# سعط (س-ع-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ع - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان عطس: المَعْطِسُ:الأنف من يَعْطُسُ، والمعطِسُ من يَعْطِسُ. قال:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
أي: كريم الأنف. أخبر أنه حميّ الأنف منيع. وهذا رجل كان له عليه دين فجحد إياه.
يقال: عَطَسَ يَعْطُسُ عُطاساً وعَطِسَ يَعْطَسْ عَطَساً.
ويقال: كان سبب عطسة آدم عليه السلام أن الرّوح جرى في جسده، فتنفّس فخرج من خياشيمه فصارت عَطْسَة فقال: الحمد لله إلهاماً من الله فقال له ربّه: يرحمك الله، فسبقت رحمته غضبه، فصارت سنّة التّسميت للعاطس.
وعَطَسَ الصبح: انفلق، ولذلك سّمي الصبح عُطاساً. قال أبو ليلى: هو قبل أن ينتبه أحد فيعطس، وذلك بليل. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
وقال عرّام السُّلَميّ: لأن الإنسانَ يعطُسِ قرب الصباح، والعطاس للإنسان مثل الكُداس للبهائم.
سعط: أَسْعَطْتُهُ دواءً فاسْتَعَطَهُ. والسَّعُوطُ: اسمُ ذلك الدواء.
وطعنته فأسْعَطْته الرّمح، أي: جعلته في أنفه.
والمُسْعُط: الذي يجعل فيه الدّواء، على مُفْعُل، لأنّه أداة. والمَسْعَطُ أصل بنائه، وقال غيره بالكسر وليس بشيء.
أسعطته سعطة واحدة وإسعاطة واحدة، فهو مُسْعَطٌ وسَعيطٌ.
سطع: كل شيء ينتشر فينبسط نحو البرق والغبار والريح الطّيبة يقال: سَطَعَ سُطُوعا.
قال:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
وسَطَع الظليم، أي: رفع رأسَهُ، ومدّ عُنُقَّه. وظليم أسْطَعُ: طويل العنق، وقياس فعله: سَطَع سَطَعاً، والأنثى: سطعاء مثل حمراء هذا من النعت.
ومن رفع العنق فقد سَطَع يَسْطَعُ سَطْعاً.
وسِطاعُ الخباء: خشبة تنصب في وسطه ووسط الرواق ونحوهما.
وثلاثة أَسْطِعة وجمعه لأكثر العدد سُطُع. قال:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
وذلك أنّهم دخلوا عليه قبّته.
والسَّطْعُ أن تَسْطَعَ شيئاً براحتك أو أصابعك ضرباً. وتقول: سمعت لوقعه سَطَعاً شديداً، تعني صوت ضربة أو رمية، وإنما ثقلت سَطَعاً، لأنه حكاية، وليس بنعت ولا مصدر.
وتقول: أسطعته إسطاعة. قال عرّام: إذا قويت عليه، والاستطاعة تجري مجرى القدرة.
طسع: الطسع: الرجل الذي لا غيرة له. طسع طسعاً، أي: ذهبت غيرته. وطزع لغة.

##### Türkçe

باب **العين** ve **السين** ve **الطاء** onlarla birlikte

ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات **ط ع س** - **ع س ط** مهملan

**عطس**: **المَعْطِسُ**: **يَعْطُسُ** olanın burnu; ve **المعطِسُ**: **يَعْطِسُ** olan. Dedi ki:
Ey kavmim, **العَرَنْدَسِ** hakkında ne çare var,
vaadi bozan, uzun uzun (vaat eden), iflas etmiş,
ve o, buna rağmen **المعطِس**i kerimdir,
yani: burnu kerimdir. Onun, burnu hamiyy (onurlu/izzetli) ve menî‘ (ulaşılamaz/korunaklı) olduğunu haber verdi. Bu, kendisinin üzerinde bir borcu olan bir adam idi; onu inkâr etti.

Denilir: **عَطَسَ** **يَعْطُسُ** **عُطاساً**; ve **عَطِسَ** **يَعْطَسْ** **عَطَساً**.

Ve denilir: Âdem عليه السلام’ın **عطسة**sinin sebebi, ruhun onun bedeninde akması idi; böylece nefes aldı, sonra onun **خياشيمه**’inden çıktı; böylece bir **عَطْسَة** oldu; Allah’tan bir ilham olarak “**الحمد لله**” dedi; Rabbi ona: “**يرحمك الله**” dedi; böylece O’nun rahmeti gazabını geçti; böylece **التّسميت** sünneti, **العاطس** için oldu.

Ve **عَطَسَ** sabah: yarıldı; bu yüzden sabah **عُطاساً** diye adlandırıldı. Ebû Leylâ dedi: O, birinin uyanıp da hapşırmasından önce olandır; bu ise gecedendir. İmru’ul-Kays dedi ki:
Ve ben, **العُطاس**tan önce, yüzen (at) ile sabahlarım,		çevik; çöl ceylanı gibi, yanlara meyilli.

Ve ‘Arrâm es-Sülemî dedi: Çünkü insan, sabaha yakın hapşırır; ve **العطاس** insan için, **الكُداس**ın (tepinme/çifte atma) hayvanlar için olduğu gibidir.

**سعط**: Ona bir ilaç **أَسْعَطْتُهُ**; o da onu **فاسْتَعَطَهُ**. Ve **السَّعُوطُ**: o ilacın adıdır.

Ve onu mızrakla vurdum; böylece mızrak onu **فأسْعَطْته**; yani: onu burnuna koydum.

Ve **المُسْعُط**: içine ilacın konulduğu şey; **مُفْعُل** üzere; çünkü o bir alettir. Ve **المَسْعَطُ** onun bina (kalıp) asl(ıdır). Başkası kesre ile (okunur) dedi; fakat bir şey değildir.

Ona bir tek **سعطة** ve bir tek **إسعاطة** **أسعطته**; böylece o **مُسْعَطٌ** ve **سَعيطٌ**dur.

**سطع**: Her şey ki yayılır da genişler; şimşek, toz ve güzel koku veren rüzgâr gibi; denilir: **سَطَعَ** **سُطُوعا**. Dedi ki:
Bir **مشمولةٍ**; **عَرْفَج**’in taze biteniyle karıştırıldı,		tepeleri yükselen, yayılan bir ateşin dumanı gibi.

Ve **سَطَع** devekuşu erkeği; yani: başını kaldırdı ve boynunu uzattı. Ve **ظليم** **أسْطَعُ**: uzun boyunlu. Fiilinin kıyası: **سَطَع** **سَطَعاً**. Dişisi: **سطعاء**; **حمراء** gibi; bu, sıfatlandırmadandır.

Ve boynu kaldıran kimse, muhakkak **سَطَع** **يَسْطَعُ** **سَطْعاً**.

Ve **سِطاعُ** çadırın: onun ortasına ve revakın ortasına ve benzerlerine dikilen bir ağaç parçasıdır.

Ve üç **أَسْطِعة**; ve onun çoğulunu daha çok sayı için **سُطُع** (yapar). Dedi ki:
Onlar, eskiden **قسطوا** edenler değil midir,		Nu‘mân’a karşı; ve **السِطاعا**’ya atıldılar.

Bu, onların onun kubbesine girmiş olmaları sebebiyledir.

Ve **السَّطْعُ**: avucunla yahut parmaklarınla bir şeyi vurarak **تَسْطَعَ** etmendir. Ve dersin: “Onun düşüşünün/vuruşunun işitilmesinde şiddetli bir **سَطَعاً** işittim”; bir darbenin yahut bir atışın sesini kastedersin. Ancak **سَطَعاً** ağırlaştırıldı; çünkü o bir taklittir; sıfat da değildir, mastar da değildir.

Ve dersin: Onu bir **إسطاعة** ile **أسطعته**. ‘Arrâm dedi: Ona karşı kuvvetli olduğun zaman; ve **الاستطاعة**, **القدرة**nin yürüdüğü yol üzere yürür.

**طسع**: **الطسع**: kıskançlığı olmayan adam. **طسع** **طسعاً**; yani: kıskançlığı gitti. Ve **طزع** bir lehçedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَعوطُ: الدواءُ يُصَبُّ في الأنف. وقد أَسْعَطْتُ الرجلَ فاسْتَعَطَ هو بنفسه. المُسْعَطُ: الإناء يُجْعَلُ فيه السَعوطُ، وهو أحد ما جاء بالضم ممَّا يُعْتَمَلُ به. ويقال: أَسْعَطْتُهُ الرمحَ مثل أَوْجَرْتُهُ، إذا طعنتَه به في صدره. والسَعيطُ: دُرْدِيُّ الخمر. قال الشاعر:
وطِوالُ القرونِ في مُسْبَكِرٍّ		أُشْرِبَتْ بالسَعيط والسُيَّابِ

##### Türkçe

**السَعوطُ**: buruna dökülen ilaç. Ve ben adamı **أَسْعَطْتُ**; o da bizzat kendisi **فاسْتَعَطَ**. **المُسْعَطُ**: içine **السَعوطُ** konulan kap; ve o, kendisiyle iş yapılan şeylerden zamme ile gelmiş olanlardandır. Ve denilir: **أَسْعَطْتُهُ** mızrağı, **أَوْجَرْتُهُ** gibi; onunla göğsünden onu mızrakladığın zaman. Ve **السَعيطُ**: şarabın tortusu. Şair dedi ki:
Ve uzun boynuzlular, **مُسْبَكِرٍّ** içinde		**السَعيط** ve **السُيَّابِ** ile içirilmişti

