# سعف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سعف

السعف، محركة: جريد النخل، هكذا نقله الأزهري عن بعضهم. أو الصواب أن سعف الجريد: ورقه الذي يسف منه الزبلان والجلال، والمراوح، وما أشبهها، ومنه حديث سعيد بن جبير، في صفة نخل الجنة: ) كربها ذهب، وسعفها كسوة أهل الجنة ( وقال الشاعر:
  إني على العهد لست أنقـضـه                      ما اخضر في رأس نخلة سعف وقال الليث: أكثر ما: يقال له السعف: إذا يبست، وإذا كانت السعفة: رطبة، فشطبة، قال الأزهري: ومما يدل على أن السعف الورق، قول امرئ القيس:
  وأركب في الروع خيفانة                      كسا وجهها سعف منتشر وهو مجاز، شبه بها ناصية الفرس.
 والسعف: التعشث حول الأظفار، وقد سعفت يده، بالكسر، مثل سئفت، نقله الجوهري.
 قال ابن الأعرابي: السعف جهاز العروس، ج: سعوف، بالضم، وقال ابن السكيت: السعف: داء يكون في أفواه الإبل كالجرب، يتمعط منه خرطومها، وشعر عينها، يقال: ناقة سعفاء، وبعير أسعف، نقله الجوهري عنه، وخص أبو عبيد به الإناث، وقد سعفت، بالضم، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط والصواب: وقد سعفت، كفرح، ونص الصحاح: وقد سعف، ومثله في الغنم الغرب.
 قال ابن الأعرابي: لا يقال السعف في الجمال، قال أبو زيد: وجوز ذلك بعضهم، وهي لغة قليلة، قال ابن الأعرابي: إنما هي في النوق، ومثله عن أبي عبيد.
 والأسعف من الخيل: الأبيض ونص الصحاح: الأشيب الناصية، وذلك ما دام فيها لون مخالف للبياض، فإذا ابيضت كلها فهو الأصبغ، كذا في كتاب الخيل لأبي عبيدة.

  والسعوف، بالضم: الأقداح الكبار، عن ابن الأعرابي.
 قال بعضهم: السعوف: أمتعة البيت، وفرشه، وخصها بعضهم بالمحقرات، كالتور، والدلو، والحبل، ونحوها.
 قال ابن الأعرابي: السعوف: طبائع الناس من الكرم، وغيره، وقال أبو عمرو: يقال للضرائب سعوف، قال: ولم أسمع لها بواحد.
 قال ابن الأعرابي: كل شيء جاد وبلغ، من مملوك، أو علق، أو دار ملكتها، فهو سعف، محركة.
 السعف، بالتسكين السلعة، يقال: إنه سعف سوء، أي: متاع سوء.
 قال أبو الهيثم: السعف: الرجل النذل.
 قال الليث: السعفة بهاء: قروح تخرج برأس الصبي ووجهه، ونقله الجوهري، ولم يذكر الوجه، وقال بعضهم: هي قروح تخرج بالرأس، ولم يخص به رأس صبي ولا غيره، وقال كراع: هو داء يخرج بالرأس، ولم يعينه، وقد سعف، كعنى، وهو مسعوف، وقال أبو ليلى: يقال: سعف الصبي: إذا ظهر ذلك به، وقال أبو حاتم: السعفة: يقال لها: داء الثعلب، يورث القرع، والثعالب يصيبها هذا الداء، فلذلك نسب إليها.
 وسعفة، بلا لام: والد أيوب العجلي الشاعر، نقله الصاغاني.
 وسعف الرجل بحاجته، كمنع سعفا، عن ابن عباد، وأسعف، إسعافا: قضاها له، قاله الجوهري.
 وأسعف الشيء: دنا، وكذا أسعف به، إذا دنا منه، قال الراعي:
  وكائن ترى من مسعف بمنية                      يجنبها أو معصم ليس ناجيا ويروي: )مجحف(، وهما بمعنى.
 وأسعف له الصيد: أمكنه.
 أسعف بأهله: ألم بهم.
 ومن الإسعاف بمعنى القرب والإعانة وقضاء الحاجة، ما روي في الحديث: )فاطمة بضعة منى، يسعفنى ما يسعفها( أي: ينالني ما ينالها، ويلم بي ما يلم بها.
 والتسعيف: تخليط المسك - ونحوه - بأفاويه الطيب، والأدهان الطيبة، يقال: سعف لي دهني، قاله ابن شميل.
 قال الليث: ساعفه: مساعفة: إذا ساعده، أو واتاه على الأمر، أي: وافقه في حسن مصافاة، ومعاونة، وأنشد:
  إذ الناس ناس والزمان بغرة                      وإذ أم عمار صديق مساعف وأنشد غيره:
  وإن شفاء النفس لو تسعف النوىأولات الثنايا الغر والحدق النجل أي: لو تقرب وتواتى، قال أوس ابن حجر:
  ظعائن لهو ودهن مساعف ومكان مساعف: أي قريب دان، وكذا منزل مساعف.
 ومما يستدرك عليه: السعفة، محركة: النخلة نفسها، كما في اللسان، وجمع السعفة: سعفات، ومنه قول عمار رضي الله عنه: لو ضربونا حتى يبلغوا بنا سعفات هجر .
 والسعفة: لغة في السعفة، بالفتح، بمعنى داء الثعلب.
 والسعاف، كغراب: شقاق حول الظفر وتقشر، كذا في المحيط واللسان.
 وأسعف إليه: توجه، وقصد.
 السعف: ضرب من الذباب، نقله ابن بري، وأنشد:
  حتى أتيت مريا وهو منكرسكالليث يضربه في الغابة السعف وساعفه جده: ساعده، وهو مجاز، وكذا: ساعفته الدنيا، كما في الأساس.

