# سعط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سعط

السُّعُوطُ والنُّشُوقُ والنُّشُوغُ في الأَنف، سعَطَه الدّواءَ يَسْعَطُه ويَسْعُطُه سَعْطاً، والضم أَعلى، والصاد في كل ذلك لغة عن اللحياني، قال ابن سيده: وأَرى هذا إِنما هو على المُضارَعة التي حكاها سيبويه في هذا وأَشبهه. وفي الحديث: شَرِبَ الدّواء واسْتَعَطَ، وأَسْعَطَه الدّواءَ أَيضاً، كلاهما: أَدخله أَنفه، وقد اسْتَعَطَ. أَسْعَطْتُ الرجُلَ فاسْتَعَطَ هو بنفسه.
والسَّعُوطُ، بالفتح، والصَّعوطُ: اسم الدواء يُصبُّ في الأَنف. والسَّعِيطُ والمِسْعَطُ والمُسْعُطُ: الإِناء يجعل فيه السَّعُوط ويصب منه في الأَنف، الأَخير نادر إِنما كان حكمه المِسْعَطَ، وهو أَحد ما جاء بالضم مما يُعْتَملُ به. وأَسْعَطْتُه الرُّمْحَ إِذا طَعَنْتَه في أَنفه، وفي الصحاح: في صدره.
ويقال: أَسْعَطْتُه علماً إِذا بالغت في إِفْهامه وتكرير ما تُعلِّمه عليه. واسْتَعَطَ البعيرُ: شَمَّ شيئاً من بول الناقة ثم ضربها فلم يُخْطِئ اللقح، فهذا قد يكون أَن يَشَمَّ شيئاً من بولها أَو يدخل في أَنفه منه شيء.
والسَّعِيطُ والسُّعاطُ: ذَكاء الرِّيح وحِدَّتُها ومُبالَغَتُها في الأَنف. والسُّعاط والسَّعِيطُ: الريح الطيبة من الخمر وغيرها من كل شيء، وتكون من الخَرْدَل. والسَّعِيطُ: دُهْنُ البان؛ وأَنشد ابن بري للعجاج يصف شَعَرَ امرأَة:
يُسْقَى السَّعِيطَ من رُفاضِ الصَّنْدَلِ
(* قوله «من رفاض» تقدّم للمؤلف في مادة رفض: في رفاض.)
والسَّعِيطُ: دُرْدِيُّ الخمر؛ قال الشاعر:
وطِوالِ القُرُونِ في مُسْبَكِرٍّ،
أُشْرِبَتْ بالسَّعِيطِ والسَّبَّابِ
(* قوله «والسباب» كذا في الأصل بموحدتين مضبوطاً، وفي شرح القاموس بياء تحتية ثم موحدة، والسياب البلح أَو البسر.)
والسَّعِيطُ: دُهْنُ الخَرْدل ودهن الزنبقِ. وقال أَبو حنيفة: السَّعِيطُ البانُ. وقال مرة: السُّعوط من السَّعْطِ كالنُّشوق من النشق. ويقال: هو طيب السُّعوطِ والسُّعاطِ والإِسْعاطِ؛ وأَنشد يصف إِبلاً وأَلبانها: حَمْضِيَّة طَيِّبة السُّعاطِ
وفي حديث أُمّ قيس بنت مِحْصَنٍ قالت: دخلت بابنٍ لي على رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، وقد أَعْلَقْتُ من العُذْرةِ، فقال: عَلامَ تَدْغَرْن أَوْلادَكُنَّ؟ عليكنَّ بهذا العُود الهِنديّ فإِنَّ فيه سبعةَ أَشَْفِيةٍ: يُسْعَطُ من العُذْرة، ويُلَدُّ من ذاتِ الجَنْبِ...