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع الطاء
عسط ، عطس ، سطع ، سعط ، طسع : مستعملات .
عسط : أمَّا عسط فلم أجد فيه شيئاً غير عَسَطُوس ، وهي شجرة ليّنة الأغصان لا أُبَن لها ولا شوك يقال لها الخيزران ، وهو على بناء قَرَبُوس وقَرَقوس وحَلَكوك للشديد السواد . وقال الشاعر :
عصا عَسَطُوسٍ لينُها واعتدالُها
عطس : وأما عطس فيقال : عَطَس فلان
يَعْطِس عَطْساً وعَطْسة ، والاسم العُطَاس ، وقال الليث : يقال : يعطُس بضمّ الطاء أيضاً ، وهي لغة . ومَعْطِس الرجل أنْفه لأن العُطَاس منه يخرج ، وهو بكسر الطاء لا غير ، وهذا يدلّ على أن اللغة الجيّدة يعطِس . وقال الليث : الصبح يسمّى عُطَاساً وقد عَطَس الصبحُ إذا انفلق . وأمَّا قوله :
وقد أغتدي قبل العُطَاس بسابح
فإن الأصمعيّ زعم أنه أراد : قبل أن أسمع عُطَاس عاطس فأتطيّر منه ولا أمضي لحاجتي ، وكانت العرب أهل طِيَرة ، وكانوا يتطيّرون من العُطَاس فأبطل النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) طِيَرتهم . قلت : وإن صحّ ما قاله الليث : أن الصبح يقال له : العُطَاس فإنه أراد : قبل انفجار الصبح ، ولم أسمع الذي قاله لثقة يُرجَع إلى قوله . وقال أبو زيد : تقول العرب للرجل إذا مات : عَطَستْ به اللُجَمُ . قال : واللُّجَمة : كلّ ما تطيَّرتَ منه . وأنشد غيره :
إنا أُناس لا تزال جَزورُنا
لها لُجَم من المنيّة عاطس
ويقال للموت : لُجَم عَطُوسٌ ، وقال رؤبة :
ولا يخاف اللُجَم العَطُوسا
ويقال : فلان عَطْسة فلان إذا أشبهه في خَلْقه وخُلُقه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : العاطوس : دابَّة يُتشاءم بها . وأنشد غيره لطَرَفة بن العبد :
لعمري لقد مرَّت عواطس جَمَّة
ومَرّ قُبيل الصبح ظبي مصمَّعُ
سطع : يقال للصبح إذا سطع ضوؤه في السماء : قد سَطَع يَسْطَع سُطُوعاً ، وكذلك البَرْق يَسْطَع في السماء وذلك إذا كان كذَنَب السرْحان مستطيلاً في السماء قبل أن ينتشر في الأُفُق . ومنه حديث ابن عبّاس حدّثناه ابن هاجَك عن علي بن حُجْر عن يزيد بن هارون عن هشام الدَّسْتَوائيّ عن يحيى بن أبي كَثِير قال : قال ابن عبّاس : ( كلوا واشربوا ما دام الضوء ساطعاً حتى تعترض الحمرة في الأُفُق ) ، ساطعاً أي مستطيلاً . وسطع السهم إذا رُمِي به فشخص في السماء يلمع . وقال الشمَّاخ :
أرِقت له في القوم والصبح ساطع
كما سَطَع المِرِّيخ شَمَّره الغالي
ويروى : سمّره ، ومعناهما : أرسله . ويقال : سطعتني رائحةُ المسك إذا طارت إلى أنفك . ثعلب عن ابن الأعرابي : سطعت الرائحة إذا فاحت . والسَّطْع : أن تسطع شيئاً براحتك أو بإصبعك ضرباً . وقال ابن المظفر : يقال : سمعت لضربته سَطَعاً ( مثقّلاً ) يعني صوت الضربة . قال : وإنما ثُقِّلت لأنه حكاية وليس بنعت ولا مصدر . قال : والحكايات يخالَف بينها وبين النعوت أحياناً . قال : ويقال للظليم إذا رفع رأسه ومَدّ عُنُقه : قد سَطَع . وقال ذو الرمَّة يصف الظليم :
يظلّ مختضِعاً يبدو فتنكره
طوراً ويَسْطَع أحياناً فينتسِبُ
قال : وظليم أسطع إذا كان عنقُه طَويلاً والأنثى سطعاء ، فيقال : سطِع سَطَعاً في
النعت ، ويقال في رفعه عُنُقه : سَطَع يَسْطَع . أبو عبيد عن أبي زيد : السِّطَاع : عمود من أعمدة البيت . وقال القُطَاميّ :
أليسوا بالألى قَسَطوا جميعاً
على النعمان وابتدروا السِّطَاعا
قلت : ويقال للبعير الطويل : سِطَاع تشبيهاً بسِطَاع البيت . وقال مُلَيح الهذَليّ :
وحتى دعا داعي الفراق وأُدْنيتْ
إلى الحيّ نُوقْ والسِّطَاعُ المُحَمْلَجُ
وقال أبو زيد : السِّطَاع من سمات الإبل في العُنق بالطول ، فإذا كان بالعَرْض فهو العِلاَط . وناقة مسطوعة وإبل مسطَّعة . وقال لَبيد :
مسطَّعَة الأعناق بُلْقَ القوادم
والسِّطاع : اسم جبل بعينه . وقال صخر الغيّ :
فذاك السِّطاع خلافَ النِجَاء تحسبه ذا طِلاء نتيفا
خلاف النِّجَاء أي بعد السحاب تحسبه جملاً أجرب نُتِف وهُنِىء . اللحياني : خطيب مِسْطع ومِصْقع . وأما قولك : لا أسطيع فالسين ليست بأصلية وقد خرّجته في باب أطاع . وفي حديث أم مَعْبد وصفتها المصطفى ( صلى الله عليه وسلم ) قالت : وكان في عُنُقه سَطَع أي طول ، يقال : عُنُق سَطْعاء . وقال أبو عبيدة : العُنُق السطعاء : التي طالت وانتصبت علابِيُّها . ذكره في صفات الخيل .
وفي حديث قيس بن طَلْق عن أبيه أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( كلوا واشربوا ولا يَهيدَنَّكم الساطع المصعد ، وكلوا واشربوا حتى يتبيّن لكم الأحمر ) ، وأشار بيده في هذا الموضع من نحو المشرق إلى المغرب عَرْضاً . قال الشيخ : وهذا دليل على أن الصبح الساطع هو المستطيل . ومنه عنق سطعاء إذا طالت وانتصبت علابِيُّها . قال ذاك أبو عبيدة . قال الشيخ : ولذلك قيل للعمود من أعمدة الْخِباء : سِطَاع ، وللبعير الطويل : سِطَاع . وظليم أسطع : طويل العنق .
سعط : السَّعُوط والنَّشُوع والنَشُوق في الأنف . ويقال للآنية التي يُسعط بها العليل : مُسْعُط بضمّ الميم وجاء نادراً مثل المُكْحُل والمُدُقّ والمُدْهُن والمُنْصُل : للسيف . ابن السكيت عن أبي عمرو : لخَيْتَه ولخوته وألخيته إذا سَعَطته . ويقال : أسعطته ، وكذلك وَجَرْته وأوجرته ، فيها لغتان . ويقال : نُشِعَ وأُنشِع . وأمّا النَّشُوق فيقال فيه : أنشقته إنشاقاً . وقال الليث : يقال : أسعطْته الرمحَ إذا طعنه في أنفه . وقال غيره : يقال : أسعطته عِلْماً إذا بالغت في إفهامه وتكرير ما تُعلِّمه عليه . أبو عبيد عن أبي عمرو : السَّعِيط : الريح من الخمر وغيرها من كل شيء . وقال ابن السكيت : ويكون من الخَرْدل . وقال ابن بُزُرْج يقال : سعطته وأسعطته .
الإياديُّ عن شمر : تقول : هو طيّب السَّعُوط والسُّعَاط والإسعاط . وأنشد يصف إبلاً وألبانها :
حَمْضيَّة طيّبة السُّعَاط
حدَّثنا السَّعْديّ عن الزعفرانيّ قال : حدّثنا
سفيان عن الزهريّ عن عبيد الله بن عبد الله بن عُتْبة بن مسعود عن أم قيس بنت مِحْصَن قالت : دخلت بابن لي على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وقد أعلقتُ من العُذْرة فقال : ( علام تدغَرْنَ أولادكن عليكنّ بهذا العُود الهنديّ فإن فيه سبعةَ أشفية ، يُسْعَط من العُذْرة ، ويُلَدّ من ذات الجَنْب ) .
طسع : أبو العباس عن ابن الأعرابي : رجل طسِع وطزِع : لا غَيْرة له . وقال ابن المظفر مثله . وقد طسِع طَسَعاً وطَزِع طَزَعاً . عمرو عن أبيه : الطسِع والطزيع : الذي يَرَى مع أهله رجلاً فلا يغار له .

##### Türkçe

باب العين والسين مع الطاء
**عسط** ، **عطس** ، **سطع** ، **سعط** ، **طسع** : kullanımdadırlar.

