# سعط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سعط

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان عطس: المَعْطِسُ:الأنف من يَعْطُسُ، والمعطِسُ من يَعْطِسُ. قال:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
أي: كريم الأنف. أخبر أنه حميّ الأنف منيع. وهذا رجل كان له عليه دين فجحد إياه.
يقال: عَطَسَ يَعْطُسُ عُطاساً وعَطِسَ يَعْطَسْ عَطَساً.
ويقال: كان سبب عطسة آدم عليه السلام أن الرّوح جرى في جسده، فتنفّس فخرج من خياشيمه فصارت عَطْسَة فقال: الحمد لله إلهاماً من الله فقال له ربّه: يرحمك الله، فسبقت رحمته غضبه، فصارت سنّة التّسميت للعاطس.
وعَطَسَ الصبح: انفلق، ولذلك سّمي الصبح عُطاساً. قال أبو ليلى: هو قبل أن ينتبه أحد فيعطس، وذلك بليل. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
وقال عرّام السُّلَميّ: لأن الإنسانَ يعطُسِ قرب الصباح، والعطاس للإنسان مثل الكُداس للبهائم.
سعط: أَسْعَطْتُهُ دواءً فاسْتَعَطَهُ. والسَّعُوطُ: اسمُ ذلك الدواء.
وطعنته فأسْعَطْته الرّمح، أي: جعلته في أنفه.
والمُسْعُط: الذي يجعل فيه الدّواء، على مُفْعُل، لأنّه أداة. والمَسْعَطُ أصل بنائه، وقال غيره بالكسر وليس بشيء.
أسعطته سعطة واحدة وإسعاطة واحدة، فهو مُسْعَطٌ وسَعيطٌ.
سطع: كل شيء ينتشر فينبسط نحو البرق والغبار والريح الطّيبة يقال: سَطَعَ سُطُوعا.
قال:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
وسَطَع الظليم، أي: رفع رأسَهُ، ومدّ عُنُقَّه. وظليم أسْطَعُ: طويل العنق، وقياس فعله: سَطَع سَطَعاً، والأنثى: سطعاء مثل حمراء هذا من النعت.
ومن رفع العنق فقد سَطَع يَسْطَعُ سَطْعاً.
وسِطاعُ الخباء: خشبة تنصب في وسطه ووسط الرواق ونحوهما.
وثلاثة أَسْطِعة وجمعه لأكثر العدد سُطُع. قال:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
وذلك أنّهم دخلوا عليه قبّته.
والسَّطْعُ أن تَسْطَعَ شيئاً براحتك أو أصابعك ضرباً. وتقول: سمعت لوقعه سَطَعاً شديداً، تعني صوت ضربة أو رمية، وإنما ثقلت سَطَعاً، لأنه حكاية، وليس بنعت ولا مصدر.
وتقول: أسطعته إسطاعة. قال عرّام: إذا قويت عليه، والاستطاعة تجري مجرى القدرة.
طسع: الطسع: الرجل الذي لا غيرة له. طسع طسعاً، أي: ذهبت غيرته. وطزع لغة.

### Türkçe

باب **العين** ve **السين** ve **الطاء** onlarla birlikte

ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات **ط ع س** - **ع س ط** مهملan

**عطس**: **المَعْطِسُ**: **يَعْطُسُ** olanın burnu; ve **المعطِسُ**: **يَعْطِسُ** olan. Dedi ki:
Ey kavmim, **العَرَنْدَسِ** hakkında ne çare var,
vaadi bozan, uzun uzun (vaat eden), iflas etmiş,
ve o, buna rağmen **المعطِس**i kerimdir,
yani: burnu kerimdir. Onun, burnu hamiyy (onurlu/izzetli) ve menî‘ (ulaşılamaz/korunaklı) olduğunu haber verdi. Bu, kendisinin üzerinde bir borcu olan bir adam idi; onu inkâr etti.

Denilir: **عَطَسَ** **يَعْطُسُ** **عُطاساً**; ve **عَطِسَ** **يَعْطَسْ** **عَطَساً**.

