# سعف (س-ع-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ع - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و السين والفاء معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع-مستعملات ف ع س- ف س ع مهملان.
عسف:
العَسْفُ: السّيُر على غير هُدى، وركوب الأمر من غير تدبير، وركوب مفازة بغير قصد، ومنه التعسف. قال:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ		في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ
والعسيف: الأجير. قال:
كالعسيف المربوع شل جمالا		ماله دون منزلٍ من بـيات
وعَسَفَ البعيرُ يَعْسِفُ عَسْفا وعُسوفا إذا كان في حشرجة الموت، وهو مثل النزع للإنسان وهو أهون من كرير الحشرجة.
وعُسْفان: موضع بالحجاز.
عفس:
العَفْسُ: شدة سوق الإبل. قال:
يَعْفِسُها السّواقُ كلَّ مَعْفِسِ
والرجل يَعْفِسُ المرأة برجله إذا ضربها على عجيزتها، يعافسها وتعافسه.
قال غيره: المعافسة: المعاركة في جدّ أو لعب، وأصله اللعب.
والعِفاسُ: اسم ناقة. قال:
أشلى العِفاسَ وبَرْوَعا
والعَفْسُ. أن تُردَّ رأس الدابّة إلى صدرها.
سعف:
السَّعَفُ: أغصان النخلة. الواحدة: سَعَفَةٌ. وأكثر ما يقال ذلك إذا يبست، فإذا كانت رطبة فهي شطبة.
وشبه امرؤ القيس ناصية الفرس بسَعَفِ النّخل حيث يقول:
وأركب في الرّوعِ خيفانةً		كسا وجْهَها سَعَفٌ منتشرْ
والسَّعْفَةُ قروحٌ تخرُجُ على رأس الصبيّ في وجهه، سُعِفَ الصبيُّ إذا ظهر به ذلك فهو معسوف.
والإسعافُ: قضاء الحاجة.
والمساعَفَةُ: المواتاة على الأمر في حسن معاونة. قال:
وإذْ أُمُّ عمّارٍ صديقٌ مساعفُ
سفع:
السُّفْعُ: أُثْفِيَةٌ من حديد يوضع عليها القدر. الواحدة سفعاء بوزن حمراء. وسُمَي سفعا لسواده وشَبهِت الشعراء به. فسمَّوْا ثلاثة أحجار يُنْصَب عليها القدرُ سُفعاً.
والسَّفَعُ: سفعة سوداء في خدّي المرأة الشاحبة.
وكلّ صقر أسفع، وكل ثور وحشي أسفع. وكل من النعام أسفع، وكل سُوذانِقٍ أسفع. وحمامة سفعاء صارت سُفْعَتُها في عنقها دوين الرأس في موضع العِلاطَيْنِ.
قال حميد:
من الوُرقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكرتْ		فُروعَ أَشاءٍ مَطْلَعَ الشّمسِ أسحما
والنارُ تَسْفَعُ الشيء إذا لفحته لفحاً يسيراً فغيّرت لون بشرته سَفْعاً.
وسَفَعَتْه السَّموم. والسَّوافعُ لوافعُ السَّموم.
والسُّفْعَةُ ما في دمنة الدّار من زِبْلٍ أو رماد أو قُمام متلبّد فتراه مخالفا للون الأرض في مواضع. ولا تكون السُّفْعَةُ في اللون إلا سوادا مُشْرَبا حمرة. قال:
..... سُــفَـــعـــاً		كما تُنَشَّرُ بعدَ الطَّيَّةِ الكُتُبُ

وسَفَعَ الطائر لطيمتَه، أي: لطمَهُ. وسَفَعْتُ وجهَ فلانٍ بيدي، وسفَعْت رأسَهُ بالعصا. وسفعتُ بناصيته إذا قبضت عليها فاجتذبتها. وكان عبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: اسْفَعَا بيده، أي: خذا بيده فأقيماه.
وفي الحديث: "أن ابن عمر نظر إلى رجل فقال: به سَفْعَةٌ من الشيطان" يريد به الأخذَ بالناصية.
وقال: "لَنَسْفَعاً بالناصية"، أي: لَنأخُذَنَّ بها ولَنُقيمنّه.

##### Türkçe

باب **العين** و **السين** و **الفاء** معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع- kullanılagelenler; ف ع س- ف س ع ise ihmal edilmişlerdir.

**عسف**:
**العَسْفُ**: hidayet olmaksızın yürüyüş; işi tedbirsizce üstlenmek; maksatsız olarak bir çölü aşmak; bundan **التعسف**. Dedi ki:
قد **أَعْسِفُ** النّازحَ المجهولَ **مَعْسِفُهُ**		في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ

Ve **العسيف**: ücretli işçi. Dedi ki:
كالعسيف المربوع شل جمالا		ماله دون منزلٍ من بـيات

Ve deve **عَسَفَ** eder, **يَعْسِفُ** **عَسْفاً** ve **عُسوفاً**: ölüm hırıltısında olduğu zaman; bu, insan için can çekişme gibidir ve hırıltının tekrarlanmasından daha hafiftir.

Ve **عُسْفان**: Hicaz’da bir yer.

**عفس**:
**العَفْسُ**: develeri sürmenin şiddeti. Dedi ki:
يَعْفِسُها السّواقُ كلَّ مَعْفِسِ

Ve adam, kadını ayağıyla **يَعْفِسُ** eder: onu kalçasına vurduğu zaman; ona **يعافسها** ve o da ona **تعافسه**.

Başkası dedi ki: **المعافسة**: ciddi yahut oyun olarak boğuşma; aslı oyundur.

Ve **العِفاسُ**: bir dişi devenin adı. Dedi ki:
أشلى العِفاسَ وبَرْوَعا

Ve **العَفْسُ**: binek hayvanının başını göğsüne doğru geri çevirmendir.

**سعف**:
**السَّعَفُ**: hurma ağacının dalları. Tekili: **سَعَفَةٌ**. En çok, kuruduğu zaman buna denir; yaş olduğu zaman ise o **شطبة**’dir.

Ve İmru’ul-Kays, atın perçemini hurma dallarına benzetti; şöyle dediği yerde:
وأركب في الرّوعِ خيفانةً		كسا وجْهَها سَعَفٌ منتشرْ

Ve **السَّعْفَةُ**: çocuğun başında, yüzünde çıkan yaralardır; çocukta bu göründüğü zaman çocuk **سُعِفَ** olur; o da **معسوف**tur.

Ve **الإسعافُ**: ihtiyacı gidermek.

Ve **المساعَفَةُ**: güzel bir yardımlaşmada iş üzerinde uyuşma. Dedi ki:
وإذْ أُمُّ عمّارٍ صديقٌ مساعفُ

**سفع**:
**السُّفْعُ**: demirden bir **أُثْفِيَةٌ**; üzerine tencere konur. Tekili **سفعاء**dır, **حمراء** vezninde. Siyahlığından dolayı **سفعا** diye adlandırıldı ve şairler onu ona benzettiler; böylece tencerenin üzerine dikilen üç taşı **سُفعاً** diye adlandırdılar.

Ve **السَّفَعُ**: solgun kadının iki yanağında siyah bir **سفعة**.

Ve her doğan **أسفع**tır; her yaban öküzü **أسفع**tır. Ve devekuşundan her biri **أسفع**tır; her **سُوذانِقٍ** **أسفع**tır. Ve **حمامة سفعاء**: onun **سُفْعَتُها** boynunda, başın aşağısında, **العِلاطَيْنِ** yerinde olur.

Humeyd dedi ki:
من الوُرقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكرتْ		فُروعَ أَشاءٍ مَطْلَعَ الشّمسِ أسحما

Ve ateş, bir şeyi **تَسْفَعُ** eder: onu hafifçe yakıp kavurduğu zaman; böylece derisinin rengini **سَفْعاً** olarak değiştirir.

Ve **سَفَعَتْه** **السَّموم**. Ve **السَّوافعُ**: **لوافعُ السَّموم**dur.

Ve **السُّفْعَةُ**: evin gübreliğinde gübreden yahut külden yahut yığılmış çöpten olan şeydir; onu yerin renginden farklı olarak yer yer görürsün. Ve **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur. Dedi ki:
..... سُــفَـــعـــاً		كما تُنَشَّرُ بعدَ الطَّيَّةِ الكُتُبُ

Ve kuş, tokatladığını **سَفَعَ** etti; yani: onu tokatladı. Ve ben, elimle falanın yüzünü **سَفَعْتُ**; ve sopayla onun başını **سفَعْتُ**. Ve perçeminden **سفعتُ**: yani onu tuttum da çektim. Ve Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, “**اسْفَعَا** بيده” demeye düşkündü; yani: elinden tutun da onu kaldırın.

Ve hadiste: “أن ابن عمر نظر إلى رجل فقال: به **سَفْعَةٌ** من الشيطان” — bununla perçemden tutmayı kasteder.

Ve dedi ki: “**لَنَسْفَعاً بالناصية**” — yani: mutlaka onunla tutacağız ve mutlaka onu kaldıracağız.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَعْفَةُ بالتسكين: قروحٌ تَخرج برأس الصبي، تقول منه: سُعِف الغلامُ؛ فهو مَسعوفٌ. والسَعَفَةُ بالتحريك: غصنُ النخلِ، والجمع سَعَفٌ. والسَعَفُ أيضاً: التَسَعُّثُ حول الأظفار. وقد سَعِفَتْ يَدُهُ بالكسر، مثل سَئِفَتْ. قال ابن السكيت: السَعَفُ داءٌ يأخذ في أفواه الإبل كالجرَب يتمعّط منه خرطومها وشعر عينها. يقال ناقةٌ سعفاءُ وبعيرٌ أَسْعَفُ، وقد سُعِفَ. ومثله في الغنم الغَرَبُ. والأَسْعَفُ من الخيل: الأضيَبُ الناصيَة، فإذا ابيضّتْ كلها فهو الأصْبَغُ. وأَسْعَفْتُ الرجلَ بحاجته، إذا قضَيتَها له. والمُساعَفةُ: المواتاةُ والمساعدةُ.