**عسط** : **عسط**’a gelince, onda **عَسَطُوس**’tan başka bir şey bulmadım; o, dalları yumuşak bir ağaçtır; onda ne düğüm vardır ne de diken; ona **الخيزران** denir. O, **قَرَبُوس** ve **قَرَقوس** ve şiddetli siyahlık için **حَلَكوك** vezni üzeredir. Şair dedi ki:
عصا **عَسَطُوسٍ** لينُها واعتدالُها

**عطس** : **عطس**’a gelince, denir ki: falan **عَطَس** eder;
**يَعْطِس** **عَطْساً** ve **عَطْسة**; isim **العُطَاس**’tır. Leys dedi ki: **يعطُس** (طاء’nın zammesiyle) de denir; o da bir lehçedir. Erkeğin **مَعْطِس**’i burnudur; çünkü **العُطَاس** ondan çıkar; o, طاء’nın kesresiyledir, başka değil; bu da iyi lehçenin **يعطِس** olduğuna delâlet eder. Leys dedi ki: sabaha **عُطَاساً** denir; sabah yarılınca **عَطَس الصبحُ** (sabah عطس etti) olur. Ama onun sözü:
وقد أغتدي قبل **العُطَاس** بسابح
gelince; Asmaî, onun muradının: “Bir **عاطس**’in **عُطَاس**’ını işitmeden önce; ondan uğursuzluk sayarım da ihtiyacıma gitmem” olduğunu iddia etti; Araplar uğursuzluk ehli idiler; **العُطَاس**’tan uğursuzluk sayarlardı; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların uğursuzluğunu iptal etti. Dedim ki: Leys’in dediği sahih olursa: sabaha **العُطَاس** denir; o hâlde muradı: sabahın yarılmasından önce (idi). Ve Leys’in dediğini, sözüne dönülecek bir güvenilenden işitmedim. Ebû Zeyd dedi ki: Araplar, adam öldüğü zaman adama derler: **عَطَستْ به اللُجَمُ**. Dedi ki: **اللُّجَمة**: uğursuzluk saydığın her şeydir. Başkası şu beyti okudu:
إنا أُناس لا تزال جَزورُنا
لها **لُجَم** من المنيّة **عاطس**
Ölüme **لُجَم عَطُوسٌ** denir. Rü’be dedi ki:
ولا يخاف **اللُجَم العَطُوسا**
Ve denir ki: falan, yaratılışında ve huyunda ona benzediği zaman, falanın **عَطْسة**’sidir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العاطوس**: kendisiyle uğursuzluk duyulan bir hayvandır, dedi. Başkası, Tarafe b. el-‘Abd’a ait olarak şu beyti okudu:
لعمري لقد مرَّت **عواطس** جَمَّة
ومَرّ قُبيل الصبح ظبي مصمَّعُ

**سطع** : Sabah için, ışığı gökte parladığı zaman denir: **قد سَطَع يَسْطَع سُطُوعاً**. Şimşek de gökte **يَسْطَع**; bu, ufukta yayılmadan önce gökte kurt kuyruğu gibi uzamış olduğu zamandır. Ondandır: İbn Abbâs hadisi; onu bize İbn Hâcek, Ali b. Hucr’dan, Yezîd b. Hârûn’dan, Hişâm ed-Destevâî’den, Yahyâ b. Ebî Kesîr’den rivayet etti; dedi ki: İbn Abbâs dedi: ( **كلوا واشربوا ما دام الضوء ساطعاً حتى تعترض الحمرة في الأُفُق** )؛ **ساطعاً** yani uzamış. Ok, atıldığı zaman gökte dikilip parıldarsa **سطع السهم** olur. Şemmâh dedi ki:
أرِقت له في القوم والصبح **ساطع**
كما **سَطَع** المِرِّيخ شَمَّره الغالي
Şöyle de rivayet edilir: **سمّره**; ikisinin manası: onu salıverdi. Ve denir ki: misk kokusu burnuna uçtuğu zaman **سطعتني رائحةُ المسك**. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: koku yayıldığı zaman **سطعت الرائحة** (koku سطع etti), dedi. **السَّطْع**: avucunla yahut parmağınla bir şeyi vurarak **تسطع** etmendir. İbnü’l-Muzaffer dedi ki: denir ki: “Onun vuruşuna **سَطَعاً** (ağırlaştırılmış) işittim”; yani vuruşun sesi. Dedi ki: ancak o, hikâye olduğu için ağırlaştırıldı; sıfat da değildir, mastar da değildir. Dedi ki: hikâyeler ile sıfatlar arasında bazen muhalefet edilir. Dedi ki: devekuşu erkeği başını kaldırıp boynunu uzattığı zaman ona denir: **قد سَطَع**. Zü’r-Rumme, devekuşu erkeğini vasfederek dedi ki:
يظلّ مختضِعاً يبدو فتنكره
طوراً ويَسْطَع أحياناً فينتسِبُ
Dedi ki: Boynu uzun olursa devekuşu erkeği **أسطع**’tır; dişisi **سطعاء**’dır. Sıfatta **سطِع سَطَعاً** denir; boynunu kaldırmasında ise **سَطَع يَسْطَع** denir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **السِّطَاع**: evin direklerinden bir direktektir, dedi. Kutâmî dedi ki:
أليسوا بالألى قَسَطوا جميعاً
على النعمان وابتدروا **السِّطَاعا**
Dedim ki: Uzun deveye de, evin **سِطَاع**’ına benzetme olarak **سِطَاع** denir. Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
وحتى دعا داعي الفراق وأُدْنيتْ
إلى الحيّ نُوقْ و**السِّطَاعُ** المُحَمْلَجُ
Ebû Zeyd dedi ki: **السِّطَاع**: develerin boynunda uzunlamasına olan dağlamalardandır; enlemesine olursa o **العِلاَط**’tır. **ناقة مسطوعة** ve **إبل مسطَّعة**. Lebîd dedi ki:
مسطَّعَة الأعناق بُلْقَ القوادم
Ve **السِّطاع**: bizzat bir dağın adıdır. Sahr el-Gayy dedi ki:
فذاك **السِّطاع** خلافَ **النِجَاء** تحسبه ذا طِلاء نتيفا
**خلاف النِّجَاء** yani buluttan uzak; onu, tüyleri yolunmuş uyuz bir deve sanırsın; o yolunmuş ve katranlanmıştır. Lihyânî: **خطيب مِسْطع** ve **مِصْقع**. Ama senin sözün: **لا أسطيع**; sin asıl değildir; onu **أطاع** babında çıkardım. Ümmü Ma‘bed hadîsinde, onu ( صلى الله عليه وسلم ) vasfetti; dedi ki: boynunda **سَطَع** vardı; yani uzunluk; denir ki: **عُنُق سَطْعاء**. Ebû Ubeyde dedi ki: **العُنُق السطعاء**: uzayan ve **علابِيُّها** dikleşen (boyun)dur; onu atların sıfatlarında zikretti.
Kays b. Talk hadîsinde, babasından: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: ( **كلوا واشربوا ولا يَهيدَنَّكم الساطع المصعد ، وكلوا واشربوا حتى يتبيّن لكم الأحمر** )؛ ve bu yerde eliyle, doğu tarafından batıya doğru enlemesine işaret etti. Şeyh dedi ki: Bu, sabahın **الساطع**’ının uzamış olduğuna delildir. Ondandır: **عنق سطعاء**; **علابِيُّها** uzayıp dikleştiği zaman. Bunu Ebû Ubeyde söyledi. Şeyh dedi ki: Bunun için, çadırın direklerinden direğe **سِطَاع** denildi; uzun deveye **سِطَاع** denildi; devekuşu erkeği **أسطع**: boynu uzun.

**سعط** : **السَّعُوط** ve **النَّشُوع** ve **النَشُوق** burundadır. Hastaya onunla **يُسعط** edilen kap için denir: **مُسْعُط** (mîm’in zammesiyle); ve nadir olarak **المُكْحُل** ve **المُدُقّ** ve **المُدْهُن** ve kılıç için **المُنْصُل** gibi geldi. İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: onu **سَعَطته** ettiğin zaman **لخَيْتَه** ve **لخوته** ve **ألخيته** (dersin), dedi. Ve denir ki: **أسعطته**; aynı şekilde **وَجَرْته** ve **أوجرته**; onda iki lehçe vardır. Ve denir ki: **نُشِعَ** ve **أُنشِع**. Ama **النَّشُوق**’ta denir: **أنشقته إنشاقاً**. Leys dedi ki: Mızrağı onun burnuna sapladığın zaman **أسعطْته الرمحَ** denir. Başkası dedi ki: Bir ilmi ona iyice anlatıp öğrettiğini ona tekrar tekrar ederek aşırıya vardığın zaman **أسعطته عِلْماً** denir. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السَّعِيط**: şaraptan ve başka şeylerden, her şeyden olan rüzgâr (koku)dur, dedi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: hardaldan da olur. İbn Büzurc dedi ki: **سعطته** ve **أسعطته** denir.
İyâdî, Şemir’den: dersin ki: o, **السَّعُوط** ve **السُّعَاط** ve **الإسعاط**’ı hoş (olan)dır. Develeri ve sütlerini vasfederek şu beyti okudu:
حَمْضيَّة طيّبة **السُّعَاط**
Bize Sa‘dî, Za‘ferânî’den rivayet etti; dedi ki: bize Süfyân, Zührî’den, Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes‘ûd’dan, Ümmü Kays bint Mihsan’dan rivayet etti; dedi ki: Oğlumla Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) yanına girdim; **العُذْرة**’den dolayı (boğazı) tutulmuştu; dedi ki: ( **علام تدغَرْنَ أولادكن عليكنّ بهذا العُود الهنديّ فإن فيه سبعةَ أشفية ، يُسْعَط من العُذْرة ، ويُلَدّ من ذات الجَنْب** ) .

