنٌ نَثْرٌ ورَمْيٌ سَعْرٌ مأْخوذ من سَعَرْتُ النارَ والحربَ إِذا  هَيَّجْتَهُما. وفي حديث علي، رضي الله عنه، يحث أَصحابه: اضْرِبُوا  هَبْراً وارْموا سَعْراً أَي رَمْياً سريعاً، شبهه باستعار النار. وفي حديث  عائشة، رضي الله عنها: كان لرسول الله، صلى الله عليه وسلم، وَحْشٌ فإِذا  خرج من البيت أَسْعَرَنا قَفْزاً أَي أَلْهَبَنَا وآذانا. والسُّعارُ: حر  النار. وسَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً: قطعه. وسَعَرْتُ اليومَ في  حاجتي سَعْرَةً أَي طُفْتُ. ابن السكيت: وسَعَرَتِ الناقةُ إِذا أَسرعت  في سيرها، فهي سَعُورٌ.  وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: فرس مِسْعَرٌ ومُساعِرٌ، وهو الذي يُطيح  قوائمه متفرقةً ولا صَبْرَ لَهُ، وقيل: وَثَبَ مُجْتَمِعَ القوائم.  والسَّعَرَانُ: شدة العَدْو، والجَمَزَانُ: من الجَمْزِ، والفَلَتانُ:  النَّشِيطُ. وسَعَرَ القوم شَرّاً وأَسْعَرَهم وسَعَّرَهم: عَمَّهُمْ به، على  المثل، وقال الجوهري: لا يقال أَسعرهم. وفي حديث السقيفة: ولا ينام الناسُ  من سُعَارِه أَي من شره.  وفي حديث عمر: أَنه أَراد أَن يدخل الشام وهو يَسْتَعِرُ طاعوناً؛  اسْتَعارَ اسْتِعارَ النار لشدة الطاعون يريد كثرته وشدَّة تأْثيره، وكذلك  يقال في كل أَمر شديد، وطاعوناً منصوب على التمييز، كقوله تعالى: واشتعل  الرأْس شيباً. واسْتَعَرَ اللصوصُ: اشْتَعَلُوا.  والسُّعْرَةُ والسَّعَرُ: لون يضرب إِلى السواد فُوَيْقَ الأُدْمَةِ؛  ورجل أَسْعَرُ وامرأَة سَعْرَاءُ؛ قال العجاج:  أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا  يقال: سَعِرَ فلانٌ يَسْعَرُ سَعَراً، فهو أَسْعَرُ، وسُعِرَ الرجلُ  سُعَاراً، فهو مَسْعُورٌ: ضربته السَّمُوم. والسُّعَارُ: شدّة الجوع. وسُعار  الجوع: لهيبه؛ أَنشد ابن الأَعرابي لشاعر يهجو رجلاً:  تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،  وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ  وصفه بتغزير حلائبه وكَسْعِهِ ضُرُوعَها بالماء البارد ليرتدّ لبنها  ليبقى لها طِرْقُها في حال جوع ابن عمه الأَقرب منه؛ والأَحم: الأَدنى  الأَقرب، والحميم: القريب القرابة.  ويقال: سُعِرَ الرجلُ، فهو مسعور إِذا اشْتَدَّ جوعه وعطشه. والسعْرُ:  شهوة مع جوع. والسُّعْرُ والسُّعُرُ: الجنون، وبه فسر الفارسي قوله تعالى:  إِن المجرمين في ضلال وسُعُرٍ، قال: لأَنهم إِذا كانوا في النار لم  يكونوا في ضلال لأَنه قد كشف لهم، وإِنما وصف حالهم في الدنيا؛ يذهب إِلى أَن  السُّعُرَ هنا ليس جمع سعير الذي هو النار. وناقة مسعورة: كأَن بها  جنوناً من سرعتها، كما قيل لها هَوْجَاءُ. وفي التنزيل حكايةً عن قوم صالح:  أَبَشَراً منَّا واحداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لفي ضلال وسُعُرٍ؛ معناه  إِنا إِذاً لفي ضلال وجنون، وقال الفراء: هو العَنَاءُ والعذاب، وقال  ابن عرفة: أَي في أَمر يُسْعِرُنا أَي يُلْهِبُنَا؛ قال الأَزهري: ويجوز  أَن يكون معناه إِنا إِن اتبعناه وأَطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب مما  يلزمنا؛ قال: وإِلى هذا مال الفراء؛ وقول الشاعر:  وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ  قال الأَصمعي: المِسْعَرُ الشديد. أَبو عمرو: المِسْعَرُ الطويل.  ومَسَاعِرُ البعير: آباطله وأَرفاغه حيث يَسْتَعِرُ فيه الجَرَبُ؛ ومنه قول ذي  الرمة:  قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ  والواحدُ مَسْعَرٌ. واسْتَعَرَ فيه الجَرَبُ: ظهر منه بمساعره.  ومَسْعَرُ البعير: مُسْتَدَقُّ ذَنَبِه.  والسِّعْرَارَةُ والسّعْرُورَةُ: شعاع الشمس الداخلُ من كَوَّةِ البيت،  وهو أَيضاً الصُّبْحُ، قال الأَزهري: هو ما تردّد في الضوء الساقط في  البيت من الشمس، وهو الهباء المنبث. ابن الأَعرابي: السُّعَيْرَةُ تصغير  السِّعْرَةِ، وهي السعالُ الحادُّ. ويقال هذا سَعْرَةُ الأَمر وسَرْحَتُه  وفَوْعَتُه: لأَوَّلِهِ وحِدَّتِهِ. أَبو يوسف: اسْتَعَرَ الناسُ في كل وجه  واسْتَنْجَوا إِذا أَكلوا الرُّطب وأَصابوه؛ والسَّعِيرُ في قول  رُشَيْدِ ابن رُمَيْضٍ العَنَزِيِّ:  حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،  وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ  قال ابن الكلبي: هو اسم صنم كان لعنزة خاصة، وقيل: عَوض صنم لبكر بن  وائل والمائرات: هي دماء الذبائح حول الأَصنام.  وسِعْرٌ وسُعَيْرٌ ومِسْعَرٌ وسَعْرَانُ: أَسماء، ومِسْعَرُ بن كِدَامٍ  المحدّث: جعله أَصحاب الحديث مَسعر، بالفتح، للتفاؤل؛ والأَسْعَرُ  الجُعْفِيُّ: سمي بذلك لقوله:  فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،  إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب  واليَسْتَعُورُ الذي في شِعْرِ عُرْوَةَ: موضع، ويقال شَجَرٌ.
مقاييس اللغة:
(سعر) السين والعين والراء أصل واحدٌ يدل على اشتعال [الشيء] واتّقاده وارتفاعه. من ذلك السعير سعير النار. واستعارها: توقُّدها. والمِسْعر: الخشب الذي يُسْعر به([10]). والسُّعار: حَرّ النار. ويقال سُعِر الرَّجُل، إذا ضربته السَّموم. ويقال إِنَّ السِّعْرارة هي التي تراها في الشّمس كالهباء. وسَعَرتُ النّارَ وأسْعَرْتُها، فهي مُسْعَرَة ومسعُورة. ويقال استَعَرَ اللُّصوص كأنهم اشتعلوا. واستعر الجَرَب في البعير. وسمِّي الأسعر الجُعفيّ([11]) لقوله:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])
قال ابن السِّكيت: ويقال سَعَرهم شَرَّا، ولا يقال أَسْعَرَهُم.
ومن هذا الباب: السُّعْر([13])، وهو الجنون، وسمِّي بذلك لأنّه يَسْتَعِر في الإنسان. ويقولون نَاقة مسعورة. وذلك لِحِدّتها كأنّها مجنونة. فأمّا سِعْر الطعام فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه يرتفع ويعلو. فأمَّا مساعِر البعير فإنَّها مشاعِرُهُ([14]). ويقال
هي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبِهِ حيث رَقَّ وَبَرُهُ، وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّ الجرب يستَعِر فيها أولاً ويستعر فيها أشدّ. وأما قول عروة بن *الورد:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
فقالوا: أراد  السعير. ويقال إنه مكان، ويقال إنَّه شجرٌ يقال له اليستعور يُستاك [به].
القاموس المحيط:
