# سعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سعر

السِّعْرُ: الذي يَقُومُ عليه الثَّمَنُ، وجمعه أَسْعَارٌ وقد أَسْعَرُوا وسَعَّرُوا بمعنى واحد: اتفقوا على سِعْرٍ. وفي الحديث: أَنه قيل للنبي، صلى الله عليه وسلم: سَعِّرْ لنا، فقال: إِن الله هو المُسَعِّرُ؛ أَي أَنه هو الذي يُرْخِصُ الأَشياءَ ويُغْلِيها فلا اعتراض لأَحد عليه، ولذلك لا يجوز التسعير. والتَّسْعِيرُ: تقدير السِّعْرِ.
وسَعَرَ النار والحرب يَسْعَرُهما سَعْراً وأَسْعَرَهُما وسَعَّرَهُما: أَوقدهما وهَيَّجَهُما. واسْتَعَرَتْ وتَسَعَّرَتْ: استوقدت. ونار سَعِيرٌ: مَسْعُورَةٌ، بغير هاء؛ عن اللحياني. وقرئ: وإِذا الجحيم سُعِّرَتْ، وسُعِرَتْ أَيضاً، والتشديد للمبالغة. وقوله تعالى: وكفى بجهنم سعيراً؛ قال الأَخفش: هو مثل دَهِينٍ وصَريعٍ لأَنك تقول سُعِرَتْ فهي مَسْعُورَةٌ؛ ومنه قوله تعالى: فسُحْقاً لأَصحاب السعير؛ أَي بُعْداً لأَصحاب النار.ويقال للرجل إِذا ضربته السَّمُوم فاسْتَعَرَ جَوْفُه: به سُعارٌ. وسُعارُ العَطَشِ: التهابُه. والسَّعِيرُ والسَّاعُورَةُ: النار، وقيل: لهبها. والسُّعارُ والسُّعْرُ: حرها. والمِسْشَرُ والمِسْعارُ: ما سُعِرَتْ به. ويقال لما تحرك به النار من حديد أَو خشب: مِسْعَرٌ ومِسْعَارٌ، ويجمعان على مَسَاعِيرَ ومساعر. ومِسْعَرُ الحرب: مُوقِدُها. يقال: رجل مِسْعَرُ حَرْبٍ إِذا كان يُؤَرِّثُها أَي تحمى به الحرب. وفي حديث أَبي بَصِير: وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ لو كان له أَصحاب؛ يصفه بالمبالغة في الحرب والنَّجْدَةِ. ومنه حديث خَيْفان: وأَما هذا الحَيُّ مِن هَمْدَانَ فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ.
والسَّاعُور: كهيئة التَّنُّور يحفر في الأَرض ويختبز فيه. ورَمْيٌ سَعْرٌ: يُلْهِبُ المَوْتَ، وقيل: يُلْقِي قطعة من اللحم إِذا ضربه. وسَعَرْناهُمْ بالنَّبْلِ: أَحرقناهم وأَمضضناهم. ويقال: ضَرْبٌ هَبْرٌ وطَعْنٌ نَثْرٌ ورَمْيٌ سَعْرٌ مأْخوذ من سَعَرْتُ النارَ والحربَ إِذا هَيَّجْتَهُما. وفي حديث علي، رضي الله عنه، يحث أَصحابه: اضْرِبُوا هَبْراً وارْموا سَعْراً أَي رَمْياً سريعاً، شبهه باستعار النار. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كان لرسول الله، صلى الله عليه وسلم، وَحْشٌ فإِذا خرج من البيت أَسْعَرَنا قَفْزاً أَي أَلْهَبَنَا وآذانا. والسُّعارُ: حر النار. وسَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً: قطعه. وسَعَرْتُ اليومَ في حاجتي سَعْرَةً أَي طُفْتُ. ابن السكيت: وسَعَرَتِ الناقةُ إِذا أَسرعت في سيرها، فهي سَعُورٌ.
وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: فرس مِسْعَرٌ ومُساعِرٌ، وهو الذي يُطيح قوائمه متفرقةً ولا صَبْرَ لَهُ، وقيل: وَثَبَ مُجْتَمِعَ القوائم. والسَّعَرَانُ: شدة العَدْو، والجَمَزَانُ: من الجَمْزِ، والفَلَتانُ: النَّشِيطُ. وسَعَرَ القوم شَرّاً وأَسْعَرَهم وسَعَّرَهم: عَمَّهُمْ به، على المثل، وقال الجوهري: لا يقال أَسعرهم. وفي حديث السقيفة: ولا ينام الناسُ من سُعَارِه أَي من شره.
وفي حديث عمر: أَنه أَراد أَن يدخل الشام وهو يَسْتَعِرُ طاعوناً؛ اسْتَعارَ اسْتِعارَ النار لشدة الطاعون يريد كثرته وشدَّة تأْثيره، وكذلك يقال في كل أَمر شديد، وطاعوناً منصوب على التمييز، كقوله تعالى: واشتعل الرأْس شيباً. واسْتَعَرَ اللصوصُ: اشْتَعَلُوا.