**طسع** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجل طسِع** ve **طزِع**: onda kıskançlık yoktur, dedi. İbnü’l-Muzaffer de bunun benzerini söyledi. Ve **طسِع طَسَعاً** ve **طَزِع طَزَعاً** (denir). Amr, babasından: **الطسِع** ve **الطزيع**: ehliyle beraber bir adamı görür de ona kıskanmaz olan kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والعين وما يثلثهما)
(سعف) السين والعين والفاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على يُبْس شيء وتشعُّثه، والآخر على مواتاة الشيء.
فالأوَّل السّعف جمع سَعَفة، وهي أغصان النخلة إذا يبست. فأما الرَّطْب فالشَّطْب. وأما قول امرئ القيس في الفرس:
* كَسَا وجْهَهَا سَعَفٌ منتشر([1]) *
فإنّه إنّما شبّه ناصيتها به. ومن الباب: السَّعْفَة: قروح تخرج برأس الصبيّ. ومنه قول الكسائيّ: سَُعِفت يدُه، وذلك هو التشعّث حول الأظفار، والشُّقاق. *ويقال ناقةٌ سَعْفاء، وقدسُعِفَتْ سَعفا، وهو داءٌ يتمعّط منه خُرطومها. وذلك في  النُّوق خاصّة.
والأصل الثاني: أَسْعَفْت الرجل بحاجته، وذلك إذا قضيتَها لـه. ويقال أسعفته على أمره، إذا أعنْتَه.
(سعل) السين والعين واللام أصل يدل على صخب وعلوِّ صوت. يقال للمرأة الصّخّابة قد استسعَلَتْ، وذلك مشبّه بالسِّعلاة. والسَّعالى: أخبثُ الغِيلان. والسُّعال، مشتقّ من ذلك أيضاً؛ لأنه شيءٌ عالٍ. فأما قول الهذليّ([2]) في وصف الحمار:
* وأسعلته الأمرُعُ([3]) *
فإنه يريد نَشّطته الأمرُعُ حتى صار كالسِّعلاة، في حركته ونشاطه.
(سعم) السين والعين والميم كلمةٌ واحدة. فالسَّعْم: السَّير. يقال سَعَم البعيرُ، إذا سار.. وناقةٌ سَعُوم.
(سعن) السين والعين والنون كلمة واحدة. يقولون ماله سَعْنة ولا مَعْنَة، أي ما له قليلٌ ولا كثير. ويقال إن كان صحيحاً إنَّ السُّعْن شيء كالدَّلو.
(سعو) السين والعين والحرف المعتل وهو الواو، كلمتان إن صحّتا. فذكر عن الكسائي: مضى سَعْوٌ من الليل، أي قِطْع منه. وذكر ابن دريد([4]) أن السَّعْوَ الشَّمَع، وفيه نظر. [والمَسْعاة([5])] في الكرم والجُود. والسِّعاية في أخذ الصدقات. وسِعاية العَبد، إذا كُوتِبَ: أن يسعى فيما يفُكُّ رقبتَه.
ومن الباب ساعَى الرّجلُ الأمَةَ، إذا فَجَرَ بها، كأنَّه سعى في ذلك وسَعَتْ فيه. قالوا: لا تكون المساعاة إلاّ في الإماء خاصّة.
(سعد) السين والعين والدال أصلٌ يدل على خير وسرور، خلاف النَّحْس. فالسَّعْد: اليُمْن في الأمر. والسَّعْدان: نبات من أفضل المرعى. يقولون في أمثالهم: "مرعى ولا كالسَّعدان". وسعود النجم عشرة([6]): مثل سعد بُلَعَ، وسعد الذابح. وسمِّيت سُعوداً ليُمنها. هذا هو الأصل، ثم قالوا لساعد الإنسان ساعد، لأنَّه يتقوَّى به على أموره. ولهذا يقال ساعده على أمره، إذا عاونَه، كأنه ضم ساعده إلى ساعِده. وقال بعضهم: المساعدة المعاونة في كل شيء، والإسعاد لا يكون إلاَّ في البكاء. فأما السَّعْدانة، التي هي كِركِرة البعير، فإنما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها في انبساطها على الأرض بالسَّعْدان الذي ينبسط على الأرض في منبِتِه([7]). والسَّعْدانة عقدة الشِّسْع([8]) التي تلي الأرض. و السَّعْدانات: العقَد التي تكون في كِفَّة الميزان. وسُعْد: موضع. قال جرير:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])ويقال إنَّ السَّعدانة: الحمامة الأنْثى، وهو مشتقٌّ من السَّعْد.
(سعر) السين والعين والراء أصل واحدٌ يدل على اشتعال [الشيء] واتّقاده وارتفاعه. من ذلك السعير سعير النار. واستعارها: توقُّدها. والمِسْعر: الخشب الذي يُسْعر به([10]). والسُّعار: حَرّ النار. ويقال سُعِر الرَّجُل، إذا ضربته السَّموم. ويقال إِنَّ السِّعْرارة هي التي تراها في الشّمس كالهباء. وسَعَرتُ النّارَ وأسْعَرْتُها، فهي مُسْعَرَة ومسعُورة. ويقال استَعَرَ اللُّصوص كأنهم اشتعلوا. واستعر الجَرَب في البعير. وسمِّي الأسعر الجُعفيّ([11]) لقوله:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])قال ابن السِّكيت: ويقال سَعَرهم شَرَّا، ولا يقال أَسْعَرَهُم.
ومن هذا الباب: السُّعْر([13])، وهو الجنون، وسمِّي بذلك لأنّه يَسْتَعِر في الإنسان. ويقولون نَاقة مسعورة. وذلك لِحِدّتها كأنّها مجنونة. فأمّا سِعْر الطعام فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه يرتفع ويعلو. فأمَّا مساعِر البعير فإنَّها مشاعِرُهُ([14]). ويقال

هي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبِهِ حيث رَقَّ وَبَرُهُ، وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّ الجرب يستَعِر فيها أولاً ويستعر فيها أشدّ. وأما قول عروة بن *الورد:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
فقالوا: أراد  السعير. ويقال إنه مكان، ويقال إنَّه شجرٌ يقال له اليستعور يُستاك [به].
(سعط) السين والعين والطاء أصل، وهو أن يُوجَر الإنسانُ الدواء، ثم يحمل عليه. فمن ذلك أسعطته الدواءَ فاسْتَعطَه([16]). والمُسْعُط([17]): الذي يجعل فيه السَّعوط. والسَّعوط هو الدواء، وأصل بنائه سَعَطَ. ومما يحمل عليه قولهم طعنته فأسعَطْتُه([18]) الرُّمح، والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) صدره كما في اللسان (سعف) والديوان 12:
* وأركب في الروع خيفانة *
([2]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوانه ص 4 والمفضليات (2: 223)، واللسان (سعل، مرع).
([3]) البيت بتمامه:
أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع
([4]) الجمهرة (3: 34).
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "وهي عشرة أنجم، كل واحد منها سعد. أربعة منها منازل ينْزل بها القمر، وهي سعد الذابح، وسعد بلع، وسعد  السعود، وسعد الأخبية، وهي في برجي الجدي والدلو. وستة لا ينْزل بها القمر وهي سعد ناشرة، وسعد الملك، وسعد البهام، وسعد الهمام، وسعد البارع، وسعد مطر. وكل سعد منها كوكبان، بين كل كوكبين في رأي العين قدر ذراع".
([7]) في الأصل: "الذي يبسط على الأرض في تنبته"، تحريف.
([8]) الشسع، بالكسر: قبال النعل الذي يشد إلى زمامها. وفي الأصل: "السبع"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) ديوان جرير 280 ومعجم البلدان (سعد) وهو بضم السين.
([10]) في اللسان : "ويقال لما تحرك به النار من حديد أو خشب مسعر ومسعار".
([11]) اسمه مرثد بن أبي حمران بن معاوية. المؤتلف 47.
([12]) البيت في المجمل واللسان (سعر) والمؤتلف 47.
([13]) السعر، بضم وبضمتين. وفي الكتاب: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24].
([14]) في الأصل: "مشافره" تحريف. وفي المجمل: "ومساعر البعير مشاعره، وهي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبه حيث رق وبره، ويقال بل تلك المشاعر لأن عليها شعراً وسائر جسده وبر".
([15]) البيت من أبيات تروى أيضاً للنمر بن تولب، كما في ديوان عروة 89، وصدره:
* أطعت الآمرين بصرم سلمى *         ورواية الديوان: "في عضاه اليستعور".
([16]) في الأصل: "فأسعطه".
([17]) كمنبر، وبضم الميم والعين.
([18]) في الأصل: "فأسعته"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**العين** وما يثلثهما)
(**سعف**) **السين** ve**العين** ve**الفاء** iki ayrı asıldır; bunlardan biri bir şeyin kuruluğuna ve dağınıklığına delâlet eder, diğeri ise şeyin uygun gelmesine.
Birincisi: **السّعف** , **سَعَفة**’nin çoğuludur; o, hurma ağacının dallarıdır, kuruduğu zaman. Ama yaş olan ise **الشَّطْب**’tır. İmru’ul-Kays’ın atta söylediği söze gelince:
* كَسَا وجْهَهَا **سَعَفٌ** منتشر([1]) *
Şüphesiz o, ancak onun perçemini ona benzetmiştir. Ve babdandır: **السَّعْفَة**: çocuğun başında çıkan yaralar. Ve ondandır Kisâî’nin sözü: **سَُعِفت** eli, ve bu, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır. Ve denilir: **ناقةٌ سَعْفاء**; ve **سُعِفَتْ** **سَعفا**; o, onun hortumunun ondan dolayı soyulduğu bir hastalıktır. Ve bu, özellikle dişi develerdedir.
İkinci asıl: **أَسْعَفْت** adamı ihtiyacı ile; ve bu, onu onun için yerine getirdiğin zamandır. Ve denilir: **أسعفته** onun işi üzerine; ona yardım ettiğin zaman.

