# سعي (س-ع-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sua’f el çatlamasıdır

- Harfler: س - ع - ي
- Kur'an'da: 30 geçiş · 28 ayet · 17 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سعى

## Sîgalar (17)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْعَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%89.md) | يَفْعَلُ | Koşar | 6 | 6 | [28:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/28:20.md) |
| [تَسْعَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%89.md) | تَفْعَلُ | Koşar | 3 | 3 | [20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/20:15.md) |
| [سَعَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%89.md) | فَعَلَ | Koştu | 3 | 3 | [2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:205.md) |
| [سَعَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Koştular | 2 | 2 | [22:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/22:51.md) |
| [سَعْيُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُهُمْ | Onların koşması | 2 | 2 | [17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/17:19.md) |
| [وَسَعَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%89.md) | وَفَعَلَ | Ve koştu | 2 | 2 | [2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:114.md) |
| [وَيَسْعَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Koşarlar; Ve koşarlar | 2 | 2 | [5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/5:33.md) |
| [السَّعْيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Koşmak | 1 | 1 | [37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/37:102.md) |
| [سَعْيًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Koşmak | 1 | 1 | [2:260](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:260.md) |
| [سَعْيَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَكُمْ | Sizin koşmanız | 1 | 1 | [92:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/92:4.md) |
| [سَعْيَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onun koşması | 1 | 1 | [17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/17:19.md) |
| [سَعْيَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun koşması | 1 | 1 | [53:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/53:40.md) |
| [سَعْيُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُكُمْ | Sizin koşmanız | 1 | 1 | [76:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/76:22.md) |
| [فَاسْعَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | فَافَعَلُوا | Koşun | 1 | 1 | [62:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/62:9.md) |
| [لِسَعْيِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | لِفَعْلِهَا | Onun koşması için | 1 | 1 | [88:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/88:9.md) |
| [لِسَعْيِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%B3%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%8A%D9%90%D9%87%D9%90.md) | لِفَعْلِهِ | Onun koşması için | 1 | 1 | [21:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/21:94.md) |
| [يَسْعَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Koşarlar | 1 | 1 | [34:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/34:38.md) |