والسُّعْرَةُ والسَّعَرُ: لون يضرب إِلى السواد فُوَيْقَ الأُدْمَةِ؛ ورجل أَسْعَرُ وامرأَة سَعْرَاءُ؛ قال العجاج:
أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا
يقال: سَعِرَ فلانٌ يَسْعَرُ سَعَراً، فهو أَسْعَرُ، وسُعِرَ الرجلُ سُعَاراً، فهو مَسْعُورٌ: ضربته السَّمُوم. والسُّعَارُ: شدّة الجوع. وسُعار الجوع: لهيبه؛ أَنشد ابن الأَعرابي لشاعر يهجو رجلاً:
تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،
وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ
وصفه بتغزير حلائبه وكَسْعِهِ ضُرُوعَها بالماء البارد ليرتدّ لبنها ليبقى لها طِرْقُها في حال جوع ابن عمه الأَقرب منه؛ والأَحم: الأَدنى الأَقرب، والحميم: القريب القرابة.
ويقال: سُعِرَ الرجلُ، فهو مسعور إِذا اشْتَدَّ جوعه وعطشه. والسعْرُ: شهوة مع جوع. والسُّعْرُ والسُّعُرُ: الجنون، وبه فسر الفارسي قوله تعالى: إِن المجرمين في ضلال وسُعُرٍ، قال: لأَنهم إِذا كانوا في النار لم يكونوا في ضلال لأَنه قد كشف لهم، وإِنما وصف حالهم في الدنيا؛ يذهب إِلى أَن السُّعُرَ هنا ليس جمع سعير الذي هو النار. وناقة مسعورة: كأَن بها جنوناً من سرعتها، كما قيل لها هَوْجَاءُ. وفي التنزيل حكايةً عن قوم صالح: أَبَشَراً منَّا واحداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لفي ضلال وسُعُرٍ؛ معناه إِنا إِذاً لفي ضلال وجنون، وقال الفراء: هو العَنَاءُ والعذاب، وقال ابن عرفة: أَي في أَمر يُسْعِرُنا أَي يُلْهِبُنَا؛ قال الأَزهري: ويجوز أَن يكون معناه إِنا إِن اتبعناه وأَطعناه فنحن في ضلال وفي عذاب مما يلزمنا؛ قال: وإِلى هذا مال الفراء؛ وقول الشاعر:
وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ
قال الأَصمعي: المِسْعَرُ الشديد. أَبو عمرو: المِسْعَرُ الطويل. ومَسَاعِرُ البعير: آباطله وأَرفاغه حيث يَسْتَعِرُ فيه الجَرَبُ؛ ومنه قول ذي الرمة:
قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ
والواحدُ مَسْعَرٌ. واسْتَعَرَ فيه الجَرَبُ: ظهر منه بمساعره. ومَسْعَرُ البعير: مُسْتَدَقُّ ذَنَبِه.
والسِّعْرَارَةُ والسّعْرُورَةُ: شعاع الشمس الداخلُ من كَوَّةِ البيت، وهو أَيضاً الصُّبْحُ، قال الأَزهري: هو ما تردّد في الضوء الساقط في البيت من الشمس، وهو الهباء المنبث. ابن الأَعرابي: السُّعَيْرَةُ تصغير السِّعْرَةِ، وهي السعالُ الحادُّ. ويقال هذا سَعْرَةُ الأَمر وسَرْحَتُه وفَوْعَتُه: لأَوَّلِهِ وحِدَّتِهِ. أَبو يوسف: اسْتَعَرَ الناسُ في كل وجه واسْتَنْجَوا إِذا أَكلوا الرُّطب وأَصابوه؛ والسَّعِيرُ في قول رُشَيْدِ ابن رُمَيْضٍ العَنَزِيِّ:
حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،
وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ
قال ابن الكلبي: هو اسم صنم كان لعنزة خاصة، وقيل: عَوض صنم لبكر بن وائل والمائرات: هي دماء الذبائح حول الأَصنام.
وسِعْرٌ وسُعَيْرٌ ومِسْعَرٌ وسَعْرَانُ: أَسماء، ومِسْعَرُ بن كِدَامٍ المحدّث: جعله أَصحاب الحديث مَسعر، بالفتح، للتفاؤل؛ والأَسْعَرُ الجُعْفِيُّ: سمي بذلك لقوله:
فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،
إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب
واليَسْتَعُورُ الذي في شِعْرِ عُرْوَةَ: موضع، ويقال شَجَرٌ.