##### Türkçe

**السَعْفَةُ** (teskîn ile): çocuğun başında çıkan yaralar; ondan şöyle dersin: **سُعِف الغلامُ**; o hâlde o **مَسعوفٌ**dur. Ve **السَعَفَةُ** (tahrîk ile): hurma dalı; çoğulu **سَعَفٌ**dur. Ve **السَعَفُ** da: tırnakların çevresinde çatlama. Ve onun eli kesre ile **سَعِفَتْ**; **سَئِفَتْ** gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: **السَعَفُ** develerin ağızlarında uyuz gibi tutan bir hastalıktır; ondan burnu ve gözünün kılı soyulur. Denir: **ناقةٌ سعفاءُ** ve **بعيرٌ أَسْعَفُ**; ve **سُعِفَ** olmuştur. Bunun benzeri koyunda **الغَرَبُ**dur. Ve atlardan **الأَسْعَفُ**: perçemi beyaz olan **الأضيَبُ**; bütünü beyazladığı vakit o **الأصْبَغُ**dur. Ve **أَسْعَفْتُ الرجلَ بحاجته**: onu onun ihtiyacı ile (yani) ona onu yerine getirdiğin zaman. Ve **المُساعَفةُ**: uyuşma ve yardım etmedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع الفاء
عسف ، عفس ، سعف ، سفع ، فعس : مستعملات .
عسف : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّة فَنَهى عن قتل العُسَفاء والوُصَفاء . وفي حديث أبي هريرة أن رجلاً جاء إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إن ابني كان عَسيفاً على رجل كان معه ، وإنه زنى بامرأته . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : العُسَفاء : الأُجراء ، والواحد عَسِيف . وقوله : إن ابني كان عَسِيفاً على هذا أي كان أجيراً . وقال ابن السكيت في العَسِيف مثلَه . وقال غيرهم : العَسْف : ركوب الأمر بغير رَوِيَّة وركوبُ الفلاة وقطعها على غير توخّي صَوْب ولا طريق مسلوك . يقال : اعتسف الطريق اعتسافاً إذا قطعه دون صَوْب توخّاه فأصابه . وقال شمر : العَسْف : السَّيْر على غير عَلَم ولا أثَر . ومنه قيل : رجل عَسُوف إذا لم يَقْصِد قَصْد الحقّ . وعَسَف المفازة : قطعها بلا هداية ولا قصد . وتعسَّف فلان فلاناً إذا ركبه بالظلم ولم يُنْصِفه . ورجل عَسُوف إذا كان ظلوماً . أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا أشرف البعير على الموت من الغُدّة قيل : عَسَف يَعسِف ، هو بعير عاسف وناقة عاسف بغير هاء . والعَسْف : أن يتنفّس حتى تَقْمُصَ حَنْجرته أي تنتفخ . وقال ابن الأعرابي : أعسَف الرجل إذا أخذ بعيرَه العَسْفُ وهو نَفَس الموت . قال : وأعسف الرجل إذا لزِم الشرب في العَسْف وهو القَدَح الكبير . وأعسف إذا أخذ غلامه بعمل شديد ، وأعسف إذا سار بالليل خبط عشواء . وأما قول أبي وَجْزة السعديّ :
واستيقَنَت أن الصليفَ منعَسفْ
هو من عسف الحنجرة إذا قمصت للموت . وعُسفان : مَنْهَلَة من مناهل الطريق بين الجُحْفة ومَكّة .
عفس : أبو عبيد : عفست الرجل عَفْساً : إذا سجنته . وقال الرياشي فيما أفادني المنذري له : العَفْس : الكَدّ والإتعاب . وقال شمر : العَفْس الإذالة والاستعمال . وقال العجّاج :
كأنه من طول جَذْع العَفْس
يُنحَت من أقطاره بفأس
وقال الليث : العَفْس : شدّة سَوْق الإبل . وأنشد :
يَعفِسها السوَّاقُ كل مَعْفَس
قال : الإنسان يَعفِسُ المرأةَ برجله إذا ضربها على عَجِيزتها يعافسها وتعافسه . وقال غيره : المعافسة : الممارسة : فلان يعافس الأمور أي يمارسها ويعالجها . والعِفَاس : العِلاج . والعِفَاس : اسم ناقة ذكرها الراعي في شعره فقال :
بمَحْنِية أشلى العِفَاس وبَرْوعا
وقال ابن الأعرابي : العِفَاس والمعافسة : المعالجة . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : عَفَسته وعكسته وعَتْرسته إذا جذبته إلى الأرض فضغطته إلى الأرض ضغطاً شديداً . قال : وقيل لأعرابيّ : إنك لا تحسن أكل الرأس ، فقال : أما والله إني لأعفس أذنيه ، وأفكّ لَحْييه وأسْحَى خدَّيه وأرمي بالمخّ إلى من هو أحوج مني إليه . قلت : أجاز ابن الأعرابي الصاد والسين في هذا الحرف . العِيَفْس : الغليظ . قال حُمَيد الأرقط :
وصار ترجيم الظنون الحَدْس
وتَيَهان التائه العِيَفْس
وثوب معفَّس : صبور على البِذْلة ، ومعفوس : خَلَق . وقال رؤبة :
بَدَّل ثوبَ الجِدَّة الملبوسا
والحُسْن منه خَلَقاً معفوسا
والمَعْفِس : المفصِل . وقال الحميريّ :
فلم يبق إلا مَعْفِس وعِجَانها
وشُنْتُرَة منها وإحدى الذوائب
سفع : قال الله جل وعز : ( ء (ِيَنتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ ) ( العلق : 15 ، 16 ) قال الفراء : ناصيته : مقدّم رأسه أي لَنَهصِرنَّها ولنأخذنَّ بها أي لنُقْمِئنَّه ولَنذِلَّنه . ويقال : لنأخذَنَّ بالناصية إلى النار كما قال : ( بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِى ) ( الرحمن : 41 ) قال : ويقال : معنى ) لنسفعا : لنسوّدنْ وجهه ، فكفت الناصية لأنها في مقدَّم الوجه قلت : أما من قال : لنسفعاً بالناصية أي لنأخذنه بها إلى النار فحجَّته قوله :
قوم إذا فَزِعُوا الصريخ رأيتهم
من بين ملجم مُهره أو سافع
أراد : وآخذٍ بناصيته . ومن قال : لنسفعاً أي لنسوّدَنْ وجهه فمعناه : لنسِمَنّ موضع الناصية بالسواد ، اكتفَى بها من سائر الوجه لأنها في مقدم الوجه . والحُجَّة له قوله :
وكنتُ إذا نَفْسُ الغَوِيّ نزتَ به
سفعت على العِرنين منه بمِيسم
أراد : وسمته على عِرْنينه ، وهو مثل قوله : ( الاَوَّلِينَ سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ ) ( القلم : 16 ) . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أُتي بصبيّ فرأى به سَفْعة من الشيطان فقال : ( اسْتَرْقُوا له ) . قوله : سَفْعة أي ضربة منه ، يقال : سفعته أي لطمته ، والمسافعة : المضاربة . ومنه قوله الأعشى :
يسافع وَرْقاء جُونّية
ليدركها في حمام تُكَنْ
أي يضارب . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : السُّفْعة والشُّفعة بالسين والشين : الجنون ، ورجل مسفوع ومشفوع أي مجنون . ورَوَى أبو عبيد عن الأمويّ أنه قال : المسفوعة من النساء : التي أصابتها سَفْعة وهي العين . ففي الحديث على هذا التفسير أنه رأى بالصبيّ عَيْناً أصابته من الشيطان فأمر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بالاسترقاء له . وأحسبه أراد أن يُقرأ عليه المعوِّذتان ويُنفَث فيه . فهذه ثلاثة أوجه في قوله : رأى به سَفْعة . وأحسنها ما قاله الأمويّ ، والله أعلم . وفي حديث آخر : ( أنا وسفعاء الخدَّين الحانيةُ على ولدها يوم القيامة كهاتين ) وضمّ إصبعيه ، أراد بسفعاء الخدّين امرأة سوداء عاطفة على ولدها . وأراد بالسواد أنها ليست بكريمة ولا شريفة . وإذا قالت العرب : امرأة بيضاء فهي الشريفة الكريمة . وقال أبو حاتم : قال الأصمعيّ : الأسفع : الثور الوحشيّ الذي في خدّيه سواد يقرب إلى الحمرة قليلاً . قال : ويقال للأسفع : مُسَفَّع . وقال غيره : يقال للحمامة المطوَّقة : سفعاء لسواد عِلاَطها في عنقها . ومنه قوله :
من الوُرق سفعاء العِلاَطين باكرت
فروعَ أشَاءٍ مطلع الشمس أسحما
وقال الآخر يصف ثوراً وحشياً شبَّه ناقته في السرعة به :
كأنها أسفع ذو حِدَّة
يمسُده البقلُ وليل سَدِي
كأنما ينظر من برقع
من تحت رَوْق سَلِب مِذْوَد
شبَّه السُّفْعة في وجه الثور ببرقع أسود ولا تكون السفعة إلا سواداً مشرباً وُرْقة . ومنه قول ذي الرمَّة :
أو دِمْنة نسفت عنها الصَّبَا سُفَعا
كما تُنَشَّر بعد الطِيَّة الكُتُب
أراد : سواد الدِمَن أن الريح هبَّت به فنسفته وألبسته بياضَ الرمل ، وهو قوله :
بجانب الرزق أغشته معارفها
ويقال للأثافي التي أوقد بينها النار : سُفْع ؛ لأن النار سوَّدت صفاحها التي تلي النار . وقال زهير :
أثافيَّ سُفْعاً في معرَّس مِرْجل
وأمَّا قول الطرمَّاح :
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْية نَضْحُ عائط
يُزيِّنها كِنٌّ لها وسُفُوعُ
فإنه أراد بالعائط : جارية لم تحمل ، وسُفُوعها : ثيابها ؛ يقال : استفعت المرأة ثيابها إذا لبِستها . وأكثر ما يقال ذلك في الثياب المصبوغة . ويقال : سفعته النار تسفَعه سَفْعاً إذا لَفَحته لَفْحاً يسيراً فسوَّدت بَشَرته ، وسفعته السَّمُوم إذا لوَّحت بَشَرة الوجه . والسوافع : لوافح السَّموم .
سعف : أبو العباس عن ابن الأعرابي : السُّعُوف : جِهاز العَروس ، والعُسُوف : الأقداح الكبار وأخبرني المنذريّ عن الخرَّاز عن ابن الأعرابي أنه قال : كل شيء جاد وبَلَغ من عِلْق أو مملوك أو دار ملكْتها فهو سَعَف . يقال للغلام : هذا سَعَف سَوْءٍ . وقال ابن الأعرابي : والسُّعُوف : طبائع الناس من الكَرَم وغيره
يقال : هو طيّب السُّعُوف أي الطبائع ، لا واحد لها . وفلان مسعوف بحاجته أي مُسْعَف . قال الغنويِّ :
فلا أنا مسعوف بما أنا طالب
والسُّعَاف : شُقَاق في أسفل الظُّفُر . وتسعف أطراف أصابعه أي تشقّقت وقال أبو عمرو : يقال للضرائب : سُعُوف . قال : ولم أسمع لها بواحد من لفظها . قال : والسَّعَف محرّك : جِهاز العروس . الحرَّاني عن ابن السكيت : السَّعَف : داء في أفواه الإبل كالجَرَب ، بعير أسعف ، والسَّعَف : وَرَق جَرِيد النخل الذي يسَفَّ منه الزُبْلان والجِلال والمراوح وما أشبهها . ويجوز السعف . والواحدة سَعَفة . وقال الليث : أكثر ما يقال له السَّعَف إذا يبس ، وإذا كانت رَطْبة فهي الشَّطْبة . قلت : ويقال للجَرِيد نفسه سَعَف أيضاً ، وواحدة الجريد جَرِيدة . وتجمع السَّعَفة سَعَفاً وسَعَفات . الحرَّاني عن ابن السكيت : يقال : في رأسه سَعْفة ساكنة العين وهو داء يأخذ الرأس . وقال أبو حاتم : السَعْفة يقال لها : داء الثعلب ، تورِث القَرَع ، والثعالب يصيبها هذا الداء ، فلذلك نُسب إليها . أبو عبيد عن الكسائي : سَعُفت يدُه وسَعِفت وهو التشعّث حول الأظفار والشُّقَاق . قال : وقال أبو زيد : ناقة سَعْفاء وقد سَعِفت سَعَفاً ، وهو داءٌ يتمعَّط منه خُرطومها ويسقط منه شعر العين قال : وهو في النوق خاصَّة دون الذكور . قال : ومثله في الغنم الغَرَب . وقال أبو عبيدة في كتاب ( الخيل ) : من شيات نواصي الخيل ناصية سعفاء وفرس أسعف إذا شابت ناصيته . قال : وذلك ما دام فيها لون مخالف البياض . فإذا خلصت بياضاً كلها فهي صبغاء .
وقال ابن شميل : التسعيف في المِسْك : أن يروِّح بأفاويه الطيب ويُخلط بالأدهان الطيّبة . يقال : سعِّف لي دُهْني . ويقال : أسعفتْ داره إسعافاً إذا دَنَت : وكل شيء دنا فقد أسعف . ومنه قول الراعي :
وكائنْ ترى من مُسْعِف بمنيَّة
ومكان مساعِف ومنزل مساعف أي قريب . وقال الليث : الإسعاف قضاء الحاجة . والمساعفة : المواتاة على الأمر في حسن مصافاة ومعاونة . وأنشد :
إذ الناس ناس والزمانُ بِغِرَّة
وإذ أُمُّ عمَّار صديق مساعِفُ
فعس : أهمل الليث هذا الحرف . وأخبرني المنذري عن أبي العباس أن ابن الأعرابي أنشده :
بالموت ما عَيَّرتِ يا لَمِيس
قد يَهْلِك الأرقم والفاعوس
والأسد المذرَّع النَّهوسُ
والبَطَل المستلئم الجَئُوس
واللَّعْلع المهتَبِل العَسوس
والفِيل لا يبقى ولا الهِرميس
قال : الجئوس : القتَّال . والفاعوس الأفعى . والمذرَّع : على ذراعه دم فرائسه .
وقال ابن الأعرابي : يقال للداهية من الرجال : فاعوس ، قال : والهِرْمس : الكَرْكَدَنّ واللعلع : الذئب . والفاعوسة :
فرج المرأة لأنها تتفاعس أي تنفرج . قال حُمَيد الأرقط يصف الكمرة :
كأنما ذُرَّ عليها الخَرْدَل
تبيت فاعوستها تَأكَّلُ
والفاعوس : الكمرة ، والفُعُس : الحيَّات . والفاعوس : الوَعِل والكَرَّاز والفَدْم والمُلاعِب .

##### Türkçe

باب العين والسين مع الفاء
**عسف** ، **عفس** ، **سعف** ، **سفع** ، **فعس** : kullanımdadırlar.

**عسف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildiğine göre, bir seriyye göndermiş de **العُسَفاء** ve **الوُصَفاء**’nın öldürülmesini yasaklamıştır. Ebû Hureyre hadîsinde, bir adam Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) gelip şöyle dedi: “Şüphesiz oğlum, yanında bulunan bir adamın yanında **عَسيفاً** idi; ve şüphesiz onun karısıyla zina etti.” Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Amr ve başkaları dedi: **العُسَفاء**: ücretliler; tekili **عَسِيف**’tir. Ve sözü: “Şüphesiz oğlum bunun yanında **عَسِيفاً** idi” yani ücretli idi. İbnü’s-Sikkît **العَسِيف** hakkında bunun benzerini söyledi. Başkaları dedi: **العَسْف**: işi düşüncesizce üstlenmek; ve çölü sürmek ve onu, isabeti gözetmeksizin ve gidilen bir yol olmaksızın katetmektir. “Yolu **اعتسافاً** ile **اعتسف** etti” denir; onu, gözettiği bir isabet olmaksızın kestiğinde, sonra ona isabet ettiğinde. Şemmer dedi: **العَسْف**: bir işaret ve bir iz olmaksızın yürümektir. Bundan dolayı denildi: **عَسُوف** adam; hakka yönelişini hedeflemediğinde. Ve **عَسَف** ıssız çölü: onu, hidayet ve kasıt olmaksızın kesti. Ve falan falanı **تعسَّف** etti: ona zulümle bindiğinde ve onu insafa getirmediğinde. Ve **عَسُوف** adam: zalim olduğunda. Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Deve, guddeden (şişlikten) ölümün eşiğine geldiğinde “**عَسَف يَعسِف**” denir; o **عاسف** bir devedir ve **عاسف** bir dişi devedir, ه olmaksızın. Ve **العَسْف**: nefes almasıdır; ta ki hançeresi **تَقْمُصَ** etsin; yani şişsin. İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أعسَف** etti; **العَسْف** onun devesini tuttuğunda; o, ölüm nefesidir. Dedi: Adam **أعسف** etti; **العَسْف** içinde içmeye devam ettiğinde; o, büyük kadehtir. Ve **أعسف**: oğlanını ağır bir işle tuttuğunda. Ve **أعسف**: geceleyin körlemesine yürüdüğünde. Ebû Vecze es-Sa‘dî’nin sözüne gelince:
واستيقَنَت أن الصليفَ منعَسفْ
Bu, hançerenin ölüm için sıçrayıp kabarması hâlinde **عسف**’tendir. Ve **عُسفان**: **الجُحْفة** ile **مَكّة** arasındaki yol menzillerinden bir menheldir.