## Mücavir kökler — 41 mücavir (174 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Daha uzak
2. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
3. [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Belin at tarafıdır
4. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Harbe mızrak ucu demektir
5. [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Dikiş demektir
6. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
7. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · El ve kol demektir
8. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Rical ayak demektir
9. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
10. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ayağın alt tarafı demektir
11. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Büyük
12. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
13. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
14. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sağ yandır
15. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Cariye yelkenli sandal demektir
16. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sütle dolu memedir
17. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
18. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ateş demektir
19. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
20. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · “Yemm” durgun akan su demektir
21. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
22. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
23. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
24. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
25. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dahl: Kuytu yer demektir
26. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
27. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
28. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
29. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
30. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
31. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
32. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beraber
33. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir
34. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
35. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
36. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Şey
37. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
38. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
39. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
40. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
41. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سعي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md), [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md), [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md), [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yürüyüşten hızlı ve koşmaktan dengeli tempolu hareket, kararlı adım |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın belirli bir amaca kilitlenerek ortaya koyduğu iradi çaba ve amel |
| Çekirdek Özet 3 | Karşılığı ve sorumluluğu zorunlu kılan hedef odaklı varoluşsal gayret |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca fiziksel ayak hareketine veya amelsiz soyut niyete daraltmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سع | Dışa vuran hareketlilik, yayılma, alevlenme ve harekete geçiş enerjisi ([سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md), [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md)) | ي | Enerjiyi ve yayılmayı, hedefe yönelen adım adım ve iradeli bir insan yürüyüşüne dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Harekete güç veren içsel direnç ve adımların yere sağlam basarak ilerlemesi |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Yönelinen hedefi gözleme, maksadı belirleme ve bilerek yönelme |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Hedefe ulaşmak için bizzat iş yapma, uzanma ve bedeni faaliyete sokma |
| سعي | Hedefe kilitlenmiş gözün rehberliğinde el ve ayakların kararlı bir dirençle hedefe doğru atılması | Bir maksada varmak üzere iradeyi, gücü ve ameli aynı doğrultuda seferber etme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yürümekten daha hızlı, aşırı koşmaktan daha sakin olan tempolu yürüyüş; hedefe doğru adımları sıklaştırarak gitmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Eslet beytinde kavminin işlerini derleyip toparlamak ve onların geçim ve salahı için koşturmak anlamında kullanmıştır: أسعى على جل بني مالك / كل امرئ في شأنه ساع |
| Erken Arapça kullanım | Zekât toplamakla görevlendirilen memurların faaliyeti için sâî (ساعي) ve mükâteb kölenin hürriyet bedelini ödemek üzere çalışması için istis‘â (استسعاء) terimlerinin kullanılması. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök سعي temel karakteri bakımından Güneybatı Sami sahasında amacına kilitlenmiş bedensel ve iradi hareketliliği karşılar. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün doğrudan ses denkliği olan biçimlerinden ziyade, hareketin sürekliliğini ve gayret boyutunu anlatan akraba semantik kökler öne çıkar; Süryanice ve Batı Aramice katmanında telaşlı gidiş ve meşguliyet alanı ile kısmi temaslar tespit edilir. Kökün en yetkin, ayrışmış ve soyutlaşmış gelişim alanı Arapça olmuştur; dilde yalın fiziksel adımdan zihni ve toplumsal cehde, oradan da uhrevi mükâfatı belirleyen eylem bütününe uzanan tam bir semantik genişleme sergiler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisānü'l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tempolu yürüyüşten hedef odaklı amele | Bedensel koşar adım yürüyüşün zamanla zihni niyet, çalışma, kazanç ve ahlaki sorumluluğa genişlemesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güneybatı Sami ağırlıklı semantik matris | Hızlı devinim, seğirtme ve meşguliyet bildiren erken Sami kök katmanlarıyla kavramsal yakınlık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kurallı bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Tācü’l-ʿArūs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سعي | Anlamlı | Koşmak, çabalamak, kazanmak | Hedefe doğru tempolu yürüyüş ve gayeli amel | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| [سيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B9.md) | Anlamlı | Suyun engelsiz akması | Suyun yeryüzünde yayılıp serbestçe akması | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn kaydında müsta‘mel |
| [عسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) | Anlamlı | Umulmak, yaklaşmak, sertleşmek | Bir duruma yaklaşma, ihtimal ve umut bildirme | Kur'an'da fiil/edat olarak geçer |
| [عيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3.md) | Anlamlı | Beyazlık, sarıya çalan açık renk | Çöl devesinin rengi ve soy temizliği | Kur'an'da isim olarak geçer |
| [يسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B9.md) | Anlamlı | Geniş olmak, içine almak | Güç yetirme, kapsama ve imkân genişliği | Kur'an'da geçer |
| يعس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سعي | Merkez | Hedefe kilitlenmiş dinamik çaba | Maksadı belirli, tempolu ve netice doğuran hareket | Eylemi niyet ve gayretle birleştirir |
| [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) | Komşu | İradeye dayalı iş ve faaliyet | [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) her türlü bilinçli işi kapsar; سعي ise o işteki hız, atılım ve hedefe kilitlenme halidir | Genel eylem alanı |
| [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Menfaat ve getiri amaçlı çalışma | [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) amelin sonucundaki mülkiyet ve faydaya bakar; سعي harcanan efor ve yürüyüşe odaklanır | Sonuç odaklı kazanç |
| [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) | Komşu | Doğal adımlarla yürüme | [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) olağan hızdaki ayak hareketidir; سعي adımların hızlandığı ve bir gayeye bağlandığı tempolu gidiştir | Fiziksel devinim derecesi |
| [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Zorluk aşma ve güç sarf etme | [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) meşakkat, direnç ve takat sınırına işaret eder; سعي hedefe doğru yürütülen dinamizmi vurgular | Güç ve zahmet boyutu |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Hareketsizlik, oturma, geri durma | Eyleme geçmeyip yerinde kalmayı, hedefe yönelmeyip hareketsiz durmayı ifade eder | Çabanın ve hareketin terk edilmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سعي | Hedefe yönelik çaba, koşma | Fiziksel tempolu koşu ile niyetli ameli birleştiren kök | Kesin |
| Latince | contendere, conari | Hedefe atılmak, gayret etmek | Contendere bir maksada doğru zorlu ilerleyişi karşılar; ayak ritmini içermez | Güçlü |
| İngilizce | to strive, to endeavor, to hasten | Çabalamak, gayret etmek, seğirtmek | To strive gayret ve ideali tam karşılar; fiziksel adımlama yönünü dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | streben, eilen | Çabalamak, aceleyle yönelmek | Streben gaye odaklı yönelişi verir; bedeni koşu nüansını eilen tamamlar | Kesin |
| Fransızca | s'efforcer, courir vers | Çaba göstermek, bir yöne koşmak | S'efforcer içsel gayreti, courir vers fiziksel hareketi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْعَى / تَسْعَى | Fiziksel hızlı hareket, koşma | Canlının veya asanın hızla devinmesi; Kasas [28:20](https://lisan.digital/tr/ayet/28:20.md), Tâhâ [20:20](https://lisan.digital/tr/ayet/20:20.md), Tâhâ [20:66](https://lisan.digital/tr/ayet/20:66.md) |
| سَعَى / وَيَسْعَوْنَ | Yeryüzünde fesat ve bozgunculuk faaliyeti | Toplumsal nizamı bozmak için örgütlü çaba; Bakara [2:114](https://lisan.digital/tr/ayet/2:114.md), Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md), Mâide [5:33](https://lisan.digital/tr/ayet/5:33.md) |
| سَعْي / سَعَى | Ahiret için bilinçli kulluk ve salih amel | İradeli çaba ve karşılığı olan eylem; İsrâ [17:19](https://lisan.digital/tr/ayet/17:19.md), Necm [53:39](https://lisan.digital/tr/ayet/53:39.md), Necm [53:40](https://lisan.digital/tr/ayet/53:40.md) |
| يَسْعَى | Nurun müminlerin önünde akması | Mahşer günü rehberlik eden ilahi aydınlık; Hadîd [57:12](https://lisan.digital/tr/ayet/57:12.md), Tahrîm [66:8](https://lisan.digital/tr/ayet/66:8.md) |
| سَعَوْا | İlahi ayetleri etkisiz kılma gayreti | Hakkı engellemek için yürütülen yıkıcı eylem; Hac [22:51](https://lisan.digital/tr/ayet/22:51.md), Sebe [34:5](https://lisan.digital/tr/ayet/34:5.md) |
| السَّعْيَ | Çocuğun babasıyla iş yapacak çağa gelmesi | Büyüyüp bedensel ve pratik çalışma çağına erme; Sâffât [37:102](https://lisan.digital/tr/ayet/37:102.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kulun fiilleri ve kesb teorisi | Necm [53:39](https://lisan.digital/tr/ayet/53:39.md) üzerinden insanın ancak kendi emeğiyle değer bulması ve cebr-ihtiyar dengesi | Eylemin ahlaki ve ontolojik sorumluluğu |
| Fıkıh | Hac menasiki ve mükâtebe | Safa ile Merve arasındaki sa'yın hükmü; kölenin borcunu ödeme çalışması (istis'a) | Belirli bir mekânda ritüel adımlama ve hukuki borçtan kurtulma gayreti |
| Tefsir | İsrâ [17:19](https://lisan.digital/tr/ayet/17:19.md) ve Necm [53:39](https://lisan.digital/tr/ayet/53:39.md) ayetleri | Amel ile imanın ayrılmazlığı, niyetin eylemi sa'y kılması | Amelin salt dış görünüşten çıkıp hedefe kilitlenmesi |
| Hadis | Namaza vakarla yürüyüş | Cuma ve cemaat namazına telaşla koşarak değil vakarla gidilmesi emri | Fiziksel telaş ile manevi gayretin tefrik edilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve ahiret azığı | Salih amel | Sorumluluk inşa etme | İnsanın ahiretteki konumunu temenni değil, bizzat ortaya koyduğu sa'y belirler | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | Metodolojik cehit | Bilgiye erişim | Bilgiye pasif kabullenişle değil, zihni ve pratik koşturmayla ulaşılır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal düzen | Islah veya ifsat mücadelesi | İktidar yönelimi | Toplumdaki güç dengeleri tarafların örgütlü gayretiyle biçimlenir | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve değer teorisi | Meşru üretim | Değer üretimi | Kazanım ancak harcanan somut emek ve çabanın karşılığı olarak meşruiyet bulur | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel kinetik enerji ve yönlü akış | Skaler bir hareketten farklı olarak belirli bir hedefe (vektöre) doğru yönelmiş ivmeli kuvvet transferiyle birebir örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik eylem kuramı | İnsan davranışlarının mekanik dürtülerle değil, geleceğe dönük bir gaye ve erek tarafından motive edilmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca hacdaki Safa-Merve arasındaki fiziksel yürüyüşe veya dünyevi telaşlı koşuşturmaya indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın varoluşsal gayesini gerçekleştirmek üzere niyet, inanç ve bedensel gücünü birleştirdiği tüm ahlaki ve pratik faaliyetler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadeti mekanik şekilciliğe hapsetmek; insanın ancak kendi emeğinin karşılığını göreceği ilkesini unutarak tembelliğe ve amelsiz şefaat beklentisine düşmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan modelini edilgen bir seyirci olmaktan çıkarıp, kendi akıbetini gayretiyle belirleyen sorumlu bir özne kıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Amel-ceza ilişkisini bildiren hesap ayetlerinde, yeryüzündeki fesat sahnelerinde ve peygamber kıssalarındaki dinamik yürüyüş tablolarında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amelsiz temennilerle kurtuluşa erilebileceği zannını yıkar; kaderi pasif bir bekleyiş sayan yanılgıyı çürüterek insanın kıymetini ameline bağlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yürümek ile koşmak arasında dengelenmiş, bir hedefe ulaşmak üzere adımların sıklaştırıldığı tempolu ve kararlı ilerleyiş.
- Soyut anlam: İnsanın belirli bir gayeye yönelttiği iradi çaba, sorumluluk doğuran bilinçli amel ve niyetli gayret.
- Sistematik karşılık: İnsanın ortaya koyduğu emek ve niyetin ahirette tam karşılık bulan bir değere dönüşmesini sağlayan teleolojik amil.
- LaTeX modeli: $$S = \vec{F} \cdot \vec{d} \quad \implies \quad R = \varphi(S)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ insanın maksatlı çabasını (sa'y) temsil eder; bu çaba niyetten kaynaklanan iradi kuvvet ($\vec{F}$) ile hedefe doğru kat edilen yönlü mesafenin ($\vec{d}$) skaler çarpımıdır. Oluşan bu gayret, amellerin tartıldığı ilahi nizamda bir dönüşüm fonksiyonu ($\varphi$) aracılığıyla nihai karşılığa ($R$) ulaşır; kuvvet hedefe yönelmediğinde ortaya çıkan hasıla sıfırlanır.

## Geçtiği ayetler (28 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:114.md) — وَسَعَى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Bakara 2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:205.md) — سَعَى

وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

Meal (IK): Ve o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.

### [Bakara 2:260](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/2:260.md) — سَعْيًا

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Maide 5:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/5:33.md) — وَيَسْعَوْنَ

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah ve Rasulü ile savaşanların ve yeryüzünde fesada koşanların cezası; ancak öldürülmek, asılmak, çaprazvari el ve ayakları kesilmek veya yerlerinden sürülmektir. Bu, onlara dünyada rüzvaylıktır. Onlara ahirette de büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/5:64.md) — وَيَسْعَوْنَ

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

### [İsra 17:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/17:19.md) — وَسَعَى · سَعْيَهَا · سَعْيُهُمْ

وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): Kim de ahireti isterse ve onun için inanmış olarak gerekli çabayı gösterirse; işte onların say’i şükre değerdir.

### [Kehf 18:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/18:104.md) — سَعْيُهُمْ

الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا

Meal (IK): Onlar ki; güzel iş yaptıklarını sandıkları halde dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir.

### [Taha 20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/20:15.md) — تَسْعَى

إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى

Meal (IK): Çünkü kıyamet muhakkak gelecektir. Her nefis işlediğinin karşılığını görsün diye onu neredeyse gizliyorum.