### Türkçe

**السِّعْرُ**: fiyatın üzerine kurulduğu şeydir; çoğulu **أَسْعَارٌ**’dır. Ve **أَسْعَرُوا** ve **سَعَّرُوا** tek bir mânâdadır: bir **سِعْرٍ** üzerinde anlaştılar. Hadiste: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, “Bize **سَعِّرْ** et” denildiği rivayet edilmiştir; o da dedi ki: “Şüphesiz Allah **المُسَعِّرُ**’dir”; yani eşyayı ucuzlatan ve pahalılaştıran O’dur; hiç kimse O’na itiraz edemez; bu sebeple fiyat koymak câiz olmaz. **التَّسْعِيرُ**: **السِّعْرِ**’in takdir edilmesidir.

Ve **سَعَرَ** ateşi ve savaşı, onları **يَسْعَرُ** **سَعْراً** ile; ve **أَسْعَرَهُما** ve **سَعَّرَهُما**: ikisini de yaktı ve ikisini de alevlendirdi. Ve **اسْتَعَرَتْ** ve **تَسَعَّرَتْ**: tutuştu. Ve **نار سَعِيرٌ**: **مَسْعُورَةٌ** (ه olmaksızın); اللحياني’den. Ve şöyle okunmuştur: “Ve cehennem **سُعِّرَتْ** olduğu zaman”; ve **سُعِرَتْ** de (okunmuştur); şeddeli okuyuş mübalağa içindir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve cehennem **سعيراً** olarak yeter”; الأَخفش dedi ki: bu, **دَهِينٍ** ve **صَريعٍ** gibidir; çünkü sen “**سُعِرَتْ**” dersin, o hâlde o **مَسْعُورَةٌ**’dır; bundan Yüce Allah’ın sözü: “**السعير**’in ashabına **فسُحْقاً**”; yani ateşin ashabına uzaklık. Ve denilir: bir adama, **السَّمُوم** vurup da içi **فاسْتَعَرَ** olunca: onda **سُعارٌ** vardır. Ve **سُعارُ العَطَشِ**: onun yanmasıdır. Ve **السَّعِيرُ** ve **السَّاعُورَةُ**: ateştir; ve denildi: onun alevi. Ve **السُّعارُ** ve **السُّعْرُ**: onun hararetidir. Ve **المِسْشَرُ** ve **المِسْعارُ**: onunla **سُعِرَتْ** edilen şeydir. Ve ateşin onunla hareket ettirildiği şeye, demirden yahut ağaçtan: **مِسْعَرٌ** ve **مِسْعَارٌ** denilir; ikisi **مَسَاعِيرَ** ve **مساعر** üzerine cem edilir. Ve **مِسْعَرُ الحرب**: onun tutuşturucusudur. Denilir: bir adam **مِسْعَرُ حَرْبٍ**’dır; eğer onu **يُؤَرِّثُها** ise, yani savaş onunla kızışır. Ebû Basîr hadîsinde: “**وَيْلُمِّهِ مِسْعَرُ حَرْبٍ** لو كان له أصحاب”; onu savaşta ve yiğitlikte mübalağa ile vasfeder. Ve ondan, Hayfân hadîsi: “Ve şu Hemdân’dan olan bu kabile ise: **فَأَنْجَادٌ بُسْلٌ مَسَاعِيرُ غَيْرُ عُزْلٍ**.”