**عفس** : Ebû Ubeyd: Adamı **عَفْساً** ile **عفست**: onu hapsettiğinde. Riyâşî, Münzirî’nin bana fayda olarak aktardığında: **العَفْس**: yorma ve bitap düşürmedir. Şemmer dedi: **العَفْس**: alçaltma ve kullanmadır. A‘câc dedi ki:
كأنه من طول جَذْع العَفْس
يُنحَت من أقطاره بفأس
Leys dedi: **العَفْس**: develeri sürmenin şiddetidir. Şu beyit okundu:
يَعفِسها السوَّاقُ كل مَعْفَس
Dedi: İnsan, kadını ayağıyla **يَعفِسُ** eder; onu kalçasına vurduğunda; ona **يعافسها** ve o da ona **تعافسه** eder. Başkası dedi: **المعافسة**: **الممارسة**’dir; falan işleri **يعافس** eder, yani onları uygular ve uğraşır. Ve **العِفَاس**: tedavidir. Ve **العِفَاس**: Râ‘î’nin şiirinde andığı bir dişi devenin adıdır; şöyle dedi:
بمَحْنِية أشلى العِفَاس وبَرْوعا
İbnü’l-A‘râbî dedi: **العِفَاس** ve **المعافسة**: muameledir/işleyip uğraşmadır. Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Denir: Onu **عَفَسته** ve **عكسته** ve **عَتْرسته**; onu yere çekip, yere şiddetli bir bastırmayla bastırdığında. Dedi: Bir bedevîye “Sen baş yemeyi iyi beceremiyorsun” denildi; o da dedi ki: “Hayır, vallahi ben onun iki kulağını **لأعفس** ederim; iki çenesini ayırırım, iki yanağını sıyırırım ve iliği, benden ona daha muhtaç olana atarım.” Dedim: İbnü’l-A‘râbî bu harfte **الصاد** ve **السين**’i câiz gördü. **العِيَفْس**: kalın/iri olandır. Humeyd el-Arkat dedi ki:
وصار ترجيم الظنون الحَدْس
وتَيَهان التائه العِيَفْس
Ve **معفَّس** elbise: yıpranmışlığa sabırlı. Ve **معفوس**: eskiyip yıpranmış. Ru’be dedi ki:
بَدَّل ثوبَ الجِدَّة الملبوسا
والحُسْن منه خَلَقاً معفوسا
Ve **المَعْفِس**: eklem/mafsaldır. Humeyrî dedi ki:
فلم يبق إلا مَعْفِس وعِجَانها
وشُنْتُرَة منها وإحدى الذوائب

**سفع** : Allah, azîz ve celîl, dedi ki: ( **لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ** ) (العلق: 15، 16). Ferrâ dedi: **ناصيته**: başının önü; yani onu mutlaka çekeceğiz ve onunla mutlaka tutacağız; yani onu mutlaka zelil kılacağız ve mutlaka alçaltacağız. Ve denir: Onu, dediği gibi, perçemden ateşe mutlaka alacağız: ( **بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِى** ) (الرحمن: 41). Dedi: Ve denir: **لنسفعا**’nın manası: onun yüzünü mutlaka karartacağız; böylece **الناصية** yeterli görüldü; çünkü o, yüzün ön tarafındadır. Dedim: “**لنسفعاً بالناصية**” yani onu onunla ateşe alacağız diyen kimseye gelince, onun delili şu sözdür:
قوم إذا فَزِعُوا الصريخ رأيتهم
من بين ملجم مُهره أو سافع
İstediği: ve perçeminden tutan. “**لنسفعاً**” yani yüzünü mutlaka karartacağız diyen kimseye gelince, manası: perçem yerini siyahlıkla mutlaka damgalayacağız; yüzün geri kalanından onu yeterli gördü; çünkü o, yüzün ön tarafındadır. Bunun delili şu sözdür:
وكنتُ إذا نَفْسُ الغَوِيّ نزتَ به
سفعت على العِرنين منه بمِيسم
İstediği: onu burnunun üstüne damgaladım; bu, şu söz gibidir: ( **سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ** ) (القلم: 16). Hadîste: Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) bir çocuk getirildi; onda şeytandan bir **سَفْعة** gördü; şöyle dedi: “( **اسْتَرْقُوا له** )”. Sözü: **سَفْعة** yani ondan bir darbe; “Onu **سفعته**” denir, yani ona tokat attım; ve **المسافعة**: karşılıklı dövüşmedir. Bundan, A‘şâ’nın sözü:
يسافع وَرْقاء جُونّية
ليدركها في حمام تُكَنْ
Yani dövüşür. Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: **السُّفْعة** ve **الشُّفعة** (س ve ش ile): deliliktir; ve **مسفوع** ve **مشفوع** adam, yani deli. Ebû Ubeyd, Ümevî’den rivayet etti: Kadınlardan **المسفوعة**: ona **سَفْعة** isabet eden; o da nazardır. Bu tefsire göre hadîste, çocukta şeytandan isabet eden bir nazar gördü de Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona rukye yapılmasını emretti. Sanırım, ona **المعوِّذتان** okunmasını ve ona üflenmesini istedi. İşte “onda **سَفْعة** gördü” sözünde üç vecih budur. En güzeli Ümevî’nin söylediğidir; Allah daha iyi bilir. Başka bir hadîste: “( Ben ve iki yanağı **سفعاء** olan, kıyamet günü çocuğuna şefkatle eğilen kadın, şu ikisi gibiyiz )” ve iki parmağını birleştirdi; **سفعاء الخدَّين** ile, çocuğuna şefkatli siyah bir kadın istedi. Ve siyahlıkla, onun soylu ve şerefli olmadığını istedi. Araplar “beyaz kadın” dediğinde, o soylu ve kerim olandır. Ebû Hâtim dedi: Asmaî dedi: **الأسفع**: iki yanağında, azıcık kırmızılığa yaklaşan bir siyahlık bulunan yaban öküzüdür. Dedi: **الأسفع** için **مُسَفَّع** da denir. Başkası dedi: Boynunda **عِلاَط**’ının siyahlığından dolayı, gerdanlıklı güvercine **سفعاء** denir. Bundan şu söz:
من الوُرق سفعاء العِلاَطين باكرت
فروعَ أشَاءٍ مطلع الشمس أسحما
Bir başkası, süratte dişi devesini ona benzeterek bir yaban öküzünü tasvir etti:
كأنها أسفع ذو حِدَّة
يمسُده البقلُ وليل سَدِي
كأنما ينظر من برقع
من تحت رَوْق سَلِب مِذْوَد
Yaban öküzünün yüzündeki **السُّفْعة**’yı siyah bir peçeye benzetti; **السفعة** ancak, mavimsi bir siyahlık olur. Bundan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
أو دِمْنة نسفت عنها الصَّبَا سُفَعا
كما تُنَشَّر بعد الطِيَّة الكُتُب
İstediği: rüzgâr esti de onu savurup, kumun beyazlığını ona giydirdiği için, gübre yığınlarının siyahlığı; bu, onun şu sözüdür:
بجانب الرزق أغشته معارفها
Ve aralarında ateş yakılan ocak taşlarına **سُفْع** denir; çünkü ateş, ateşe bakan yüzlerini karartmıştır. Züheyr dedi ki:
أثافيَّ سُفْعاً في معرَّس مِرْجل
Tırmâh’ın sözüne gelince:
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْية نَضْحُ عائط
يُزيِّنها كِنٌّ لها وسُفُوعُ
O, **العائط** ile: hamile kalmamış cariye istedi; ve onun **سُفُوعُ**’u: elbiseleridir; “Kadın elbiselerini **استفعت** etti” denir; onları giydiğinde. Bunun çoğu, boyalı elbiselerde söylenir. Ve “Ateş onu **سفعته**; onu **سَفْعاً** ile **تسفَعه**” denir; ona hafifçe dokunduğunda da derisini kararttığında. Ve **السَّمُوم** onu **سفعته**: yüz derisini kavurduğunda. Ve **السوافع**: **السَّمُوم**’un kavurucu esintileridir.

**سعف** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّعُوف**: gelin donanımıdır; ve **العُسُوف**: büyük kadehlerdir. Münzirî bana, Harrâz’dan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Dedi ki: Bir köle, bir mülk, yahut sahip olduğun bir evden her ne iyi oldu ve ulaştıysa, o **سَعَف**’tır. Oğlan için “Bu, kötülüğün **سَعَف**’ıdır” denir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve **السُّعُوف**: insanların cömertlik ve başkası gibi tabiatlarıdır. Denir: O, **السُّعُوف**’u yani tabiatları temizdir; onun tekili yoktur. Ve falan, ihtiyacı ile **مسعوف**’tur; yani **مُسْعَف**. Ğanevî dedi ki:
فلا أنا مسعوف بما أنا طالب
Ve **السُّعَاف**: tırnağın alt kısmında çatlaklardır. “Parmaklarının uçları **تسعف** etti” denir; yani çatladı. Ebû Amr dedi: Vergilere **سُعُوف** denir. Dedi: Onun için, lafzından bir tekil işitmedim. Dedi: Ve **السَّعَف** (harekeli): gelin donanımıdır. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **السَّعَف**: develerin ağızlarında uyuz gibi bir hastalıktır; **أسعف** deve. Ve **السَّعَف**: hurma dalının, ondan **الزُبْلان** ve **الجِلال** ve yelpazeler ve benzerleri örülen yaprağıdır. **السعف** da câizdir. Tekili **سَعَفة**’dir. Leys dedi: Ona en çok, kuruduğunda **السَّعَف** denir; yaş olduğunda ise o **الشَّطْبة**’dir. Dedim: **الجَرِيد**’in kendisine de **سَعَف** denir; **الجريد**’in tekili **جَرِيدة**’dir. Ve **السَّعَفة** **سَعَفاً** ve **سَعَفات** olarak çoğul yapılır. Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Denir: Başında, العين’i sakin **سَعْفة** vardır; o, başı tutan bir hastalıktır. Ebû Hâtim dedi: **السَعْفة**’ye “tilki hastalığı” denir; kellik verir; tilkilere bu hastalık isabet eder; bu yüzden ona nispet edilmiştir. Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Eli **سَعُفت** etti ve **سَعِفت**; o, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır. Dedi: Ebû Zeyd dedi: **سَعْفاء** dişi deve; ve **سَعَفاً** ile **سَعِفت** etmiştir; o, burnunun derisinin soyulduğu ve göz kıllarının döküldüğü bir hastalıktır. Dedi: O, erkekler değil, özellikle dişi develerdedir. Dedi: Bunun benzeri koyunda **الغَرَب**’dır. Ebû Ubeyde, ( **الخيل** ) kitabında dedi: Atların perçemlerindeki alâmetlerden: **سعفاء** perçem; ve perçemi ağardığında **أسعف** at. Dedi: Bu, onda beyazlığa aykırı bir renk bulunduğu müddetçedir. Tamamı bütünüyle beyazlığa arındığında ise o **صبغاء**’dır.

İbn Şümeyl dedi: **التسعيف** miskte: güzel kokuyu ağızlarıyla havalandırması ve güzel yağlarla karıştırmasıdır. “Yağımı bana **سعِّف** et” denir. Ve “Evi **أسعفت**; onu **إسعافاً** ile” denir; yaklaştığında: ve her ne yaklaştıysa **أسعف** etmiştir. Bundan, Râ‘î’nin sözü:
وكائنْ ترى من مُسْعِف بمنيَّة
Ve **مساعِف** yer ve **مساعف** menzil: yani yakın. Leys dedi: **الإسعاف**: ihtiyacı gidermektir. Ve **المساعفة**: güzel bir safâ ve yardımlaşma içinde iş üzerinde uyuşmadır. Şu beyit okundu:
إذ الناس ناس والزمانُ بِغِرَّة
وإذ أُمُّ عمَّار صديق مساعِفُ

