# سعط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سعط

سعطه الدواء، كمنعه، ونصره، يسعطه ويسعطه سعطا، والضم أعلى. وأسعطه إياه، وهذه عن ابن دريد وأبي عمرو. وقال الليث: وتقول: أسعطته سعطة واحدة، وإسعاطة واحدة، قال العجاج:
  والخطم عند محقن الإسعاط أدخله في أنفه فاستعط هو بنفسه. والسعوط، كصبور: ذلك الدواء الذي يصب في الأنف، والصاد لغة فيه عن اللحياني. قال ابن سيده: وأرى هذا إنما هو على المضارعة التي حكاها سيبويه في هذا وأشباهه. والمسعط، بالضم، وكمنبر، وهذه عن الليث، قال: لأنه أداة: ما يجعل فيه السعوط ويصب منه في الأنف، والأول نادر. قال الجوهري: وهو أحد ما جاء بالضم مما يعتمل به، زاد في العباب: كالمنخل، والمدق، والمكحلة، والمدهن، والمنصل للسيف. والسعيط: دردي الخمر، نقله الجوهري، وأنشد:
  وطوال القرون في مسبكر                      أشربت بالسعيط والسياب

  وقال أبو عبيد: السعيط: الريح الطيبة من خمر ونحوها، أو من كل شيء. قال ابن السكيت: ويكون من الخردل. قال أبو حنيفة: السعيط: البان. ونقل ابن بري عن بعضهم: السعيط: دهنه، وأنشد للعجاج يصف شعر امرأة:
  يسقى السعيط من رفاض الصندل ويقال: روت قرونها بالسليط والسعيط، أي بدهن الزيت، ودهن الخردل. والسعيط: حدة الريح ومبالغتها في الأنف، وذكاؤها، كالسعاط، بضم، يقال: هو طيب السعاط، وأنشد أبو حنيفة يصف إبلا وألبانها:
  حمضية طيبة السعاط واستعط البعير: شم شيئا من بول الناقة فدخل في أنفه منه شيء ثم ضربها فلم يخطئ اللقح. ومن المجاز: أسعطه علما، إذا بالغ في إفهامه وتكرير ما يعلمه عليه. ومن المجاز أيضا: أسعطه الرمح، إذا طعنه به في أنفه، كما هو نص العين. وفي الصحاح: أسعطته الرمح مثل أوجرته، إذا طعنته به في صدره. ومما يستدرك عليه: السعاط، كغراب: السعوط، حدة ريح الخردل. وقال الفراء: سعاط المسك: ريحه. والسعيط: المسعط. ودهن الزنبق. ويقال: هو طيب السعوط والسعاط والإسعاط. والسعيط: العرق.

الصعوط، كصبور: أهمله الجوهري، وقال اللحياني: هو السعوط بالسين، قال ابن سيده: أرى هذا إنما هو على المضارعة التي حكاها سيبويه في هذا وأشباهه. وصعطه، كمنعه ونصره، صعطا وصعوطا وأصعطه، لغة في سعطه وأسعطه.

### Türkçe

**سعطه** ilaç, **منعه** ve **نصره** gibi; **يسعطه** ve **يسعطه** (diye) **سعطا** (yapar); ve (hareke) damme daha üstündür. Ve ona onu **أسعطه**; bu, İbn Düreyd ve Ebû Amr’dandır. Leys dedi: Ve dersin: onu bir **سعطة** ile **أسعطته**; ve bir **إسعاطة** ile. A‘câc dedi:
  Ve burun, **الإسعاط** şırıngası yanında; onu onun burnuna soktu da o, kendi kendine **استعط** etti. Ve **السعوط**, **صبور** gibi: o, buruna dökülen o ilaçtır; ve onda **الصاد** (kullanımı) bir dildir; Lihyânî’den. İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki bu, ancak Sîbeveyh’in bunda ve benzerlerinde hikâye ettiği **المضارعة** üzerinedir. Ve **المسعط**, damme ile, ve **منبر** gibi; bu da Leys’tendir; dedi: çünkü o bir âlettir: **السعوط**’un içine konulduğu ve ondan buruna döküldüğü şeydir; ve birincisi nâdirdir. Cevherî dedi: O, kendisiyle iş yapılan şeylerden damme ile gelenlerden biridir; **العباب**’da artırdı: **كالمنخل** ve **المدق** ve **المكحلة** ve **المدهن** ve kılıç için **المنصل** gibi. Ve **السعيط**: şarabın tortusu; Cevherî onu nakletti; ve şu beyti okudu:
  Ve uzun boynuzlular, **مسبكر** içinde;                      **السعيط** ve **السياب** ile içirildi.

  Ebû Ubeyd dedi: **السعيط**: şaraptan ve benzerinden, yahut her şeyden, hoş rüzgârdır. İbnü’s-Sikkît dedi: Hardaldan da olur. Ebû Hanîfe dedi: **السعيط**: **البان**’dır. İbn Berrî bazı kimselerden nakletti: **السعيط**: onun yağıdır; ve A‘câc’tan, bir kadının saçını vasfederken, şu beyti okudu:
  **السعيط** ile, sandalın döküntüsünden sulanır. Ve denilir: Boynuzlarını **السليط** ve **السعيط** ile suladı; yani zeytinyağı ve hardal yağı ile. Ve **السعيط**: rüzgârın keskinliği ve burunda aşırılığı, ve keskin kokusu; **السعاط** gibi, damme ile; denilir: o, **السعاط**’ı hoş olandır. Ebû Hanîfe, develeri ve sütlerini vasfederken, şu beyti okudu:
  Ekşi otlu, **السعاط**’ı hoş. Ve deve **استعط** etti: dişi devenin idrarından bir şeyi kokladı da ondan bir şey burnuna girdi; sonra onu vurdu da gebe olanı ıskalamadı. Mecazdan: ona bir ilmi **أسعطه** etti; onu anlamasında ve ona bildiğini tekrar etmede aşırıya gittiği zaman. Mecazdan yine: mızrağı ona **أسعطه** etti; onunla burnuna sapladığı zaman; tıpkı **العين**’in nassı olduğu gibi. **الصحاح**’ta: mızrağı ona **أسعطته**; **أوجرته** gibi; onunla göğsüne sapladığın zaman. Ve ondan üzerine istidrâk edilenler: **السعاط**, **غراب** gibi: **السعوط**; hardalın rüzgârının keskinliği. Ferrâ dedi: **سعاط المسك**: onun kokusu. Ve **السعيط**: **المسعط**. Ve zambak yağı. Ve denilir: o, **السعوط** ve **السعاط** ve **الإسعاط**’ı hoş olandır. Ve **السعيط**: terdir.

**الصعوط**, **صبور** gibi: Cevherî onu ihmal etti; Lihyânî dedi: o, **السين** ile **السعوط**’tur. İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki bu, ancak Sîbeveyh’in bunda ve benzerlerinde hikâye ettiği **المضارعة** üzerinedir. Ve **صعطه**, **منعه** ve **نصره** gibi; **صعطا** ve **صعوطا** (yapar); ve onu **أصعطه**; **سعطه** ve **أسعطه**’da bir dildir.