Ve denilir: Âdem عليه السلام’ın **عطسة**sinin sebebi, ruhun onun bedeninde akması idi; böylece nefes aldı, sonra onun **خياشيمه**’inden çıktı; böylece bir **عَطْسَة** oldu; Allah’tan bir ilham olarak “**الحمد لله**” dedi; Rabbi ona: “**يرحمك الله**” dedi; böylece O’nun rahmeti gazabını geçti; böylece **التّسميت** sünneti, **العاطس** için oldu.

Ve **عَطَسَ** sabah: yarıldı; bu yüzden sabah **عُطاساً** diye adlandırıldı. Ebû Leylâ dedi: O, birinin uyanıp da hapşırmasından önce olandır; bu ise gecedendir. İmru’ul-Kays dedi ki:
Ve ben, **العُطاس**tan önce, yüzen (at) ile sabahlarım,		çevik; çöl ceylanı gibi, yanlara meyilli.

Ve ‘Arrâm es-Sülemî dedi: Çünkü insan, sabaha yakın hapşırır; ve **العطاس** insan için, **الكُداس**ın (tepinme/çifte atma) hayvanlar için olduğu gibidir.

**سعط**: Ona bir ilaç **أَسْعَطْتُهُ**; o da onu **فاسْتَعَطَهُ**. Ve **السَّعُوطُ**: o ilacın adıdır.

Ve onu mızrakla vurdum; böylece mızrak onu **فأسْعَطْته**; yani: onu burnuna koydum.

Ve **المُسْعُط**: içine ilacın konulduğu şey; **مُفْعُل** üzere; çünkü o bir alettir. Ve **المَسْعَطُ** onun bina (kalıp) asl(ıdır). Başkası kesre ile (okunur) dedi; fakat bir şey değildir.

Ona bir tek **سعطة** ve bir tek **إسعاطة** **أسعطته**; böylece o **مُسْعَطٌ** ve **سَعيطٌ**dur.

**سطع**: Her şey ki yayılır da genişler; şimşek, toz ve güzel koku veren rüzgâr gibi; denilir: **سَطَعَ** **سُطُوعا**. Dedi ki:
Bir **مشمولةٍ**; **عَرْفَج**’in taze biteniyle karıştırıldı,		tepeleri yükselen, yayılan bir ateşin dumanı gibi.

Ve **سَطَع** devekuşu erkeği; yani: başını kaldırdı ve boynunu uzattı. Ve **ظليم** **أسْطَعُ**: uzun boyunlu. Fiilinin kıyası: **سَطَع** **سَطَعاً**. Dişisi: **سطعاء**; **حمراء** gibi; bu, sıfatlandırmadandır.

Ve boynu kaldıran kimse, muhakkak **سَطَع** **يَسْطَعُ** **سَطْعاً**.

Ve **سِطاعُ** çadırın: onun ortasına ve revakın ortasına ve benzerlerine dikilen bir ağaç parçasıdır.

Ve üç **أَسْطِعة**; ve onun çoğulunu daha çok sayı için **سُطُع** (yapar). Dedi ki:
Onlar, eskiden **قسطوا** edenler değil midir,		Nu‘mân’a karşı; ve **السِطاعا**’ya atıldılar.

Bu, onların onun kubbesine girmiş olmaları sebebiyledir.

Ve **السَّطْعُ**: avucunla yahut parmaklarınla bir şeyi vurarak **تَسْطَعَ** etmendir. Ve dersin: “Onun düşüşünün/vuruşunun işitilmesinde şiddetli bir **سَطَعاً** işittim”; bir darbenin yahut bir atışın sesini kastedersin. Ancak **سَطَعاً** ağırlaştırıldı; çünkü o bir taklittir; sıfat da değildir, mastar da değildir.

Ve dersin: Onu bir **إسطاعة** ile **أسطعته**. ‘Arrâm dedi: Ona karşı kuvvetli olduğun zaman; ve **الاستطاعة**, **القدرة**nin yürüdüğü yol üzere yürür.

**طسع**: **الطسع**: kıskançlığı olmayan adam. **طسع** **طسعاً**; yani: kıskançlığı gitti. Ve **طزع** bir lehçedir.
