# سعن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سعن

: ( السَّعْنُ : الوَدَكُ ) ؛ ومنه قوْلُهم : وما عنْدَه سَعْنٌ ولا مَعْنٌ ، والمَعْنُ : المَعْروفُ وسَيَأْتي .
( و ) السُّعْنُ ، ( بالضَّمِّ : قِرْبَةٌ ) صَغِيرَةٌ ( تُقْطَعُ من نِصْفِها ويُنْبَذُ فيها وقد يُسْتَقَى بها ) كالدَّلْوِ ، ( وقد يُجْعَلُ فيها الغَزْلُ والقُطْنُ ) ؛ ونَصُّ الصِّحاحِ : ورُبَّما جَعَلَتِ المرْأَةُ فيها غزْلَها وقطْنَها ؛ ( ج ) سِعَنَةٌ ( كقِرَدَةٍ ) .
وفي المُحْكَم : السُّعْنُ : شيءٌ يُتّخذُ مِن أَدَمٍ شِبْه دَلوٍ إلاَّ أنَّه مُسْتَطِيل مُسْتَديرٌ ورُبَّما جُعِلَتْ له قوائمُ يُنْبَذُ فيه ، وقد يكونُ بعضُ الدِّلاءِ على تلْكَ الصنْعَةِ .
وقيلَ : السُّعْنُ : القِرْبةُ البالِيَةُ المُتَخَرِّقَةُ العُنُقِ يُبَرَّد فيها الماءُ .
وقيلَ : هو قِرْبةٌ أَو إداوةٌ يُقْطَع أَسْفلُها ويُشَدُّ عُنُقها وتُعَلَّق إلى خَشَبَةٍ أَو جِذْعِ نَخْلةٍ ثم يُنْبَذ فيها ثم يُبَرَّد فيها ، وهو شَبِيهٌ بدَلْوِ السّقَّائِين يصبون به في المَزائِدِ .
( و ) قوْلُهم : ماله سَعْنةٌ ولا مَعْنةٌ ، قيلَ : ( السَّعْنَةُ : المُبارَكَةُ ) ، والمَعْنةُ : ( المَيْمونَةُ ؛ أَو ) السَّعْنةُ : ( المشْؤُومَةُ ) ، والمَعْنةُ : المَيْمونَةُ ،

وكانَ الأَصْمعيُّ لا يعْرِفُ أَصْلَها .
( و ) سَعْنَة : ( اسمٌ .
( و ) السُّعْنَةُ ، ( بالضَّمِّ : الزِّفْنُ ) ، وهو الرقصُ واللّعبُ .
( أَو ) السُّعْنُ : ( مُطْلَقُ المِظَلَّةِ ) يُتَّخَذُ فوْقَ السّطوحِ حَذَرَ نَدَى الوَمَدِ ، والجَمْعُ سُعونٌ ؛ عُمانِيَّةٌ لأَنَّ مُتَّخِذِيها إنَّما هم أَهْلُ عُمانَ .
( و ) سعنٌ : ( اسمٌ .
( و ) السُّعْنُ : ( الخَشَبَةُ الواحِدَةُ على فَمِ الدَّلْوِ فإذا ثنيَتْ فَهُما العَرْقُوَتانِ .
( و ) السُّعْنُ : ( ما تَدَلَّى من المِشْفَرِ الأَعْلَى مِن البَعيرِ .
( وأَسْعَنَ ) الرجُلُ : ( اتَّخَذَ ) سُعْنةً ، أَي ( مِظَلَّةً .
( والسَّعانِينُ : عيدٌ للنَّصارَى قَبْلَ ) عيدِ ( الفِصْح بأُسْبُوعٍ يَخْرجُونَ فيه بصُلْبانِهم ) ، وهو سِرْيانيٌّ مُعَرَّبٌ ، وقيلَ : هو جَمْعٌ واحِدُه سَعْنُون .
( و ) المُسَعَّنُ ، ( كمُعَظَّمِ : الغَرْبُ يُتَّخَذُ من أَدِيمَينِ ) يُقابَل بيْنَهما فيُعْرَقان بعرَاقَيْنِ ، ولهما خُصْمان من جانِبَيْن ، لو وُضِعَ قامَ قائِماً مِن اسْتِواءِ أعْلاه وأَسْفَله .
( وتَسَعَّنَ الجَمَلُ : امْتَلَأَ سِمَناً ) ، على التَّشْبيهِ .
( ويومُ سَعْنٍ مُضاف ) : أَي ( ذُو شَرابٍ صِرْفٍ .
( و ) يقالُ : ( مالَهُ سَعْنَةٌ ولا مَعْنَةٌ ) ، أَي ( شيءٌ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
ونَصّ اللَّحْيانيّ : أَي شيءٌ ولا نوْمٌ .
وقالَ غيرُهُ : أَي قَليلٌ ولا كثيرٌ .
( وابنُ سَعْنَةَ : شاعِرٌ ) جاهِليٌّ واسمُه مَعْبَدُ بنُ ضبةَ .
( وزَيْدُ بنُ سُعْنَةَ ) : الحَبْرُ ، ( بالضَّمِّ ) ،