Ve **السَّاعُور**: **التَّنُّور** heyeti gibi; yere kazılır ve onda ekmek pişirilir. Ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**: ölümü alevlendirir; ve denildi: ona vurduğunda bir et parçası atar. Ve **سَعَرْناهُمْ بالنَّبْلِ**: onları yaktık ve onları acıttık. Ve denilir: **ضَرْبٌ هَبْرٌ** ve **طَعْنٌ نَثْرٌ** ve **رَمْيٌ سَعْرٌ**; **سَعَرْتُ النارَ والحربَ**’dan alınmıştır; ikisini **هَيَّجْتُهُما** ettiğim zaman. Ali’nin, رضي الله عنه, hadîsinde, ashabını teşvik ederken: “**اضْرِبُوا هَبْراً وارْموا سَعْراً**”; yani hızlı bir atışla atın; onu ateşin **استعار**’ına benzetti. Âişe’nin, رضي الله عنها, hadîsinde: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, bir **وَحْشٌ**’u vardı; evden çıktığı zaman bizi sıçrayışla **أَسْعَرَنا** ederdi; yani bizi alevlendirir ve bize eziyet ederdi. **السُّعارُ**: ateşin hararetidir. Ve **سَعَرَ اللَّيْلَ بالمَطِيِّ سَعْراً**: onu katetti. Ve “Bugünü işimde bir **سَعْرَةً** ile **سَعَرْتُ**” dedim; yani dolaştım. İbnü’s-Sikkît: ve deve **سَعَرَتِ**; yürüyüşünde hızlandığı zaman; o hâlde o **سَعُورٌ**’dur.

Ebû Ubeyde, “Kitâbü’l-Hayl”de dedi ki: **فرس مِسْعَرٌ** ve **مُساعِرٌ**; o, ayaklarını dağınık hâlde savurandır ve onun için sabır yoktur; ve denildi: ayakları bitişik olarak sıçradı. Ve **السَّعَرَانُ**: koşunun şiddetidir; ve **الجَمَزَانُ**: **الجَمْزِ**’dendir; ve **الفَلَتانُ**: çevik olandır. Ve kavim **سَعَرَ** şer ile, ve **أَسْعَرَهم** ve **سَعَّرَهم**: onu onlara yaydı; mesel üzere. Ve el-Cevherî dedi ki: “**أَسعرهم**” denilmez. Sakîfe hadîsinde: “İnsanlar onun **سُعَارِه**’inden uyumaz”; yani onun şerrinden.

Ömer hadîsinde: Şam’a girmek istedi; hâlbuki o, bir taun ile **يَسْتَعِرُ** idi; ateşin **اسْتِعار**’ını, taun şiddetinden dolayı istiâre etti; onun çokluğunu ve tesirinin şiddetini kasteder; ve her şiddetli işte böyle denilir. Ve “**طاعوناً**” temyiz üzere mansuptur; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Baş **شيباً** olarak tutuştu.” Ve **اسْتَعَرَ اللصوصُ**: alevlendiler.

Ve **السُّعْرَةُ** ve **السَّعَرُ**: siyahlığa çalan bir renk; esmerliğin biraz üstünde. Ve bir erkek **أَسْعَرُ**, bir kadın **سَعْرَاءُ**; el-Acçâc dedi ki:
أَسْعَرَ ضَرْباً أَو طُوالاً هِجْرَعا
Denilir: falan **سَعِرَ** eder, **يَسْعَرُ** **سَعَراً**; o hâlde o **أَسْعَرُ**’dur. Ve adam **سُعِرَ** **سُعَاراً**; o hâlde o **مَسْعُورٌ**’dur: ona **السَّمُوم** vurdu. Ve **السُّعَارُ**: açlığın şiddetidir. Ve **سُعار الجوع**: onun alevi. İbnü’l-A‘râbî, bir adamı hicveden bir şaire ait olarak inşâd etti:
تُسَمِّنُها بِأَخْثَرِ حَلْبَتَيْها،
وَمَوْلاكَ الأَحَمُّ لَهُ سُعَارُ
Onu, sağışlarını çoğaltmakla ve sütü geri dönsün diye memelerini soğuk suyla ovmakla vasfetti; böylece onun **طِرْقُها**’sı, kendisine en yakın olan amcaoğlunun açlığı hâlinde kalır. Ve **الأَحم**: en yakın, en yakın olandır; ve **الحميم**: akrabalıkça yakın olandır.