### [Taha 20:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/20:20.md) — تَسْعَى

فَأَلْقَاهَا فَإِذَا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعَى

Meal (IK): O da bıraktı. Bir de ne görsün; o, hemen koşan bir yılan oluvermiş.

### [Taha 20:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/20:66.md) — تَسْعَى

قَالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى

Meal (IK): O da: Hayır siz atın, dedi. Bir de ne görsün; onların ipleri ve değnekleri, büyüleri yüzünden kendisine gerçekten yürüyorlarmış gibi geldi.

### [Enbiya 21:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/21:94.md) — لِسَعْيِهِ

فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا كُفْرَانَ لِسَعْيِهِ وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ

Meal (IK): Artık inanmış olarak salih amel işleyenlerin ameli inkar edilmez. Ve Biz onu yazanlarız.

### [Hac 22:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/22:51.md) — سَعَوْا

وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Ayetlerimizi tartışarak bozmaya uğraşanlar ise; işte onlar, cehennem ashabıdır.

### [Kasas 28:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/28:20.md) — يَسْعَى

وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): Şehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.

### [Sebe 34:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/34:5.md) — سَعَوْا

وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ayetlerimiz hakkında Bizi aciz bırakmaya yeltenenlere de, işte onlara çetin ve elim azab vardır.

### [Sebe 34:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/34:38.md) — يَسْعَوْنَ

وَالَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizde bizi aciz bırakmaya çalışanlar, işte onlar azabla yüzyüze bırakılmışlardır.

### [Yasin 36:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/36:20.md) — يَسْعَى

وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Şehrin ötebaşından bir adam koşarak geldi ve şöyle dedi: Ey kavmim; gönderilmiş bulunan elçilere uyun.

### [Saffat 37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/37:102.md) — السَّعْيَ

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَابُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): O, kendisinin yanısıra yürümeye başlayınca dedi ki: Oğulcuğum; doğrusu ben, rüyada iken seni boğazladığımı görüyorum. Bir bak, ne dersin? O da dedi ki: Babacığım; sana emrolunanı yap. İnşallah beni sabredenlerden bulursun.

### [Necm 53:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/53:39.md) — سَعَى

وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى

Meal (IK): Gerçekten insan için, çalıştığından başkası yoktur.

### [Necm 53:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/53:40.md) — سَعْيَهُ

وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى

Meal (IK): Ve onun çalışması ilerde görülecektir.

### [Hadid 57:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/57:12.md) — يَسْعَى

يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O gün; mü’min erkeklerle mü’min kadınların nurları önlerinden ve sağlarından koşarken görürsün. Müjde, bugün altlarından ırmaklar akan ve içinde ebediyyen kalacağınız cennetler sizindir, denilir. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Cuma 62:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/62:9.md) — فَاسْعَوْا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; cum’a günü namaz için çağrıldığınız vakit, hemen Allah’ ın zikrine koşun ve alış-verişi bırakın. Bilirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır.

### [Tahrim 66:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/66:8.md) — يَسْعَى

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a nasuh tevbesi ile tevbe edin. Umulur ki Rabbınız kötülüklerinizi örter ve sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar. O gün, Allah; peygamberini ve onunla beraber olan mü’minleri utandırmayacak. Onların nurları önlerinde ve sağlarında koşacak; Rabbımız, ışığımızı tamamla, bizi bağışla. Şüphesiz ki Sen, her şeye kadirsin, diyecekler.

### [İnsan 76:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/76:22.md) — سَعْيُكُمْ

إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا

Meal (IK): İşte bu, sizin işlediklerinize karşılık oldu. Sa’yiniz meşkur olmuştur.

### [Naziat 79:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/79:22.md) — يَسْعَى

ثُمَّ أَدْبَرَ يَسْعَى

Meal (IK): Sonra arkasını döndü, koşmaya başladı.

### [Naziat 79:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/79:35.md) — سَعَى

يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ مَا سَعَى

Meal (IK): O gün insan, neye çalıştığını anlar.

### [Abese 80:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/80:8.md) — يَسْعَى

وَأَمَّا مَنْ جَاءَكَ يَسْعَى

Meal (IK): Ama sana koşarak gelen,

### [Gaşiye 88:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/88:9.md) — لِسَعْيِهَا

لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ

Meal (IK): Çalıştıklarından hoşnuddur.