### Türkçe

**السعف** (harekeli): hurma ağacının yaprak sapları (cريد); Ezherî bunu bazılarından böyle nakletti. Yahut doğru olan şudur ki: **سعف الجريد**: onun yaprağıdır; ondan **الزبلان** ve **الجلال** ve **المراوح** ve benzerleri örülür. Ondandır Saîd b. Cübeyr hadisi, cennet hurmalarının vasfında: “(Onun **كربها**’sı altındır, **سعفها**’sı cennet ehlinin elbisesidir.)” Şair dedi ki:
  “Ben ahit üzereyim; onu bozmam                      bir hurma başında **سعف** yeşerdikçe”
Leys dedi ki: çoğunlukla **السعف** denilir: kuruduğu zaman; **السعفة** olduğu zaman: yaş (taze)dir; o hâlde **شطبة**. Ezherî dedi ki: **السعف**’ın yaprak olduğuna delil olan şey, İmru’ul-Kays’ın sözü:
  “Ve korku anında bir **خيفانة**’ya binerim                      yüzünü yayılmış **سعف** kaplamış”
Bu mecazdır; onunla atın perçemini benzetti.

**السعف**: tırnaklar etrafında etin kabarması/çatlamasıdır; “eli **سعفت** oldu” denir; kesre ile; **سئفت** gibi; Cevherî onu nakletti.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعف** gelin donanımıdır; çoğulu: **سعوف**; damme ile. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **السعف**: develerin ağızlarında uyuz gibi olan bir hastalıktır; ondan burunları ve gözünün kılı dökülür; “**ناقة سعفاء**” ve “**بعير أسعف**” denir; Cevherî onu ondan nakletti. Ebû Ubeyd onu dişilere tahsis etti. “**سعفت**” (damme ile) olmuştur; bütün nüshalarda böyledir; bu yanlıştır; doğru olan: “**سعفت**” ( **فرح** gibi)dir. **الصحاح**’ın nassı: “**سعف** oldu”; koyunda da bunun benzeri **الغرب**’dır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعف** develerde (erkek develerde) denilmez. Ebû Zeyd dedi ki: bazısı bunu caiz gördü; bu az bir dildir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: ancak dişi develerdedir; Ebû Ubeyd’den de bunun benzeri.

Atlardan **الأسعف**: beyaz olandır. **الصحاح**’ın nassı: perçemi kır olan. Bu, onda beyazlığa aykırı bir renk bulunduğu müddetçedir; hepsi bembeyaz olunca o **الأصبغ**’dır; Ebû Ubeyde’nin **كتاب الخيل**’inde böyledir.

**السعوف** (damme ile): büyük kadehlerdir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Bazıları dedi ki: **السعوف**: ev eşyası ve döşeğidir; bazısı onu küçük şeylere tahsis etti; **التور** ve **الدلو** ve **الحبل** ve benzerleri gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السعوف**: insanların tabiatlarıdır; cömertlikten ve başkasından. Ebû Amr dedi ki: vergilere **سعوف** denilir. Dedi ki: onun için tekil işitmedim.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: her şey ki iyi oldu ve ulaştı; köleden, yahut eşyadan, yahut mülk edindiğin evden; o **سعف**’tır; harekeli.