السِّعْرُ، بالكسر الذي يَقومُ عليه الثَّمَنُ ج أسْعارٌ.وأسْعَرُوا وسَعَّرُوا تَسْعيراً اتَّفَقوا على سِعْرٍ. وسَعَرَ النارَ والحَرْبَ، كمنع أوْقَدَها، كسعَّرَ وأسْعَرَ. والسُّعْرُ، بالضم الحَرُّ، كالسُّعَارِ، كغُرابٍ، والجُنُونُ، كالسُّعُرِ، بضمتين، والجُوعُ، أو القَرَمُ، والعَدْوَى. وقد سَعَرَ الإِبِلَ، كمنع أعْداها. وككَتِفٍ المَجْنُونُ، ج سَعْرَى. والسَّعِيرُ النارُ، كالساعورَةِ، ولَهَبُها، والمَسْعُورُ. وكزُبَيْرٍ صَنَمٌ، وابنُ العَدَّاءِ صحابِيٌّ. والمِسْعَرُ ما سُعِرَ به، كالمِسْعارِ، ومُوقِدُ نارِ الحَرْبِ، والطويلُ من الأَعْناقِ، أو الشديدُ، من الخَيْلِ الذي يُطِيحُ قوائِمَهُ مُتَفَرِّقَةً، ولا ضَبْرَ له، وابنُ كِدامٍ شيخُ السُّفْيانَيْنِ، وقد تُفْتَحُ مِيمُهُ وميمُ أسْمِيائِه، تَفاؤُلاً. وكغُرابٍ الجُوعُ. والساعُورُ التَّنُّورُ، والنارُ، ومُقَدَّمُ النَّصارَى في معرفةِ الطِّبِّ. والسِّعْرارَةُ والسُّعْرُورَةُ الصُّبْحُ، وشُعاعُ الشمسِ الداخِلُ من كَوَّةٍ. وسِعْرٌ الدُّؤَلِيُّ، بالكسرِ، قيلَ صحابِيُّ. وأبو سِعْرٍ مَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ راجِزٌ. والمَسْعُورُ الحريصُ على الأكلِ وإن مُلِىءَ بَطْنُهُ. ولأَسْعَرَنَّ سَعْرَه، بالفتح لأَطُوفَنَّ طَوْفَه. والسَّعْرَةُ السُّعالُ، وأولُ الأمرِ، وجِدَّتُه. والسَّعَرانُ، محركةً شِدَّةُ العَدْوِ، وبالكسر اسمٌ.
والأَسْعَرُ: القليلُ اللَّحمِ، الظاهِرُ العصبِ، الشاحِبُ، ولَقَبُ مَرْثَدِ بنِ أبي حُمْرانَ الجُعْفِيِّ الشاعِرِ، وعُبَيْدٍ مَوْلَى زيدِ بنِ صُوحانَ، أو هو بالشينِ، وأسْعَرُ الجُعْفِيُّ، وابنُ رُحَيْلٍ التابعيُّ، وابنُ عَمْرٍو: محدثونَ. وهِلالُ بنُ أسْعَرَ البَصرِيُّ: من الأَكَلَةِ المذكورينَ المشهورينَ. وصَفِيَّةُ بنتُ أسْعَرَ: شاعرةٌ. واسْتَعَر الجَرَبُ في البعيرِ: ابْتَدأ بمَساعِرِه، أي أرْفاغِهِ وآباطِه، النارُ: اتَّقَدَتْ، كتَسَعَّرَتْ، اللُّصُوصُ: تَحَرَّكوا، كأنهم اشْتَعَلُوا، الشَّرُّ، الحَرْبُ: انْتَشَرَا.ومَسْعَرُ البعيرِ: مُسْتَدَقُّ ذَنَبِه. ويَسْتَعُورُ: في فصل الياءِ.
تاج العروس:
سعر
السَّعْرُ بالكسر : الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ ج أَسْعَارٌ . قد أسْعَرُوا وسَعَّرُوا تَسْعِيراً بمعنًى واحدٍ : اتَّفّقُوا على سِعْرٍ . وقال الصاغاني : أَسْعَرَه وسَعَّرَه : بَيَّنه وفي الحديث : " أنه قِيلَ للنَّبِي صلّى الله عليه وسلّم : سَعِّرْ لنا فقالَ : إِنَّ الله هو المُسَعِّر " ُ أَي أَنه هو الذي يُرْخِصُ الأَشياءَ ويُغْلِيها فلا اعتراضَ لأَحَدٍ عليه ولذلك لا يجوزُ التَّسْعِير والتَّسْعِيرُ : تقديرُ السِّعْر قاله ابنُ الأَثير
وسَعَرَ النّارَ والحَرْبَ كمَنَعَ يَسْعَرُهَا سَعْراً : أَوْقَدَها وهَيَّجَها كسَعَّرَ ها تَسْعِيراً . وأَسْعَرََ ها إِسْعَاراً وفي الثاني مَجازٌ أي الحرْب . والسُّعْرُ بالضَّمّ : الحَرُّ أَي حَرُّ النار كالسُّعَارِ كغُرَاب . السُّعْرُُ بالضّم : الجُنُون كالسُّعُر بضَمّتَيْنِ وبه فسر الفارِسِيُّ قوله تعالى " إِنَّ المُجْرِمِينَ في ضلال وسُعُرٍ " قال : لأَنَّهُم إذا كانوا في النّار لم يكُونُوا في ضَلال لأَنه قد كشفَ لهم وإنما وصَفَ حالَهم في الدنيا يذهب إلى أَن السُّعُرَ هنا ليس جمْعَ سَعِير الذي هو النار وفي التنزيل حكاية عن قوم صالح " أَبَشَراً مِنّا واحِداً نَتَّبِعُهُ إِنا إذاً لَفِي ضَلالَ وسُعُر " معناه : إِنا إِذاً لفي ضَلال وجنُُون وقال الفَرّاءُ : هو العَنَاءُ والعَذَاب وقال ابنُ عَرَفَة : أَي في أَمْرٍ يُسْعِرُنا أي يُلْهِبُنَا قال الأَزهرِي : ويجوزُ أَن يكونَ معناه : إِنا إِن اتَّبَعْنَاه وأَطَعْنَاه فنحن في ضَلال وفي عذابٍ مما يلزَمُنَا قال : وإلى هذا مال الفَرّاءُ . السُّعْرُ بالضمّ : الجُوعُ كالسُّعار بالضم قاله الفرَّاءُ أو القَرَمُ أي الشَّهْوة إلى اللَّحْم ويقال سُعِرَ الرجلُ فهو مَسْعُورٌ إذا اشتَد جُوعُه وعَطَشُه . السُّعْرُ بالضَّم : العَدْوَى وقد سَعَرَ الإِبلَ كمَنَعَ يَسْعَرُها سَعْراً : أَعْداهَا وألْهَبَها بالحَرَبِ وقد اسْتَعَرَ فيها وهو مَجاز . السَّعِرُ ككَتِفٍ : َمن به السُّعْر وهو المَجْنُون ج سَعْرَي مثل كَلِب وكَلْبَي
والسَّعِيرُ : النّار قال الأَخفش : هو مثْل دَهِينٍ وصَرِيع لأَنَّك تقول : سُعِرَت فهي مَسْعُورَةٌ وقال اللِّحْيَانيّ : نارٌ سَعِيرٌ : مسعُورةُ بغير هاءٍ كالسّاعُورَة
قيل : السَّعِيرُ والسَّاعُورةُ : لَهَبُها . السَّعِيرُ : المَسْعُورُ فَعيل بمعنى مفعول . السُّعَيْرُ في قول رُشَيْدِ بنِ رُمَيْضٍ العَنَزِي :
حَلَفتُ بمائِراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ ... وأَنْصَابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعَيْرِ كزُبَيْر وغَلطَ من ضَبَطَه كأَمِيرٍ نبّه عليه صاحبُ العُبَاب : صنَمٌ لعَنَزَةَ خاصَّةً قاله ابنُ الكَلْبِيّ . وقيل : عَوْضٌ : صَنَمٌ لبكْرِ بن وائلٍ والمائِرَاتُ : دِمَاءُ الذّبائِحِ حَولَ الأَصْنام . سُعَيْرُ بنُ العَداءِ يُعدّ في الحِجَازِييّن صَحَابِي قيل : كان معه كِتَابُ النبيّ صلى الله عليه وسلم . والمِسْعَرُ : بالكَسْر : ما سُعِرَ بِه هكذا في النُّسخ والصوابُ ما سُعِرَتْ به أي النّارُ أي ما تُحَركُ به النارُ من حَدِيدٍ أو خَشَب كالمِسْعارِ ويُجْمَعَان على مَسَاعِيرَ ومَسَاعِرَمن المجاز : المِسْعُرُ : مُوقدُ نار الحَرْبِ يقال : هو مِسْعرُ حَرْب إذا كان يُؤرَثُها أي تحْمي به الحَرْب وفي الحديث " وأَما هذا الحَي من هَمْدَانَ فأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعيرُ غيرُ عُزلٍ " المِسْعرُ : الطَّوِيلُ مِنَ الأَعْنَاقِ . وبه فَسر أبو عَمْرو قولَ الشاعرِ :
" وسَامَي بها عُنُقٌ مِسعرُ . ولا يخفي أن ذكرَ الأعناقِ إنما هو بيانٌ لا تخصيصٌ . أو المِسْعَرُ الشَّدِيدُ قاله الأَصْمَعشي وبه فَسر قولَ الشاعِر المتقدم . في كتابِ الخَيْل لأَبي عُبَيْدَة : المِسْعَرُ منَ الخَيْل : الذي يُطيحُ قَوَائِمَه ونَصُّ أبي عُبَيْدَة تُطِيحُ قَوَائمُهُ مُتَفَرِّقَةً ولا ضَبْرَ لَه وقيل وَثَبَ مُجْتَمِعَ القوائم كالمُساَعِرِ . أَبو سَلَمَةََ مِسْعَرُ بنُ كِدامٍ ككِتَاب الهِلاَلِيّ العامِري إِمامٌ جَلِيل شَيْخُ السُّفْيَانيْنِ أي الثَّوْرِي وابن عُيَيْنَة وناهِيكَ بها مَنْقَبَةً وفيه يقولُ الإِمام عبدُ اللهِ بن المُبَارَك :
مَنْ كَانَ مُلتَمِساً جَلِيساً صالِحاً ... فلْيَأتِ حَلْقَةَ مِسْعَرِ بنِ كِدَامِ توفي سنة 153 وقيل : 55 . وقد تُفْتَحُ مِيمُه ومِيمُ أَسْمِيائِهِ أي من تَسَمَّى باسمِه وهم مِسْعَرُ الفَدَكِي ومَسْعَرُ بنُ حَبِيبٍ الجَرْمِي : تابِعيّان تَفَاؤْلاً وفي اللسان : جَعَله أصحابُ الحديثِ مَسْعَراً بالفتح للتَّفاؤُل . السُّعَارُ كغُرَابِ : الجُوعُ وقيل شِدَّته وقيل : لَهِيبُه أَنشد ابنُ الأَعْرَابِي لشاعرٍ يَهْجُو رَجُلاً :