### Türkçe

**السُّعُوطُ** ve **النُّشُوقُ** ve **النُّشُوغُ** burundadır; “ona ilacı **سعَطَه**” (yani) onu ilacıyla burundan verdi; onu **يَسْعَطُه** ve **يَسْعُطُه** (diye) **سَعْطاً** (olarak) yapar; ve (hareke olarak) damme daha üstündür; ve **الصاد** bütün bunlarda, **اللحياني**’den (nakledilen) bir dildir. İbn Sîde dedi: “Ve ben görüyorum ki bu ancak, Sîbeveyh’in bunda ve benzerinde hikâye ettiği **المُضارَعة** üzerinedir.” Ve hadiste: “İlacı içti ve **اسْتَعَطَ**”; ve “ilacı ona **أَسْعَطَه**” da (denir); ikisi de: onu burnuna soktu (demektir); ve o **اسْتَعَطَ** etmiştir. “Adamı **أَسْعَطْتُ**; o da kendi kendine **فاسْتَعَطَ** etti.”

Ve **السَّعُوطُ**, fetha ile, ve **الصَّعوطُ**: buruna dökülen ilacın adıdır.

Ve **السَّعِيطُ** ve **المِسْعَطُ** ve **المُسْعُطُ**: içine **السَّعُوطُ** konulan ve ondan buruna dökülen kaptır; sonuncusu nadirdir; hükmü ancak **المِسْعَطَ** idi; ve o, kendisiyle iş yapılan şeylerden damme ile gelenlerden biridir. Ve “mızrağı ona **أَسْعَطْتُ**” (denir), onu burnundan dürttüğün zaman; ve **الصحاح**’ta: göğsünden.

Ve denir: “Ona bir ilmi **أَسْعَطْتُ**”, onu anlamasında ve ona öğrettiğini onun üzerinde tekrar etmede aşırıya gittiğin zaman. Ve deve **اسْتَعَطَ** etti: dişi devenin idrarından bir şey kokladı, sonra onu vurdu da gebeliği ıskalamadı; şu hâlde bu, onun idrarından bir şey koklaması yahut ondan bir şeyin burnuna girmesi olabilir.

Ve **السَّعِيطُ** ve **السُّعاطُ**: rüzgârın keskinliği ve şiddeti ve burunda aşırıya varmasıdır. Ve **السُّعاط** ve **السَّعِيطُ**: şaraptan ve her şeyden başka şeylerden olan hoş koku; ve hardaldan da olur. Ve **السَّعِيطُ**: **دُهْنُ البان**; ve İbn Berrî, el-‘Accâc’dan, bir kadının saçını vasfederken (şu beyti) okudu:
يُسْقَى **السَّعِيطَ** من رُفاضِ الصَّنْدَلِ
(* Onun “من رفاض” sözü: müellifin **رفض** maddesinde geçti: “في رفاض”.)

Ve **السَّعِيطُ**: şarabın tortusudur; şair dedi:
وطِوالِ القُرُونِ في مُسْبَكِرٍّ،
أُشْرِبَتْ **بالسَّعِيطِ** والسَّبَّابِ
(* Onun “والسباب” sözü: asılda iki **ب** ile, ضبط edilmiş olarak böyledir; ve **شرح القاموس**’ta altta **ياء** sonra **موحدة** iledir; ve **السياب** hurma yahut olgunlaşmamış hurmadır.)

Ve **السَّعِيطُ**: hardal yağı ve zambak yağıdır. Ebû Hanîfe dedi: **السَّعِيطُ** **البان**dır. Bir defa da dedi: **السُّعوط** **السَّعْطِ**’tandır; **النُّشوق**’un **النشق**’tan olması gibi. Ve denir: o, **السُّعوطِ** ve **السُّعاطِ** ve **الإِسْعاطِ**’ın hoş kokulusudur; ve develeri ve sütlerini vasfederek (şu beyti) okudu:
حَمْضِيَّة طَيِّبة **السُّعاطِ**

Ümmü Kays bint Mihsan hadîsinde: dedi ki: “Bir oğlumla Allah’ın Resûlü’nün yanına girdim, Allah ona salât ve selâm etsin; ve ben onu **العُذْرةِ**’den dolayı **أَعْلَقْتُ** (yani boğazına bir şey takıldı); bunun üzerine dedi: ‘Çocuklarınızı niçin **تَدْغَرْن** ediyorsunuz? Size şu **العُود الهِنديّ** gerekir; çünkü onda yedi şifa vardır: **يُسْعَطُ** **من العُذْرة**’den (dolayı) burundan verilir; ve **يُلَدُّ** **من ذاتِ الجَنْبِ**’den (dolayı) ağızdan damlatılır...’”