(**سعل**) **السين** ve**العين** ve**اللام** bir asıldır; gürültüye ve sesin yükselmesine delâlet eder. Gürültücü kadına **قد استسعَلَتْ** denilir; ve bu, **السِّعلاة** ile benzetilmiştir. **السَّعالى**: gûllerin en habisidir. **السُّعال** da bundan türemiştir; çünkü o, yükselen bir şeydir. Huzelî’nin([2]) eşeğin vasfında söylediği söze gelince:
* **وأسعلته** الأمرُعُ([3]) *
Şüphesiz o, **الأمرُعُ** onu canlandırdı da hareketinde ve canlılığında **السِّعلاة** gibi oldu, demek ister.

(**سعم**) **السين** ve**العين** ve**الميم** tek bir kelimedir. **السَّعْم**: yürüyüştür. **سَعَم** deve, yürüdüğü zaman denilir.. Ve **ناقةٌ سَعُوم**.

(**سعن**) **السين** ve**العين** ve**النون** tek bir kelimedir. Derler: onun ne **سَعْنة**’si vardır ne **مَعْنَة**’si; yani onun ne azı vardır ne çoğu. Ve denilir: eğer sahih ise, **السُّعْن** kova gibi bir şeydir.

(**سعو**) **السين** ve**العين** ve illetli harf, o da **الواو**; iki kelimedir, eğer ikisi sahih olursa. Kisâî’den zikredildi: geceden bir **سَعْوٌ** geçti; yani ondan bir parça. İbn Düreyd([4]) zikretti ki **السَّعْوَ** **الشَّمَع**’dır; bunda bakış vardır. [Ve **المَسْعاة([5])**] kerem ve cömertliktedir. Ve **السِّعاية** sadakaları almaktadır. Ve kölenin **سِعاية**’si, yazışıldığı zaman: boynunu çözecek şeyde çalışmasıdır.
Ve babdandır: adam cariye ile **ساعَى** etti; onunla zina ettiği zaman; sanki o, bunda çalıştı ve o da bunda çalıştı. Dediler: **المساعاة** ancak özellikle cariyelerde olur.

(**سعد**) **السين** ve**العين** ve**الدال** hayra ve sevince delâlet eden bir asıldır; **النَّحْس**’in zıddı. **السَّعْد**: işte uğurdur. **السَّعْدان**: otlağın en iyilerinden bir bitkidir. Mesellerinde derler: "otlak vardır ama **السَّعدان** gibi yoktur". Yıldızın **سعود**’u ondur([6]): **سعد بُلَعَ** ve **سعد الذابح** gibi. Uğurlarından dolayı **سُعوداً** diye adlandırıldı. Bu asıldır; sonra insanın pazusuna **ساعد** dediler; çünkü onunla işlerinde güçlenir. Bunun için denilir: onun işinde ona **ساعده**; ona yardım ettiğin zaman; sanki onun pazusunu onun pazusuna katmış gibidir. Bazıları dedi: **المساعدة** her şeyde yardımlaşmadır; **الإسعاد** ise ancak ağlamada olur. Ama devenin gırtlağı olan **السَّعْدانة**’ye gelince, ancak onun yere yayılışında, yetiştiği yerde yere yayılan **السَّعْدان**’a benzetilerek böyle adlandırıldı([7]). Ve **السَّعْدانة**: yere bitişik olan **الشِّسْع([8])** düğümüdür. Ve **السَّعْدانات**: terazinin kefesinde bulunan düğümlerdir. Ve **سُعْد**: bir yerdir. Cerîr dedi:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])Ve denilir: **السَّعدانة** dişi güvercindir; ve o, **السَّعْد**’den türemiştir.

(**سعر**) **السين** ve**العين** ve**الراء** bir tek asıldır; [şeyin] tutuşmasına, alevlenmesine ve yükselmesine delâlet eder. Ondandır **السعير**: ateşin alevi. Ve **استعارها**: onun tutuşmasıdır. Ve **المِسْعر**: onunla tutuşturulan odun([10]). Ve **السُّعار**: ateşin harareti. Ve denilir: adam **سُعِر**; semûm rüzgârları ona vurduğu zaman. Ve denilir: **السِّعْرارة** güneşte toz zerresi gibi gördüğün şeydir. Ve ateşi **سَعَرتُ** ve **أسْعَرْتُها**; o da **مُسْعَرَة** ve **مسعُورة** olur. Ve denilir: hırsızlar **استَعَرَ**; sanki tutuştular. Ve deve üzerindeki uyuz **استعر** etti. Ve **الأسعر الجُعفيّ([11])** onun sözü sebebiyle adlandırıldı:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])İbnü’s-Sikkît dedi: Ve denilir: onlara şer olarak **سَعَرهم**; **أَسْعَرَهُم** denilmez.
Ve bu babdandır: **السُّعْر([13])**; o, deliliktir; insanda alevlendiği için böyle adlandırıldı. Ve derler: **ناقة مسعورة**; bu, onun keskinliği sebebiyledir; sanki o, deli gibidir. Ama yiyeceğin **سِعْر**’ı da bundandır; çünkü o yükselir ve yücelir. Ama devenin **مساعِر**’i, onun **مشاعِرُهُ([14])**’dur. Ve denilir:
Onlar onun koltuk altları, uyluk içleri ve kuyruğunun köküdür; tüyü inceldiği yer. Ancak bunlar böyle adlandırıldı; çünkü uyuz ilkin orada alevlenir ve orada daha şiddetli alevlenir. Ama Urve b. **الورد**’ün sözüne gelince:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
Dediler: **السعير**’i kastetti. Ve denilir: o bir yerdir; ve denilir: o, **اليستعور** denilen bir ağaçtır; [onunla] misvak yapılır.

(**سعط**) **السين** ve**العين** ve**الطاء** bir asıldır; o da, insana ilacın ağızdan verilmesidir; sonra onun üzerine yüklenilir. Ondandır: ona ilacı **أسعطته**; o da onu **فاسْتَعطَه([16])**. Ve **المُسْعُط([17])**: içine **السَّعوط** konulan şeydir. Ve **السَّعوط** ilaçtır; yapısının aslı **سَعَطَ**’tır. Ve bunun üzerine taşınan şeylerdendir onların sözü: onu mızrakla dürttüm de onu mızrağı **فأسعَطْتُه([18])**; Allah daha iyi bilir.
--------------ـــــ
([1]) Sadrı, lisanda (**سعف**) ve divanda 12’de olduğu gibi:
* وأركب في الروع خيفانة *
([2]) O, Ebû Züeyb el-Huzelî’dir. Divanı s. 4 ve el-Mufaddaliyât (2: 223), ve lisan (**سعل**، **مرع**).
([3]) Beyit tamamıyla:
أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع
([4]) el-Cemhere (3: 34).
([5]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([6]) Lisanda: "Ve o on yıldızdır; her biri **سعد**’dır. Dördü, ayın indiği menzillerdir; onlar **سعد الذابح** ve **سعد بلع** ve **سعد  السعود** ve **سعد الأخبية**’dir; ve onlar **الجدي** ve **الدلو** burçlarındadır. Ve altısı, ayın inmediği yerlerdir; onlar **سعد ناشرة** ve **سعد الملك** ve **سعد البهام** ve **سعد الهمام** ve **سعد البارع** ve **سعد مطر**’dır. Ve her **سعد** onlardan iki yıldızdır; her iki yıldız arasında gözle görülen ölçüde bir arşın kadardır".
([7]) Asılda: "yere yayılır, bitmesinde", tahrif.
([8]) **الشسع**, kesre ile: nalının kayışına bağlanan nalın bağı. Asılda: "**السبع**", doğrusu el-Mücmel ve lisan’dadır.
([9]) Cerîr divanı 280 ve Mu‘cemü’l-Büldân (**سعد**); o, **السين**’in dammasıyladır.
([10]) Lisanda: "Ve denilir: ateşi hareket ettirdiğin demir veya oduna **مسعر** ve **مسعار**".
([11]) Onun adı Mersed b. Ebî Humrân b. Muâviye’dir. el-Mu’telef 47.
([12]) Beyit el-Mücmel ve lisan (**سعر**) ve el-Mu’telef 47’dedir.
([13]) **السعر**, damma ile ve iki damma ile. Ve kitapta: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24].
([14]) Asılda: "**مشافره**", tahrif. El-Mücmel’de: "Ve devenin **مساعر**’i onun **مشاعره**’dir; ve onlar onun koltuk altları, uyluk içleri ve kuyruğunun köküdür; tüyü inceldiği yer. Ve denilir: bilakis onlar **المشاعر**’dir; çünkü onların üzerinde kıl vardır, bedeninin geri kalanı ise yündür".
([15]) Beyit, Urve divanı 89’da olduğu gibi, en-Nemir b. Tevleb’e de rivayet edilen beyitlerdendir; ve sadrı:
* أطعت الآمرين بصرم سلمى *         Divan rivayeti: "في عضاه اليستعور".
([16]) Asılda: "فأسعطه".
([17]) Minber gibi; ve **الميم** ve**العين**’in dammasıyla.
([18]) Asılda: "فأسعته", doğrusu el-Mücmel’dedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ع ط
أسعطته الدواءَ وسعّطتُه فاسْتَعَطَه، وعليك بالسعوط واستسعطني فأسعطته واجعل الدواء في المسعط فأسعطه‏.‏
وروت قرونها بالسليط والسعيط‏:‏ بدهن الزيت والخردل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أسعطته الرمح كقولك‏:‏ أوجرته‏.‏
وكقول المتنبي‏:‏ إذا وصفوا له داء بثغر سقاه أسنة الأسل النهـال وأسعطته كلكمة فما فهمها إذا بالغت في تفهيمه وأكثرت عليه‏.‏

##### Türkçe

س ع ط
Ona ilacı **أسعطته** ve onu **سعّطتُه**; böylece onu **فاسْتَعَطَه**. Ve sana **بالسعوط** (burundan verilen ilaç) gerekir; ve benden **استسعطني** (benden burundan ilaç vermemi istedi), ben de ona **فأسعطته** (burundan ilaç verdim). İlacı **في المسعط** (burundan ilaç verme aleti/kapı) içine koy da onu **فأسعطه** (burundan ilaç ver).