تُسَمِّنُها بأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها ... ومَوْلاكَ الأَحَمُّ له سُعَارُ وصَفَه بتَغْزِيرِ حلائِبِه وكْسَعه ضُرُوعضها بالماءِ الباردِ ليرتدَّ لبَنُها ليَبْقَى لها طِرْقُهَا في حال جُوعِ ابنِ عَمِّه الأَقْرَبِ منه . ويقال : سُعرَ الرَّجُلُ سُعَاراً فهو مَسْعُورٌ : ضَربَتَهُ السَّمُومُ أو اشتدّ جُوعُه وعَطَشُه ولو ذكر السُّعار عند السُّعرِ كان أَصْوَبَ فإِنَّهما من قول الفَراءِ وقد ذَكَرَهُما ففرق بينهما فتأَمَّلْ . السَّاعُورُ : كهَيْئَةِ التَّنُّور يُحْفَرُ في الأَرضِ يُخْتَبزُ فيه
السَّاعُور : النارُ عن ابن دُرْيَد ولو ذَكَرَه عند السَّعِير ان أصابَ وقيل : لَهَبُها . السّاعور : مُقَدَّمُ النَّصَارَى في مَعْرِفَةِ علم الطِّبّ وأَدواته وأصله بالسريانية ساعُوراً ومعناه مَتَفَقِّدْ المَرْضَى
والسِّعْرارَةُ بالكسر والسُّعْرُورَةُ بالضم : الصُّبْحُ لا لِتهابِه حين بُدُوِّه . و : شُعَاعُ الشَّمْسِ الدّاخِلُ من كُوَّةِ البيتِ قال الأزهري : هو ما تَرَدَّدَ في الضوءِ الساقط في البَيْت من الشَّمْسِ وهو الهَبَاءُ المُنْبَثّ . وسِعْر بنُ شُعْبَة الكِنَانِي الدُّؤَلِي بالكَسْرِ قيلَ : صحابِي روَى عنه ابنُه جابِرُ بنُ سِعْرٍ ذكرَه البُخَاِري في التاريخ . وأبو سِعْر : مَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ راجزِ لم أَجِده في التَّبْصِيرِ . والمَسْعُورُ : الحَرِيصُ على الأَكْلِ وإِن مُلِئ بَطْنُه قيل : وعلى الشُّرْبِ لأنه يقال سُعِرَ فهو مَسْعُورٌ إذا اشْتَد جُوعُه وعَطَشُه فاقْتصارُ المُصَنّف على الأَكْلِ قُصُورٌ . يقال : لأَسْعَرَنَّ سَعْرَه بالفَتْح أي لأَطُوفَنَّ طَوْفَه قاله الفراءُ ويقال : سَعَرتُ اليومَ في حاجَتي سَعْرَةً أي طُفْتُ . والسَّعْرَةُ بالفتح : السُّعَالُ الحَاد وهي السُّعَيْرَةُ قاله ابنُ الأَعرابي . يقال : هذا سَعْرَةُ الأَمْرِ وسَرْحَتُه وفَوْعَتُه كما تقول : أَوَّل الأَمرِ وجِدَّته هكذا بالجيم وفي بعضِ النُّسخ بالحاءِ الأولى الصّوابُ . والسَّعَرَانُ محَركَةً : شِدةُ العَدْوِ . كالجَمَزان والفَلَتانِ
السِّعْرَان بالكِسْرِ : اسْم جماعة ومنهم بَيْتٌ في الأِسكَنْدَرِية تَفَقَّهُوا . والأَسْعَرُ : الرجلُ القليلُ اللحمِ الضَّامِرُ الظاهِرُ العَصَبِ الشاحِبُ الدَّقِيقُ المَهْزُول . الأَسْعَرُُ : لَقَبُ مَرْثَدِ بنِ أبي حُمْرَانَ الجُعَفِي الشَّاعِرِ سُمِّيَ بذلك لقوله :
فلا تَدْعُنِي الأَقْوَامُ من آلِ مالِكِ ... إِذَا أَنا لَمْ أَسْعَرْ عَلَيْهِم وأُثْقِبِ أَبُو الأَسْعَر : كُنيةُ عُبَيْدٍ مَوْلَى زَيْدِ بن صُوحَان هكذا ذَكَرَه ابنُ أَبِي خَيْثَمَةَ والدُّولابِي وعبد الغَنِي وغيرُهم ورَجَّحَه الأَمِير أو هو بالشِّينِ المُعَجَمَة كما ذَكَرَه البُخَارِي والدّارقُطَنِيّ وغيرهما . وأَسْعَرُ بن النُّعْمَانِ الجُعْفِي الرّاوِي عن زُبيد اليامِي . أسْعَرُ بنُ رُحَيْلٍ الجُعْفِيّ التابِعِيّ . أَسْعَرُ بنُ عَمْرو : شيخٌ لابنِ الكَلْبِي : مُحَدِّثُونَ . وهلاَلُ بنُ أَسْعَرَ البَصْرِي من الأَكَلَة المَشْهُورِين حكى عنه سُلَيْمَانُ التّيمِي وفي بعض النُّسَخ من الأَجِلَّة وهو تصحيف وفي بعضها المَذْكُورِين بدلَ المَشْهُورِين ولو قال : أَحَدُ الأَكلةِ لكان أَخْضَر
وصَيِفَّةُ بنتُ أَسْعَرََ : شَاعِرَةٌٌ لها ذِكْر . واسْتَعَرَ الجَرَبُ في البَعِير : ابتَدَأ بمسَاعِرِهِ أي أَرْفَاغِهِ وآبِطهِ قاله أبو عمرو وفي الأَساس : أي مَغَابِنهِ وهو مَجَازٌ ومنه قولُ ذِي الرُّمَّةِ :
" قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَسَاعِرُ
والواحِدُ مَسْعَرٌ . اسْتَعَرَت النّارُ : اتَّقَدَتْ وقد سَعرْتُها كتَسَعَّرَتْ . من المَجَاز : اسْتَعَرَت اللُّصُوصُ إذا تَحَرَّكُوا للشَّرِّ كأَنَّهمُ اشْتَعَلوا والتَهَبُوا . من المجاز : اسْتَعَرَ الشَّرُّ والحَرْبُ أي انْتَشِرا . وكذا سَعَرَهُم شَرٌ وسَعَرَ على قَوْمِه . ومَسْعَرُ البَعِيرِ : مُسْتَدَقُّ ذَنَبِه . ويَسْتَعُور الذي في شِعْر عُرْوَة مَوْضِعٌ قُرْبَ المَدينة ويقال : شَجَرٌ ويقال أَجْمَةٌ ويُقَال : اليَسْتَعُور وفيه اختلافٌ على طُولِه يأْتِي في فصل الياءِ التّحْتَّية إن شاءَ الله تعالى
ومما يستدرك عليه : رَمْىٌ سَعْرٌ أي شديدٌ . وسَعَرْناهُم بالنَّبْلِ : أَحْرَقْنَاُهم وأَمْضَضْناهُم . ويقال : ضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَثْرٌ ورَمْىٌ سَعْرٌ وهو مأخوذ من سَعَرتْ النار في حديث عليّ رضي الله عنه : " اضْرِبُوا هَبْراً وارْمُوا سَعْراً " أي رَمْياً سَرِيعاً شَبَّهه باسْتِعارِ النارِ . وفي حديث عائشة : " كان لرسولِ الله صلى اللهُ عليه وسلم وَحْشٌ فإذا خَرَجَ من البَيْتِ أَسْعَرَنا قَفْزاً " أي ألْهَبَنَا وآذانا . وسَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً : قَطَعَه . وعن ابنِ السِّكيّتِ : وسَعَرَت النّاقَةُ إذا أَسْرَعَتْ في سيرها في سَعُورٌ . وسَعَرَ القَومَ شَراًّ وأَسْعَرَهُم : عَمَّهم به على المَثَل وقال الجوهري : لا يقال أَسْعَرَهم . وفي حديثِ السَّقِيفَة : ولا يَنَامُ الناسُ من سُعَارِه أَي شَرّه . وفي حديث عمر " أَنه أَرادَ أَن يَدْخُلَ الشام وهُو يَسْتَعرُ طاعوناً " استَعَارَ استِعَارَ النارِ ِلشدَّةِ الطاعون يريد كَثْرَتَه وشِدَّةََ تَأْثِيرِه وكذلك يُقالُ في كلِّ أمرٍ شَدِيدٍ . والسُّعْرَةُ والسَّعَرُ : لَونٌ يَضْرِب إلى السَّوادِ فُوَيْقَ الأُدْمَة . ورَجُلٌ أَسْعَرُ وامرأةٌ سَعْراءُ قال العّجاج :
" أسْعَرَ ضَرْباً أو طُوالاً هِجْرَعَا . وقال أبو يُوسف : اسْتَعَرَ الناسُ في كل وَجْهٍ واسْتَنْجَوا إذا أَكَلُوا الرُّطَبََ وأصابُوه . وكزُفَر سُعَرُ بنُ مالكِ بن سَلَامانَ الأَزْدِي من ذُرِّيّته حنَيفَةُ بن تَمِيم شيخٌ لابن عُفيْرٍ قديم . وسِعْر بالكسر : جَبَلٌ في شِعْر خُفافِ بنِ نُدْبَة السُلمَي . وسِعرا بالكسر والإمالة مَقْصُوراً : جَبَلٌ عند حرة بني سُليَمْ . وسِعْر بن مالك العَبْسِي سَمعَ عُمَرَ ابن الخطاب روى عنه حَلامُ بنُ صالح . وسِعْرُ بنُ نِقَادَةَ الأَسَدِي عن أبيه وعنه ابنُه عاصِمٌ . وسِعْرٌ التَّمِيمي عن عَليّ الثلاثة من تاريخ البخاري . وسُعَيْرُ بنُ الخِمْس أبو مَالك الكوفيّ عن حَبيبِ بن أبي ثابِت عن ابن عُمَرَ روى عنه سُفْيَانُ بنُ عُيَيْنَة . ودَيْرُ سَعْرانَ : موضِعٌ بجِيزة مِصْر . وبَنُو السَّعْرانِ : قومٌ بالإِسْكَنْدَرِيّة