**فعس** : Leys bu harfi ihmal etti. Münzirî bana, Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi: İbnü’l-A‘râbî ona şu beyitleri okudu:
بالموت ما عَيَّرتِ يا لَمِيس
قد يَهْلِك الأرقم والفاعوس
والأسد المذرَّع النَّهوسُ
والبَطَل المستلئم الجَئُوس
واللَّعْلع المهتَبِل العَسوس
والفِيل لا يبقى ولا الهِرميس
Dedi: **الجئوس**: çok öldüren. Ve **الفاعوس**: engerek. Ve **المذرَّع**: kolunda avlarının kanı olan.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Erkeklerden belâya **فاعوس** denir. Dedi: Ve **الهِرْمس**: gergedan; ve **اللعلع**: kurt. Ve **الفاعوسة**: kadının ferci; çünkü o, **تتفاعس** eder, yani açılır. Humeyd el-Arkat, **الكمرة**’yi tasvir ederek dedi ki:
كأنما ذُرَّ عليها الخَرْدَل
تبيت فاعوستها تَأكَّلُ
Ve **الفاعوس**: **الكمرة**’dir; ve **الفُعُس**: yılanlardır. Ve **الفاعوس**: dağ keçisi, ve **الكَرَّاز** ve **الفَدْم** ve **المُلاعِب**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والعين وما يثلثهما)
(سعف) السين والعين والفاء أصلان متباينان، يدلُّ أحدُهما على يُبْس شيء وتشعُّثه، والآخر على مواتاة الشيء.
فالأوَّل السّعف جمع سَعَفة، وهي أغصان النخلة إذا يبست. فأما الرَّطْب فالشَّطْب. وأما قول امرئ القيس في الفرس:
* كَسَا وجْهَهَا سَعَفٌ منتشر([1]) *
فإنّه إنّما شبّه ناصيتها به. ومن الباب: السَّعْفَة: قروح تخرج برأس الصبيّ. ومنه قول الكسائيّ: سَُعِفت يدُه، وذلك هو التشعّث حول الأظفار، والشُّقاق. *ويقال ناقةٌ سَعْفاء، وقدسُعِفَتْ سَعفا، وهو داءٌ يتمعّط منه خُرطومها. وذلك في  النُّوق خاصّة.
والأصل الثاني: أَسْعَفْت الرجل بحاجته، وذلك إذا قضيتَها لـه. ويقال أسعفته على أمره، إذا أعنْتَه.
(سعل) السين والعين واللام أصل يدل على صخب وعلوِّ صوت. يقال للمرأة الصّخّابة قد استسعَلَتْ، وذلك مشبّه بالسِّعلاة. والسَّعالى: أخبثُ الغِيلان. والسُّعال، مشتقّ من ذلك أيضاً؛ لأنه شيءٌ عالٍ. فأما قول الهذليّ([2]) في وصف الحمار:
* وأسعلته الأمرُعُ([3]) *
فإنه يريد نَشّطته الأمرُعُ حتى صار كالسِّعلاة، في حركته ونشاطه.
(سعم) السين والعين والميم كلمةٌ واحدة. فالسَّعْم: السَّير. يقال سَعَم البعيرُ، إذا سار.. وناقةٌ سَعُوم.
(سعن) السين والعين والنون كلمة واحدة. يقولون ماله سَعْنة ولا مَعْنَة، أي ما له قليلٌ ولا كثير. ويقال إن كان صحيحاً إنَّ السُّعْن شيء كالدَّلو.
(سعو) السين والعين والحرف المعتل وهو الواو، كلمتان إن صحّتا. فذكر عن الكسائي: مضى سَعْوٌ من الليل، أي قِطْع منه. وذكر ابن دريد([4]) أن السَّعْوَ الشَّمَع، وفيه نظر. [والمَسْعاة([5])] في الكرم والجُود. والسِّعاية في أخذ الصدقات. وسِعاية العَبد، إذا كُوتِبَ: أن يسعى فيما يفُكُّ رقبتَه.
ومن الباب ساعَى الرّجلُ الأمَةَ، إذا فَجَرَ بها، كأنَّه سعى في ذلك وسَعَتْ فيه. قالوا: لا تكون المساعاة إلاّ في الإماء خاصّة.
(سعد) السين والعين والدال أصلٌ يدل على خير وسرور، خلاف النَّحْس. فالسَّعْد: اليُمْن في الأمر. والسَّعْدان: نبات من أفضل المرعى. يقولون في أمثالهم: "مرعى ولا كالسَّعدان". وسعود النجم عشرة([6]): مثل سعد بُلَعَ، وسعد الذابح. وسمِّيت سُعوداً ليُمنها. هذا هو الأصل، ثم قالوا لساعد الإنسان ساعد، لأنَّه يتقوَّى به على أموره. ولهذا يقال ساعده على أمره، إذا عاونَه، كأنه ضم ساعده إلى ساعِده. وقال بعضهم: المساعدة المعاونة في كل شيء، والإسعاد لا يكون إلاَّ في البكاء. فأما السَّعْدانة، التي هي كِركِرة البعير، فإنما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها في انبساطها على الأرض بالسَّعْدان الذي ينبسط على الأرض في منبِتِه([7]). والسَّعْدانة عقدة الشِّسْع([8]) التي تلي الأرض. و السَّعْدانات: العقَد التي تكون في كِفَّة الميزان. وسُعْد: موضع. قال جرير:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])ويقال إنَّ السَّعدانة: الحمامة الأنْثى، وهو مشتقٌّ من السَّعْد.
(سعر) السين والعين والراء أصل واحدٌ يدل على اشتعال [الشيء] واتّقاده وارتفاعه. من ذلك السعير سعير النار. واستعارها: توقُّدها. والمِسْعر: الخشب الذي يُسْعر به([10]). والسُّعار: حَرّ النار. ويقال سُعِر الرَّجُل، إذا ضربته السَّموم. ويقال إِنَّ السِّعْرارة هي التي تراها في الشّمس كالهباء. وسَعَرتُ النّارَ وأسْعَرْتُها، فهي مُسْعَرَة ومسعُورة. ويقال استَعَرَ اللُّصوص كأنهم اشتعلوا. واستعر الجَرَب في البعير. وسمِّي الأسعر الجُعفيّ([11]) لقوله:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])قال ابن السِّكيت: ويقال سَعَرهم شَرَّا، ولا يقال أَسْعَرَهُم.
ومن هذا الباب: السُّعْر([13])، وهو الجنون، وسمِّي بذلك لأنّه يَسْتَعِر في الإنسان. ويقولون نَاقة مسعورة. وذلك لِحِدّتها كأنّها مجنونة. فأمّا سِعْر الطعام فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه يرتفع ويعلو. فأمَّا مساعِر البعير فإنَّها مشاعِرُهُ([14]). ويقال

هي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبِهِ حيث رَقَّ وَبَرُهُ، وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّ الجرب يستَعِر فيها أولاً ويستعر فيها أشدّ. وأما قول عروة بن *الورد:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
فقالوا: أراد  السعير. ويقال إنه مكان، ويقال إنَّه شجرٌ يقال له اليستعور يُستاك [به].
(سعط) السين والعين والطاء أصل، وهو أن يُوجَر الإنسانُ الدواء، ثم يحمل عليه. فمن ذلك أسعطته الدواءَ فاسْتَعطَه([16]). والمُسْعُط([17]): الذي يجعل فيه السَّعوط. والسَّعوط هو الدواء، وأصل بنائه سَعَطَ. ومما يحمل عليه قولهم طعنته فأسعَطْتُه([18]) الرُّمح، والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) صدره كما في اللسان (سعف) والديوان 12:
* وأركب في الروع خيفانة *
([2]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوانه ص 4 والمفضليات (2: 223)، واللسان (سعل، مرع).
([3]) البيت بتمامه:
أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع
([4]) الجمهرة (3: 34).
([5]) التكملة من المجمل.
([6]) في اللسان: "وهي عشرة أنجم، كل واحد منها سعد. أربعة منها منازل ينْزل بها القمر، وهي سعد الذابح، وسعد بلع، وسعد  السعود، وسعد الأخبية، وهي في برجي الجدي والدلو. وستة لا ينْزل بها القمر وهي سعد ناشرة، وسعد الملك، وسعد البهام، وسعد الهمام، وسعد البارع، وسعد مطر. وكل سعد منها كوكبان، بين كل كوكبين في رأي العين قدر ذراع".
([7]) في الأصل: "الذي يبسط على الأرض في تنبته"، تحريف.
([8]) الشسع، بالكسر: قبال النعل الذي يشد إلى زمامها. وفي الأصل: "السبع"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) ديوان جرير 280 ومعجم البلدان (سعد) وهو بضم السين.
([10]) في اللسان : "ويقال لما تحرك به النار من حديد أو خشب مسعر ومسعار".
([11]) اسمه مرثد بن أبي حمران بن معاوية. المؤتلف 47.
([12]) البيت في المجمل واللسان (سعر) والمؤتلف 47.
([13]) السعر، بضم وبضمتين. وفي الكتاب: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24].
([14]) في الأصل: "مشافره" تحريف. وفي المجمل: "ومساعر البعير مشاعره، وهي آباطه وأرفاغه وأصل ذنبه حيث رق وبره، ويقال بل تلك المشاعر لأن عليها شعراً وسائر جسده وبر".
([15]) البيت من أبيات تروى أيضاً للنمر بن تولب، كما في ديوان عروة 89، وصدره:
* أطعت الآمرين بصرم سلمى *         ورواية الديوان: "في عضاه اليستعور".
([16]) في الأصل: "فأسعطه".
([17]) كمنبر، وبضم الميم والعين.
([18]) في الأصل: "فأسعته"، صوابه في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**العين** وما يثلثهما)
(**سعف**) **السين** ve**العين** ve**الفاء** iki ayrı asıldır; ikisinden biri bir şeyin kuruluğuna ve dağınıklığına delâlet eder, diğeri ise şeye uygun düşmeye delâlet eder.
Birincisi: **السّعف** , **سَعَفة**’nin cem‘idir; o, kuruduğu zaman hurma ağacının dallarıdır. Ama yaş olanı **الشَّطْب**’tır. İmru’ul-Kays’ın atta söylediği söze gelince:
* كَسَا وجْهَهَا **سَعَفٌ** منتشر([1]) *
Şüphesiz o, ancak onun perçemini ona benzetmiştir. Bu bâbdandır: **السَّعْفَة**: çocuğun başında çıkan yaralar. Ve ondan, el-Kisâî’nin sözü: **سَُعِفت** eli; bu, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır. Ve denilir: **ناقةٌ سَعْفاء**; ve **سُعِفَتْ** **سَعفا**; o, hortumu (burnu) ondan dolayı soyulan bir hastalıktır. Bu, özellikle dişi develerdedir.
İkinci asıl: **أَسْعَفْت** adamı ihtiyacıyla; bu, onu onun için yerine getirdiğin zamandır. Ve denilir: **أسعفته** işinde; ona yardım ettiğin zaman.

(**سعل**) **السين** ve**العين** ve**اللام** gürültüye ve sesin yükselmesine delâlet eden bir asıldır. Gürültücü kadına **قد استسعَلَتْ** denilir; bu, **السِّعلاة**’ya benzetilmiştir. **السَّعالى**: gûllerin en habisidir. **السُّعال** da bundan türemiştir; çünkü o, yükselen bir şeydir. Huzelî’nin([2]) eşeğin vasfında söylediği söze gelince:
* **وأسعلته** الأمرُعُ([3]) *
Şüphesiz o, **الأمرُعُ** onu canlandırdı da hareketinde ve canlılığında **السِّعلاة** gibi oldu, demek ister.

(**سعم**) **السين** ve**العين** ve**الميم** tek bir kelimedir. **السَّعْم**: yürüyüştür. Denilir: **سَعَم** deve, yürüdüğü zaman.. Ve **ناقةٌ سَعُوم**.

(**سعن**) **السين** ve**العين** ve**النون** tek bir kelimedir. Derler: onun ne **سَعْنة**’si vardır ne **مَعْنَة**’si; yani onun ne azı vardır ne çoğu. Ve denilir: eğer sahih ise, **السُّعْن** kova gibi bir şeydir.

(**سعو**) **السين** ve**العين** ve illetli harf, o da **الواو**; eğer sahih iseler iki kelimedir. el-Kisâî’den nakledildi: geceden bir **سَعْوٌ** geçti; yani ondan bir parça. İbn Düreyd([4]) **السَّعْوَ**’nun **الشَّمَع** olduğunu zikretti; onda bakış (tereddüt) vardır. [**والمَسْعاة**([5])] kerem ve cömertliktedir. **السِّعاية** sadakaları almaktadır. Ve köle **سِعاية**’si, yazışma (mükâtebe) yapıldığı zaman: boynunu (hürriyetini) çözecek şeyde çalışmasıdır.
Ve bâbdandır: adam cariyeyle **ساعَى**; onunla zina ettiği zaman; sanki o, bunda çalıştı ve o da bunda çalıştı. Dediler: **المساعاة** ancak özellikle cariyelerde olur.

(**سعد**) **السين** ve**العين** ve**الدال** hayra ve sevince delâlet eden bir asıldır; **النَّحْس**’ın zıddı. **السَّعْد**: işte uğurdur. **السَّعْدان**: otlağın en iyilerinden bir bitkidir. Mesellerinde derler: "Otlak vardır, fakat **السَّعدان** gibi yoktur." Yıldızın **سعود**’u ondur([6]): **سعد بُلَعَ** ve **سعد الذابح** gibi. Uğurlarından dolayı **سُعوداً** diye adlandırıldı. Bu asıldır; sonra insanın pazusuna **ساعد** dediler; çünkü onunla işlerinde güç kazanır. Bunun için denilir: işinde ona **ساعده**; ona yardım ettiğin zaman; sanki onun pazusunu onun pazusuna ekledi. Bazıları dedi: **المساعدة** her şeyde yardımlaşmadır; **الإسعاد** ise ancak ağlamada olur. Ama devenin gıdısı olan **السَّعْدانة**’ya gelince, ancak onun yere yayılışında, bitiş yerinde([7]) yere yayılan **السَّعْدان**’a benzetilerek böyle adlandırıldı. **السَّعْدانة**: yere bitişik olan **الشِّسْع**([8]) düğümüdür. Ve **السَّعْدانات**: terazinin kefesinde bulunan düğümlerdir. **سُعْد**: bir yerdir. Cerîr dedi:
ألاَ حَيِّ  الدِّيار بسُعْد إنِّي *** أحبُّ لحبِّ فاطمةَ الدِّيارا([9])Ve denilir: **السَّعدانة** dişi güvercindir; o, **السَّعْد**’dan türemiştir.

(**سعر**) **السين** ve**العين** ve**الراء** bir tek asıldır; [şeyin] tutuşmasına, alevlenmesine ve yükselmesine delâlet eder. Ondan: **السعير** ateşin alevi. Ve **استعارها**: onun tutuşmasıdır. **المِسْعر**: onunla ateşin tutuşturulduğu([10]) odundur. **السُّعار**: ateşin hararetidir. Denilir: **سُعِر** adam; semûm rüzgârları ona vurduğu zaman. Ve denilir: **السِّعْرارة** güneşte toz zerresi gibi gördüğün şeydir. Ve ben ateşi **سَعَرتُ** ve onu **أسْعَرْتُ**; o da **مُسْعَرَة** ve **مسعُورة** olur. Ve denilir: hırsızlar **استَعَرَ**; sanki tutuştular. Ve uyuz devede **استعر**. Ve **الأسعر الجُعفيّ**([11]) onun sözü sebebiyle adlandırıldı:
فلا يَدْعُني الأقوامُ من آل مالكٍ *** لئن أنا لم أَسْعَر عليهم وأُثْقِبِ([12])İbn es-Sikkît dedi: ve denilir: onlara şer olarak **سَعَرهم**; **أَسْعَرَهُم** denilmez.
Ve bu bâbdandır: **السُّعْر**([13]); o, deliliktir; insanda alevlendiği için böyle adlandırıldı. Ve derler: **ناقة مسعورة**; bu, onun keskinliğindendir; sanki o delidir. Ama yiyeceğin **سِعْر**’ı, bu da bundandır; çünkü o yükselir ve yücelir. Ama devenin **مساعِر**’i, onun **مشاعِرُهُ**’dur([14]). Ve denilir:
Onlar onun koltuk altları, kasıkları ve kuyruğunun köküdür; tüyü inceldiği yerdir; ancak böyle adlandırıldı; çünkü uyuz ilkin orada alevlenir ve orada daha şiddetli alevlenir. Ama Urve b. **الورد**’un sözüne gelince:
* فطاروا في بلاد اليَستَعور([15]) *
Dediler: **السعير**’i kastetti. Ve denilir: o bir yerdir; ve denilir: **اليستعور** denilen bir ağaçtır; [onunla] misvak yapılır.