### [Leyl 92:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/ayet/92:4.md) — سَعْيَكُمْ

إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى

Meal (IK): Doğrusu sizin çalışmalarınız bölüm bölümdür.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sua’f el çatlamasıdır. Çalışırken elde meydana gelen izden dolayı çalışmak, çabalamak anlamı kazanmıştır.
Uçları ağaçlara bağlanarak bezden yapılmış gölgeliktir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والسّين وواي معهما
ع س و، ع و س، ع ي س، س ع ي، س و ع، س ي ع، ي س ع، و س ع، و ع س
عسو:
عسا الشّيخ يَعْسو عَسْوَةً، وعَسِيَ يَعْسَى عسىً إذا كَبِرَ، قال رؤبة:
يهوُون عن أركانِ عـزٍّ أَدْرَمـا
عن صامل عاسٍ إذا ما اصلَخْمَمَا
قوله: عن صاملٍ، أي: عن عزٍّ كأنّه جبل صامل، أي: صُلْب. وعسا اللّيل: اشتدّت ظلمته. قال:
وأطعن اللّيلَ إذا اللّيل عسا
أي: أظلم.
وعَسِيَ النّباتُ يعسَى عَسًى، إذاغلظ. قال الرّاجز يصف راعياً وإبلاً:
فظل ينحاها ظماءً خمّـسـا
أسعف ضرب قد عسا وقوّسا
عسَى في القرآنِ من الله واجبٌ، كما قال في الفتح وفي جمع يوسف وأبيه: عسَيْت، وعسِيت بالفتح والكسر، وأهلُ النّحوِ يقولون: هو فعلٌ ناقص، ونقصانه أنك لا تقول منه فَعل يَفْعلُ، وليس مثله، ألا ترى أنك تقول: لَسْتُ ولا تقول: لاس يَليس.
وعسَى في الناس بمنزلة: لعلّ وهي كلمة مطمعة، ويستعملُ منه الفعل الماضي، فيقال: عَسَيْت وعَسَيْنا وعَسَوْا وعَسَيا وعسَيْنَ - لغة - وأُمِيتَ ما سواه من وجوه الفعل. لا يقال يفعل ولا فاعل ولا مفعول.
عوس:
العَوْس والعَوَسانُ: الطَّوَفان باللّيل. والذّئْبُ يَعُوسُ: يَطْلُبُ شيئاً يأكلُه. والأعوس الصَّقيلُ، ويقال لكلّ وصّافٍ للشيء: هو أَعْوَسُ وصّافٌ، قال جرير:
يا ابن القُيُونِ وذاكَ فِعْلُ الأَعْوَسِ
عيس:
العَيَسُ: عَسْبُ الجملِ، أي: ضِرابُهث. والعَيَسُ والعِيسَةُ: لونٌ أبيضُ مشرب صفاءً في ظُلْمة خفيّة. يقال: جملٌ أَعْيَسُ، وناقة عَيْساء. والجمعُ: عِيسٌ قال رؤبة:
بالعيس تمطوها قياقٍ تَمْتَطي
والعَرَبُ خصّت بالعيس عِراب الإبلِ البيض خاصّة. وبناء عِيسَةٍ: فُعْلة على قياس كُمْتَةٍ وصُهْبَة، ولكنْ قَبُح الياءُ بعد الضّمّة فكُسِرَتِ العين على الياء. ظبيٌ أعيس.
وعيسَى: اسم نبي الله صلوات الله عليه يجمع: عِيسُونَ بضمّ السّين، والياء ساقطة، وهي زائدة، وكذلك كلّ ياء زائدة في آخر الاسم تسقط عند واو الجمع، ولم تعقب فتحة. فإن قلت: ما الدليل على أن ياء عيسى زائدة? قلت: هو من العَيَس، وعيسى شبهُ فُعلَى وعلى هذا القياس: مُوسَى.
سعي:
السَّعْيُ: عَدْوٌ ليس بشديد. وكلُّ عملٍ من خيرٍ أو شَرٍّ فهو السَّعْيُ. يقولون: السّعيُ العملُ، أي: الكسب. والمسْعاة في الكَرَم والجود.
والسّاعي: الذي يُوَلّى قَبْضَ الصَّدَقات. والجمع: سعاةٌ قال:
سَعَى عِقالاً فلم يَتْرُكْ لنا سَـبَـداً		فكيف لو قد سعى عمرٌو عقالَينْ
والسِّعاية: أن تَسعَى بصاحبك إلى والٍ أو مَنْ فوقَه.
والسِّعاية: ما يُسْتَسْعَى فيه العبدُ من ثَمَنِ رقَبتِه إذا أُعْتِق بعضُه، وهو أن يكلَّفَ من العَملِ ما يُؤدّي عن نفسِه ما بقي.
سوع:
سُواعٌ: اسم صَنَمٍ في زمن نوح فَغَرَّقَهُ الطُّوفانُ، ودَفَنَهُ، فاستثاره إبليسُ لأهْلِ الجاهليّةِ فكانوا يعبدونه من دون الله عزّ وجلّ.
والسّاعة تُصغّر سُوَيْعة، والسّاعة القيامة.
سيع:
السّيعُ الماء الجاري على وجه الأرض. تقول: قد انساعَ إذا جرى. وانساعَ الجَمَدُ إذا ذابَ وسالَ. قال:
من شِلّها ماءُ السّرابِ الأسْيَعا
والسياعُ: تطيينُك بالجَصِّ أو الطّينِ، أو القِير، كما تُسَيّعُ به الحبّ أو الزّق أو السُّفُن تَطْليه طلْياً رفيقاً. قال يُشَبِّهُ الخَمْرَ بالوَرْسِ: كأنّها في سِياعِ الدَّنِّ قِندِيد يجوزُ في السّين النَّصب والكسر.
والمِسْيَعَةُ: خَشَبةٌ مُمَلَّسَةٌ يُطَيَّنُ بها. والفعل: سَيَّعْتُه تَسييعاً، أي: تطييناً.
والسِّيَاع: شجر البان، وهو من شجرِ العِضاه، ثَمَرتُهُ كهيئةِ الفُسْتُق، ولِثاهُ مِثْلَ الكُنْدُر إذا جَمَد.
يسع:
اليَسَع: اسم من اسماء الأنبياء، والألف واللام زائدتان.
وسع:
الوُسْعُ: جِدةُ الرَّجلِ، وقدرة ذات يده. تقول: انفِقْ على قَدْرِ وُسْعِك، أي: طاقتك. وَوَسُعَ الفرس سَعَةً ووَساعَةً فهو وَساعٌ. وأَوْسَعَ الرّجل: إذا صارَ ذا سَعَةٍ في المال، فهو مُوسِعٌ وإنّه لذو سَعَةٍ في عيشه.
وسَيْرٌ وَسِيعٌ ووَساعٌ. ورحمةُ الله وَسِعَتْ كلَّ شيء، وأَوْسَعَ الرّجُلُ صار ذا سَعَةٍ في المالِ. وتقول: لا يَسَعُكَ، أي: لَسْتَ منهُ في سَعَةٍ.
وعس:
الوَعْسُ: رملٌ أو غيره، وهو أعظم من الوعساء. والوَعْسُ: الرّملُ الذي تغيبُ فيه القوائم. والاسم: الوعساء وإذا ذكّروا قالوا: أوعسُ. قال العجاج يصف العَجُزَ:
ومَيْسَنا نِيًّا لها مُمَيّسا
ألبس دعصاً بين ظهري أَوْعسا
والمِيعاسُ: المكان الذي فيه الوَعْسُ في قول جرير:
حيّ الهِدَمْلَة من ذاتِ المواعيس
والمُواعَسَةُ: ضربٌ من سير الإبل في السّرعة. يقولون: تَوَاعَسْنَ بالأعناق، إذا سارت ومدّت أعناقها في سعة الخطو، قال الشاعر:
كَمِ اجْتَبْنَ من ليلٍ إليك وواعَسَتْ		بنا البِيدَ أعناقُ المهاري الشَّعاشِعُ

##### Türkçe

باب العين والسّين وواي معهما
ع س و، ع و س، ع ي س، س ع ي، س و ع، س ي ع، ي س ع، و س ع، و ع س

عسو:
**عسا** ihtiyar **يَعْسو** **عَسْوَةً**; ve **عَسِيَ** **يَعْسَى** **عسىً**: yaşlandığı zaman. Rü’be dedi ki:
يهوُون عن أركانِ عـزٍّ أَدْرَمـا
عن صامل عاسٍ إذا ما اصلَخْمَمَا
Onun sözü: **عن صاملٍ**, yani: bir izzetten; sanki o, **صامل** bir dağ gibidir; yani: katı. Ve **عسا اللّيل**: karanlığı şiddetlendi. Dedi ki:
وأطعن اللّيلَ إذا اللّيل عسا
yani: karardı.
Ve **عَسِيَ النّباتُ** **يعسَى** **عَسًى**: kalınlaştığı zaman. Râciz, bir çobanı ve develeri vasfederek dedi ki:
فظل ينحاها ظماءً خمّـسـا
أسعف ضرب قد عسا وقوّسا
**عسَى** Kur’ân’da Allah’tan (gelince) vaciptir; fetihte ve Yusuf ile babasının toplanmasında dediği gibi: **عسَيْت**; ve **عسِيت** fetha ve kesre ile. Ve nahiv ehli derler ki: o, eksik bir fiildir; onun eksikliği, ondan **فَعل يَفْعلُ** dememen(den ibaret)tir; ve onun benzeri yoktur. Görmüyor musun ki sen **لَسْتُ** dersin de **لاس يَليس** demezsin.
Ve **عسَى** insanlarda **لعلّ** menzilesindedir; ve o, ümitlendiren bir kelimedir. Ve ondan geçmiş fiil kullanılır; şöyle denir: **عَسَيْت** ve **عَسَيْنا** ve **عَسَوْا** ve **عَسَيا** ve **عسَيْنَ** – bir lehçe (olarak). Ve fiilin vecihlerinden onun dışındakiler öldürülmüştür (kullanımdan düşmüştür). **يفعل** denmez, ne **فاعل** ne de **مفعول**.

عوس:
**العَوْس** ve **العَوَسانُ**: geceleyin dolaşma. Ve kurt **يَعُوسُ**: yiyeceği bir şeyi arar. Ve **الأعوس**: cilalı (parlak) olan. Ve her bir şeyi çok vasfeden için denir: o, **أَعْوَسُ** bir vasıftır. Cerîr dedi ki:
يا ابن القُيُونِ وذاكَ فِعْلُ الأَعْوَسِ

عيس:
**العَيَسُ**: devenin **عَسْبُ**’u; yani: onun çiftleşmesi. Ve **العَيَسُ** ile **العِيسَةُ**: gizli bir karanlık içinde saflıkla karışık beyaz bir renk. Denir: **جملٌ أَعْيَسُ**, ve **ناقة عَيْساء**. Çoğulu: **عِيسٌ**. Rü’be dedi ki:
بالعيس تمطوها قياقٍ تَمْتَطي
Ve Araplar **العيس** ile özellikle beyaz safkan develeri tahsis ettiler. Ve **عِيسَةٍ** binası: **فُعْلة** (vezninde) **كُمْتَةٍ** ve **صُهْبَة** kıyasınca; fakat dammeden sonra **الياء** çirkin oldu da **العين** **الياء** üzerine kesrelendi. **ظبيٌ أعيس**.
Ve **عيسَى**: Allah’ın nebîsinin adı – Allah’ın salâtları onun üzerine olsun – çoğulu: **عِيسُونَ**, **السّين**’in dammesiyle; ve **الياء** düşmüştür; o ziyadedir. Ve isim sonunda olan her ziyade **ياء** da cem‘in **واو**’su yanında düşer; ve bir fetha ile peşinden gelmez. Eğer dersen: **عيسى**’nın **ياء**’sının ziyade olduğuna delil nedir? Dedim: o, **العَيَس**’tendir; ve **عيسى** **فُعلَى**’ya benzer; ve bu kıyas üzere: **مُوسَى**.