Onun boynuzlarını **بالسليط والسعيط** ile suladı: zeytinyağı ve hardal yağıyla.

Mecazdan: Mızrak onu **أسعطته**; senin “ona **أوجرته** (ağızdan ilaç verdim)” demen gibi.

Ve el-Mütenebbî’nin sözü gibi:
Ona bir hastalık tasvir ettiklerinde, bir ağızla, ona susuzluğu gideren mızrak uçlarını içirdi ve onu bir yumruk gibi **أسعطته**; onu anlamadı, ona anlatmada mübalağa ettiğinde ve onun üzerine çoğalttığında.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السُّعُوطُ والنُّشُوقُ والنُّشُوغُ في الأَنف، سعَطَه الدّواءَ يَسْعَطُه ويَسْعُطُه سَعْطاً، والضم أَعلى، والصاد في كل ذلك لغة عن اللحياني، قال ابن سيده: وأَرى هذا إِنما هو على المُضارَعة التي حكاها سيبويه في هذا وأَشبهه. وفي الحديث: شَرِبَ الدّواء واسْتَعَطَ، وأَسْعَطَه الدّواءَ أَيضاً، كلاهما: أَدخله أَنفه، وقد اسْتَعَطَ. أَسْعَطْتُ الرجُلَ فاسْتَعَطَ هو بنفسه.
والسَّعُوطُ، بالفتح، والصَّعوطُ: اسم الدواء يُصبُّ في الأَنف. والسَّعِيطُ والمِسْعَطُ والمُسْعُطُ: الإِناء يجعل فيه السَّعُوط ويصب منه في الأَنف، الأَخير نادر إِنما كان حكمه المِسْعَطَ، وهو أَحد ما جاء بالضم مما يُعْتَملُ به. وأَسْعَطْتُه الرُّمْحَ إِذا طَعَنْتَه في أَنفه، وفي الصحاح: في صدره.
ويقال: أَسْعَطْتُه علماً إِذا بالغت في إِفْهامه وتكرير ما تُعلِّمه عليه. واسْتَعَطَ البعيرُ: شَمَّ شيئاً من بول الناقة ثم ضربها فلم يُخْطِئ اللقح، فهذا قد يكون أَن يَشَمَّ شيئاً من بولها أَو يدخل في أَنفه منه شيء.
والسَّعِيطُ والسُّعاطُ: ذَكاء الرِّيح وحِدَّتُها ومُبالَغَتُها في الأَنف. والسُّعاط والسَّعِيطُ: الريح الطيبة من الخمر وغيرها من كل شيء، وتكون من الخَرْدَل. والسَّعِيطُ: دُهْنُ البان؛ وأَنشد ابن بري للعجاج يصف شَعَرَ امرأَة:
يُسْقَى السَّعِيطَ من رُفاضِ الصَّنْدَلِ
(* قوله «من رفاض» تقدّم للمؤلف في مادة رفض: في رفاض.)
والسَّعِيطُ: دُرْدِيُّ الخمر؛ قال الشاعر:
وطِوالِ القُرُونِ في مُسْبَكِرٍّ،
أُشْرِبَتْ بالسَّعِيطِ والسَّبَّابِ
(* قوله «والسباب» كذا في الأصل بموحدتين مضبوطاً، وفي شرح القاموس بياء تحتية ثم موحدة، والسياب البلح أَو البسر.)
والسَّعِيطُ: دُهْنُ الخَرْدل ودهن الزنبقِ. وقال أَبو حنيفة: السَّعِيطُ البانُ. وقال مرة: السُّعوط من السَّعْطِ كالنُّشوق من النشق. ويقال: هو طيب السُّعوطِ والسُّعاطِ والإِسْعاطِ؛ وأَنشد يصف إِبلاً وأَلبانها: حَمْضِيَّة طَيِّبة السُّعاطِ
وفي حديث أُمّ قيس بنت مِحْصَنٍ قالت: دخلت بابنٍ لي على رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، وقد أَعْلَقْتُ من العُذْرةِ، فقال: عَلامَ تَدْغَرْن أَوْلادَكُنَّ؟ عليكنَّ بهذا العُود الهِنديّ فإِنَّ فيه سبعةَ أَشَْفِيةٍ: يُسْعَطُ من العُذْرة، ويُلَدُّ من ذاتِ الجَنْبِ...

##### Türkçe

**السُّعُوطُ** ve **النُّشُوقُ** ve **النُّشُوغُ** burundadır; “ona ilacı **سعَطَه**” (yani) onu ilacıyla burundan verdi; onu **يَسْعَطُه** ve **يَسْعُطُه** (diye) **سَعْطاً** (olarak) yapar; ve (hareke olarak) damme daha üstündür; ve **الصاد** bütün bunlarda, **اللحياني**’den (nakledilen) bir dildir. İbn Sîde dedi: “Ve ben görüyorum ki bu ancak, Sîbeveyh’in bunda ve benzerinde hikâye ettiği **المُضارَعة** üzerinedir.” Ve hadiste: “İlacı içti ve **اسْتَعَطَ**”; ve “ilacı ona **أَسْعَطَه**” da (denir); ikisi de: onu burnuna soktu (demektir); ve o **اسْتَعَطَ** etmiştir. “Adamı **أَسْعَطْتُ**; o da kendi kendine **فاسْتَعَطَ** etti.”

Ve **السَّعُوطُ**, fetha ile, ve **الصَّعوطُ**: buruna dökülen ilacın adıdır.

Ve **السَّعِيطُ** ve **المِسْعَطُ** ve **المُسْعُطُ**: içine **السَّعُوطُ** konulan ve ondan buruna dökülen kaptır; sonuncusu nadirdir; hükmü ancak **المِسْعَطَ** idi; ve o, kendisiyle iş yapılan şeylerden damme ile gelenlerden biridir. Ve “mızrağı ona **أَسْعَطْتُ**” (denir), onu burnundan dürttüğün zaman; ve **الصحاح**’ta: göğsünden.

Ve denir: “Ona bir ilmi **أَسْعَطْتُ**”, onu anlamasında ve ona öğrettiğini onun üzerinde tekrar etmede aşırıya gittiğin zaman. Ve deve **اسْتَعَطَ** etti: dişi devenin idrarından bir şey kokladı, sonra onu vurdu da gebeliği ıskalamadı; şu hâlde bu, onun idrarından bir şey koklaması yahut ondan bir şeyin burnuna girmesi olabilir.

Ve **السَّعِيطُ** ve **السُّعاطُ**: rüzgârın keskinliği ve şiddeti ve burunda aşırıya varmasıdır. Ve **السُّعاط** ve **السَّعِيطُ**: şaraptan ve her şeyden başka şeylerden olan hoş koku; ve hardaldan da olur. Ve **السَّعِيطُ**: **دُهْنُ البان**; ve İbn Berrî, el-‘Accâc’dan, bir kadının saçını vasfederken (şu beyti) okudu:
يُسْقَى **السَّعِيطَ** من رُفاضِ الصَّنْدَلِ
(* Onun “من رفاض” sözü: müellifin **رفض** maddesinde geçti: “في رفاض”.)

Ve **السَّعِيطُ**: şarabın tortusudur; şair dedi:
وطِوالِ القُرُونِ في مُسْبَكِرٍّ،
أُشْرِبَتْ **بالسَّعِيطِ** والسَّبَّابِ
(* Onun “والسباب” sözü: asılda iki **ب** ile, ضبط edilmiş olarak böyledir; ve **شرح القاموس**’ta altta **ياء** sonra **موحدة** iledir; ve **السياب** hurma yahut olgunlaşmamış hurmadır.)