##### Türkçe

سعر
**سَعَرَ - يَسْعَرُ - سَعِيْر - سُعُر - سَعَّرَ - يُسَعِّرُ، سُعِّرَ - يُسَعَّرُ**
**سَعَرَ - يَسْعَرُ** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: onu güçlü bir biçimde ve şiddetli bir etkinlikle kışkırtır ve tahrik eder; ta ki dolaşsın, kapsasın ve çevresinde yayılıp yayılsın: ve ondan **المسعور**: şiddetle kışkırtılıp tahrik edilmiş olan; böylece kalabalıklar arasında fırlayıp giden.
**سَعَرَ - يَسْعَرُ** + bir varlık + bir ateşi: onu güçlü bir biçimde kışkırtır ve tahrik eder; böylece şiddetli alevle parıldar; ondan hareket eden (alev) etkinlik, yayılma ve yükselme ile (hareket eder).
**سَعِيْر- السعير**: “**فـَعيل**” vezninde, **سَعَرَ - يَسْعَرُ**’dan “mef‘ûl mânasında” fiil ismi: şiddetle **سُعَِر** edilmiş şey: ve o, ıstılah olarak Kur’an’da: şiddetle kışkırtılıp tahrik edilmiş, böylece şiddetli alevle parıldar hâle gelmiş ateş; ondan hareket eden (alev) etkinlik, yayılma ve yükselme ile (hareket eder).
**سُعُر**: “**فـُعـُل**” vezninde, **سَعَرَ - يَسْعَرُ**’dan “mef‘ûl mânasında” fiil ismi: varlığın, çevresinde dolaşarak, aşırı şiddetli fazla bir etkinlikle hareket etmesi; ve bu, deliliğe kinayedir.
**سَعَّرَ - يُسَعِّرُ**: **سَعَرَ - يَسْعَرُ**’dan “**فَعَّل**” vezninde: onu tekrar ve şiddet yönüyle **يَسْعَرُ** kıldı: onu şiddetle coşturur, kabartır, kaplar ve yayar kıldı: ve özellikle ateşte: ateşini şiddetli bir alevle parıldatır kıldı.
**سُعِّرَ - يُسَعَّرُ**: **سَعَّرَ - يُسَعِّرُ**’un meçhul bina edileni.
Ve lafız, “hareket ettirme, canlandırma, tahrik etme ve kışkırtma; hareket ve atılışa hazırlama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَعَثَ - يَبْعَثُ، حَضَّ - يَحُضُّ، فَزَّ - يَفِزُّ، أزَّ - يَؤُزُّ، سَعَرَ - يَسْعَرُ، غَاظَ - يَغِيْظُ**
سعير
 	﴿Artık onlardan ona iman eden vardır ve onlardan ondan yüz çeviren vardır; ve cehennem olarak **سعيرا** yeter (55)﴾ النساء
 	﴿Ve onlara: Allah’ın indirdiğine uyun denildiğinde, dediler ki: Hayır, babalarımızı üzerinde bulduğumuza uyarız; şeytan onları **عذاب السعير**’e çağırıyor olsa da mı? (21)﴾ لقمان ﴿Üzerine yazıldı ki: kim onu veli edinirse, onu saptırır ve onu **عذاب السعير**’e iletir (4)﴾ الحج
 	﴿Ve onlara: Allah’ın indirdiğine uyun denildiğinde, dediler ki: Hayır, babalarımızı üzerinde bulduğumuza uyarız; şeytan onları **عذاب السعير**’e çağırıyor olsa da mı? (21)﴾ لقمان ﴿Şüphesiz şeytan size düşmandır; onu düşman edinin; ancak o, hizbini, **أصحاب السعير**’den olmaları için çağırır (6)﴾ فاطر
 	﴿Andolsun, dünya göğünü kandillerle süsledik ve onları şeytanlara taşlamalar kıldık; ve onlar için **عذاب السعير** hazırladık (5)﴾ الملك ﴿Ve Süleyman’a rüzgârı (boyun eğdirdik): sabah gidişi bir ay, akşam dönüşü bir ay; ve onun için erimiş bakır pınarını akıttık; ve cinlerden, Rabbinin izniyle onun önünde çalışan vardır; ve onlardan kim emrimizden saparsa ona **عذاب السعير**’den tattırırız (12)﴾ سبأ
 	﴿Ve kim Allah’a ve Resulüne iman etmezse, şüphesiz biz kâfirler için **سعيرا** hazırladık (13)﴾ الفتح ﴿Şüphesiz biz kâfirler için zincirler, boyunduruklar ve **سعيرا** hazırladık (4)﴾ الإنسان ﴿Şüphesiz Allah kâfirleri lanetledi ve onlar için **سعيرا** hazırladı (64)﴾ الأحزاب ﴿Bilakis, saati yalanladılar; ve saati yalanlayan için **سعيرا** hazırladık (11)﴾ الفرقان
 	﴿Şüphesiz yetimlerin mallarını zulümle yiyenler, ancak karınlarında ateş yerler; ve **سعيرا**’ya gireceklerdir (10)﴾ النساء ﴿Ama kitabı arkasının ardından verilen kimseye gelince (10) artık helâk çağıracaktır (11) ve **سعيرا**’ya girecektir (12)﴾ الإنشقاق
 	﴿Ve dediler ki: Eğer dinleseydik veya akletseydik, **أصحاب السعير** içinde olmazdık (10)﴾ الملك ﴿Böylece günahlarını itiraf ettiler; artık **أصحاب السعير** için uzaklık olsun (11)﴾ الملك
 	﴿Ve işte böyle sana Arapça bir Kur’an vahyettik ki, Ümmü’l-Kurâ’yı ve çevresindekileri uyarasın ve onda şüphe olmayan toplanma gününü uyarasın: bir grup cennette ve bir grup **السعير**’dedir (7)﴾ الشورى
**سُعُر**
 ﴿Dediler ki: Bizden bir tek beşere mi uyacağız? Şüphesiz biz o takdirde sapıklık ve **سعر** içindeyiz (24)﴾ القمر ﴿Şüphesiz suçlular sapıklık ve **سعر** içindedir (47) o gün yüzüstü ateşte sürüklenecekler: Sekar’ın dokunuşunu tadın (48)﴾ القمر
سعر - سعرت
 ﴿Ve cehennem **سعرت** edildiğinde (12)﴾ التكوير ﴿Ve Allah kime hidayet ederse, işte o hidayete erendir; ve kimi saptırırsa, artık onun için O’ndan başka veliler bulamazsın; ve onları kıyamet günü yüzleri üzerine, kör, dilsiz ve sağır olarak haşrederiz; barınakları cehennemdir; her ne zaman sönse, onlara **سعيرا**’yı artırırız (97)﴾ الإسراء
Tefsirde geldi: **سُعُر**: delilik; **ناقة مسعورة**: sanki onda, etkinliğinin çokluğundan bir delilik varmış gibi.
مختار الصحاح
● [سعر] س ع ر: **سَعَر** ateşi ve savaşı: onu kışkırttı ve alevlendirdi; ve onun bâbı **قطع**’dır; ve ﴿Ve cehennem **سُعرت** edildiğinde﴾ okundu; ve **سُعِّرَت** (hafif ve şeddeli olarak); ve şedde, mübalağa içindir; ve ateş **اسْتَعَرَتِ** ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu; ve **السَّعِيرُ**: ateştir; ve Yüce Allah’ın sözü ﴿Şüphesiz suçlular sapıklık ve **سُعُر** içindedir﴾: el-Ferrâ dedi ki: meşakkat ve azap içinde; ve **السُّعْرُ** da deliliktir; ve Yüce Allah’ın sözü ﴿Ve cehennem olarak **سعيرا** yeter﴾: el-Ahfeş dedi ki: o, **دهين** ve **صريع** gibidir; çünkü sen “**سُعِرَتْ**” dersin; öyleyse o **مَسْعُورةٌ**’dur; ve **السِّعْرُ**: yiyeceklerin **أسْعَارِ**’ının bir tanesidir; ve **التَّسْعِيرُ**: fiyatın takdir edilmesidir.
الراغب
سعر
- **السعر**: ateşin tutuşmasıdır; ve onu **سعرتها** ve **سعرتها** ve **أسعرتها**; ve **المسعر**: onunla tutuşturulan odundur; ve savaş **استعر** etti, ve hırsızlar (da), şu misal üzere: **اشتعل**; ve **ناقة مسعورة**: şu misal üzere: **موقدة** ve **مهيجة**. Ve **السعار**: ateşin hararetidir; ve **سعر الرجل**: ona bir hararet isabet etti; Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve **سعيرا**’ya gireceklerdir﴾ [النساء/10]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve cehennem **سعرت** edildiğinde﴾ [التكوير/12]; ve hafifletme ile okundu (hafifletme ile okudu: İbn Kesîr, Hişâm, Ebû Amr, Hamza, el-Kisâî, Rûh an Ya‘kûb, Halef ve Şu‘be an Âsım); ve onun sözü: ﴿**عذاب السعير**﴾ [الملك/5], yani: kaynar sıcak su; öyleyse o, mef‘ûl mânasında **فعيل**’dir; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Şüphesiz suçlular sapıklık ve **سعر** içindedir﴾ [القمر/47]; ve pazarda **السعر**, ateşin tutuşmasına benzetme olarak.
ملخص اللسان
1.     Ve **السُّعْرُ** ve **السُّعُرُ**: deliliktir; ve el-Fârisî, Yüce Allah’ın sözü ﴿Şüphesiz suçlular sapıklık ve **سُعُرٍ** içindedir﴾’i bununla tefsir etti; dedi ki: çünkü onlar ateşte olduklarında sapıklık içinde olmazlar; zira onlara (hakikat) açığa çıkarılmıştır; ancak onların dünya hâlini vasfetti; **السُّعُرَ**’un burada, ateş olan **سعير**’in çoğulu olmadığına gider.
2.     Ve **ناقة مسعورة**: sanki onda, süratinden dolayı bir delilik varmış gibi; nitekim ona **هَوْجَاءُ** denildi. Ve tenzilde, Sâlih kavminin diliyle bir hikâye olarak: ﴿Bizden bir tek beşere mi uyacağız? Şüphesiz biz o takdirde sapıklık ve **سُعُرٍ** içindeyiz﴾; mânası: şüphesiz biz o takdirde sapıklık ve delilik içindeyiz; ve el-Ferrâ dedi ki: o, meşakkat ve azaptır.
3.     Ve İbn Arafe dedi ki: yani bizi **يُسْعِرُنا** eden bir işte; yani bizi **يُلْهِبُنَا** eden; el-Ezherî dedi ki: ve caizdir ki mânası: şüphesiz biz, eğer ona uyarsak ve ona itaat edersek, sapıklıkta ve bize lâzım gelecek şeyden dolayı bir azapta oluruz.
4.    **السِّعْرُ**: bedelin üzerine kaim olduğu şeydir; çoğulu **أَسْعَارٌ**’dır; ve **أَسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** bir mânadadır.
5.     Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, onları **يَسْعَرُ**: **سَعْراً**; ve onları **أَسْعَرَهُما** ve **سَعَّرَهُما**: ikisini yaktı ve ikisini kışkırttı.
6.    Ve **اسْتَعَرَتْ** ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu. Ve **نار سَعِيرٌ**: **مَسْعُورَةٌ**’dur; **هاء** olmaksızın.
7.     Ve **السُّعارُ**: ateşin hararetidir.
8.     Ve **سَعَرَ** geceyi binek ile **سَعْراً**: onu kat etti.
9.     Ve “Bugünü işim için **سَعْرَةً** **سَعَرْتُ**”: yani dolaştım.
10.                        Ve **سَعَرَ** kavmi bir şer ile ve onları **أَسْعَرَ** ve **سَعَّرَ**: onu onlara yaydı.
11.                       Ve **السُّعْرَةُ** ve **السَّعَرُ**: siyahlığa çalan, esmerliğin biraz üstünde bir renktir.
لسان العرب