وضَبَطَه الحافِظُ بالفتْحِ وهو الصَّحِيحُ ، ( يَهُودِيٌّ ) كأنَّه تَنَصَّرَ في الأَصْلِ ، وإلاَّ فقد أَسْلَم وشَهِدَ مَشاهِدَ وتُوفي مرْجعَهم مِن تَبُوكَ ، فلو قالَ صَحابيٌّ كانَ أَوْلى .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
السَّعْنُ بالفتْحِ : لُغَةٌ في السُّعْنِ ، بالضَّمِّ ، للقِرْبَةِ الصَّغيرَةِ .
والسُّعْنُ ، بالضمِّ ، كالعُكَّةِ يكونُ فيها العَسَلُ ، والجَمْعُ أَسْعانٌ .
والسُّعْنُ : القَدَحُ العَظيمُ يُحْلَب فيه ، وبه فُسِّر قوْلُ الهُذَليّ :
طَرَحْتُ بذِي الجَنْبَيْن سُعْني وقِرْبتيوقد أَلَّبُوا خَلْفي وقَلَّ المَذاهِبوالسَّعْنَةُ مِن المِعْزَى : صِغارُ الأَجْسامِ في خَلْقِها .
وأَيْضاً : الكَثْرَةُ مِن الطَّعامِ وغيرِهِ .
وأَبو سَعْنةَ العابِرُ : سَمِعَ هَمَّام بن يَحْيَى .
وسَعْنةُ بنُ بكْرِ بنِ عَوْف بنِ عُمَرَ مِن بَني سامَةَ بنِ لُؤَيِّ .
وسَعْنَةُ بنُ سلاَمَةَ : أَحدُ المُعَمِّرين .
ومحمدُ بنُ عصمِ بنِ بلالِ بنِ عاصِمِ العبَّاسي بنِ سعْنَةَ الذُّهليُّ رَئيِسٌ بنَيْسابُورَ .

### Türkçe

: **السَّعْنُ**: iç yağıdır; bundan onların sözü: “Onun yanında ne **سَعْنٌ** vardır ne **مَعْنٌ**”; **المَعْنُ**: iyilik (ma‘rûf)tur; ileride gelecektir.

( Ve ) **السُّعْنُ** (ötre ile): küçük bir tulumdur; (yarısından kesilir ve içine nebîz konur ve onunla su da çekilebilir) kova gibi; (ve içine iplik ve pamuk da konabilir); **الصِّحاح**’ın lafzı: “Kadın bazen içine ipliğini ve pamuğunu koyar”; (çoğulu) **سِعَنَةٌ** ( **قِرَدَةٍ** vezninde).

**المُحْكَم**’de: **السُّعْنُ**: deriden yapılan, kovaya benzer bir şeydir; ancak o uzunca, yuvarlaktır; bazen ona ayaklar yapılır; içinde nebîz yapılır; bazı kovalar da o yapım üzere olabilir.

Ve denildi: **السُّعْنُ**: boynu yıpranmış, delinmiş eski tulumdur; içinde su soğutulur.

Ve denildi: o, altı kesilen, boynu bağlanan bir tulum yahut bir su kabıdır; bir tahta parçasına yahut bir hurma gövdesine asılır; sonra içinde nebîz yapılır, sonra içinde soğutulur; o, sakaların su kırbalarına döktükleri sakacı kovasına benzer.