Ve **السَّعِيطُ**: hardal yağı ve zambak yağıdır. Ebû Hanîfe dedi: **السَّعِيطُ** **البان**dır. Bir defa da dedi: **السُّعوط** **السَّعْطِ**’tandır; **النُّشوق**’un **النشق**’tan olması gibi. Ve denir: o, **السُّعوطِ** ve **السُّعاطِ** ve **الإِسْعاطِ**’ın hoş kokulusudur; ve develeri ve sütlerini vasfederek (şu beyti) okudu:
حَمْضِيَّة طَيِّبة **السُّعاطِ**

Ümmü Kays bint Mihsan hadîsinde: dedi ki: “Bir oğlumla Allah’ın Resûlü’nün yanına girdim, Allah ona salât ve selâm etsin; ve ben onu **العُذْرةِ**’den dolayı **أَعْلَقْتُ** (yani boğazına bir şey takıldı); bunun üzerine dedi: ‘Çocuklarınızı niçin **تَدْغَرْن** ediyorsunuz? Size şu **العُود الهِنديّ** gerekir; çünkü onda yedi şifa vardır: **يُسْعَطُ** **من العُذْرة**’den (dolayı) burundan verilir; ve **يُلَدُّ** **من ذاتِ الجَنْبِ**’den (dolayı) ağızdan damlatılır...’”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ع ط * * الَّعُوطُ * بالفتح الدواء يُصب في الأنف وقد * أسْعَطَهُ فاسْتَعَطَ * هو بنفسه و * المُسْعُطُ * بضم السين والعين الإناء الذي يُجعل فيه السعوط وهو أحد ما جاء بالضم مما يُعتمل به

##### Türkçe

* س ع ط * * **الَّعُوطُ** * (fetha ile:) buruna dökülen ilaçtır; ve muhakkak ki onu **أسْعَطَهُ**; böylece o, kendi kendine **فاسْتَعَطَ**; ve **المُسْعُطُ** * (س ve ع’nin dammesiyle:) içine sa‘ût konulan kaptır; ve o, kendisiyle iş yapılan şeylerden damme ile gelmiş olanlardan biridir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سعطه الدواء، كمنعه، ونصره، يسعطه ويسعطه سعطا، والضم أعلى. وأسعطه إياه، وهذه عن ابن دريد وأبي عمرو. وقال الليث: وتقول: أسعطته سعطة واحدة، وإسعاطة واحدة، قال العجاج:
  والخطم عند محقن الإسعاط أدخله في أنفه فاستعط هو بنفسه. والسعوط، كصبور: ذلك الدواء الذي يصب في الأنف، والصاد لغة فيه عن اللحياني. قال ابن سيده: وأرى هذا إنما هو على المضارعة التي حكاها سيبويه في هذا وأشباهه. والمسعط، بالضم، وكمنبر، وهذه عن الليث، قال: لأنه أداة: ما يجعل فيه السعوط ويصب منه في الأنف، والأول نادر. قال الجوهري: وهو أحد ما جاء بالضم مما يعتمل به، زاد في العباب: كالمنخل، والمدق، والمكحلة، والمدهن، والمنصل للسيف. والسعيط: دردي الخمر، نقله الجوهري، وأنشد:
  وطوال القرون في مسبكر                      أشربت بالسعيط والسياب

  وقال أبو عبيد: السعيط: الريح الطيبة من خمر ونحوها، أو من كل شيء. قال ابن السكيت: ويكون من الخردل. قال أبو حنيفة: السعيط: البان. ونقل ابن بري عن بعضهم: السعيط: دهنه، وأنشد للعجاج يصف شعر امرأة:
  يسقى السعيط من رفاض الصندل ويقال: روت قرونها بالسليط والسعيط، أي بدهن الزيت، ودهن الخردل. والسعيط: حدة الريح ومبالغتها في الأنف، وذكاؤها، كالسعاط، بضم، يقال: هو طيب السعاط، وأنشد أبو حنيفة يصف إبلا وألبانها:
  حمضية طيبة السعاط واستعط البعير: شم شيئا من بول الناقة فدخل في أنفه منه شيء ثم ضربها فلم يخطئ اللقح. ومن المجاز: أسعطه علما، إذا بالغ في إفهامه وتكرير ما يعلمه عليه. ومن المجاز أيضا: أسعطه الرمح، إذا طعنه به في أنفه، كما هو نص العين. وفي الصحاح: أسعطته الرمح مثل أوجرته، إذا طعنته به في صدره. ومما يستدرك عليه: السعاط، كغراب: السعوط، حدة ريح الخردل. وقال الفراء: سعاط المسك: ريحه. والسعيط: المسعط. ودهن الزنبق. ويقال: هو طيب السعوط والسعاط والإسعاط. والسعيط: العرق.

الصعوط، كصبور: أهمله الجوهري، وقال اللحياني: هو السعوط بالسين، قال ابن سيده: أرى هذا إنما هو على المضارعة التي حكاها سيبويه في هذا وأشباهه. وصعطه، كمنعه ونصره، صعطا وصعوطا وأصعطه، لغة في سعطه وأسعطه.

##### Türkçe

**سعطه** ilaç, **منعه** ve **نصره** gibi; **يسعطه** ve **يسعطه** (diye) **سعطا** (yapar); ve (hareke) damme daha üstündür. Ve ona onu **أسعطه**; bu, İbn Düreyd ve Ebû Amr’dandır. Leys dedi: Ve dersin: onu bir **سعطة** ile **أسعطته**; ve bir **إسعاطة** ile. A‘câc dedi:
  Ve burun, **الإسعاط** şırıngası yanında; onu onun burnuna soktu da o, kendi kendine **استعط** etti. Ve **السعوط**, **صبور** gibi: o, buruna dökülen o ilaçtır; ve onda **الصاد** (kullanımı) bir dildir; Lihyânî’den. İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki bu, ancak Sîbeveyh’in bunda ve benzerlerinde hikâye ettiği **المضارعة** üzerinedir. Ve **المسعط**, damme ile, ve **منبر** gibi; bu da Leys’tendir; dedi: çünkü o bir âlettir: **السعوط**’un içine konulduğu ve ondan buruna döküldüğü şeydir; ve birincisi nâdirdir. Cevherî dedi: O, kendisiyle iş yapılan şeylerden damme ile gelenlerden biridir; **العباب**’da artırdı: **كالمنخل** ve **المدق** ve **المكحلة** ve **المدهن** ve kılıç için **المنصل** gibi. Ve **السعيط**: şarabın tortusu; Cevherî onu nakletti; ve şu beyti okudu:
  Ve uzun boynuzlular, **مسبكر** içinde;                      **السعيط** ve **السياب** ile içirildi.

  Ebû Ubeyd dedi: **السعيط**: şaraptan ve benzerinden, yahut her şeyden, hoş rüzgârdır. İbnü’s-Sikkît dedi: Hardaldan da olur. Ebû Hanîfe dedi: **السعيط**: **البان**’dır. İbn Berrî bazı kimselerden nakletti: **السعيط**: onun yağıdır; ve A‘câc’tan, bir kadının saçını vasfederken, şu beyti okudu:
  **السعيط** ile, sandalın döküntüsünden sulanır. Ve denilir: Boynuzlarını **السليط** ve **السعيط** ile suladı; yani zeytinyağı ve hardal yağı ile. Ve **السعيط**: rüzgârın keskinliği ve burunda aşırılığı, ve keskin kokusu; **السعاط** gibi, damme ile; denilir: o, **السعاط**’ı hoş olandır. Ebû Hanîfe, develeri ve sütlerini vasfederken, şu beyti okudu:
  Ekşi otlu, **السعاط**’ı hoş. Ve deve **استعط** etti: dişi devenin idrarından bir şeyi kokladı da ondan bir şey burnuna girdi; sonra onu vurdu da gebe olanı ıskalamadı. Mecazdan: ona bir ilmi **أسعطه** etti; onu anlamasında ve ona bildiğini tekrar etmede aşırıya gittiği zaman. Mecazdan yine: mızrağı ona **أسعطه** etti; onunla burnuna sapladığı zaman; tıpkı **العين**’in nassı olduğu gibi. **الصحاح**’ta: mızrağı ona **أسعطته**; **أوجرته** gibi; onunla göğsüne sapladığın zaman. Ve ondan üzerine istidrâk edilenler: **السعاط**, **غراب** gibi: **السعوط**; hardalın rüzgârının keskinliği. Ferrâ dedi: **سعاط المسك**: onun kokusu. Ve **السعيط**: **المسعط**. Ve zambak yağı. Ve denilir: o, **السعوط** ve **السعاط** ve **الإسعاط**’ı hoş olandır. Ve **السعيط**: terdir.

**الصعوط**, **صبور** gibi: Cevherî onu ihmal etti; Lihyânî dedi: o, **السين** ile **السعوط**’tur. İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki bu, ancak Sîbeveyh’in bunda ve benzerlerinde hikâye ettiği **المضارعة** üzerinedir. Ve **صعطه**, **منعه** ve **نصره** gibi; **صعطا** ve **صعوطا** (yapar); ve onu **أصعطه**; **سعطه** ve **أسعطه**’da bir dildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 سَعڤطَ see what next follows.

اسعطهُ
4 اسعطهُ ذ , (S,) or اسعطه دَوَآءً, (AA, IDrd, Mgh, Msb, K,) He poured, (S, Mgh, Msb,) or introduced, (K,) medicine into his (a man's, S) nose; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ سَعَطَهُ, aor. سَعُطَ and سَعَطَ , (K,) the former of which, namely سَعُطَ , is the more approved, inf. n. سَعْطٌ. (TA.) Both are also written with ص. (K and TA in art. صعط.) ― -b2- [Hence,] اسعطهُ الرُّمْحَ (tropical:) He pierced him in his nose with the spear: ('Eyn, K:) or it is like أَوْجَرَهُ, meaning he pierced him in his breast, or chest, with the spear. (S.) ― -b3- [Hence also,] اسعطهُ عِلْمًا (tropical:) He took extraordinary pains in making him to understand science, (K, TA,) and in repeating to him what he taught him. (TA.)

استعط
8 استعط ذ He (a man, S) poured medicine into his (i. e. his own) nose; or had it poured therein; (S, Mgh;) or introduced it, or had it introduced, therein: (K:) the pass. form, اُسْتُعِطَ, is not allowable. (Mgh.)