(**سعط**) **السين** ve**العين** ve**الطاء** bir asıldır; o da, insana ilacın ağızdan zorla verilmesidir, sonra onun üzerine yüklenilir. Ondan: ona ilacı **أسعطته**; o da onu **فاسْتَعطَه**([16]). **المُسْعُط**([17]): **السَّعوط**’un konulduğu şeydir. **السَّعوط** ilaçtır; yapısının aslı **سَعَطَ**’tır. Üzerine yüklenilen şeylerdendir onların sözü: onu mızrakla dürttüm de onu mızrağı **فأسعَطْتُه**([18]); Allah daha iyi bilir.
--------------ـــــ
([1]) Sadrı, lisân’da (**سعف**) ve divanda 12’de olduğu gibi:
* وأركب في الروع خيفانة *
([2]) O, Ebû Züeyb el-Huzelî’dir. Divanı s. 4 ve el-Mufaddaliyât (2: 223), ve lisân (**سعل**، **مرع**).
([3]) Beytin tamamı:
أكل الجحيم وطاوعته سمحج *** مثل القناة وأسعلته الأمرع
([4]) el-Cumhara (3: 34).
([5]) Tekmile, el-Mucmel’dendir.
([6]) Lisân’da: "Ve o on yıldızdır; her biri **سعد**’dır. Dördü, ayın indiği menzillerdir; onlar **سعد الذابح** ve **سعد بلع** ve **سعد  السعود** ve **سعد الأخبية**’dir; onlar **الجدي** ve **الدلو** burçlarındadır. Ve altısı, ayın inmediği yıldızlardır; onlar **سعد ناشرة** ve **سعد الملك** ve **سعد البهام** ve **سعد الهمام** ve **سعد البارع** ve **سعد مطر**’dır. Ve onların her **سعد**’ı iki yıldızdır; iki yıldız arasındaki, göz görüşünde bir arşın kadardır."
([7]) Asılda: "الذي يبسط على الأرض في تنبته"; tahrif.
([8]) **الشسع**, kesre ile: nalının kayışına bağlanan, onun yularına bağlanan nalın bağı. Asılda: "**السبع**"; doğrusu el-Mucmel ve lisân’dadır.
([9]) Cerîr divanı 280 ve Mu‘cemu’l-Buldân (**سعد**); o, **السين**’in dammasıyladır.
([10]) Lisân’da: "Ve denilir: ateşin onunla hareket ettirildiği demir veya oduna **مسعر** ve **مسعار**."
([11]) Adı: Mersed b. Ebî Humrân b. Muâviye. el-Mu’telef 47.
([12]) Beyit el-Mucmel ve lisân (**سعر**) ve el-Mu’telef 47’dedir.
([13]) **السعر**, bir damma ile ve iki damma ile. Kitapta: ﴿إنا إذاً لفي ضلال وسعر﴾ [القمر 24].
([14]) Asılda: "**مشافره**"; tahrif. el-Mucmel’de: "Ve devenin **مساعر**’i onun **مشاعره**’dir; onlar onun koltuk altları, kasıkları ve kuyruğunun köküdür; tüyü inceldiği yerdir; ve denilir: bilakis onlar **المشاعر**’dir; çünkü onların üzerinde kıl vardır, bedeninin geri kalanı ise yündür."
([15]) Beyit, Urve divanı 89’da olduğu gibi, en-Nemir b. Tevleb’e de rivayet edilen beyitlerdendir; sadrı:
* أطعت الآمرين بصرم سلمى *         Divan rivayeti: "في عضاه اليستعور".
([16]) Asılda: "**فأسعطه**".
([17]) **منبر** gibi; **الميم** ve**العين**’in dammasıyla.
([18]) Asılda: "**فأسعته**"; doğrusu el-Mucmel’dedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ع ف
قطع أغصان النخلة شطبها وسعفها أي رطبها ويابسها ومنه سعفت أصول أظفاره وتسعفت إذا تشققت وتشعثت‏.‏
وفي رأسه سعفة وهي قروح تخرج برأس الصبيّ‏.‏
وأسعفته بحاجته‏:‏ قضيتها له‏.‏
وأسعفت الحاجة‏:‏ حانت وأسعفت الدار بفلان‏:‏ أصقبت‏.‏
قال الطرماح‏:‏ بـان الخليط بسحرة فتبدّدوا والدار تسعف بالخليط وتبعد وهو يساعدني على كذا ويساعفني به‏.‏
قال‏:‏ إذ الناس ناس والزمان بغزة وإذ أم عمـار خليـل مساعـف كسا وجهها سعف منتشر أراد الناصية‏.‏
وفلان قد ساعفه جده وساعفته الدنيا وتقول‏:‏ الدنيا لك شاعفه إلا أنها غير مساعفه‏.‏

##### Türkçe

س ع ف
Hurma ağacının dallarını kesmek: onun **شطبها**’sını ve **سعفها**’sını; yani onun yaşını ve kurusunu. Ondandır: tırnaklarının diplerini **سعفت**; ve çatlayıp yarıldığında ve dağınık olduğunda **تسعفت**.

Ve onun başında **سعفة** vardır; o, çocuğun başında çıkan yaralardır.

Ve onun ihtiyacını **أسعفته**: onu onun için yerine getirdim.

Ve **أسعفت** ihtiyaç: vakti geldi. Ve **أسعفت** ev falan ile: yaklaştı.

**الطرماح** dedi:
“Dost topluluğu seher vaktinde ayrıldı da dağıldılar;
ev, dost topluluğuyla **تسعف** eder ve uzaklaşır.”
Ve o, bana şu hususta yardım eder: **يساعدني**; ve onunla bana yardım eder: **يساعفني**.

Dedi:
“İnsanlar insan iken ve zaman **بغزة** iken;
ve **أم عمار**’ın, yardımcı bir dost olan **خليل مساعف** iken.”
Onun yüzünü yayılmış **سعف** giydirdi; perçemi kastetti.

Ve falanın talihi ona **ساعفه** etti; ve dünya ona **ساعفته** etti. Ve dersin ki: dünya senin için **شاعفه**’dir; ancak o, **مساعفه** değildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّعْفُ: أَغصانُ النخلة، وأَكثر ما يقال إذا يبست، وإذا كانت رَطْبة، فهي الشَّطْبةُ؛ قال:
إني على العَهْدِ، لستُ أَنْقُضُه،
ما اخْضَرَّ في رَأْسِ نَخْلَةٍ سَعَفُ
واحدته سَعَفَةٌ، وقيل: السَّعَفةُ النخلةُ نفسُها؛ وشبه امرؤالقيس ناصِيةَ الفرس بِسَعَفِ النخل فقال:
وأَرْكَبُ في الرَّوْعِ خَيْفانَةً،
كَسَا وَجْهَها سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
قال الأَزهري: وهذا يدل على أَن السعفَ الورَقُ. قال: والسعَفُ ورَقُ جَرِيدِ النخل الذي يُسَفُّ منه الزُّبْلانُ والجلالُ والمَرَاوِحُ وما أَشبهها، ويجوز السعفُ
(* قوله ويجوز السعف إلخ» ظاهره جواز التسكين فيهما
لكن الذي في القاموس والصحاح والنهاية الاقتصار على التحريك.) والواحدة سَعفةٌ، ويقال للجريد نَفسِه سَعَفٌ أَيضاً. وقال الأَزهري: الأَغصانُ هي الجَرِيدُ، وورقها السعَفُ، وشوْكُه السُّلاء، والجمع سَعَفٌ وسعَفاتٌ؛ ومنه حديث عمار: لو ضَربُونا حتى يَبْلُغُوا بنا سَعَفاتِ هَجَرَ، وإنما خَصَّ هجر للمُباعَدة في المسافة ولأَنها موصوفة بكثرة الخيل. وفي حديث ابن جبير في صفة الجنة: ونخِيلُها كَرَبُها ذَهَبٌ وسَعَفُها كُسْوةُ أَهْلِ الجنةِ.
والسَّعْفةُ والسَّعَفةُ: قُرُوحٌ في رأْس الصبي، وقيل: هي قُروح تخرج بالرأْس ولم يَخُصّ به رأْس صبي ولا غيره؛ وقال كراع: هو داء يخرج بالرأْس ولم يعَيِّنه، وقد سُعِفَ، فهو مسْعُوفٌ. وقال أَبو حاتم: السعفة يقال لها داء الثَّعْلَب تُورِثُ القَرَع. والثَّعالِبُ يُصِيبها هذا الداء فلذلك نسب إليها. وفي الحديث: أَنه رأَى جارية في بيت أُمّ سَلَمَةَ بها سَعْفة، بسكون العين؛ قيل: هي القُروح التي تخرج في رأْس الصبي؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الحربي بتقديم العين على الفاء والمحفوظ بالعكس. والسَّعَف: داء في أفواه الإبل كالجَرَب يتَمَعَّطُ منه أَنف البعير وخُرْطومُه وشعر عينيه؛ بعير أَسْعَفُ وناقة سَعْفاء، وخَصَّ أَبو عبيد به الإناثَ، وقد سَعِفَ سَعَفاً، ومثله في الغنم الغَرَبُ.
وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: من شياتِ النَّواصي فرس أَسْعَفُ؛ والأَسْعَفُ من الخيل: الأَشْيَبُ الناصيةِ، وناصِيةٌ سَعْفاء، وذلك ما دام فيها لون مُخالِف للبياض، فإذا ابيضَّتْ كلُّها، فهو الأَصْبَغُ، وهي صَبْغاء. والسَّعْفاء من نواصِي الخيل: التي فيها بياض، على أَيّةِ حالاتِها كانت، والاسم السَّعَفُ؛ وبه فسّر بعضهم البيت المُقَدَّم: كسا وجْهها سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
والسَّعَفُ والسُّعافُ: شُقاقٌ حَوْلَ الظُّفُرِ وتَقَشُّرٌ وتَشَعُّثٌ، وقد سَعِفَتْ يدُه سَعَفاً وسَئِفَتْ.
والإسْعافُ: قضاء الحاجة وقد أَسعَفَه بها. ومكان مُساعِفٌ ومنزل مُساعِفٌ أَي قريب. وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعةٌ مني يُسْعِفُني ما أَسْعَفَها، من الإسْعافِ الذي هو القُرْبُ والإعانةُ وقضاء الحاجة، أَي يَنالُني ما نالها ويُلِمُّ بي ما أَلمَّ بها. والإسْعافُ والمُساعَفةُ: المُساعَدةُ والمُواتاةُ والقُرْبُ في حُسْنِ مُصافاةٍ ومُعاونةٍ؛ قال: وإنَّ شِفاءَ النَّفْسِ، لو تُسْعِفُ النَّوَى،
أُولاتُ الثنايا الغُرِّ والحَدَقِ النُّجْلِ
أَي لو تُقَرِّبُ وتُواتي؛ قال أَوس بن حجر:
ظَعائِنُ لهْوٍ ودُّهُنَّ مُساعِفُ
وقال:
إذِ الناس ناسٌ والزمانُ بغِرّةٍ،
وإذْ أُمُّ عَمّارٍ صَديقٌ مُساعِفُ
وأَسْعَفَه على الأَمْرِ: أَعانَه. وأَسْعَفَ بالرجل: دَنا منه. وأَسْعَفَتْ دارُه إسْعافاً إذا دَنَتْ. وكل شيء دَنا، فقد أَسْعَفَ؛ ومنه قول الراعي:
وكائنْ تَرى منْ مُسْعِفٍ بمَنِيّةٍ
والسُّعُوفُ: الطبِيعةُ، ولا واحد له. قال ابن الأعرابي: السُّعُوفُ طبائعُ الناسِ من الكَرَمِ وغيره، ويقال للضَّرائب سُعوفٌ، قال: ولم يُسْمَعْ لها بواحد من لفظها. وسُعُوفُ البيتِ: فُرُشُه وأَمْتِعَتُه، الواحد سَعَفٌ، بالتحريك. والسُّعوف: جِهازُ العَرُوسِ.
وإنه لَسَعَفُ سَوْء أَي مَتاعُ سَوْء أو عبد سوء، وقيل: كلُّ شيء جادَ وبَلَغَ من عِلْقٍ أَو دارٍ أَو مملُوك ملكته، فهو سَعَفٌ. وسَعْفةُ: اسم رجل.
والتَّسْعِيفُ بالمِسْكِ: أَن يُرَوَّحَ بأَفاويه الطِّيبِ ويُخْلَطَ بالأَدْهانِ الطَّيِّبةِ. يقال: سَعِّفْ لي دُهْني.
قال ابن بري: والسَّعَفُ ضرب من الذُّبابِ؛ قال عَدِيُّ بن الرِّقاعِ: حتى أَتَيْت مُرِيّاً، وهو مُنْكَرِسٌ
كاللَّيْثِ، يَضْرِبُه في الغابةِ السَّعَفُ

##### Türkçe

**السَّعْفُ**: hurma ağacının dalları; ve en çok, kuruduğu zaman söylenir; eğer yaş ise, o **الشَّطْبةُ**’dir; dedi ki:
Ben ahid üzereyim, onu bozmam,
Bir hurma ağacının başında **سَعَفُ** yeşerdikçe.

Onun teki **سَعَفَةٌ**’dir; ve denildi: **السَّعَفةُ** hurma ağacının kendisidir; ve İmruülkays atın perçemini hurmanın **سَعَفِ**’ine benzetti de dedi ki:
Ve korku içinde bir **خَيْفانَةً** binerim,
Yüzünü yayılmış **سَعَفٌ** giydirmiştir.