Ve denilir: adam **سُعِرَ**; o hâlde o **مسعور**’dur; açlığı ve susuzluğu şiddetlendiği zaman. Ve **السعْرُ**: açlıkla beraber iştah. Ve **السُّعْرُ** ve **السُّعُرُ**: deliliktir; ve el-Fârisî, Yüce Allah’ın sözü olan “Şüphesiz mücrimler bir sapıklık ve **سُعُرٍ** içindedir”i bununla tefsir etti; dedi ki: çünkü onlar ateşte oldukları zaman sapıklıkta olmazlar; zira onlara açılmıştır; ancak onların dünya hâlini vasfetti; **السُّعُرَ**’ün burada ateş olan **سعير**’in çoğulu olmadığına gider. Ve **ناقة مسعورة**: sanki onda, süratinden dolayı bir delilik varmış gibi; ona **هَوْجَاءُ** denildiği gibi. Ve tenzîlde, Sâlih kavminin sözü olarak: “Bizden bir tek beşere mi tâbi olacağız? Şüphesiz o takdirde bir sapıklık ve **سُعُرٍ** içinde oluruz”; mânâsı: o takdirde bir sapıklık ve delilik içindeyiz. Ve el-Ferrâ dedi ki: o, yorgunluk ve azaptır. Ve İbn Arefe dedi ki: yani bizi **يُسْعِرُنا** eden bir iş içindeyiz; yani bizi alevlendirir. el-Ezherî dedi ki: mânâsı, “Eğer ona tâbi olur ve ona itaat edersek, üzerimize lâzım gelen şeyden dolayı sapıklıkta ve azapta oluruz” da olabilir. Dedi ki: el-Ferrâ buna meyletti. Ve şairin sözü:
وسَامَى بها عُنُقٌ مِسْعَرُ
el-Asma‘î dedi ki: **المِسْعَرُ** şiddetli olandır. Ebû Amr: **المِسْعَرُ** uzun olandır.

Ve **مَسَاعِرُ البعير**: onun koltuk altları ve kasıklarıdır; uyuzun onda **يَسْتَعِرُ** olduğu yerler. Ve ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
قَرِيعُ هِجَانٍ دُسَّ منه المَساعِرُ
Tekili **مَسْعَرٌ**’dır. Ve onda uyuz **اسْتَعَرَ**: onun **مساعره**’sinden ortaya çıktı. Ve **مَسْعَرُ البعير**: kuyruğunun inceldiği yerdir.

Ve **السِّعْرَارَةُ** ve **السّعْرُورَةُ**: evin penceresinden giren güneş ışınıdır; o aynı zamanda **الصُّبْحُ**’tur. el-Ezherî dedi ki: o, güneşten eve düşen ışıkta gidip gelen şeydir; o, yayılmış tozdur. İbnü’l-A‘râbî: **السُّعَيْرَةُ**, **السِّعْرَةِ**’nin küçültmesidir; o, keskin öksürüktür. Ve denilir: bu, işin **سَعْرَةُ**’sıdır ve **سَرْحَتُه**’dir ve **فَوْعَتُه**’dir: onun başlangıcı ve keskinliği için. Ebû Yûsuf: insanlar her yönde **اسْتَعَرَ** ettiler ve **اسْتَنْجَوا** ettiler; yaş hurma yedikleri ve ona eriştikleri zaman. Ve **السَّعِيرُ**, Ruşeyd b. Rumeyd el-Anezî’nin sözünde:
حلفتُ بمائراتٍ حَوْلَ عَوْضٍ،
وأَنصابٍ تُرِكْنَ لَدَى السَّعِيرِ
İbnü’l-Kelbî dedi ki: o, özellikle Aneze’nin bir putunun adıdır; ve denildi: **عَوض** Bekr b. Vâil’in bir putudur. Ve **المائرات**: putların etrafındaki kurban kanlarıdır.

Ve **سِعْرٌ** ve **سُعَيْرٌ** ve **مِسْعَرٌ** ve **سَعْرَانُ**: isimlerdir. Ve muhaddis **مِسْعَرُ بن كِدَامٍ**: hadis ehli onu, tefe’ül için fetha ile **مَسعر** yaptı. Ve **الأَسْعَرُ الجُعْفِيُّ**: şu sözü sebebiyle böyle adlandırıldı:
فلا تَدْعُني الأَقْوَامُ من آلِ مالِكٍ،
إِذا أَنا أَسْعَرْ عليهم وأُثْقِب
Ve Urve’nin şiirinde olan **اليَسْتَعُورُ**: bir yerdir; ve denilir: bir ağaçtır.