استسعط
10 استسعط ذ (assumed tropical:) He (a camel, TA) smelled the urine of the she-camel, (K,) or somewhat thereof, (TA,) and it, (K,) or some of it, (TA,) entered into his nose; (K;) then he covered her, and failed not to impregnate. (TA.)

سَعْطَةٌ وَاحِدَةٌ
سَعْطَةٌ وَاحِدَةٌ ذ A single introduction of medicine into the nose; as also واحدة ↓ اـِسْعَاطَةٌ. (Lth, K.)

سُعَاطٌ
سُعَاطٌ ذ : see سَعِيطٌ, in four places.

سَعُوطٌ
سَعُوطٌ ذ Medicine that is poured, (S, Mgh, Msb,) or introduced, (K,) into the nose; (S, Mgh, Msb, K;) [an errhine;] as also صَعُوطٌ; (Lh, K;) which is thought, by ISd, to be an instance of assimilation [like صِرَاطٌ for سِرَاطٌ] such as Sb mentions. (TA.) ― -b2- Also Sweat. (TA.)

سُعُوطٌ
سُعُوطٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

سَعِيطٌ
سَعِيطٌ ذ Sweet, or pleasant, odour, of wine and the like, or of anything: (A'Obeyd, K:) and sharpness, or pungency, of odour; as also ↓ سُعَاطٌ; (K;) the former, [for instance,] of mustard, (ISk,) and so ↓ سُعُوطٌ: (TA:) and المِسْكِ ↓ سُعَاطُ signifies the odour of musk. (Fr.) A rلjiz says, describing camels and their milk,
حَمْضيَّةٌ طَيِّبَةُ السُّعَاطِ
[That eat the plants called حَمْض, sweet in odour]. (AHn.) And you say, ↓ هُوَ طَيِّبُ السُّعُوطِ and ↓ الاـِسْعَاطِ [He, or it, is sweet in odour: but the latter is perhaps a mistranscription, for السُّعَاطِ]. (TA.) ― -b2- The dregs, lees, or sediment, of wine. (S, K.) ― -b3- The بَان [or ben]: (K:) the oil thereof: (IB, K:) the oil of mustard: (K:) and the oil of the زَنْبَق [or jasmine]. (TA.) -A2- I. q. مُسْعَطٌ [pass. part. n. of 4, q. v.]. (TA.)

اـِسْعَاطٌ
اـِسْعَاطٌ ذ : see the next preceding paragraph.

اـِسْعَاطَةٌ
اـِسْعَاطَةٌ ذ : see سَعْطَةٌ.

مُسْعُطٌ
مُسْعُطٌ ذ , (S, Msb, K,) and مِسْعَطٌ, (Lth, K,) the former an instance of the instr. n. with damm, (S, Msb, TA,) which is extr., (Msb, TA,) like مُنْخُلٌ &c., (TA,) The thing, (K,) or vessel, or receptacle, (S, Msb,) into which سَعُوط is put, (S, Msb, K,) and from which it is poured into the nose. (K.)

##### Türkçe

1 **سَعڤطَ**: aşağıda ardından gelen şeye bak.

**اسعطهُ**
4 **اسعطهُ** ذ , (S,) veya **اسعطه دَوَآءً**, (AA, IDrd, Mgh, Msb, K,) onun (bir adamın, S) burnuna ilaç döktü, (S, Mgh, Msb,) veya soktu; (K;) bunun gibi ↓ **سَعَطَهُ**, muzârîsi **سَعُطَ** ve **سَعَطَ**, (K,) bunlardan birincisi, yani **سَعُطَ**, daha makbul olandır, mastarı **سَعْطٌ**. (TA.) İkisi de ص ile de yazılır. (K ve TA, madde **صعط**’ta.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اسعطهُ الرُّمْحَ** (mecaz:) onu mızrakla burnundan deldi: ('Eyn, K:) yahut o, **أَوْجَرَهُ** gibidir; mânâsı, onu mızrakla göğsünden, yahut sinesinden deldi. (S.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **اسعطهُ عِلْمًا** (mecaz:) ona ilmi anlamasını sağlamakta olağanüstü zahmet çekti, (K, TA,) ve ona öğrettiğini ona tekrar etmekte. (TA.)

**استعط**
8 **استعط** ذ O (bir adam, S) kendi burnuna ilaç döktü; yahut onun içine döktürdü; (S, Mgh;) yahut onu onun içine soktu, yahut sokturdu: (K:) meçhul şekil, **اُسْتُعِطَ**, câiz değildir. (Mgh.)

**استسعط**
10 **استسعط** ذ (farz edilen mecaz:) O (bir deve, TA) dişi devenin idrarını kokladı, (K,) yahut ondan bir miktarını, (TA,) ve o, (K,) yahut onun bir kısmı, (TA,) onun burnuna girdi; (K;) sonra onu aşdı ve döllemekte geri kalmadı. (TA.)

**سَعْطَةٌ وَاحِدَةٌ**
**سَعْطَةٌ وَاحِدَةٌ** ذ Burna ilacın bir defalık sokulması; bunun gibi واحدة ↓ **اـِسْعَاطَةٌ**. (Lth, K.)

**سُعَاطٌ**
**سُعَاطٌ** ذ : dört yerde **سَعِيطٌ**’e bak.

**سَعُوطٌ**
**سَعُوطٌ** ذ Burna dökülen, (S, Mgh, Msb,) yahut sokulan, (K,) ilaç; (S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi **صَعُوطٌ**; (Lh, K;) ki bunun, ISd tarafından, Sb’nin zikrettiği türden [**صِرَاطٌ**’un **سِرَاطٌ** yerine olması gibi] bir benzeştirme örneği olduğu sanılır. (TA.) ― -b2- Ayrıca Ter. (TA.)

**سُعُوطٌ**
**سُعُوطٌ** ذ : iki yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**سَعِيطٌ**
**سَعِيطٌ** ذ Şarabın ve benzerinin, yahut herhangi bir şeyin tatlı, yahut hoş, kokusu: (A'Obeyd, K:) ve kokunun keskinliği, yahut yakıcılığı; bunun gibi ↓ **سُعَاطٌ**; (K;) birincisi, [meselâ,] hardalın, (ISk,) ve bunun gibi ↓ **سُعُوطٌ: (TA:) ve **المِسْكِ** ↓ **سُعَاطُ** miskin kokusu demektir. (Fr.) Bir رجز şairi, develeri ve onların sütünü vasfederek, der ki,
حَمْضيَّةٌ طَيِّبَةُ السُّعَاطِ
[حَمْض denilen bitkileri yiyen, kokusu tatlı olan]. (AHn.) Ve dersin ki, ↓ **هُوَ طَيِّبُ السُّعُوطِ** ve ↓ **الاـِسْعَاطِ** [O, yahut o şey, kokusu tatlıdır: fakat ikincisi belki **السُّعَاطِ** yerine bir yanlış yazımdır]. (TA.) ― -b2- Şarabın tortusu, posası, yahut çökeltisi. (S, K.) ― -b3- **بَان** [yahut ben]: (K:) onun yağı: (IB, K:) hardalın yağı: (K:) ve **زَنْبَق** [yahut yasemin] yağı. (TA.) -A2- I. q. **مُسْعَطٌ** [4’ün meçhul ism-i mef‘ûlü, ona bak]. (TA.)

**اـِسْعَاطٌ**
**اـِسْعَاطٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**اـِسْعَاطَةٌ**
**اـِسْعَاطَةٌ** ذ : **سَعْطَةٌ**’ye bak.

**مُسْعُطٌ**
**مُسْعُطٌ** ذ , (S, Msb, K,) ve **مِسْعَطٌ**, (Lth, K,) birincisi damme ile âlet ismi babından bir örnektir, (S, Msb, TA,) ki bu, (Msb, TA,) **مُنْخُلٌ** vb. gibi, (TA,) şâzdır, (Msb, TA,) **سَعُوط**’un içine konulduğu şey, (K,) yahut kap, yahut hazne, (S, Msb,) ve ondan burna döküldüğü şeydir. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَعَطَ
سَعَطَ A ,  U ( n. ac. سَعْط 1 ),
a.  Made to sniff; injected through the nose.

أَسْعَطَ
أَسْعَطَ IV ,
a.  see I .

b.  Ran through the nose ... with.

c.  Inculcated, instilled into ( knowledge ).

سَعْطَة
سَعْطَة 1t ,
a.  Injection.

سُعَاْط
سُعَاْط 24 ,
a.  Pungency; strong smell; odour.

سَعِيْط
سَعِيْط 25 ,
a.  see 24 .

b.  Dregs, lees of wine.

c.  Tartar.

d.  Jasmine-oil.

e.  Nutmeg.

سَعُوْط
سَعُوْط 26 ,
a.  Snuff.

b.  Injection, errhine.

##### Türkçe

سَعَطَ
**سَعَطَ** A , U (n. ac. **سَعْط** 1),
a. Koklattı; burun yoluyla içeri verdi.

أَسْعَطَ
**أَسْعَطَ** IV,
a. I’e bak.

b. Burundan ... ile akıttı.

c. (Bilgiyi) içine yerleştirdi, telkin etti.

سَعْطَة
**سَعْطَة** 1t,
a. Enjeksiyon.

سُعَاْط
**سُعَاْط** 24,
a. Keskinlik; kuvvetli koku; koku.

سَعِيْط
**سَعِيْط** 25,
a. 24’e bak.

b. Şarabın tortusu, dibi.

c. Tartar.

d. Yasemin yağı.

e. Muskat.

سَعُوْط
**سَعُوْط** 26,
a. Burun otu.

b. Enjeksiyon, buruna çekilen ilaç.