سعي:
**السَّعْيُ**: şiddetli olmayan koşu. Ve hayırdan veya şerden her iş, o **السَّعْيُ**’dir. Derler ki: **السّعيُ** iştir; yani: kazanç. Ve **المسْعاة** kerem ve cömertliktedir.
Ve **السّاعي**: sadakaları kabzetmeye (toplamaya) tayin edilen kimsedir. Çoğulu: **سعاةٌ**. Dedi ki:
سَعَى عِقالاً فلم يَتْرُكْ لنا سَـبَـداً		فكيف لو قد سعى عمرٌو عقالَينْ
Ve **السِّعاية**: arkadaşın hakkında bir vâliye yahut onun üstündekine doğru koşmandır (şikâyet/ihbar için).
Ve **السِّعاية**: kölenin, bir kısmı âzat edildiği zaman boynunun bedelinden (kalan kısmından) dolayı kendisinde **يُسْتَسْعَى** olunan şeydir; o da, kendisine, kendi nefsinden kalan(ı) ödeyecek kadar iş yüklenmesidir.

سوع:
**سُواعٌ**: Nûh zamanında bir putun adıdır; tufan onu boğdu ve gömdü; sonra İblîs onu câhiliye ehli için ortaya çıkardı; böylece onlar onu Allah عزّ وجلّ’den başka(ya) ibadet eder oldular.
Ve **السّاعة** küçültülür: **سُوَيْعة**; ve **السّاعة** kıyamettir.

سيع:
**السّيعُ**: yer yüzü üzerinde akan sudur. Dersin: **انساعَ**; akıp gittiği zaman. Ve **انساعَ الجَمَدُ**: eriyip aktığı zaman. Dedi ki:
من شِلّها ماءُ السّرابِ الأسْيَعا
Ve **السياعُ**: alçıyla yahut çamurla yahut ziftle sıvaman; onunla taneyi yahut tulumu yahut gemileri **تُسَيّعُ** ettiğin gibi; onu yumuşak bir sıvayışla sıvarsın. Şarabı **الوَرْسِ**’e benzeterek dedi ki: **كأنّها في سِياعِ الدَّنِّ قِندِيد**. **السّين**’de nasb ve kesr câiz olur.
Ve **المِسْيَعَةُ**: onunla sıva yapılan düzeltilmiş bir tahta parçasıdır. Fiil: **سَيَّعْتُه** **تَسييعاً**; yani: sıvama.
Ve **السِّيَاع**: **شجر البان**’dır; o, **شجرِ العِضاه**’dandır; meyvesi fıstık heyetindedir; ve sakızı, donduğu zaman **الكُنْدُر** gibidir.

يسع:
**اليَسَع**: peygamberlerin isimlerinden bir isimdir; **الألف** ve **اللام** ziyadedir.

وسع:
**الوُسْعُ**: erkeğin varlığı (genişliği) ve elinin kudreti. Dersin: harca, **قَدْرِ وُسْعِك** üzere; yani: gücün. Ve at **وَسُعَ** **سَعَةً** ve **وَساعَةً**; o hâlde o **وَساعٌ**’dır. Ve adam **أَوْسَعَ**: malda genişlik sahibi olduğu zaman; o hâlde o **مُوسِعٌ**’dir; ve şüphesiz o, yaşayışında bir genişlik sahibidir.
Ve geniş bir yürüyüş: **وَسِيعٌ** ve **وَساعٌ**. Ve Allah’ın rahmeti her şeyi **وَسِعَتْ**; ve adam **أَوْسَعَ**: malda genişlik sahibi oldu. Ve dersin: **لا يَسَعُكَ**; yani: ondan bir genişlik içinde değilsin.

وعس:
**الوَعْسُ**: kum yahut başkasıdır; ve o, **الوعساء**’dan daha büyüktür. Ve **الوَعْسُ**: içinde ayakların kaybolduğu kumdur. İsim: **الوعساء**; erkek yaptıkları zaman dediler: **أوعسُ**. ‘Accâc, kalçayı vasfederek dedi ki:
ومَيْسَنا نِيًّا لها مُمَيّسا
ألبس دعصاً بين ظهري أَوْعسا
Ve **المِيعاسُ**: Cerîr’in sözüne göre içinde **الوَعْسُ** bulunan yerdir:
حيّ الهِدَمْلَة من ذاتِ المواعيس
Ve **المُواعَسَةُ**: develerin süratte yürüyüşünden bir türdür. Derler ki: **تَوَاعَسْنَ بالأعناق**; yürüdükleri ve adım genişliğinde boyunlarını uzattıkları zaman. Şair dedi ki:
كَمِ اجْتَبْنَ من ليلٍ إليك وواعَسَتْ		بنا البِيدَ أعناقُ المهاري الشَّعاشِعُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: سعى

سَعى الرجل يَسْعى سَعْياً، أي عدا، وكذلك إذا عمل وكسَب. وكلّث مَن وليَ شيئاً على قوم فهو ساعٍ عليهم، وأكثر ما يقال ذلك في وُلاةِ الصَدقة. يقال: سَعى عليها، أي عمل عليها؛ وهم السُعاةُ. والمَسْعاةُ: واحدة المَساعي في الكرم والجود. وساعاني فلان فسَعَيْتُهُ أَسْعِيهِ، إذا غلبتَه فيه. وسعى به إلى الوالي، إذا وشى به. وسعى المُكاتَبُ في عِتْقِ رقبته سِعايَةً. واسْتَسْعَيْتُ العبْد في قيمته. وتقول: زنى الرجلُ وعَهَر. فهذا قد يكون بالحُرَّةِ والأمَةِ خاصّةً: قد ساعاها؛ ولا تكون المُساعاةُ إلاّ في الإماء. وفي الحديث: "إماءٌ ساعَيْنَ في الجاهلية".

##### Türkçe

سَعى adam **يَسْعى** **سَعْياً**, yani koştu; ve yine, çalışıp kazandığı zaman da (böyledir). Ve her kim bir kavim üzerine bir şeyi üstlenirse, o, onların üzerine bir **ساعٍ**’dır; bunun en çok söylendiği yer **وُلاةِ الصَدقة** hakkındadır. Denir: **سَعى عليها**, yani onun üzerinde çalıştı; ve onlar **السُعاةُ**’dir. Ve **المَسْعاةُ**: kerem ve cömertlikteki **المَساعي**’nin bir tanesidir. Ve falan benimle **ساعاني** etti de ben onu **فَسَعَيْتُهُ أَسْعِيهِ** (yaptım), onda ona galip geldiğim zaman. Ve onunla vali’ye **سعى به إلى الوالي**, onun aleyhine ispiyonladıği zaman. Ve **المُكاتَبُ** boynunun azadlığında **سِعايَةً** olarak **سعى** etti. Ve ben köleyi kıymetinde **اسْتَسْعَيْتُ**. Ve dersin: adam zina etti ve fuhuş yaptı. Şu hâlde bu, hür kadınla ve cariyeyle (olmak üzere) özellikle olabilir: ona **ساعاها** etti; ve **المُساعاةُ** ancak cariyelerde olur. Ve hadiste: "Cahiliyede **ساعَيْنَ** eden cariyeler."

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: سعى

- السعي: المشي السريع، وهو دون العدو، ويستعمل للجد في الأمر، خيرا كان أو شرا، قال تعالى: ﴿وسعى في خرابها﴾ [البقرة/114]، وقال: ﴿نورهم يسعى بين أيديهم﴾ [التحريم/8]، وقال: ﴿ويسعون في الأرض فسادا﴾ [المائدة/ 64]، ﴿وإذا تولى سعى في الأرض﴾ [البقرة/205]، ﴿وأن ليس للإنسان إلا ما سعى *** وأن سعيه سوف يرى﴾ [النجم/39 - 40]، ﴿إن سعيكم لشتى﴾ [الليل/4]، وقال تعالى: ﴿وسعى لها سعيها﴾ [الإسراء/19]، ﴿كان سعيهم مشكورا﴾ [الإسراء/19]، وقال تعالى: ﴿فلا كفران لسعيه﴾ [الأنبياء/94]. وأكثر ما يستعمل السعي في الأفعال المحمودة، قال الشاعر:
*إن أجز علقمة بن سعد سعيه ** لا أجزه ببلاء يوم واحد*
(البيت لفدكي بن أعبد، وهو في الحيوان 3/468؛ والبيان والتبين 3/233؛ واللسان (لمم) )
وقال تعالى: ﴿فلما بلغ معه السعي﴾ [الصافات/102]، أي: أدرك ما سعى في طلبه، وخص المشي فيما بين الصفا والمروة بالسعي، وخصت السعاية بالنميمة، وبأخذ الصدقة، وبكسب المكاتب لعتق رقبته، والمساعاة بالفجور، والمسعاة بطلب المكرمة، قال تعالى: ﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين﴾ [سبأ/5]، أي: اجتهدوا في أن يظهروا لنا عجزا فيما أنزلناه من الآيات.