El-Ezherî dedi: Bu, **السعفَ**’ın yaprak olduğuna delâlet eder. Dedi: **والسعَفُ** hurmanın **جَرِيدِ**’inin yaprağıdır; ondan **الزُّبْلانُ** ve **الجلالُ** ve **المَرَاوِحُ** ve benzerleri örülür; ve **السعفُ** caiz olur.
(* Sözü: “ويجوز السعف إلخ” görünüşü, ikisinde de sükûn vermenin caiz oluşudur; fakat **القاموس** ve **الصحاح** ve **النهاية**’de olan, yalnız harekete hasretmektir.) Ve tekil **سَعفةٌ**’dir; ve **الجريد**’in kendisine de **سَعَفٌ** denir. El-Ezherî dedi: Dallar, **الجَرِيدُ**’dir; onun yaprağı **السعَفُ**’tır; onun dikeni **السُّلاء**’dır; çoğulu **سَعَفٌ** ve **سعَفاتٌ**’tır; ve ondan Ammâr hadisi: “Bize vursalar da bizi **سَعَفاتِ هَجَرَ**’e ulaştırıncaya kadar”; ancak **هجر**’i, mesafede uzaklık için ve onun çok atla vasıflı olması için tahsis etti. İbn Cübeyr’in cennetin sıfatı hakkında hadisinde: “Ve onun hurmalıkları: onun **كَرَبُها**’sı altındır ve onun **سَعَفُها**’sı cennet ehlinin elbisesidir.”

**والسَّعْفةُ** ve **السَّعَفةُ**: çocuğun başında yaralardır; ve denildi: başta çıkan yaralardır; onu ne çocuğun başına ne de başkasına tahsis etmedi; ve Kırâ‘ dedi: başta çıkan bir hastalıktır ve onu belirlemedi; ve **سُعِفَ** olmuştur; o hâlde o **مسْعُوفٌ**’tur. Ebû Hâtim dedi: **السعفة**’ye **داء الثَّعْلَب** denir; **القَرَع**’ı miras bırakır. **الثَّعالِبُ**’e bu hastalık isabet eder; bu yüzden ona nisbet edildi. Hadiste: Ümmü Seleme’nin evinde, onda **سَعْفة** bulunan bir cariye gördüğü; **العين**’in sükûnuyla; denildi: çocuğun başında çıkan yaralardır; İbnü’l-Esîr dedi: Harbî bunu, **العين**’i **الفاء**’dan önce getirerek rivayet etti; mahfuz olan ise tersidir.

**والسَّعَف**: develerin ağızlarında, uyuz gibi bir hastalıktır; ondan devenin burnu ve hortumu ve gözlerinin kılı dökülür; **بعير أَسْعَفُ** ve **ناقة سَعْفاء**; Ebû Ubeyd onu dişilere tahsis etti; ve **سَعِفَ سَعَفاً** olmuştur; koyunda bunun benzeri **الغَرَبُ**’dur.

Ebû Ubeyde “Kitâbü’l-Hayl”de dedi: perçemlerin alâmetlerinden: **فرس أَسْعَفُ**; ve atlardan **الأَسْعَفُ**: perçemi kırlaşmış olandır; ve **ناصِيةٌ سَعْفاء**; bu, onda beyazlığa muhalif bir renk bulunduğu müddetçedir; bütünüyle beyazlayınca, o **الأَصْبَغُ**’dır; o da **صَبْغاء**’dır. Atların perçemlerinden **السَّعْفاء**: onda beyazlık bulunan (her hâli üzere olursa olsun) olandır; isim **السَّعَفُ**’tır; ve onunla, öne geçirilmiş beyti bazısı tefsir etti:
Yüzünü yayılmış **سَعَفٌ** giydirmiştir.

**والسَّعَفُ** ve **السُّعافُ**: tırnak çevresinde çatlaklar ve soyulma ve dağılmadır; ve eli **سَعِفَتْ** **سَعَفاً** ve **سَئِفَتْ**.

**والإسْعافُ**: ihtiyacı gidermektir; ve onu onunla **أَسعَفَه**. Ve **مكان مُساعِفٌ** ve **منزل مُساعِفٌ** yani yakın. Hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır; ona isabet eden, bana **يُسْعِفُني**”; **الإسْعافِ**’tan ki o yakınlık ve yardım ve ihtiyacı gidermektir; yani ona erişen bana erişir ve ona dokunan bana dokunur. **والإسْعافُ** ve **المُساعَفةُ**: yardım etme ve uygun düşme ve güzel bir dostluk ve yardımlaşma içinde yakınlıktır; dedi ki:
Nefsin şifası, eğer uzaklık **تُسْعِفُ** etseydi,
Parlak ön dişlerin ve iri gözbebeklerin sahipleri.
Yani eğer yaklaştırsa ve uygun düşseydi; Evs b. Hacer dedi:
Eğlence göçerleri; onların sevgisi **مُساعِفُ**tur.
Ve dedi:
İnsanlar insan iken ve zaman bir tazelik üzere iken,
Ve Ümmü Ammâr bir dost iken, **مُساعِفُ**.

Ve onu iş üzerinde **أَسْعَفَه**: ona yardım etti. Ve adamla **أَسْعَفَ**: ona yaklaştı. Ve evi **أَسْعَفَتْ** **إسْعافاً**: yaklaştığı zaman. Ve her şey yaklaştıysa, **أَسْعَفَ** etmiştir; ondan çobanın sözü:
Ve nice görürsün, ölümle **مُسْعِفٍ** olanı.

**والسُّعُوفُ**: tabiat(lar)dır; onun tekili yoktur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّعُوفُ** insanların cömertlik ve başkası gibi tabiatlarıdır; ve **الضَّرائب**’e **سُعوفٌ** denir; dedi: onun için lafzından bir tekil işitilmemiştir. Ve **سُعُوفُ البيتِ**: onun döşekleri ve eşyalarıdır; tekili **سَعَفٌ**’tır, hareke ile. Ve **السُّعوف**: gelin çeyizidir.

Ve o, **لَسَعَفُ سَوْء**’dur; yani kötü meta veya kötü köle; ve denildi: her şey ki iyi oldu ve bir **عِلْقٍ**dan yahut evden yahut sahip olunan köleden ulaştı; onu mülk edindin; o, **سَعَفٌ**’tır.

Ve **سَعْفةُ**: bir adam adıdır.

**والتَّسْعِيفُ بالمِسْكِ**: güzel kokunun ağızlarıyla kokutulması ve güzel yağlarla karıştırılmasıdır. Denir: “Bana yağımı **سَعِّفْ** et.”

İbn Berrî dedi: **والسَّعَفُ** sinekten bir türdür; ‘Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi:
Nihayet **مُرِيّاً**’ya geldim; o, çömelmişti,
Aslan gibi; ormanda ona **السَّعَفُ** vurur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ع ف * * السَّعَفَةُ * بفتحتين غصن النخل والجمع * سَعَفٌ * و * أسْعَفَهُ * بحاجته قضاها له و * المُسَاعَفَةُ * المُؤاتاة والمساعدة

##### Türkçe

* س ع ف * * **السَّعَفَةُ** * (iki fetha ile) hurma dalı; çoğulu **سَعَفٌ**; ve **أسْعَفَهُ** onun ihtiyacını (gördü): onu onun için yerine getirdi; ve **المُسَاعَفَةُ** uyuşma ve yardım etmedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السعف، محركة: جريد النخل، هكذا نقله الأزهري عن بعضهم. أو الصواب أن سعف الجريد: ورقه الذي يسف منه الزبلان والجلال، والمراوح، وما أشبهها، ومنه حديث سعيد بن جبير، في صفة نخل الجنة: ) كربها ذهب، وسعفها كسوة أهل الجنة ( وقال الشاعر:
  إني على العهد لست أنقـضـه                      ما اخضر في رأس نخلة سعف وقال الليث: أكثر ما: يقال له السعف: إذا يبست، وإذا كانت السعفة: رطبة، فشطبة، قال الأزهري: ومما يدل على أن السعف الورق، قول امرئ القيس:
  وأركب في الروع خيفانة                      كسا وجهها سعف منتشر وهو مجاز، شبه بها ناصية الفرس.
 والسعف: التعشث حول الأظفار، وقد سعفت يده، بالكسر، مثل سئفت، نقله الجوهري.
 قال ابن الأعرابي: السعف جهاز العروس، ج: سعوف، بالضم، وقال ابن السكيت: السعف: داء يكون في أفواه الإبل كالجرب، يتمعط منه خرطومها، وشعر عينها، يقال: ناقة سعفاء، وبعير أسعف، نقله الجوهري عنه، وخص أبو عبيد به الإناث، وقد سعفت، بالضم، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط والصواب: وقد سعفت، كفرح، ونص الصحاح: وقد سعف، ومثله في الغنم الغرب.
 قال ابن الأعرابي: لا يقال السعف في الجمال، قال أبو زيد: وجوز ذلك بعضهم، وهي لغة قليلة، قال ابن الأعرابي: إنما هي في النوق، ومثله عن أبي عبيد.
 والأسعف من الخيل: الأبيض ونص الصحاح: الأشيب الناصية، وذلك ما دام فيها لون مخالف للبياض، فإذا ابيضت كلها فهو الأصبغ، كذا في كتاب الخيل لأبي عبيدة.

  والسعوف، بالضم: الأقداح الكبار، عن ابن الأعرابي.
 قال بعضهم: السعوف: أمتعة البيت، وفرشه، وخصها بعضهم بالمحقرات، كالتور، والدلو، والحبل، ونحوها.
 قال ابن الأعرابي: السعوف: طبائع الناس من الكرم، وغيره، وقال أبو عمرو: يقال للضرائب سعوف، قال: ولم أسمع لها بواحد.
 قال ابن الأعرابي: كل شيء جاد وبلغ، من مملوك، أو علق، أو دار ملكتها، فهو سعف، محركة.
 السعف، بالتسكين السلعة، يقال: إنه سعف سوء، أي: متاع سوء.
 قال أبو الهيثم: السعف: الرجل النذل.
 قال الليث: السعفة بهاء: قروح تخرج برأس الصبي ووجهه، ونقله الجوهري، ولم يذكر الوجه، وقال بعضهم: هي قروح تخرج بالرأس، ولم يخص به رأس صبي ولا غيره، وقال كراع: هو داء يخرج بالرأس، ولم يعينه، وقد سعف، كعنى، وهو مسعوف، وقال أبو ليلى: يقال: سعف الصبي: إذا ظهر ذلك به، وقال أبو حاتم: السعفة: يقال لها: داء الثعلب، يورث القرع، والثعالب يصيبها هذا الداء، فلذلك نسب إليها.
 وسعفة، بلا لام: والد أيوب العجلي الشاعر، نقله الصاغاني.
 وسعف الرجل بحاجته، كمنع سعفا، عن ابن عباد، وأسعف، إسعافا: قضاها له، قاله الجوهري.
 وأسعف الشيء: دنا، وكذا أسعف به، إذا دنا منه، قال الراعي:
  وكائن ترى من مسعف بمنية                      يجنبها أو معصم ليس ناجيا ويروي: )مجحف(، وهما بمعنى.
 وأسعف له الصيد: أمكنه.
 أسعف بأهله: ألم بهم.
 ومن الإسعاف بمعنى القرب والإعانة وقضاء الحاجة، ما روي في الحديث: )فاطمة بضعة منى، يسعفنى ما يسعفها( أي: ينالني ما ينالها، ويلم بي ما يلم بها.
 والتسعيف: تخليط المسك - ونحوه - بأفاويه الطيب، والأدهان الطيبة، يقال: سعف لي دهني، قاله ابن شميل.
 قال الليث: ساعفه: مساعفة: إذا ساعده، أو واتاه على الأمر، أي: وافقه في حسن مصافاة، ومعاونة، وأنشد:
  إذ الناس ناس والزمان بغرة                      وإذ أم عمار صديق مساعف وأنشد غيره:
  وإن شفاء النفس لو تسعف النوىأولات الثنايا الغر والحدق النجل أي: لو تقرب وتواتى، قال أوس ابن حجر:
  ظعائن لهو ودهن مساعف ومكان مساعف: أي قريب دان، وكذا منزل مساعف.
 ومما يستدرك عليه: السعفة، محركة: النخلة نفسها، كما في اللسان، وجمع السعفة: سعفات، ومنه قول عمار رضي الله عنه: لو ضربونا حتى يبلغوا بنا سعفات هجر .
 والسعفة: لغة في السعفة، بالفتح، بمعنى داء الثعلب.
 والسعاف، كغراب: شقاق حول الظفر وتقشر، كذا في المحيط واللسان.
 وأسعف إليه: توجه، وقصد.
 السعف: ضرب من الذباب، نقله ابن بري، وأنشد:
  حتى أتيت مريا وهو منكرسكالليث يضربه في الغابة السعف وساعفه جده: ساعده، وهو مجاز، وكذا: ساعفته الدنيا، كما في الأساس.

##### Türkçe

**السعف** (harekeli): hurma ağacının yaprak sapları (cريد); Ezherî bunu bazılarından böyle nakletti. Yahut doğru olan şudur ki: **سعف الجريد**: onun yaprağıdır; ondan **الزبلان** ve **الجلال** ve **المراوح** ve benzerleri örülür. Ondandır Saîd b. Cübeyr hadisi, cennet hurmalarının vasfında: “(Onun **كربها**’sı altındır, **سعفها**’sı cennet ehlinin elbisesidir.)” Şair dedi ki:
  “Ben ahit üzereyim; onu bozmam                      bir hurma başında **سعف** yeşerdikçe”
Leys dedi ki: çoğunlukla **السعف** denilir: kuruduğu zaman; **السعفة** olduğu zaman: yaş (taze)dir; o hâlde **شطبة**. Ezherî dedi ki: **السعف**’ın yaprak olduğuna delil olan şey, İmru’ul-Kays’ın sözü:
  “Ve korku anında bir **خيفانة**’ya binerim                      yüzünü yayılmış **سعف** kaplamış”
Bu mecazdır; onunla atın perçemini benzetti.

