# سعف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سعف

السَّعْفُ: أَغصانُ النخلة، وأَكثر ما يقال إذا يبست، وإذا كانت رَطْبة، فهي الشَّطْبةُ؛ قال:
إني على العَهْدِ، لستُ أَنْقُضُه،
ما اخْضَرَّ في رَأْسِ نَخْلَةٍ سَعَفُ
واحدته سَعَفَةٌ، وقيل: السَّعَفةُ النخلةُ نفسُها؛ وشبه امرؤالقيس ناصِيةَ الفرس بِسَعَفِ النخل فقال:
وأَرْكَبُ في الرَّوْعِ خَيْفانَةً،
كَسَا وَجْهَها سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
قال الأَزهري: وهذا يدل على أَن السعفَ الورَقُ. قال: والسعَفُ ورَقُ جَرِيدِ النخل الذي يُسَفُّ منه الزُّبْلانُ والجلالُ والمَرَاوِحُ وما أَشبهها، ويجوز السعفُ
(* قوله ويجوز السعف إلخ» ظاهره جواز التسكين فيهما
لكن الذي في القاموس والصحاح والنهاية الاقتصار على التحريك.) والواحدة سَعفةٌ، ويقال للجريد نَفسِه سَعَفٌ أَيضاً. وقال الأَزهري: الأَغصانُ هي الجَرِيدُ، وورقها السعَفُ، وشوْكُه السُّلاء، والجمع سَعَفٌ وسعَفاتٌ؛ ومنه حديث عمار: لو ضَربُونا حتى يَبْلُغُوا بنا سَعَفاتِ هَجَرَ، وإنما خَصَّ هجر للمُباعَدة في المسافة ولأَنها موصوفة بكثرة الخيل. وفي حديث ابن جبير في صفة الجنة: ونخِيلُها كَرَبُها ذَهَبٌ وسَعَفُها كُسْوةُ أَهْلِ الجنةِ.
والسَّعْفةُ والسَّعَفةُ: قُرُوحٌ في رأْس الصبي، وقيل: هي قُروح تخرج بالرأْس ولم يَخُصّ به رأْس صبي ولا غيره؛ وقال كراع: هو داء يخرج بالرأْس ولم يعَيِّنه، وقد سُعِفَ، فهو مسْعُوفٌ. وقال أَبو حاتم: السعفة يقال لها داء الثَّعْلَب تُورِثُ القَرَع. والثَّعالِبُ يُصِيبها هذا الداء فلذلك نسب إليها. وفي الحديث: أَنه رأَى جارية في بيت أُمّ سَلَمَةَ بها سَعْفة، بسكون العين؛ قيل: هي القُروح التي تخرج في رأْس الصبي؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه الحربي بتقديم العين على الفاء والمحفوظ بالعكس. والسَّعَف: داء في أفواه الإبل كالجَرَب يتَمَعَّطُ منه أَنف البعير وخُرْطومُه وشعر عينيه؛ بعير أَسْعَفُ وناقة سَعْفاء، وخَصَّ أَبو عبيد به الإناثَ، وقد سَعِفَ سَعَفاً، ومثله في الغنم الغَرَبُ.
وقال أَبو عبيدة في كتاب الخيل: من شياتِ النَّواصي فرس أَسْعَفُ؛ والأَسْعَفُ من الخيل: الأَشْيَبُ الناصيةِ، وناصِيةٌ سَعْفاء، وذلك ما دام فيها لون مُخالِف للبياض، فإذا ابيضَّتْ كلُّها، فهو الأَصْبَغُ، وهي صَبْغاء. والسَّعْفاء من نواصِي الخيل: التي فيها بياض، على أَيّةِ حالاتِها كانت، والاسم السَّعَفُ؛ وبه فسّر بعضهم البيت المُقَدَّم: كسا وجْهها سَعَفٌ مُنْتَشِرْ
والسَّعَفُ والسُّعافُ: شُقاقٌ حَوْلَ الظُّفُرِ وتَقَشُّرٌ وتَشَعُّثٌ، وقد سَعِفَتْ يدُه سَعَفاً وسَئِفَتْ.
والإسْعافُ: قضاء الحاجة وقد أَسعَفَه بها. ومكان مُساعِفٌ ومنزل مُساعِفٌ أَي قريب. وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعةٌ مني يُسْعِفُني ما أَسْعَفَها، من الإسْعافِ الذي هو القُرْبُ والإعانةُ وقضاء الحاجة، أَي يَنالُني ما نالها ويُلِمُّ بي ما أَلمَّ بها. والإسْعافُ والمُساعَفةُ: المُساعَدةُ والمُواتاةُ والقُرْبُ في حُسْنِ مُصافاةٍ ومُعاونةٍ؛ قال: وإنَّ شِفاءَ النَّفْسِ، لو تُسْعِفُ النَّوَى،
أُولاتُ الثنايا الغُرِّ والحَدَقِ النُّجْلِ
أَي لو تُقَرِّبُ وتُواتي؛ قال أَوس بن حجر:
ظَعائِنُ لهْوٍ ودُّهُنَّ مُساعِفُ
وقال:
إذِ الناس ناسٌ والزمانُ بغِرّةٍ،
وإذْ أُمُّ عَمّارٍ صَديقٌ مُساعِفُ
وأَسْعَفَه على الأَمْرِ: أَعانَه. وأَسْعَفَ بالرجل: دَنا منه. وأَسْعَفَتْ دارُه إسْعافاً إذا دَنَتْ. وكل شيء دَنا، فقد أَسْعَفَ؛ ومنه قول الراعي:
وكائنْ تَرى منْ مُسْعِفٍ بمَنِيّةٍ
والسُّعُوفُ: الطبِيعةُ، ولا واحد له. قال ابن الأعرابي: السُّعُوفُ طبائعُ الناسِ من الكَرَمِ وغيره، ويقال للضَّرائب سُعوفٌ، قال: ولم يُسْمَعْ لها بواحد من لفظها. وسُعُوفُ البيتِ: فُرُشُه وأَمْتِعَتُه، الواحد سَعَفٌ، بالتحريك. والسُّعوف: جِهازُ العَرُوسِ.
وإنه لَسَعَفُ سَوْء أَي مَتاعُ سَوْء أو عبد سوء، وقيل: كلُّ شيء جادَ وبَلَغَ من عِلْقٍ أَو دارٍ أَو مملُوك ملكته، فهو سَعَفٌ. وسَعْفةُ: اسم رجل.
والتَّسْعِيفُ بالمِسْكِ: أَن يُرَوَّحَ بأَفاويه الطِّيبِ ويُخْلَطَ بالأَدْهانِ الطَّيِّبةِ. يقال: سَعِّفْ لي دُهْني.
قال ابن بري: والسَّعَفُ ضرب من الذُّبابِ؛ قال عَدِيُّ بن الرِّقاعِ: حتى أَتَيْت مُرِيّاً، وهو مُنْكَرِسٌ
كاللَّيْثِ، يَضْرِبُه في الغابةِ السَّعَفُ