● - سعر: **السِّعْرُ**: fiyatın üzerine kaim olduğu şey; çoğulu **أَسْعَارٌ**’dır. Ve **أَسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** tek bir mânâdadır: bir **سِعْرٍ** üzerinde anlaştılar. Ve hadiste: Peygambere, صلى الله عليه وسلم, “Bize fiyat koy” denildiği; o da “Şüphesiz Allah **المُسَعِّرُ**’dir” dediği (rivayet edilmiştir); yani O, eşyayı ucuzlatan ve pahalılaştırandır; hiç kimse için O’na itiraz yoktur; bundan dolayı fiyat koymak câiz olmaz. Ve **التَّسْعِيرُ**: **السِّعْرِ**in takdir edilmesidir. Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, ikisini **يَسْعَرُ** **سَعْراً** ile; ve **أَسْعَرَهُما** ve **سَعَّرَهُما**: ikisini yaktı ve ikisini alevlendirdi. Ve **اسْتَعَرَتْ** ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu. Ve **نار سَعِيرٌ**: **مَسْعُورَةٌ** (ه olmaksızın); Lihyânî’den. Ve “**وإِذا الجحيم سُعِّرَتْ**” diye okunmuştur; **وسُعِرَتْ** de (okunmuştur); şeddeli okuyuş mübalağa içindir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**وكفى بجهنم سعيراً**”; Ahfeş dedi ki: bu, **دَهِينٍ** ve **صَريعٍ** gibidir; çünkü “**سُعِرَتْ**” dersin; o hâlde o **مَسْعُورَةٌ**’dır. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**فسُحْقاً لأَصحاب السعير**”; yani ateş ehline uzaklık (olsun). Ve adama, **السَّمُوم** onu vurup da içi **فاسْتَعَرَ** olunca: onda **سُعارٌ** vardır, denir. Ve **سُعارُ العَطَشِ**: onun yanmasıdır. Ve **السَّعِيرُ** ve **السَّاعُورَةُ**: ateştir; “alevi” de denilmiştir. Ve **السُّعارُ** ve **السُّعْرُ**: onun hararetidir. Ve **المِسْشَرُ** ve **المِسْعارُ**: onunla tutuşturulan şeydir. Ve ateşin demir yahut odunla hareket ettirildiği şeye: **مِسْعَرٌ** ve **مِسْعَارٌ** denir; ikisi **مَسَاعِيرَ** ve **مساعر** üzerine cem edilir. Ve **مِسْعَرُ الحرب**: onun tutuşturucusudur. “Adam **مِسْعَرُ حَرْبٍ**” denir; eğer onu körüklüyorsa; yani savaş onunla kızışır. Ebû Basîr hadîsinde: “**وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ لو كان له أَصحاب**”; onu savaşta ve yiğitlikte mübalağa ile vasfeder. Ve ondan Hayfân hadîsi: “**وأَما هذا الحَيُّ مِن هَمْدَانَ فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ**”.

Ve **السَّاعُور**: **التَّنُّور** heyeti gibi; yere kazılır ve onda ekmek pişirilir. Ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**: ölümü alevlendirir; “vurunca et parçası fırlatır” da denilmiştir. Ve “Onları okla **سَعَرْناهُمْ**”: onları yaktık ve onları acıttık. Ve “**ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَثْرٌ** ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**” denir; **سَعَرْتُ** ateşi ve savaşı, ikisini alevlendirdiğim zaman, (bundan) alınmıştır. Ali hadîsinde, رضي الله عنه, ashabını teşvik ederken: “**اضْرِبُوا هَبْراً وارْموا سَعْراً**”; yani hızlı bir atışla; onu ateşin tutuşmasına benzetti. Âişe hadîsinde, رضي الله عنها: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, bir **وَحْشٌ**u vardı; evden çıktığı zaman bizi sıçrayışla **أَسْعَرَنا**; yani bizi alevlendirdi ve bize eziyet etti. Ve **السُّعارُ**: ateşin hararetidir. Ve **سَعَرَ** geceyi binek üzerinde **سَعْراً** ile: onu katetti. Ve “Günümü işimde bir **سَعْرَةً** ile **سَعَرْتُ**”: yani dolaştım. İbnü’s-Sikkît: ve dişi deve **سَعَرَتِ**; yürüyüşünde hızlandığı zaman; o hâlde o **سَعُورٌ**dur.

Ebû Ubeyde, atlar kitabında dedi ki: **فرس مِسْعَرٌ** ve **مُساعِرٌ**; o, ayaklarını dağınık hâlde savurandır ve onun için sabır yoktur; “ayakları bitişik olarak sıçradı” da denilmiştir. Ve **السَّعَرَانُ**: koşunun şiddetidir; ve **الجَمَزَانُ**: **الجَمْزِ**dendir; ve **الفَلَتانُ**: çevik olandır. Ve kavim **سَعَرَ** şer (ile) ve **أَسْعَرَهم** ve **سَعَّرَهم**: onu onlara yaydı; mesel üzere. Cevherî dedi ki: “**أَسعرهم**” denmez. Sakîfe hadîsinde: “İnsanlar onun **سُعَارِه**’inden uyumaz”; yani onun şerrinden.

Ömer hadîsinde: Şam’a girmek istediği, hâlbuki bir taun’u **يَسْتَعِرُ** ettiği (rivayet edilmiştir); ateşin **اسْتِعارَ**ını, taun’un şiddeti için istiâre etti; onun çokluğunu ve tesirinin şiddetini kasteder; ve her şiddetli işte böyle denir. Ve **طاعوناً** temyiz üzere mansuptur; Yüce Allah’ın sözü gibi: “**واشتعل الرأْس شيباً**”. Ve **اسْتَعَرَ اللصوصُ**: alevlendiler.