##### Türkçe

- **السعي**: hızlı yürüyüş; ve o, koşmanın altındadır; ve işte ciddiyet için kullanılır; hayır da olsa şer de olsa. Yüce Allah dedi ki: ﴿وسعى في خرابها﴾ [البقرة/114] ve dedi: ﴿نورهم يسعى بين أيديهم﴾ [التحريم/8] ve dedi: ﴿ويسعون في الأرض فسادا﴾ [المائدة/ 64]، ﴿وإذا تولى سعى في الأرض﴾ [البقرة/205]، ﴿وأن ليس للإنسان إلا ما سعى *** وأن سعيه سوف يرى﴾ [النجم/39 - 40]، ﴿إن سعيكم لشتى﴾ [الليل/4]، ve Yüce Allah dedi: ﴿وسعى لها سعيها﴾ [الإسراء/19]، ﴿كان سعيهم مشكورا﴾ [الإسراء/19]، ve Yüce Allah dedi: ﴿فلا كفران لسعيه﴾ [الأنبياء/94]. Ve çoğunlukla **السعي** övülen fiillerde kullanılır. Şair dedi ki:
*إن أجز علقمة بن سعد سعيه ** لا أجزه ببلاء يوم واحد*
(beyit Fedekî b. A‘bed’indir; ve el-Hayevân 3/468’dedir; ve el-Beyân ve’t-Tebyîn 3/233’te; ve el-Lisân (**لمم**) )

Ve Yüce Allah dedi: ﴿فلما بلغ معه السعي﴾ [الصافات/102]؛ yani: onu talep etmede çabaladığı şeyi idrak etti. Ve Safâ ile Merve arasındaki yürüyüş, **السعي** ile tahsis edildi. Ve **السعاية**; kovuculukla (söz taşıma ile), ve sadakayı almakla, ve mükâtebin boynunu (köleliğini) azat etmek için kazancıyla tahsis edildi. Ve **المساعاة**; fuhuşla tahsis edildi. Ve **المسعاة**; şerefli bir şeyi talep etmekle tahsis edildi. Yüce Allah dedi: ﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين﴾ [سبأ/5]؛ yani: ayetlerden indirdiğimiz şeyde bize bir acziyet izhar etsinler diye çabaladılar.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ع ي
ومن المجاز‏:‏ هو يسعى على عياله‏:‏ يكسب لهم ويقوم بمصالحهم‏.‏
قال قيس بن الأسلت‏:‏ أسعـى علـى جـل بني مالك كل امريء في شأنه ساع وهو من أهل المساعي وهي المكارم وهل مسعاة جميلة‏.‏
وسعى العيـد فـي قيمتـه سعايـة واستسعاه سيده‏.‏
وسعى به إلى السلطان‏:‏ وشى به سعاية‏.‏
وهو ساع من السعاة‏.‏
وسعى على قومه سعاية‏.‏
وبعث على السعاية وهي العمل على الصدقات‏.‏
وأسعاه السلطان عليهم وعلى صدقاتهم‏.‏
وأمة فلان مساعية‏:‏ زانية وكان الإماء يساعين في الجاهلية وفلان يساعي اماء‏:‏ يزانيهن‏.‏

##### Türkçe

س ع ي
Mecazdan: O, **يسعى على عياله**: onlar için kazanır ve onların maslahatlarını üstlenir.

Kays b. el-Eslet dedi:
“**أسعـى علـى جـل بني مالك**
Her kişi kendi işi hakkında **ساع**’dır”
ve o, **أهل المساعي**’dendir; o da keremlerdir; ve güzel bir **مسعاة**’dir.

Ve **سعى العيـد فـي قيمتـه سعايـة** ve efendisi onu **استسعاه**.

Ve **سعى به إلى السلطان**: onunla **سعاية** olarak kovculuk etti.

Ve o, **ساع**’dır, **السعاة**’den.

**سعى على قومه سعاية**.

Ve **السعاية** üzerine gönderdi; o da sadakalar üzerine çalışmaktır.

Ve sultan onu, onların ve onların sadakaları üzerine **أسعاه**.

Falanın cariyesi **مساعية**: zinakâr; ve câhiliyyede cariyeler **يساعين** idi; ve falan **يساعي اماء**: onlarla zina eder.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ع ي * * سَعَى * يسعى * سَعْياً * أي عدا وكذا إذا عمل وكسب وكل من وُلي شيئا على قوم فهو * سَاعٍ * عليهم وأكثر ما يُقال ذلك في * سُعَاةِ * الصدقة يقال * سَعَى * عليها أي عمل عليها وهم * السُّعَاةُ * و * المَسْعَاةُ * واحدة المساعي في الكرم والجود و * سَعَى * به إلى الوالي * سِعَايَةً * وشى به و * سَعَى * المُكاتب في عتق رقبته * سِعَايَةً * أيضا و * اسْتَسْعَيْتُ * العبد في قيمته

##### Türkçe

* س ع ي * * **سَعَى** * يسعى * **سَعْياً** * yani koştu; ve böylece, çalışıp kazandığı zaman da (böyledir). Bir kavim üzerine bir şeye veli kılınan herkes, onların üzerinde bir **سَاعٍ**’dır. Bunun en çok söylendiği yer, sadakanın **سُعَاةِ**’sidir. Denir ki: **سَعَى** عليها, yani onun üzerinde çalıştı; onlar da **السُّعَاةُ**’dır. **المَسْعَاةُ** kerem ve cömertlikteki mesâîlerden bir tanesidir. Ve **سَعَى** به إلى الوالي **سِعَايَةً**: onunla vali nezdinde koğuculuk etti. Ve **سَعَى** المُكاتب في عتق رقبته **سِعَايَةً**: yine, boynunu (kendisini) azat etmekte mükâteb çalıştı. Ve **اسْتَسْعَيْتُ** العبد في قيمته: köleyi kıymeti hususunda çalıştırdım.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ) أَشارَ له بالياءِ وأَوْرَدَ فيه ما هو بالواوِ ؛ فالصَّوابُ أَن يُشارَ له بالحرفَيْن كما سَيَأْتي .
( *!سَعَى ) الرَّجُلُ ( *!يَسْعَى *!سَعْياً ، كرَعَى ) يَرْعَى رَعْياً : إذا ( قَصَدَ ) ؛ وبه فُسِّر قوله تعالى : ﴿*!فاسْعَوْا إلى ذكْرِ اللَّهِ﴾ ، أَي فاقْصِدُوا .
وقَرَأَ ابنُ مَسْعود : فامْضُوا .
( و ) سَعَى لهم وعليهم : ( عَمِلَ ) لهم فكَسَبَ .
( و ) سَعَى : إذا ( مَشَى ) ، زادَ الرَّاغبُ بسُرْعَة .
ومنه : أَخَذَ *!السَّعي بينَ الصَّفا والمروَةِ .
( و ) سَعَى : إذا ( عَدَا ) ، وهو دُونَ الشَّدِّ وفَوْق المَشْي .
وقيلَ : السَّعْيُ الجَرْيُ والاضْطِرابُ ، كلُّ ذلكَ ذكره ابنُ الأَعرابيِّ .
( و ) سَعَى به : إذا ( نَمَّ ) به ووَشَى إلى الوَالِي ، ويكونُ مَصْدرُه وحينَئِذٍ *!السِّعايَة ؛ وهو مجازٌ .
( و ) سَعَى : إذا ( كَسَبَ ) ؛ وكلُّ عَمَلٍ مِن خَيْرٍ أَو شَرَ سَعْيٌ ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿لتُجْزَى كلُّ نَفْسٍ بمَا *!تَسْعَى﴾ ، أَي تكْسَبُ .
ومنه المَثَلُ : المَرْءُ *!يَسْعَى لغارية أي :يكسب لبطنه وفرجه ،وقال الراعب : أصل السعي المشي .