### Türkçe

**السَّعْفُ**: hurma ağacının dalları; ve en çok, kuruduğu zaman söylenir; eğer yaş ise, o **الشَّطْبةُ**’dir; dedi ki:
Ben ahid üzereyim, onu bozmam,
Bir hurma ağacının başında **سَعَفُ** yeşerdikçe.

Onun teki **سَعَفَةٌ**’dir; ve denildi: **السَّعَفةُ** hurma ağacının kendisidir; ve İmruülkays atın perçemini hurmanın **سَعَفِ**’ine benzetti de dedi ki:
Ve korku içinde bir **خَيْفانَةً** binerim,
Yüzünü yayılmış **سَعَفٌ** giydirmiştir.

El-Ezherî dedi: Bu, **السعفَ**’ın yaprak olduğuna delâlet eder. Dedi: **والسعَفُ** hurmanın **جَرِيدِ**’inin yaprağıdır; ondan **الزُّبْلانُ** ve **الجلالُ** ve **المَرَاوِحُ** ve benzerleri örülür; ve **السعفُ** caiz olur.
(* Sözü: “ويجوز السعف إلخ” görünüşü, ikisinde de sükûn vermenin caiz oluşudur; fakat **القاموس** ve **الصحاح** ve **النهاية**’de olan, yalnız harekete hasretmektir.) Ve tekil **سَعفةٌ**’dir; ve **الجريد**’in kendisine de **سَعَفٌ** denir. El-Ezherî dedi: Dallar, **الجَرِيدُ**’dir; onun yaprağı **السعَفُ**’tır; onun dikeni **السُّلاء**’dır; çoğulu **سَعَفٌ** ve **سعَفاتٌ**’tır; ve ondan Ammâr hadisi: “Bize vursalar da bizi **سَعَفاتِ هَجَرَ**’e ulaştırıncaya kadar”; ancak **هجر**’i, mesafede uzaklık için ve onun çok atla vasıflı olması için tahsis etti. İbn Cübeyr’in cennetin sıfatı hakkında hadisinde: “Ve onun hurmalıkları: onun **كَرَبُها**’sı altındır ve onun **سَعَفُها**’sı cennet ehlinin elbisesidir.”

**والسَّعْفةُ** ve **السَّعَفةُ**: çocuğun başında yaralardır; ve denildi: başta çıkan yaralardır; onu ne çocuğun başına ne de başkasına tahsis etmedi; ve Kırâ‘ dedi: başta çıkan bir hastalıktır ve onu belirlemedi; ve **سُعِفَ** olmuştur; o hâlde o **مسْعُوفٌ**’tur. Ebû Hâtim dedi: **السعفة**’ye **داء الثَّعْلَب** denir; **القَرَع**’ı miras bırakır. **الثَّعالِبُ**’e bu hastalık isabet eder; bu yüzden ona nisbet edildi. Hadiste: Ümmü Seleme’nin evinde, onda **سَعْفة** bulunan bir cariye gördüğü; **العين**’in sükûnuyla; denildi: çocuğun başında çıkan yaralardır; İbnü’l-Esîr dedi: Harbî bunu, **العين**’i **الفاء**’dan önce getirerek rivayet etti; mahfuz olan ise tersidir.