Ve **السُّعْرَةُ** ve **السَّعَرُ**: esmerliğin biraz üstünde siyaha çalan bir renktir. Ve erkek **أَسْعَرُ** ve kadın **سَعْرَاءُ**. Accâc dedi ki:
**أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا**
“Falan **سَعِرَ**; **يَسْعَرُ** **سَعَراً** ile; o hâlde o **أَسْعَرُ**dur” denir. Ve “Adam **سُعِرَ** **سُعَاراً** ile; o hâlde o **مَسْعُورٌ**dur”: **السَّمُوم** onu vurdu. Ve **السُّعَارُ**: açlığın şiddetidir. Ve **سُعار الجوع**: onun alevi. İbnü’l-A‘râbî, bir adamı hicveden bir şair için inşâd etti:
**تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،
وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ**
Onu, sağışlarının çoğuyla semirtir; ve senin **الأَحَمُّ** olan mevlânın için **سُعَارُ** vardır. Onu, sağışlarını çoğaltmakla ve sütü geri dönsün diye memelerini soğuk suyla sıvazlamakla vasfetti; böylece onun süt yolu, amcaoğlunun—ona en yakın olanın—açlık hâlinde kalmasıyla birlikte, onda kalsın diye. Ve **الأَحم**: en yakın, en bitişik olandır; ve **الحميم**: akrabalıkça yakın olandır.

Ve “Adam **سُعِرَ**; o hâlde o **مسعور**dur” denir; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiği zaman. Ve **السعْرُ**: açlıkla birlikte iştihadır. Ve **السُّعْرُ** ve **السُّعُرُ**: deliliktir. Fârisî, Yüce Allah’ın sözü “**إِن المجرمين في ضلال وسُعُرٍ**”ü bununla tefsir etti; dedi ki: çünkü onlar ateşte oldukları zaman dalâlette olmazlar; zira onlara (hakikat) açığa çıkarılmıştır; ancak onların dünya hâlini vasfetti; **السُّعُرَ**ün burada, ateş olan **سعير**in çoğulu olmadığını (söyler). Ve **ناقة مسعورة**: sanki hızından onda delilik varmış gibi; ona **هَوْجَاءُ** denildiği gibi. Ve tenzîlde, Sâlih kavminin sözü olarak: “**أَبَشَراً منَّا واحداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لفي ضلال وسُعُرٍ**”; mânâsı: biz o hâlde dalâlette ve delilikteyiz. Ferrâ dedi ki: o, yorgunluk ve azaptır. İbn Arefe dedi ki: yani bizi **يُسْعِرُنا**; yani bizi alevlendirir, olan bir iş içindeyiz. Ezherî dedi ki: mânâsı “Eğer ona tâbi olur ve ona itaat edersek, üzerimize lâzım gelen şeyden dolayı dalâlette ve azapta oluruz” olması câizdir; dedi ki: Ferrâ buna meyletti. Ve şairin sözü:
**وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ**
Asmaî dedi ki: **المِسْعَرُ** şiddetli olandır. Ebû Amr: **المِسْعَرُ** uzun olandır.

Ve **مَسَاعِرُ البعير**: onun koltuk altları ve kasıklarıdır; uyuzun onda **يَسْتَعِرُ** olduğu yerlerdir. Ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
**قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ**
Tekili **مَسْعَرٌ**dır. Ve onda uyuz **اسْتَعَرَ**: onun **مساعره**nden ortaya çıktı.

Ve **مَسْعَرُ البعير**: kuyruğunun inceldiği yerdir.

Ve **السِّعْرَارَةُ** ve **السّعْرُورَةُ**: evin penceresinden giren güneş ışınıdır; o, aynı zamanda **الصُّبْحُ**tur. Ezherî dedi ki: o, güneşten eve düşen ışıkta gidip gelen şeydir; o, yayılmış tozdur. İbnü’l-A‘râbî: **السُّعَيْرَةُ**, **السِّعْرَةِ**nin küçültmesidir; o, keskin öksürüktür. Ve “Bu, işin **سَعْرَةُ**sidir ve **سَرْحَتُه** ve **فَوْعَتُه**” denir: onun evveli ve keskinliği için. Ebû Yûsuf: insanlar her yönde **اسْتَعَرَ** ettiler ve **اسْتَنْجَوا** ettiler; yaş hurma yedikleri ve ona eriştikleri zaman. Ve **السَّعِيرُ**, Ruşeyd b. Rumayd el-Anezî’nin sözünde:
**حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،
وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ**
İbnü’l-Kelbî dedi ki: o, özellikle Aneze’nin bir putunun adıdır; “**عَوض**”, Bekr b. Vâil’in bir putudur da denilmiştir. Ve **المائرات**: putların etrafındaki kurban kanlarıdır.

Ve **سِعْرٌ** ve **سُعَيْرٌ** ve **مِسْعَرٌ** ve **سَعْرَانُ**: isimlerdir. Ve muhaddis **مِسْعَرُ بن كِدَامٍ**: hadis ehli onu, tefe’ülen, fetha ile **مَسعر** yaptı. Ve **الأَسْعَرُ الجُعْفِيُّ**: şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:
**فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،
إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب**
Ve Urve’nin şiirindeki **اليَسْتَعُورُ**: bir yerdir; ve “ağaç” denir.

مقاييس اللغة:
(**سعر**) **السين** ve **العين** ve **الراء** tek bir asıldır; [şeyin] tutuşmasına, yanmasına ve yükselmesine delâlet eder. Ondandır **السعير**: ateşin **سعير**i. Ve **استعارها**: onun tutuşmasıdır. Ve **المِسْعر**: onunla tutuşturulan odundur([10]). Ve **السُّعار**: ateşin hararetidir. Ve “Adam **سُعِرَ**” denir; **السَّمُوم** onu vurduğu zaman. Ve “Şüphesiz **السِّعْرارة** güneşte toz gibi gördüğün şeydir” denir. Ve “Ateşi **سَعَرتُ** ve onu **أسْعَرْتُ**”; o hâlde o **مُسْعَرَة** ve **مسعُورة**dur. Ve “Hırsızlar **استَعَرَ** etti” denir; sanki alevlendiler. Ve deve içinde uyuz **استعر** etti. Ve **الأسعر الجُعفيّ**([11]) şu sözü sebebiyle adlandırıldı:
**فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ**([12])

İbn es-Sikkît dedi: “Ve denilir: **سَعَرهم شَرَّا**; fakat **أَسْعَرَهُم** denilmez.”

Bu bâbdandır: **السُّعْر**([13]); o, deliliktir; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, insanda alevlenir. Ve derler: **نَاقة مسعورة**. Bu, onun keskinliği sebebiyledir; sanki o deli gibidir. Artık **سِعْر الطعام** ise bu da bundandır; çünkü yükselir ve yücelir. Artık devenin **مساعِر**’i ise onun **مشاعِرُهُ**’dur([14]). Ve denilir:
O, onun koltuk altları, kasıkları ve kuyruğunun kökü, tüyünün inceldiği yerdir; ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü uyuz onda önce alevlenir ve onda daha şiddetli alevlenir. Ama Urve b. **الورد**’ün sözü:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
Dediler ki: **السعير**’i kastetti. Ve denilir: O bir yerdir; ve denilir: O, kendisine **اليستعور** denilen bir ağaçtır; [onunla] misvak yapılır.

**القاموس المحيط**:
**السِّعْرُ**, kesre ile: fiyatın üzerine kaim olduğu şey; çoğulu **أسْعارٌ**. Ve **أسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** **تَسْعيراً**: bir **سِعْرٍ** üzerinde anlaştılar. Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, **كمنع**: onu yaktı; **سعَّرَ** ve **أسْعَرَ** gibi. Ve **السُّعْرُ**, damme ile: sıcaklık; **السُّعَارِ** gibi, **كغُرابٍ**; ve delilik, **السُّعُرِ** gibi, iki damme ile; ve açlık; yahut **القَرَمُ**; ve bulaşıcılık. Ve gerçekten **سَعَرَ الإِبِلَ**, **كمنع**: ona bulaştırdı. Ve **كَكَتِفٍ**: deli; çoğulu **سَعْرَى**. Ve **السَّعِيرُ**: ateş; **كالساعورَةِ**; ve onun alevi; ve **المَسْعُورُ**. Ve **كزُبَيْرٍ**: bir put; ve **ابنُ العَدَّاءِ**: sahabî. Ve **المِسْعَرُ**: kendisiyle yakılan şey; **كالمِسْعارِ**; ve savaş ateşini yakan; ve boyunlardan uzun olan; yahut şiddetli olan; attan, ayaklarını dağınık halde savuran, ve onda **ضَبْرَ** olmayan; ve **ابنُ كِدامٍ**: iki Süfyân’ın şeyhi; ve onun mîm’i ve onun adlarının mîm’i, uğur sayma olarak, açılabilir. Ve **كغُرابٍ**: açlık. Ve **الساعُورُ**: tandır; ve ateş; ve tıbbı bilmede Hristiyanların önderi. Ve **السِّعْرارَةُ** ve **السُّعْرُورَةُ**: sabah; ve bir delikten giren güneş ışını. Ve **سِعْرٌ الدُّؤَلِيُّ**, kesre ile: denildi ki sahabîdir. Ve **أبو سِعْرٍ**: **مَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ**; recez söyleyen. Ve **المَسْعُورُ**: karnı doldurulsa bile yemeğe hırslı olan. Ve “**ولأَسْعَرَنَّ سَعْرَه**”, fetha ile: “Onun dolaştığı gibi mutlaka dolaşacağım.” Ve **السَّعْرَةُ**: öksürük; ve işin başlangıcı; ve onun yeniliği. Ve **السَّعَرانُ**, harekeli: koşmanın şiddeti; ve kesre ile bir isimdir.