**السعف** (sükûn ile): maldır; “o **سعف سوء**’dur” denir; yani: kötü meta.

Ebû’l-Heysem dedi ki: **السعف**: alçak adamdır.

Leys dedi ki: **السعفة** ( **هاء** ile): çocuğun başında ve yüzünde çıkan yaralardır; Cevherî onu nakletti; yüzü zikretmedi. Bazıları dedi ki: o, başta çıkan yaralardır; onu ne çocuğun başına ne başkasına tahsis etti. Kurâ‘ dedi ki: o, başta çıkan bir hastalıktır; onu belirlemedi. “**سعف** oldu” ( **عنى** gibi); o **مسعوف**’tur. Ebû Leylâ dedi ki: “**سعف الصبي**” denir: onda bu ortaya çıktığı zaman. Ebû Hâtim dedi ki: **السعفة**’ya “**داء الثعلب**” denilir; kellik verir; tilkiler bu hastalığa yakalanır; bu yüzden ona nispet edildi.

**سعفة** (lâmsız): şair Eyyûb el-‘Aclî’nin babasıdır; Sâgânî onu nakletti.

“Adam ihtiyacı ile **سعف** etti” ( **منع** gibi) **سعفا**; İbn Abbâd’dan. Ve “**أسعف** etti” **إسعافا**: onu onun için yerine getirdi; Cevherî söyledi.

“**أسعف** الشيء”: yaklaştı. Keza “onunla **أسعف** etti”: ona yaklaştı; ondan yaklaştığı zaman. Râ‘î dedi ki:
  “Nice görürsün bir **مسعف**’i bir ölümle                      ondan kaçınır; yahut bir bilek ki kurtulucu değildir”
“(**مجحف**)” diye de rivayet edilir; ikisi aynı mânâdadır.

“Av ona **أسعف** etti”: ona imkân verdi.

“Ehliyle **أسعف** etti”: onlara uğradı.

Yakınlık, yardım ve ihtiyacı giderme mânâsındaki **الإسعاف**’tandır ki hadiste rivayet edilmiştir: “(Fâtıma benden bir parçadır; onu sevindiren beni sevindirir: **يسعفنى ما يسعفها**)” yani: ona erişen bana erişir; ona dokunan bana dokunur.

**التسعيف**: miskin – ve benzerinin – güzel koku baharatları ve güzel yağlarla karıştırılmasıdır; “yağımı bana **سعف** et” denir; İbn Şümeyl söyledi.

Leys dedi ki: “Onunla **ساعفه** etti” **مساعفة**: ona yardım ettiği zaman; yahut işte ona uyduğu zaman; yani: güzel bir safiyet ve yardımlaşmada ona muvafakat etti. Şu beyit okundu:
  “İnsanlar insan iken ve zaman bir parlaklık içindeyken                      ve Ümmü Ammâr yardımcı bir dost iken”
Başka biri de okudu:
  “Ve nefsin şifası, eğer uzaklıklar **تسعف** etseydi                      parlak ön dişlerin ve iri gözlerin sahipleri”
Yani: eğer yaklaşsa ve birbirine uygun gelseydi. Evs b. Hacer dedi ki:
  “Eğlence göçenleri ve yardımcı yağ”
Ve **مكان مساعف**: yani yakın, pek yakın. Keza **منزل مساعف**.

Ona istidrâk edilendir: **السعفة** (harekeli): hurma ağacının kendisidir; **اللسان**’da olduğu gibi. **السعفة**’nın çoğulu: **سعفات**. Ondandır Ammâr (Allah ondan razı olsun) sözü: “Bizi dövseler de bizi **سعفات هجر**’e ulaştırıncaya kadar.”

**السعفة**: **السعفة** (fetha ile) için bir dildir; “**داء الثعلب**” mânâsında.

**السعاف** ( **غراب** gibi): tırnak etrafında yarıklar ve soyulmadır; **المحيط** ve **اللسان**’da böyledir.

“**أسعف** إليه”: yöneldi ve kastetti.

**السعف**: sinekten bir türdür; İbn Berrî onu nakletti; ve şu beyit okudu:
  “Nihayet Meryâ’ya geldim; o inkârcı iken                      ormanda ona **السعف** vuran aslan gibi”
“Onun ceddi ona **ساعفه** etti”: ona yardım etti; bu mecazdır. Keza: “dünya ona **ساعفته** etti”; **الأساس**’ta olduğu gibi.