يَسْتَعمل السَّعْي في الأفْعالِ المَحْمودَةِ .
( و ) *!سَعَى المُصَدِّق ( *!سِعايَةً ) ، بالكسْرِ : ( باشَرَ عَمَلَ الصَّدَقاتِ ) ومَشَى لأَخْذِها فقَبَضَها مِن المُصَدِّق ، فهو *!ساعٍ ، والجَمْعُ سُعاةٌ .
وفي الصِّحاحِ : وكلُّ مَنْ وَليَ شيئاً على قَوْمٍ فهو *!ساعٍ عليهم ؛ وأَكْثَر ما يقالُ ذلكَ في وُلاةِ الصَّدَقةِ ، يقالُ : سَعَى عليها أَي عَمِلَ عليها ، وهم *!السُّعاةُ ؛ قال عَمْرُو بنُ عَدَّاء :
سَعَى عِقالاً فلَمْ يَتْرُكْ لنا سَبَداً
فكَيْفَ لَوْ قَد سَعَى عَمْرٌ و عِقالَيْنِ ؟ ( و ) *!سَعَتِ ( الأَمَةُ ) *!تَسْعَى *!سَعْياً : ( بَغَتْ .
( *!وسَاعَاها ) *!مُساعاةً : ( طَلَبَها للبِغاءِ ) ؛ عَمَّ به ثَعْلَبٌ في الحرَّةِ والأَمَة .
وقال الجوهريُّ : هو في الإماءِ خاصَّةً بخِلافِ الزِّنا والعَهَرِ ، فإنَّهما يكونان في الحُرَّة وفي الأَمَةِ .
وفي الحديثِ : ( إمَاءٌ *!ساعَيْنَ في الجاهِلِيَّة ) ؛ وأُتِيَ عُمَرُ برجُلٍ *!ساَعى أَمَةً ؛ اه .
وقيلَ : *!مُساعاةُ المرْأَةِ أَنْ يَضْربَ عليها مالِكُها ضَريبَةً تُؤَدِّيها بالزِّنا .
وفي الحديثِ : ( لا مُساعاةَ في الإِسْلامِ ، ومَنْ *!ساعَى في الجاهِلِيَّةِ فقد لَحِقَ بعَصَبَتِه ) .
قالَ ابنُ الأثير : هو مُفاعَلَةٌ مِن *!السَّعْي ، كأَنَّ كلَّ واحِدٍ منهما *!يَسْعَى لصاحِبِه في حُصُولِ غَرَضِه .
( *!وأَسْعاهُ : جَعَلَهُ *!يَسْعَى ) ، أَي يكسبُ .
( *!والمَسْعاةُ : المَكْرَمَةُ والمَعْلاةُ في أَنْواعِ المَجْدِ ؛ وغَلِطَ الجوهريُّ فقالَ بَدَلَ في الكَرَمِ في الكَلاَمِ ) ، ونصّه : *!والمَسْعاةُ واحِدَةُ *!المَساعِي في الكَلامِ والجودِ ، هكذا هو في سائِرِ نسخِ الكتابِ .
قالَ شيْخُنا : ذَكَرَ البَدْر

الدماميني والتقيُّ الشمنيّ أنَّ في نسختهما مِن الصِّحاحِ الكَرَم فلا اعْتِراضَ ، ومِثْله في كَلامِ السَّمين على المُغْني ، وكَذلِكَ في أَصْلِنا الصَّحِيح ، ؛ والمصنِّفُ كثيراً ما يَبْنِي اعْترِاضَاتِهِ على الجوهريُّ على تَصْحيفِ نسْختِه .
قُلْتُ : الحقُّ الذي لا يصار عنه أنَّ نسخَ الصِّحاح كَلَّها فيها الكَلام بَدَل الكَرَم ، فمن ذلكَ نسْخَتنا التي عليها المعوَّل بمِصْرَ ، وهي نسْخَة وَقْف الأَمير يَزْبك ، رحِمَهُ الله تعالى المُصَحَّحة على نسْخَة ياقوت ، وهكذا وُجِدَ بخطِّ المصنِّف ، وقد سَبَقَه إلى ذلكَ الصَّاغانيُّ في التَّكملةِ فإنَّه هكذا وجدَ في نسْخةِ الصِّحاحِ عِنْده واعْتَرَض عليه بما قالَهُ المصنِّف ، وما وجدَ فيها لَفْظُ الكَرَم ، فإنَّما هو مُصْلح فيمَا بَعْد ، فالحقُّ مع المصنِّفِ إلاَّ أَن يقالَ إنَّ مثْلَ هذا يُنْسَبُ فيه السَّهْو للقَلَم ، فجلّ مَنْ لا يَسْهو .
( *!واسْتَسْعَى العَبْدَ ) : إذا ( كَلَّفَهُ مِن العَمَلِ ما يُؤَدِّي به عن نفْسِه إذا عتق بعضُه ليَعْتِقَ به ما بَقِي .
( *!والسِّعايَةُ ، بالكسْر : ما كُلِّفَ من ذلك ) .
وفي الصِّحاح : سَعَى المُكاتَبُ في عِتْقِ رَقَبَتِه *!سِعايَةً واسْتَسْعَيْت له العَبْدَ في قِيمَتِه ؛ اه .
وفي الحديثِ : ( إذا عتق بعضُ العَبْدِ فإن لم يَكُنْ له مالٌ *!اسْتُسْعِي غيرَ مَشْقُوقٍ عليه ) .
قالَ ابنُ الأثير : إذا عَتَقَ بعضُه ورَقَّ بعضُه *!يَسْعَى في فَكاكِ ما بَقِي مِن رِقِّه فيَعْملَ ويكسِبَ ويَصْرفَ ثَمَنه إلى مَوْلاه ، فسُمِّي تصرُّفه في كَسْبه *!سِعايةً .
( *!وسَعْيَا بنُ أَمِصيَا : نَبِيٌّ ) مِن أَنْبياءِ بَنِي إسْرائِيل بُعِثَ بَعْدَ مُوسَى ، ( بَشَّرَ بعِيسَى ، عليه ) وعليهما ( السَّلامُ ) وعلى

نبيِّنا صلى الله عليه وسلم
وقال ابنُ عبَّاد : هو آخِرُ نَبيَ مِن بَني إسْرائِيل ؛ ( والشِّيْن لُغَةٌ ) فيه كما سَيَأْتي .
( و ) *!سَعْيَا : ( ع ) ؛ كما في المُحْكم .
وقالَ نَصْر : هو وادٍ بتهامَةَ قُرْبَ مكَّةَ أَسْفَله لكِنانَةَ ، وأَعْلاهُ لهُذَيْل .
وقالَ أبو عليَ في بابِ فَعْلَى : وقالوا في اسْمِ مَوْضِع سَعْيَا ، قالَ : وفيه عِنْدي تَأَوِيلان ، أَحَدُهما : أَن يكونَ سُمِّي بوَصْفٍ ، أَو يكونَ هذا من بابِ فُعلى كالقُصْوى في بابهِ في الشذوذِ ، وهذا كأَنَّه أَشْبَه ، لأنَّ الأَعْلامَ تُغيّر كَثيراً عن أَحْوالِ نَظائِرِها ، فهذا الذي ذَكَرَه كُلّه مِن الياءِ .
( و ) أمَّا مِن الواوِ فقَوْلُهم : ( *!السِّعْوَةُ ، بالكسْر السَّاعَةُ ) مِن اللَّيْلِ كما في المُحْكم إلاَّ أَنَّه ضَبَطَه بالفَتْحِ وفي الصِّحاحِ والتَّهْذيب *!السِّعْو بغيرِ هاءٍ بالكسرِ ( كالسِّعْواءِ بالكسرِ والضمِّ ) ، الضمُّ عن ابنِ الأعْرابيّ نقلَهُ الصَّاغانيُّ .
واقْتَصَرَ الجوهريُّ والأَزْهريُّ وابنُ سِيدَه على الكسْرِ . يقالُ : مَضَى مِن اللَّيْل *!سَعْوٌ *!وسِعْواءُ ؛ وقيلَ : السِّعواءُ مُذَكَّرُ ؛ وقيلَ : السِّعْواءُ فَوْقَ الساعَةِ مِن اللّيْلِ ، وكذا في النَّهارِ . وكنَّا عنْدَه في *!سِعْوَاوَات مِن اللّيْل والنَّهارِ ؛ كما في التَّهْذيب .
( و ) *!السِّعْوَةُ ، بالكسر : ( المرأَةُ البَذِيَّةُ الخالعَةُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ الجالعَةُ ، بالجيمِ ، وهي أيْضاً العِلْقَةُ والسِّلْقَةُ .
وفي نَصّ ابنِ الأعْرابيِّ : هي *!سِعْوَةٌ ، بِلا لامٍ .
( و ) السَّعْوَةُ ، ( بالفتْحِ : السمعة ) ؛ كذا في النُّسخ والصَّوابُ بالشِّيْنِ المعْجمِة ؛ كَذلكَ نَصّ ابن الأَعْرابي ؛ جَمعُها السَّعْوُ ؛ هكذا هو في لُغَةٍ ؛ وكَذلكَ السَّوْعَةُ .