Ve **الأَسْعَرُ**: eti az olan, siniri belirgin olan, solgun olan; ve **مَرْثَدِ بنِ أبي حُمْرانَ الجُعْفِيِّ** şairinin lakabı; ve **عُبَيْدٍ**’in, Zeyd b. **صُوحانَ**’ın mevlâsının [lakabı]; yahut o, şîn iledir; ve **أسْعَرُ الجُعْفِيُّ**; ve **ابنُ رُحَيْلٍ** tâbiî; ve **ابنُ عَمْرٍو**: muhaddislerdir. Ve **هِلالُ بنُ أسْعَرَ البَصرِيُّ**: zikredilen meşhur oburlardandır. Ve **صَفِيَّةُ بنتُ أسْعَرَ**: şairedir. Ve **اسْتَعَر الجَرَبُ في البعيرِ**: onun **مَساعِرِه**’inden başladı; yani onun kasıklarından ve koltuk altlarından. Ateş: tutuştu; **كتَسَعَّرَتْ** gibi. Hırsızlar: hareket ettiler; sanki alevlendiler. Kötülük, savaş: yayıldılar. Ve devenin **مَسْعَرُ**’ı: kuyruğunun incelen yeridir. Ve **يَسْتَعُورُ**: yâ faslında.

**تاج العروس**:
**سعر**
**السَّعْرُ** kesre ile: fiyatın üzerine kaim olduğu şey; çoğulu **أَسْعَارٌ**. Gerçekten **أسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** **تَسْعِيراً**, tek bir mânâ ile: bir **سِعْرٍ** üzerinde anlaştılar. Ve es-Sâğânî dedi: **أَسْعَرَه** ve **سَعَّرَه**: onu açıkladı. Ve hadiste: “Peygambere (sallallahu aleyhi ve sellem) denildi: ‘Bize fiyat koy.’ O dedi ki: ‘Şüphesiz Allah, **المُسَعِّر**’dir.’” Yani: O, eşyayı ucuzlatan ve pahalılaştırandır; hiç kimse için ona itiraz yoktur; bu sebeple **التَّسْعِير** caiz olmaz. Ve **التَّسْعِيرُ**: **السِّعْر**’in takdir edilmesidir; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.

Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, **كمَنَعَ**: onu **سَعْراً** olarak yakar: onu yaktı ve alevlendirdi; onu **تَسْعِيراً** olarak **سَعَّرَ** gibi. Ve onu **إِسْعَاراً** olarak **أَسْعَرَ**. Ve ikincisinde mecaz vardır; yani savaş. Ve **السُّعْرُ** damme ile: sıcaklık; yani ateşin sıcaklığı; **كالسُّعَارِ** **كغُرَاب** gibi. Ve **السُّعْرُ** damme ile: delilik; **كالسُّعُر** gibi, iki damme ile; ve bununla el-Fârisî, Allah’ın sözü “**إِنَّ المُجْرِمِينَ في ضلال وسُعُرٍ**”ü tefsir etti; dedi ki: Çünkü onlar ateşte olduklarında dalâlette olmazlar; çünkü onlara açığa çıkarılmıştır; ancak onların dünya hâlini vasfetti; **السُّعُرَ**’ün burada, ateş olan **سَعِير**’in çoğulu olmadığına gider. Ve tenzilde, Sâlih kavminin diliyle: “**أَبَشَراً مِنّا واحِداً نَتَّبِعُهُ إِنا إذاً لَفِي ضَلالَ وسُعُر**”; mânâsı: “Şüphesiz biz o zaman dalâlette ve delilikteyiz.” Ve el-Ferrâ dedi: O, yorgunluk ve azaptır. Ve İbn Arafe dedi: Yani, bizi alevlendiren bir işte; yani bizi tutuşturan. El-Ezherî dedi: Ve caizdir ki mânâsı şöyle olsun: Biz ona uyarsak ve ona itaat edersek, biz dalâlette ve bize lâzım gelecek bir azap içindeyiz. Dedi: el-Ferrâ buna meyletti. Ve **السُّعْرُ** damme ile: açlık; **كالسُّعار** damme ile; bunu el-Ferrâ söyledi; yahut **القَرَمُ**; yani ete iştah. Ve denilir: Adam **سُعِرَ**; o hâlde o **مَسْعُورٌ**’dur; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiği zaman. Ve **السُّعْرُ** damme ile: bulaşıcılık. Ve gerçekten **سَعَرَ الإِبلَ** **كمَنَعَ**: onu **سَعْراً** olarak bulaştırdı; ve onu harapla alevlendirdi; ve onda **اسْتَعَرَ**; ve o mecazdır. Ve **السَّعِرُ** **كَكَتِفٍ**: kendisinde **السُّعْر** olan; o, delidir; çoğulu **سَعْرَي**; **كَلِب** ve **كَلْبَي** gibi.

Ve **السَّعِيرُ**: ateş. El-Ahfeş dedi: O, **دَهِينٍ** ve **صَرِيع** gibidir; çünkü sen “**سُعِرَت**” dersin; o hâlde o **مَسْعُورَةٌ**’dur. Ve el-Lihyânî dedi: **نارٌ سَعِيرٌ**: hâ’sız olarak **مسعُورةُ**; **كالسّاعُورَة** gibi. Denildi: **السَّعِيرُ** ve **السَّاعُورةُ**: onun alevi. **السَّعِيرُ**: **المَسْعُورُ**; **فعيل** mânâca **مفعول** demektir. **السُّعَيْرُ**, Ruşeyd b. Rumayd el-Anezî’nin sözünde:
حَلَفتُ بمائِراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ ... وأَنْصَابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعَيْرِ
**كزُبَيْر**; ve onu **كأَمِيرٍ** diye ضبط eden yanıldı; buna **العُبَاب** sahibinin dikkat çektiği üzere: özellikle Aneze’nin bir putudur; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Ve denildi: **عَوْضٌ**: Bekr b. Vâil’in bir putudur. Ve **المائِرَاتُ**: putların etrafındaki kurbanların kanlarıdır. **سُعَيْرُ بنُ العَداءِ**, Hicazlılar içinde sahabî sayılır; denildi: Onun yanında Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) yazısı vardı. Ve **المِسْعَرُ**: kesre ile: kendisiyle yakılan şey; nüshalarda böyle; doğrusu: kendisiyle yakılan şey; yani ateş; yani demirden veya ağaçtan ateşi hareket ettirdiğin şey; **كالمِسْعارِ** gibi. Ve ikisi **مَسَاعِيرَ** ve **مَسَاعِرَ** üzerine cem edilir. Mecazdan: **المِسْعُرُ**: savaş ateşini yakan; denilir: O, savaşı tutuşturuyorsa **مِسْعرُ حَرْب**’tır; yani onunla savaş kızışır. Ve hadiste: “**وأَما هذا الحَي من هَمْدَانَ فأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعيرُ غيرُ عُزلٍ**.” **المِسْعرُ**: boyunlardan uzun olan. Ve bununla Ebû Amr, şairin sözünü tefsir etti:
" وسَامَي بها عُنُقٌ مِسعرُ .
Ve boyunların zikri, ancak bir beyan olup tahsis değildir. Yahut **المِسْعَرُ**: şiddetli olan; bunu el-Asma‘î söyledi; ve bununla, önce geçen şairin sözünü tefsir etti. Ebû Ubeyde’nin **كتابِ الخَيْل**’inde: **المِسْعَرُ** attan: ayaklarını savuran; Ebû Ubeyde’nin lafzı: “Ayakları dağınık halde savurur ve onda **ضَبْرَ** yoktur.” Ve denildi: Ayakları toplanmış halde sıçradı; **كالمُساَعِرِ** gibi. Ebû Seleme **مِسْعَرُ بنُ كِدامٍ**, **ككِتَاب**: el-Hilâlî el-Âmirî; yüce bir imam; iki Süfyân’ın şeyhi; yani es-Sevrî ve İbn Uyeyne; ve bu ne büyük bir menkıbedir. Ve onun hakkında imam Abdullah b. el-Mübârek şöyle der:
مَنْ كَانَ مُلتَمِساً جَلِيساً صالِحاً ... فلْيَأتِ حَلْقَةَ مِسْعَرِ بنِ كِدَامِ
153 yılında vefat etti; ve denildi: 55. Ve onun mîm’i ve onun adları, yani onun adıyla adlananların mîm’i, uğur sayma olarak, fetha ile okunabilir; onlar: **مِسْعَرُ الفَدَكِي** ve **مَسْعَرُ بنُ حَبِيبٍ الجَرْمِي**; iki tâbiîdir. Ve **اللسان**’da: Hadis ehli onu, uğur sayma için, fetha ile **مَسْعَراً** yaptı. **السُّعَارُ** **كغُرَابِ**: açlık; ve denildi: onun şiddeti; ve denildi: onun alevi. İbnü’l-A‘râbî, bir adamı hicveden bir şairden rivayet etti:
تُسَمِّنُها بأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها ... ومَوْلاكَ الأَحَمُّ له سُعَارُ
Onu, sağmalarını çoğaltmakla ve soğuk suyla memelerini vurmakla vasfetti; sütü geri dönsün diye; amcaoğlunun, kendisine en yakın olanın, açlığı hâlinde onun için onun yolu kalsın diye. Ve denilir: Adam **سُعرَ** **سُعَاراً**; o hâlde o **مَسْعُورٌ**’dur: ona semûm vurdu; yahut açlığı ve susuzluğu şiddetlendi. Ve **السُّعار**’ı **السُّعر** yanında zikretseydi daha isabetli olurdu; çünkü ikisi el-Ferrâ’nın sözündendir; ve onları zikretti de aralarını ayırdı; öyleyse düşün. **السَّاعُورُ**: tandır heyeti gibi; yere kazılır; onda ekmek pişirilir.