**السعف**: tırnaklar etrafında etin kabarması/çatlamasıdır; “eli **سعفت** oldu” denir; kesre ile; **سئفت** gibi; Cevherî onu nakletti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعف** gelin donanımıdır; çoğulu: **سعوف**; damme ile. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **السعف**: develerin ağızlarında uyuz gibi olan bir hastalıktır; ondan burunları ve gözünün kılı dökülür; “**ناقة سعفاء**” ve “**بعير أسعف**” denir; Cevherî onu ondan nakletti. Ebû Ubeyd onu dişilere tahsis etti. “**سعفت**” (damme ile) olmuştur; bütün nüshalarda böyledir; bu yanlıştır; doğru olan: “**سعفت**” ( **فرح** gibi)dir. **الصحاح**’ın nassı: “**سعف** oldu”; koyunda da bunun benzeri **الغرب**’dır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعف** develerde (erkek develerde) denilmez. Ebû Zeyd dedi ki: bazısı bunu caiz gördü; bu az bir dildir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: ancak dişi develerdedir; Ebû Ubeyd’den de bunun benzeri.

Atlardan **الأسعف**: beyaz olandır. **الصحاح**’ın nassı: perçemi kır olan. Bu, onda beyazlığa aykırı bir renk bulunduğu müddetçedir; hepsi bembeyaz olunca o **الأصبغ**’dır; Ebû Ubeyde’nin **كتاب الخيل**’inde böyledir.

**السعوف** (damme ile): büyük kadehlerdir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Bazıları dedi ki: **السعوف**: ev eşyası ve döşeğidir; bazısı onu küçük şeylere tahsis etti; **التور** ve **الدلو** ve **الحبل** ve benzerleri gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعوف**: insanların tabiatlarıdır; cömertlikten ve başkasından. Ebû Amr dedi ki: vergilere **سعوف** denilir. Dedi ki: onun için tekil işitmedim.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: her şey ki iyi oldu ve ulaştı; köleden, yahut eşyadan, yahut mülk edindiğin evden; o **سعف**’tır; harekeli.

**السعف** (sükûn ile): maldır; “o **سعف سوء**’dur” denir; yani: kötü meta.

Ebû’l-Heysem dedi ki: **السعف**: alçak adamdır.

Leys dedi ki: **السعفة** ( **هاء** ile): çocuğun başında ve yüzünde çıkan yaralardır; Cevherî onu nakletti; yüzü zikretmedi. Bazıları dedi ki: o, başta çıkan yaralardır; onu ne çocuğun başına ne başkasına tahsis etti. Kurâ‘ dedi ki: o, başta çıkan bir hastalıktır; onu belirlemedi. “**سعف** oldu” ( **عنى** gibi); o **مسعوف**’tur. Ebû Leylâ dedi ki: “**سعف الصبي**” denir: onda bu ortaya çıktığı zaman. Ebû Hâtim dedi ki: **السعفة**’ya “**داء الثعلب**” denilir; kellik verir; tilkiler bu hastalığa yakalanır; bu yüzden ona nispet edildi.

**سعفة** (lâmsız): şair Eyyûb el-‘Aclî’nin babasıdır; Sâgânî onu nakletti.

“Adam ihtiyacı ile **سعف** etti” ( **منع** gibi) **سعفا**; İbn Abbâd’dan. Ve “**أسعف** etti” **إسعافا**: onu onun için yerine getirdi; Cevherî söyledi.

“**أسعف** الشيء”: yaklaştı. Keza “onunla **أسعف** etti”: ona yaklaştı; ondan yaklaştığı zaman. Râ‘î dedi ki:
  “Nice görürsün bir **مسعف**’i bir ölümle                      ondan kaçınır; yahut bir bilek ki kurtulucu değildir”
“(**مجحف**)” diye de rivayet edilir; ikisi aynı mânâdadır.

“Av ona **أسعف** etti”: ona imkân verdi.

“Ehliyle **أسعف** etti”: onlara uğradı.

Yakınlık, yardım ve ihtiyacı giderme mânâsındaki **الإسعاف**’tandır ki hadiste rivayet edilmiştir: “(Fâtıma benden bir parçadır; onu sevindiren beni sevindirir: **يسعفنى ما يسعفها**)” yani: ona erişen bana erişir; ona dokunan bana dokunur.

**التسعيف**: miskin – ve benzerinin – güzel koku baharatları ve güzel yağlarla karıştırılmasıdır; “yağımı bana **سعف** et” denir; İbn Şümeyl söyledi.

Leys dedi ki: “Onunla **ساعفه** etti” **مساعفة**: ona yardım ettiği zaman; yahut işte ona uyduğu zaman; yani: güzel bir safiyet ve yardımlaşmada ona muvafakat etti. Şu beyit okundu:
  “İnsanlar insan iken ve zaman bir parlaklık içindeyken                      ve Ümmü Ammâr yardımcı bir dost iken”
Başka biri de okudu:
  “Ve nefsin şifası, eğer uzaklıklar **تسعف** etseydi                      parlak ön dişlerin ve iri gözlerin sahipleri”
Yani: eğer yaklaşsa ve birbirine uygun gelseydi. Evs b. Hacer dedi ki:
  “Eğlence göçenleri ve yardımcı yağ”
Ve **مكان مساعف**: yani yakın, pek yakın. Keza **منزل مساعف**.

Ona istidrâk edilendir: **السعفة** (harekeli): hurma ağacının kendisidir; **اللسان**’da olduğu gibi. **السعفة**’nın çoğulu: **سعفات**. Ondandır Ammâr (Allah ondan razı olsun) sözü: “Bizi dövseler de bizi **سعفات هجر**’e ulaştırıncaya kadar.”

**السعفة**: **السعفة** (fetha ile) için bir dildir; “**داء الثعلب**” mânâsında.

**السعاف** ( **غراب** gibi): tırnak etrafında yarıklar ve soyulmadır; **المحيط** ve **اللسان**’da böyledir.

“**أسعف** إليه”: yöneldi ve kastetti.

**السعف**: sinekten bir türdür; İbn Berrî onu nakletti; ve şu beyit okudu:
  “Nihayet Meryâ’ya geldim; o inkârcı iken                      ormanda ona **السعف** vuran aslan gibi”
“Onun ceddi ona **ساعفه** etti”: ona yardım etti; bu mecazdır. Keza: “dünya ona **ساعفته** etti”; **الأساس**’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَعَفَهُ بِحَاجَتِهِ
1 سَعَفَهُ بِحَاجَتِهِ ذ : see 4. -A2- سَعِفَتْ يَدُهُ, (S, TA,) inf. n. سَعَفٌ, (S, K,) His hand became cracked around the nails; (S, K, * TA;) as also سَئِفَتْ. (S, TA.) ― -b2- سَعِفَتِ النَّاقَةُ, in the K, erroneously, سُعِفَت, with damm, (TA,) or سَعِفَ البَعِيرُ, (ISk, S,) The she-camel, (K, TA,) or he-camel, (ISk, S,) became affected with what is termed ↓ سَعَفٌ, meaning a disease in the mouth, like mange, or scab, in consequence of which the hair of the خُرْطُوم [i. e. nose, or fore part of the nose,] falls off, (ISk, S, K,) and the hair of the eyes: (ISk, S:) the like thereof in sheep or goats is termed غَرَبٌ: (S:) accord. to IAar, it is not used in relation to he-camels; and A'Obeyd says the like: accord. to some, as AZ says, it is allowable to use it in relation to he-camels; (TA;) but it is rarely thus used. (K, TA.) ― -b3- سُعِفَ, (S, K,) like عُنِىَ, (K,) said of a boy, He became affected with the pustules termed سَعْفَةٌ [q. v.]. (S, K.)

تَسْعِيفٌ
2 تَسْعِيفٌ ذ The mixing of musk and the like with aromatic perfumes (K, TA) and sweetscented oils. (TA.) One says, سَعِّفْ لِى دُهْنِى [Mix thou for me my oil with aromatic perfumes]. (ISh, TA.)

ساعفهُ
3 ساعفهُ ذ , (K, TA,) inf. n. مُسَاعَفَةٌ, (S, TA,) He aided, assisted, or helped, him; [like أَسْعَفَهُ;] or [so accord. to the K, but accord. to the S “ and, ”] agreed, or complied, with him, (S, * K, TA,) to perform an affair, (TA,) acting towards him with reciprocal purity, or sincerity, of love, or affection, and aiding, assisting, or helping, with him, (K, TA,) well. (TA.) ― -b2- [Hence,] ساعفهُ جَدُّهُ (tropical:) His fortune aided him: and in like manner, ساعفتهُ الدُّنْيَا (tropical:) [Worldly prosperity aided him]. (A, TA.)

اسعف
4 اسعف ذ , (K,) inf. n. اـِسْعَافٌ, (TA,) It (a thing, TA) drew near, or approached: (K, TA:) and اسعف بِهِ it drew near, or approached, to him, or it. (TA.) ― -b2- اسعف لَهُ It (an object of the chase) became within his power, or reach. (K.) ― -b3- اسعف اـِلَيْهِ He tended, repaired, or betook himself, to, or towards, him, or it. (TA.) ― -b4- اسعف بِأَهْلِهِ He came to his family; syn. أَلَمَّ. (K.) [And in a similar sense the verb is trans. without a particle, as will be shown by the last sentence of this paragraph.] -A2- أَسْعَفْتُهُ I aided, assisted, or helped, him to perform his affair. (Msb. [See also 3.]) ― -b2- And اسعفهُ بِحَاجَتِهِ, (S, Msb, K, *) inf. n. اـِسْعَافٌ, (Msb,) He performed, or accomplished, for him the object of his want; (S, Msb, K;) as also بِهَا ↓ سَعَفَهُ, (Ibn-'Abbلd, K, * TA,) aor. سَعَفَ , (K,) inf. n. سَعْفٌ. (TA.) ― -b3- It is said in a trad., thus related, فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّى يُسْعِفُنِى مَا يُسْعِفُهَا, meaning [Fلtimeh is a part of me:] that betides, or happens to, [or affects,] me which betides, or happens to, [or affects,] her. (TA. [See another reading in art. بضع.])

سَعْفٌ
سَعْفٌ ذ A commodity; an article of merchandise. (O, K, TA.) One says, اـِنَّهُ سَعْفُ سَوْءٍ Verily it is a bad commodity. (O, TA.) ― -b2- And A man vile, or mean, and despised in all his circumstances. (AHeyth, O, K.)

سَعَفٌ
سَعَفٌ ذ Palm-branches, (Az, * S, Msb, K,) as long as they have the leaves upon them: when these are removed from them, called جَرِيدٌ: (Msb:) or the part [or parts] of palm-branches upon which leaves have grown: (S voce عَسِيبٌ:) or the leaves of palm-branches, (Mgh, K, TA,) of which are woven [baskets of the kind called] زُبُل (Mgh) or زُبْلَان (TA) [pls. of زَبِيلٌ], and [the similar receptacles called] جِلَال [pl. of جُلَّةٌ], (TA,) and fans [which are made in the form of small flags], (Mgh, TA,) and the like: (TA:) and sometimes palm-branches themselves are thus called: (Mgh:) accord. to Lth, (Mgh, TA,) such as have become dry [of palm-branches] are mostly thus called; the fresh [palm-branch] being called شَطْبَةٌ: (Mgh, K, TA:) sing., (S,) or [rather] n. un., (Mgh, Msb,) with ة: (S, Mgh, Msb:) which also signifies a palm-tree itself; and its pl. is سَعَفَاتٌ. (TA.) ― -b2- [Hence, as being likened to palm-leaves,] The forelock of a horse: so in the saying of Imrael-Keys,
وَأَرْكَبُ فِى الرَّوْعِ خَيْفَانَةً
كَسَا وَجْهَهَا سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
[And I ride, in war, or battle, a brisk, or an agile, leaving mare, whose face a spreading forelock has clad]: which shows that سَعَفٌ [properly] signifies the leaves [of a palm-branch]. (Az, TA.) [Jac. Schultens, as mentioned by Freytag, explains it as meaning A whiteness upon the forehead of a horse: but this explanation is perhaps conjectural, from the verse cited above.] -A2- The paraphernalia (جَهَاز) of a bride: pl. سُعُوفٌ. (IAar, K.) ― -b2- Anything good, goodly, or excel-lent, and consummate, such as a slave, or any precious thing, or a house that one possesses. (IAar, K.) -A3- A species of fly: mentioned by a poet as smiting a lion. (IB, TA.) -A4- See also 1.

سَعْفَةٌ
سَعْفَةٌ ذ A certain disease, (Kr, TA,) or pustules, (S, K, TA,) coming forth upon the head (Kr, S, K, TA) of a child, (S, K, TA,) and upon his face: (K, TA:) said by AHلt to be دَآءُ الثَّعْلَبِ [i. e. alopecia], which occasions baldness; and ↓ سَعَفَةٌ is a dial. var. thereof in this last sense. (TA.)

سَعَفَةٌ
سَعَفَةٌ ذ n. un. of سَعَفٌ [q. v.]. (S, * Mgh, Msb.) -A2- See also the next preceding paragraph.

سُعَافٌ
سُعَافٌ ذ A cracking, and scaling off, around the nail: (TA:) or a cracking at the root of the nail. (Ibn-'Abbلd, O.) [See 1.]

سُعُوفٌ
سُعُوفٌ ذ Large [drinking-cups or bowls such as are called] أَقْدَاح. (IAar, K.) ― -b2- And The goods, or furniture and utensils, of a tent or house, (S, TA,) and its carpets or the like: or, as some say, particularly such as are held in little estimation, as the [drinking-vessel called] تَوْر, and the bucket, and the rope, and the like. (TA.) ― -b3- [See also سَعَفٌ, of which it is pl.] -A2- Also The natural dispositions, (AA, IAar, K, TA,) generous and other, of men: (IAar, K, TA:) AA says, I have not heard any sing. thereof. (TA.)

أَسْعَفُ
أَسْعَفُ ذ A camel having the disease termed سَعَفٌ (see 1): fem. سَعْفَآءُ, applied to a she-camel: (ISk, S, K:) A'Obeyd mentions only the fem. epithet. (TA.) ― -b2- Also A horse white, (S, * K,) or hoary, (S,) in the forelock, (S, K,) when there is some other colour in it, different from the white: (TA:) when the whole of it is white, he is termed أَصْبَغُ: (S, TA:) so in the “ Book of Horses ” by AO. (TA.)