**والسَّعَف**: develerin ağızlarında, uyuz gibi bir hastalıktır; ondan devenin burnu ve hortumu ve gözlerinin kılı dökülür; **بعير أَسْعَفُ** ve **ناقة سَعْفاء**; Ebû Ubeyd onu dişilere tahsis etti; ve **سَعِفَ سَعَفاً** olmuştur; koyunda bunun benzeri **الغَرَبُ**’dur.

Ebû Ubeyde “Kitâbü’l-Hayl”de dedi: perçemlerin alâmetlerinden: **فرس أَسْعَفُ**; ve atlardan **الأَسْعَفُ**: perçemi kırlaşmış olandır; ve **ناصِيةٌ سَعْفاء**; bu, onda beyazlığa muhalif bir renk bulunduğu müddetçedir; bütünüyle beyazlayınca, o **الأَصْبَغُ**’dır; o da **صَبْغاء**’dır. Atların perçemlerinden **السَّعْفاء**: onda beyazlık bulunan (her hâli üzere olursa olsun) olandır; isim **السَّعَفُ**’tır; ve onunla, öne geçirilmiş beyti bazısı tefsir etti:
Yüzünü yayılmış **سَعَفٌ** giydirmiştir.

**والسَّعَفُ** ve **السُّعافُ**: tırnak çevresinde çatlaklar ve soyulma ve dağılmadır; ve eli **سَعِفَتْ** **سَعَفاً** ve **سَئِفَتْ**.

**والإسْعافُ**: ihtiyacı gidermektir; ve onu onunla **أَسعَفَه**. Ve **مكان مُساعِفٌ** ve **منزل مُساعِفٌ** yani yakın. Hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır; ona isabet eden, bana **يُسْعِفُني**”; **الإسْعافِ**’tan ki o yakınlık ve yardım ve ihtiyacı gidermektir; yani ona erişen bana erişir ve ona dokunan bana dokunur. **والإسْعافُ** ve **المُساعَفةُ**: yardım etme ve uygun düşme ve güzel bir dostluk ve yardımlaşma içinde yakınlıktır; dedi ki:
Nefsin şifası, eğer uzaklık **تُسْعِفُ** etseydi,
Parlak ön dişlerin ve iri gözbebeklerin sahipleri.
Yani eğer yaklaştırsa ve uygun düşseydi; Evs b. Hacer dedi:
Eğlence göçerleri; onların sevgisi **مُساعِفُ**tur.
Ve dedi:
İnsanlar insan iken ve zaman bir tazelik üzere iken,
Ve Ümmü Ammâr bir dost iken, **مُساعِفُ**.

Ve onu iş üzerinde **أَسْعَفَه**: ona yardım etti. Ve adamla **أَسْعَفَ**: ona yaklaştı. Ve evi **أَسْعَفَتْ** **إسْعافاً**: yaklaştığı zaman. Ve her şey yaklaştıysa, **أَسْعَفَ** etmiştir; ondan çobanın sözü:
Ve nice görürsün, ölümle **مُسْعِفٍ** olanı.

**والسُّعُوفُ**: tabiat(lar)dır; onun tekili yoktur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّعُوفُ** insanların cömertlik ve başkası gibi tabiatlarıdır; ve **الضَّرائب**’e **سُعوفٌ** denir; dedi: onun için lafzından bir tekil işitilmemiştir. Ve **سُعُوفُ البيتِ**: onun döşekleri ve eşyalarıdır; tekili **سَعَفٌ**’tır, hareke ile. Ve **السُّعوف**: gelin çeyizidir.

Ve o, **لَسَعَفُ سَوْء**’dur; yani kötü meta veya kötü köle; ve denildi: her şey ki iyi oldu ve bir **عِلْقٍ**dan yahut evden yahut sahip olunan köleden ulaştı; onu mülk edindin; o, **سَعَفٌ**’tır.

Ve **سَعْفةُ**: bir adam adıdır.

**والتَّسْعِيفُ بالمِسْكِ**: güzel kokunun ağızlarıyla kokutulması ve güzel yağlarla karıştırılmasıdır. Denir: “Bana yağımı **سَعِّفْ** et.”

İbn Berrî dedi: **والسَّعَفُ** sinekten bir türdür; ‘Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi:
Nihayet **مُرِيّاً**’ya geldim; o, çömelmişti,
Aslan gibi; ormanda ona **السَّعَفُ** vurur.