**السَّاعُور**: ateş; İbn Düreyd’den. Ve eğer onu **السَّعِير** yanında zikretseydi isabet ederdi. Ve denildi ki: onun alevi.

**السّاعور**: tıp ilmi ve aletlerini bilmede Hristiyanların önde geleni; aslı Süryanice olarak **ساعُوراً**’dır ve manası: **مَتَفَقِّدْ المَرْضَى** (hastaları teftiş eden).

**السِّعْرارَةُ** (kesre ile) ve **السُّعْرُورَةُ** (damme ile): sabah; zuhur ettiği sırada tutuşması sebebiyle. Ve: evin penceresinden içeri giren güneş ışını. Ezherî dedi ki: o, güneşten eve düşen ışıkta gidip gelen şeydir; o da yayılmış tozdur.

**وسِعْر بنُ شُعْبَة الكِنَانِي الدُّؤَلِي** (kesre ile): denildi ki: sahabîdir; ondan oğlu **جابِرُ بنُ سِعْرٍ** rivayet etti; Buhârî onu **التاريخ**’te zikretti.

**وأبو سِعْر**: **مَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ**; recez söyleyen; onu **التَّبْصِيرِ**’de bulmadım.

**والمَسْعُورُ**: karnı doldurulsa bile yemeğe hırslı olan; denildi ki: içmeye de; çünkü “**سُعِرَ** o hâlde **مَسْعُورٌ**” denir, açlığı ve susuzluğu şiddetlendiği zaman. Öyleyse musannifin yalnız yemeğe hasretmesi kusurdur.

Denilir: “**لأَسْعَرَنَّ سَعْرَه**” (fetha ile) yani “onun dolaştığı gibi mutlaka dolaşacağım”; bunu Ferrâ söyledi. Ve denilir: “**سَعَرتُ** bugün ihtiyacımda **سَعْرَةً**” yani dolaştım.

**والسَّعْرَةُ** (fetha ile): şiddetli öksürük; o da **السُّعَيْرَةُ**’dir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Denilir: “bu, işin **سَعْرَةُ**’sidir ve **سَرْحَتُه**’dir ve **فَوْعَتُه**’dir”; senin “işin evveli ve **جِدَّته**” demen gibi; cim ile böyledir; bazı nüshalarda hâ ile; birincisi daha doğrudur.

**والسَّعَرَانُ** (harekeli): koşmanın şiddeti. **الجَمَزان** ve **الفَلَتانِ** gibi.

**السِّعْرَان** (kesre ile): bir cemaatin adıdır; onlardan İskenderiye’de bir ev (hâne) vardır; fıkıh tahsil ettiler.

**والأَسْعَرُ**: eti az, zayıf, siniri belirgin, solgun, ince, cılız adam.

**الأَسْعَرُ**: şair **مَرْثَدِ بنِ أبي حُمْرَانَ الجُعَفِي**’nin lakabıdır; şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:

فلا تَدْعُنِي الأَقْوَامُ من آلِ مالِكِ ... إِذَا أَنا لَمْ أَسْعَرْ عَلَيْهِم وأُثْقِبِ

**أَبُو الأَسْعَر**: **عُبَيْدٍ**’in künyesi; **زَيْدِ بن صُوحَان**’ın mevlâsı. İbn Ebî Hayseme, Dûlâbî, Abdülganî ve başkaları onu böyle zikretti; Emîr de bunu tercih etti. Yahut **الشِّينِ المُعَجَمَة** iledir; Buhârî, Dârakutnî ve ikisi dışında başkaları onu böyle zikretti.

**وأَسْعَرُ بن النُّعْمَانِ الجُعْفِي**: **زُبيد اليامِي**’den rivayet eden râvî.

**أسْعَرُ بنُ رُحَيْلٍ الجُعْفِيّ**: tâbiî.

**أَسْعَرُ بنُ عَمْرو**: İbnü’l-Kelbî’nin şeyhi; muhaddisler.

**وهلاَلُ بنُ أَسْعَرَ البَصْرِي**: meşhur oburlar zümresinden; ondan Süleyman et-Teymî nakletti. Bazı nüshalarda **من الأَجِلَّة** (büyüklerden) vardır; bu bir tashîftir. Bazılarında **المَذْكُورِين**, **المَشْهُورِين** yerine vardır. “**أَحَدُ الأَكلةِ**” deseydi daha yerinde olurdu.

**وصَيِفَّةُ بنتُ أَسْعَرَ**: zikri olan bir şaire.

**واسْتَعَرَ الجَرَبُ في البَعِير**: onun **مسَاعِرِهِ**’inde yani dirsekleri ve koltuk altlarında başladı; bunu Ebû Amr söyledi. **الأَساس**’ta: yani onun **مَغَابِنهِ**’inde; bu mecazdır. Ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:

" قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَسَاعِرُ

Tekili **مَسْعَرٌ**.

**اسْتَعَرَت النّارُ**: tutuştu; ve ben onu tutuşturdum; **تَسَعَّرَتْ** gibi.

Mecazdan: **اسْتَعَرَت اللُّصُوصُ**; kötülük için hareketlendikleri zaman; sanki alevlenip tutuşmuşlar gibi.

Mecazdan: **اسْتَعَرَ الشَّرُّ والحَرْبُ** yani yayıldılar. Ve aynı şekilde: “onları bir şer **سَعَرَهُم**” ve “kavmine karşı **سَعَرَ**”.

**ومَسْعَرُ البَعِيرِ**: kuyruğunun inceldiği yer.

**ويَسْتَعُور**: Urve’nin şiirinde olan şey; Medine yakınında bir yerdir. Ve denilir: ağaçtır. Ve denilir: koruluktur. Ve denilir: **اليَسْتَعُور**. Ve onda, uzun uzadıya bir ihtilaf vardır; inşallah تعالى **الياءِ التّحْتَّية** faslında gelecektir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **رَمْىٌ سَعْرٌ** yani şiddetli atış.

Ve “onları okla **سَعَرْناهُم**”: onları yaktık ve onlara acı verdik.

Ve denilir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَثْرٌ** ve **رَمْىٌ سَعْرٌ**; bu, “**سَعَرتْ النار**”dan alınmıştır. Ali رضي الله عنه hadîsinde: “**اضْرِبُوا هَبْراً وارْمُوا سَعْراً**” yani hızlı bir atışla atın; onu ateşin tutuşmasına benzetti.

Âişe hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in bir **وَحْشٌ**’u vardı; evden çıktığı zaman bizi sıçrayışla **أَسْعَرَنا**” yani bizi alevlendirdi ve eziyet etti.

Ve “binitle geceyi **سَعَرَ** (geceyi) **سَعْراً**”: onu katetti.

İbnü’s-Sikkît’ten: “**وسَعَرَت النّاقَةُ**”: yürüyüşünde hızlandığı zaman; **في سَعُورٌ**.

Ve “kavme şer **سَعَرَ**” ve “onları **أَسْعَرَهُم**”: mesel olarak onu onlara yaydı. Cevherî dedi ki: “**أَسْعَرَهم** denilmez.”

**وفي حديثِ السَّقِيفَة**: “insanlar onun **سُعَارِه**’inden yani şerrinden uyumaz.”

Ömer hadîsinde: “Şam’a girmek istedi; hâlbuki o, bir taun **يَسْتَعرُ** idi”: taunun şiddeti için ateşin tutuşmasıyla istiâre yaptı; onun çokluğunu ve tesirinin şiddetini kasteder. Ve aynı şekilde her şiddetli işte söylenir.

**والسُّعْرَةُ** ve **السَّعَرُ**: esmerliğin biraz üstünde siyaha çalan bir renk.

Ve **رَجُلٌ أَسْعَرُ** ve **امرأةٌ سَعْراءُ**. A‘câc dedi ki:

" أسْعَرَ ضَرْباً أو طُوالاً هِجْرَعَا

Ebû Yûsuf dedi ki: insanlar her yönden **اسْتَعَرَ** ettiler; ve yaş hurma yediklerinde ve ona eriştiklerinde **اسْتَنْجَوا** ettiler.

Ve Züfer gibi: **سُعَرُ بنُ مالكِ بن سَلَامانَ الأَزْدِي**; onun zürriyetinden **حنَيفَةُ بن تَمِيم**; İbn Ufyır’ın şeyhi; kadîm.

**وسِعْر** (kesre ile): Hufâf b. Nudbe es-Sülemî’nin şiirinde bir dağ.

**وسِعرا** (kesre ve imâle ile), maksûr olarak: Harret Benî Süleym yanında bir dağ.

**وسِعْر بن مالك العَبْسِي**: Ömer b. el-Hattâb’ı işitti; ondan Halâm b. Sâlih rivayet etti.

**وسِعْرُ بنُ نِقَادَةَ الأَسَدِي**: babasından; ondan da oğlu Âsım.

**وسِعْرٌ التَّمِيمي**: Ali’den; bu üçü Buhârî’nin tarihindendir.

**وسُعَيْرُ بنُ الخِمْس أبو مَالك الكوفيّ**: Habîb b. Ebî Sâbit’ten, o da İbn Ömer’den; ondan Süfyân b. Uyeyne rivayet etti.

**ودَيْرُ سَعْرانَ**: Mısır Cîze’sinde bir yer.

**وبَنُو السَّعْرانِ**: İskenderiye’de bir kavim.