( Ve ) onların sözü: “Onun ne **سَعْنةٌ**si vardır ne **مَعْنةٌ**si”; denildi: **السَّعْنَةُ**: mübarek olandır; **المَعْنةُ**: uğurlu olandır; yahut **السَّعْنةُ**: uğursuz olandır; **المَعْنةُ**: uğurlu olandır,

ve **الأَصْمعيّ** onun aslını bilmezdi.

( Ve ) **سَعْنَة**: bir isimdir.

( Ve ) **السُّعْنَةُ** (ötre ile): **الزِّفْنُ**dür; o da raks ve oyundur.

( Yahut ) **السُّعْنُ**: gölgeliğin mutlak adıdır; damların üstünde **الوَمَد** çiğinin neminden sakınmak için yapılır; çoğulu **سُعونٌ**dur; Umânîdir; çünkü onu yapanlar ancak Umân halkıdır.

( Ve ) **سعنٌ**: bir isimdir.

( Ve ) **السُّعْنُ**: kovanın ağzı üzerindeki tek tahta parçasıdır; bükülünce ikisi **العَرْقُوَتانِ** olur.

( Ve ) **السُّعْنُ**: devenin üst dudağından sarkan şeydir.

( Ve **أَسْعَنَ** ) adam: **سُعْنةً** edindi; yani bir gölgelik.

( Ve **السَّعانِينُ**: Hristiyanların, ) **الفِصْح** bayramından bir hafta önceki bayramıdır; (onda haçlarıyla çıkarlar); Süryanice olup Arapçalaştırılmıştır; ve denildi: o bir çoğuldur, tekili **سَعْنُون**dur.

( Ve ) **المُسَعَّنُ** ( **مُعَظَّم** gibi): iki deriden yapılan **الغَرْبُ**tur; ikisi karşı karşıya getirilir de iki **عِرَاق** ile bağlanır; iki yandan iki kulpu vardır; konulsa, üstü ve altının düzlüğünden dolayı dimdik durur.

( Ve **تَسَعَّنَ** deve: semizlenerek doldu ); benzetme üzere.

( Ve **يومُ سَعْنٍ** izafetli ): yani saf içkisi olan.

( Ve ) denir: “Onun ne **سَعْنَةٌ**si vardır ne **مَعْنَةٌ**si”; yani bir şey; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

**اللَّحْيانيّ**’nin lafzı: yani bir şey de yok, uyku da yok.

Başkası dedi: yani az da yok, çok da yok.

( Ve **ابنُ سَعْنَةَ**: câhiliye şairidir ); adı **مَعْبَدُ بنُ ضبةَ**’dir.

( Ve **زَيْدُ بنُ سُعْنَةَ** ): hahamdır; (ötre ile),

hâfız onu fetha ile ضبط etti; doğru olan da odur; (Yahudidir); sanki aslında Hristiyanlaşmış gibidir; yoksa Müslüman olmuş, gazvelere katılmış ve Tebûk’tan dönüşlerinde vefat etmiştir; “sahâbî” deseydi daha yerinde olurdu.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**السَّعْنُ** fetha ile: küçük tulum için, ötre ile olan **السُّعْنِ**de bir lugattır.

Ve **السُّعْنُ** (ötre ile): balın içinde bulunduğu, **العُكَّة** gibi bir kaptır; çoğulu **أَسْعانٌ**dır.

Ve **السُّعْنُ**: içinde sağım yapılan büyük kadehtir; bununla Hüzeylî’nin sözü tefsir edilmiştir:
طَرَحْتُ بذِي الجَنْبَيْن سُعْني وقِرْبتيوقد أَلَّبُوا خَلْفي وقَلَّ المَذاهِب
Ve keçiden **السَّعْنَةُ**: yaratılışında küçük cüsseli olanlardır.

Ve ayrıca: yemekte ve başkasında çokluktur.

Ve **أَبو سَعْنةَ العابِرُ**: **هَمَّام بن يَحْيَى**’yı işitti.

Ve **سَعْنةُ بنُ بكْرِ بنِ عَوْف بنِ عُمَرَ**: **بَني سامَةَ بنِ لُؤَيِّ**’dendir.

Ve **سَعْنَةُ بنُ سلاَمَةَ**: uzun ömürlülerden biridir.

Ve **محمدُ بنُ عصمِ بنِ بلالِ بنِ عاصِمِ العبَّاسي بنِ سعْنَةَ الذُّهليُّ**: Nîsâbûr’da bir reîstir.