مَسْعُوفٌ
مَسْعُوفٌ ذ A boy affected with the pustules termed سَعْفَةٌ [q. v.]. (S, K.)

مُسَاعِفٌ
مُسَاعِفٌ ذ A place, (K,) and a place of alighting, (TA,) near. (K, TA.)

##### Türkçe

**سَعَفَهُ بِحَاجَتِهِ**
1 **سَعَفَهُ بِحَاجَتِهِ** ذ : bkz. 4. -A2- **سَعِفَتْ يَدُهُ**, (S, TA,) mastar **سَعَفٌ**, (S, K,) Eli tırnakların çevresinde çatladı; (S, K, * TA;) bunun gibi **سَئِفَتْ** de. (S, TA.) ― -b2- **سَعِفَتِ النَّاقَةُ**, K’da hatalı olarak **سُعِفَت**, damme ile, (TA,) yahut **سَعِفَ البَعِيرُ**, (ISk, S,) Dişi deve, (K, TA,) yahut erkek deve, (ISk, S,) aşağıdaki **سَعَفٌ** diye adlandırılan şeye yakalandı; bunun mânası, ağızda uyuz yahut kabuklanma gibi bir hastalıktır; bunun sonucu olarak **خُرْطُوم**’un [yani burun yahut burnun ön kısmının] kılları dökülür, (ISk, S, K,) ve gözlerin kılları da: (ISk, S:) bunun benzeri koyunlarda yahut keçilerde **غَرَبٌ** diye adlandırılır: (S:) IAar’a göre erkek develer hakkında kullanılmaz; ve A'Obeyd de bunun benzerini söyler: bazılarına göre, AZ’nin dediği gibi, erkek develer hakkında kullanmak câizdir; (TA;) fakat bu şekilde kullanımı nadirdir. (K, TA.) ― -b3- **سُعِفَ**, (S, K,) **عُنِىَ** gibi, (K,) bir çocuk hakkında söylenir: **سَعْفَةٌ** [bkz.] diye adlandırılan çıbanlara yakalandı. (S, K.)

**تَسْعِيفٌ**
2 **تَسْعِيفٌ** ذ Misk ve benzerini hoş kokulu parfümlerle (K, TA) ve güzel kokulu yağlarla karıştırmak. (TA.) Şöyle denir: **سَعِّفْ لِى دُهْنِى** [Benim için yağımı hoş kokularla karıştır]. (ISh, TA.)

**ساعفهُ**
3 **ساعفهُ** ذ , (K, TA,) mastar **مُسَاعَفَةٌ**, (S, TA,) Ona yardım etti, destek oldu, yardımda bulundu; [**أَسْعَفَهُ** gibi;] yahut [K’ya göre böyle; fakat S’ye göre “ve”] bir işi yapmak üzere onunla anlaştı yahut ona uydu, (S, * K, TA,) (TA,) ona karşı sevgi yahut muhabbet bakımından karşılıklı bir saflık yahut içtenlikle davranarak ve onunla birlikte iyi bir şekilde yardım ederek, destek olarak, yardımda bulunarak. (K, TA,) (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ساعفهُ جَدُّهُ** (mecaz:) Talihi ona yardım etti: ve aynı şekilde, **ساعفتهُ الدُّنْيَا** (mecaz:) [Dünya nimeti ona yardım etti]. (A, TA.)

**اسعف**
4 **اسعف** ذ , (K,) mastar **اـِسْعَافٌ**, (TA,) O (bir şey, TA) yaklaştı yahut yaklaştı: (K, TA:) ve **اسعف بِهِ** ona yahut ona (o şeye) yaklaştı. (TA.) ― -b2- **اسعف لَهُ** O (avlanan şey) onun kudreti yahut erişimi içine girdi. (K.) ― -b3- **اسعف اـِلَيْهِ** Ona yahut ona (o şeye) yöneldi, gitti, sığındı. (TA.) ― -b4- **اسعف بِأَهْلِهِ** Ailesine geldi; eş anlamlısı **أَلَمَّ**. (K.) [Ve benzer bir mânada fiil edatsız geçişli olur; bu paragrafın son cümlesi bunu gösterecektir.] -A2- **أَسْعَفْتُهُ** Onun işini yapmasına yardım ettim, destek oldum, yardımda bulundum. (Msb. [Bkz. ayrıca 3.]) ― -b2- Ve **اسعفهُ بِحَاجَتِهِ**, (S, Msb, K, *) mastar **اـِسْعَافٌ**, (Msb,) Onun ihtiyacının maksadını onun için yerine getirdi yahut gerçekleştirdi; (S, Msb, K;) bunun gibi **بِهَا** ile aşağıdaki **سَعَفَهُ**, (Ibn-'Abbلd, K, * TA,) muzari‘si **سَعَفَ**, (K,) mastar **سَعْفٌ**. (TA.) ― -b3- Bir hadiste, bu şekilde rivayet edildiği üzere, şöyle denir: **فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّى يُسْعِفُنِى مَا يُسْعِفُهَا**, mânası: [Fâtıma benden bir parçadır:] ona isabet eden yahut ona vâki olan [yahut onu etkileyen] şey bana isabet eder yahut bana vâki olur [yahut beni etkiler]. (TA. [Bkz. başka bir kıraat **بضع** maddesinde.])

**سَعْفٌ**
**سَعْفٌ** ذ Bir meta; bir ticaret eşyası. (O, K, TA.) Şöyle denir: **اـِنَّهُ سَعْفُ سَوْءٍ** Gerçekten o kötü bir metadır. (O, TA.) ― -b2- Ve Her hâlinde aşağılık yahut bayağı ve hor görülen bir adam. (AHeyth, O, K.)

**سَعَفٌ**
**سَعَفٌ** ذ Hurma dalları; (Az, * S, Msb, K,) üzerlerinde yapraklar bulunduğu müddetçe: bunlar onlardan çıkarılınca **جَرِيدٌ** diye adlandırılır: (Msb:) yahut yaprakların bittiği hurma dallarının kısmı [yahut kısımları]: (S, **عَسِيبٌ** maddesinde:) yahut hurma dallarının yaprakları, (Mgh, K, TA,) bunlardan [**زَبِيلٌ**’in çoğulları olan] **زُبُل** (Mgh) yahut **زُبْلَان** (TA) [denilen türden] örülür ve [**جُلَّةٌ**’nin çoğulu olan] **جِلَال** [denilen benzer kaplar], (TA,) ve [küçük bayraklar biçiminde yapılan] yelpazeler, (Mgh, TA,) ve benzeri: (TA:) ve bazen hurma dallarının kendileri de böyle adlandırılır: (Mgh:) Lth’ye göre, (Mgh, TA,) kurumuş olanlar çoğunlukla böyle adlandırılır; taze [hurma dalı] ise **شَطْبَةٌ** diye adlandırılır: (Mgh, K, TA:) tekili, (S,) yahut [daha doğrusu] isim birimi, (Mgh, Msb,) ة ile: (S, Mgh, Msb:) bu da bir hurma ağacının kendisi mânasına gelir; ve onun çoğulu **سَعَفَاتٌ**’tır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, hurma yapraklarına benzetilerek,] Bir atın perçemi: İmru’ul-Kays’ın şu sözünde olduğu gibi,
وَأَرْكَبُ فِى الرَّوْعِ خَيْفَانَةً
كَسَا وَجْهَهَا سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
[Ve ben savaşta çevik bir kısrağa binerim; yüzünü yayılmış bir perçem giydirmiştir]: bu, **سَعَفٌ**’un [aslında] yapraklar [hurma dalının yaprakları] mânasına geldiğini gösterir. (Az, TA.) [Freytag’ın naklettiği üzere Jac. Schultens bunu, bir atın alnındaki bir beyazlık mânasına açıklar; fakat bu açıklama belki yukarıda zikredilen beyitten bir tahmindir.] -A2- Bir gelinin **جَهَاز**’ı: çoğulu **سُعُوفٌ**. (IAar, K.) ― -b2- Köle gibi yahut herhangi bir kıymetli şey gibi yahut kişinin sahip olduğu bir ev gibi, iyi, güzel yahut mükemmel ve tamamlanmış olan her şey. (IAar, K.) -A3- Bir sinek türü: bir şair tarafından bir aslana vuran olarak zikredilmiştir. (IB, TA.) -A4- Ayrıca 1’e de bkz.

**سَعْفَةٌ**
**سَعْفَةٌ** ذ Belli bir hastalık, (Kr, TA,) yahut çıbanlar, (S, K, TA,) bir çocuğun, (S, K, TA,) başında (Kr, S, K, TA) ve yüzünde çıkan: (K, TA:) AHلt tarafından **دَآءُ الثَّعْلَبِ** [yani kellik] olduğu söylenmiştir; bu, saç dökülmesine sebep olur; ve aşağıdaki **سَعَفَةٌ** bu son mânada onun lehçe varyantıdır. (TA.)

**سَعَفَةٌ**
**سَعَفَةٌ** ذ **سَعَفٌ**’un [bkz.] isim birimi. (S, * Mgh, Msb.) -A2- Ayrıca bir önceki paragrafa da bkz.

**سُعَافٌ**
**سُعَافٌ** ذ Tırnak çevresinde çatlama ve kabuk kabuk dökülme: (TA:) yahut tırnağın kökünde bir çatlama. (Ibn-'Abbلd, O.) [Bkz. 1.]

**سُعُوفٌ**
**سُعُوفٌ** ذ Büyük **أَقْدَاح** [içki kapları yahut kâseler]. (IAar, K.) ― -b2- Ve Bir çadırın yahut evin eşyası, yahut döşemesi ve kap-kacağı, (S, TA,) ve onun halıları yahut benzeri: yahut bazılarına göre, özellikle değeri az görülenler; **تَوْر** [denilen içki kabı], kova, ip ve benzeri gibi. (TA.) ― -b3- [Ayrıca bunun, çoğulu olduğu **سَعَفٌ**’a da bkz.] -A2- Ayrıca insanların tabii huyları, (AA, IAar, K, TA,) cömert olan ve diğerleri: (IAar, K, TA:) AA der ki: bunun hiçbir tekilini işitmedim. (TA.)

**أَسْعَفُ**
**أَسْعَفُ** ذ **سَعَفٌ** diye adlandırılan hastalığı olan bir deve (bkz. 1): dişisi **سَعْفَآءُ**, dişi deveye uygulanır: (ISk, S, K:) A'Obeyd yalnız dişi sıfatı zikreder. (TA.) ― -b2- Ayrıca perçeminde, (S, K,) beyazdan farklı başka bir renk bulunduğu hâlde, perçemi beyaz olan, (S, * K,) yahut kırçıl olan, (S,) bir at: (TA:) perçemin tamamı beyaz olunca **أَصْبَغُ** diye adlandırılır: (S, TA:) AO’nun “Atlar Kitabı”nda böyledir. (TA.)

**مَسْعُوفٌ**
**مَسْعُوفٌ** ذ **سَعْفَةٌ** [bkz.] diye adlandırılan çıbanlara yakalanmış bir çocuk. (S, K.)

**مُسَاعِفٌ**
**مُسَاعِفٌ** ذ Yakın bir yer, (K,) ve yakın bir konaklama yeri. (TA,) (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَعَفَ
سَعَفَ A ( n. ac. سَعْف 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Managed ( the affairs of ).

b.  see III .

سَعِفَ
سَعِفَ A ( n. ac. سَعَف 4 ),
a.  Was cracked, chapped ( finger ).

سَعَّفَ
سَعَّفَ II ,
a.  Mixed, compounded.

سَاْعَفَ
سَاْعَفَ III ,
a.  Helped, assisted.

أَسْعَفَ
أَسْعَفَ IV
a.  [ Bi ], Drew near, approached.

b.  [ La ], Was, came within the reach of.

c.  [ Bi ],   Alighted amongst; came to.

d.  [ acc. &  Bi ], Managed ( the affairs of ).

e.  see III .

سَعْف
سَعْف 1 ,
a.  Commodity; utensil &c.

b.  Vile man; good for nothing fellow; scamp.

سَعْفَة
سَعْفَة 1t ,
a.  Ulcers, sores ( on a child's head ).

سَعَف
سَعَف 4 . ( pl. سُعُوْف 27 ),
a.  Palm-branches; palmleaves.

أَسْعَفُ
أَسْعَفُ 14 ,
a.  Having a grizzly forclock ( horse ).

سُعُوْف
سُعُوْف 27 ,
a.  Utensils, household-goods.

##### Türkçe

سَعَفَ
سَعَفَ A ( n. ac. **سَعْف** 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], (işlerin) idaresini yaptı.

b.  III’e bak.

سَعِفَ
سَعِفَ A ( n. ac. **سَعَف** 4 ),
a.  Çatladı, yarıldı (parmak).

سَعَّفَ
سَعَّفَ II ,
a.  Karıştırdı, bileşik yaptı.

سَاْعَفَ
سَاْعَفَ III ,
a.  Yardım etti, destek oldu.

أَسْعَفَ
أَسْعَفَ IV
a.  [ Bi ], yaklaştı, yakına geldi.

b.  [ La ], erişim menziline girdi; erişilebilir oldu.

c.  [ Bi ], arasına indi; geldi.

d.  [ acc. &  Bi ], (işlerin) idaresini yaptı.

e.  III’e bak.

سَعْف
**سَعْف** 1 ,
a.  Meta; kap-kacak vb.

b.  Aşağılık adam; hiçbir işe yaramaz herif; serseri.

سَعْفَة
**سَعْفَة** 1t ,
a.  Ülserler, yaralar (çocuğun başında).

سَعَف
**سَعَف** 4 . ( pl. **سُعُوْف** 27 ),
a.  Hurma dalları; hurma yaprakları.

أَسْعَفُ
**أَسْعَفُ** 14 ,
a.  Kırçıllı perçemli olan (at).

سُعُوْف
**سُعُوْف** 27 ,
a.  Kap-kacak, ev eşyası.