( و ) سَعْوَةٌ : ( اسمُ ) رجُلٍ .
إلى هنا كُلُّه مِن الواوِ .
ثم ذَكَرَ مِن الياءِ فقالَ :
( *!والسَّاعِي : الوالِي على أَيِّ أَمْرٍ وقومٍ كانَ ) .
وعِبارَةُ الصِّحاح : كلُّ مَنْ وَليَ شيئاً على قوْمٍ فهو *!ساعٍ عليهم ، والجَمْعُ السّعاةُ .
( و ) *!الساعِي ( لليَهُود والنَّصارَى : رَئِيسُهم ) الذي يَصْدرُون عن رأْيهِ ولا يَقْضونَ أَمْراً دونَه ؛ وبالمَعْنَيَيْن فُسِّرَ حديثُ حذيفَةَ في الأمانَةِ : ( وإن كانَ يَهُودِيّاً أَو نَصْرانِيّاً ليَرُدَّنَهُ عليَّ *!ساعِيهِ ) .
( *!والسَّعاةُ ) ، بالفَتْحِ : ( التَّصَرُّفُ ) في المَعاشِ والكَسْبِ ؛ ونَظِيرُها النَّجاةُ والفَلاةُ من فَلاهُ أَي فَطَمه .
ومنه المَثَلُ : شَغَلَتْ *!سَعاتِي جَدْوايَ ؛ أَوْرَدَه الحرِيري في مَقامَاتِه ، يُضْرَبُ لمَنْ شِيمَتُه الكَرَم وهو مُعْدَمٌ ، أَي شَغَلَتْني أُمُورِي عن الناسِ والإفْضالِ .
وقال المنذري : شَعابي بالشِّيْن المعْجمةِ تَصْحِيف وَقَعَ في كثيرٍ مِن النسخِ .
( *!وسَعْيَةُ : عَلَمٌ للعَنْزِ ) ، وتُدْعَى للحَلْبِ فيُقالُ : *!سَعَىَ *!سَعْيَهْ ) .
( *!والسُّعاوِيُّ ، بالضمِ : الصَّبُورُ على السَّهَرِ والسَّفَرِ ) ، أَي هو كثيرُ السَّعْي والحرَكَةِ والاضْطِرابِ .
( *!وأَسْعَوْا به ) : إذا ( أطلبوه ، بقَطْعِ هَمْزَتِهما ) ، نَقَلَهُ الصَّاغاني .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!السَّعْيُ الحرَكَةُ والاضْطِرابُ في المَعاشِ والاجْتِهادِ .
وقوله تعالى : ﴿فلمَّا بَلَغَ معه السَّعْيَ﴾ ، أَي أَدْرَكَ معه العَمَلَ . وقيلَ : أَطاقَ أَنْ يُعِينَه على عَمَلِه ، وكانَ له يومئذٍ ثلاث عشْرَةَ سنةً .
*!وسَاعاني فلانٌ *!فسعيته *!أسعيه إذا غلبته ، ومنه حديثُ عليَ في ذمِّ الدُّنْيا : ( مَنْ *!سَاعَاها فاتَتْهُ ) ، أَي مَنْ

سابَقَها .
*!وسَعَى به إلى الوَالِي : وشَى به ؛ ومنه الحديثُ : ( *!السَّاعِي لغَيْرِ رِشْدَةٍ ) ، أَي ليسَ بوَلَد حَلالٍ .
وفي حديثِ كَعْبٍ : ( السَّاعِي مُثَلِّثٌ ) ، أَي يُهْلِك *!بسِعايَتِه : نَفْسُه ، *!والمَسْعيُّ به ، والسُّلْطانُ .
*!والسُّعاةُ : أَصْحابُ الحَمالاتِ لحَقْنِ الدِّماءِ وإطْفاءِ الثَّائِرة ، سُمُّوا بذلكَ *!لسَعْيِهم في إصْلاحِ ذاتِ البَيْنِ .
*!والسَّاعِي : البَريدُ .
ومَضَى *!سَعْوٌ مِن اللّيْل ، بالفتْح ويُكْسَر .
*!وسَعْوَةٌ ، بالفتْحِ : أَي قِطْعَةٌ منه .
وفي حديثِ وائِلِ بنِ حجرِ : ( إنَّ وائِلاً *!يُسْتَسْعَى ويَتَرَفَّلُ على الأَقْيالِ ) ، أَي يُسْتَعْمل على الصَّدَقاتِ ويَتولَّى اسْتِخْراجَها مِن أَرْبابِها .
وأَبو سليطٍ *!سَعْيَةُ الشعباني ، شَهِدَ فتْحَ مِصْر ، وابْنُه سليطُ بنُ سَعْيَةَ عن أَبيهِ ، وعنه مُوسَى بنُ أَيُّوب ، وثَعْلبَةُ وأَسِيدُ ابْنا سعيَةَ اللذانِ أَسْلَما .
والحافِظُ أَبو بكْرٍ البَرْقيّ هو محمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ عبدِ الرحيمِ بنِ سَعْيَةَ ، وأَخُو أَحمدَ أَبو بكْرٍ صاحِبُ التارِيخِ ، وأَخُوهما عبدُ الرحيمِ رَاوِي السِّيرةِ عن ابنِ هِشامٍ .
وأَبو مَنْصور محمدُ بنُ عبدِ العَزيزِ بنِ محمدِ بنِ مُوسَى بنِ سَعْيَةَ الأصْبهانيُّ عن ابنِ فارِسَ والعسَّال .
وأُمُّ المُؤْمِنين صفيَّةُ بنتُ حُيَي بنِ أخْطَب بنِ سَعْيَةَ .
وإسْماعيلُ بنُ صَفْوان بنِ قَيْسِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ سَعْيَةَ القُضَاعيُّ شاعِرٌ .
*!وسَعْيَةُ بنُ عَرِيض أَخُو السَّمَوْأل ، شاعِرٌ .
وسَعْيَةُ بنْتُ بِشْرِ بنِ سُلَيْمان رَوَتْ عن أَبِيها .

*!وَسَعْوَى : مَوْضِعٌ .
*!وأَسْعَى على صَدَقاتِهم : اسْتَعْمل عليهم ساعِياً ، نقلَهُ الصَّاغاني .
(

##### Türkçe

: (**ي**) Ona **الياء** ile işaret etti ve onda **الواو** ile olan şeyi getirdi; doğru olan, ileride geleceği üzere ona iki harf ile işaret edilmesidir.

( **سَعَى** ) adam ( **يَسْعَى** **سَعْياً** ، **كرَعَى** ) **يَرْعَى** **رَعْياً**: ( **قَصَدَ** ) ettiği zaman; bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edilmiştir: ﴿**فاسْعَوْا إلى ذكْرِ اللَّهِ**﴾ yani: yönelin.

İbn Mes‘ûd okudu: فامْضُوا.

( و ) Onlar için ve onlara karşı **سَعَى**: onlar için ( **عَمِلَ** ) etti de kazandı.

( و ) **سَعَى**: ( **مَشَى** ) ettiği zaman; Râgıb “süratle” kaydını artırdı.

Bundan: **السَّعي بينَ الصَّفا والمروَةِ** alındı.

( و ) **سَعَى**: ( **عَدَا** ) ettiği zaman; o, **الشَّدِّ**’den aşağı ve **المَشْي**’den yukarıdır.

Ve denildi: **السَّعْيُ** koşma ve çalkalanmadır; bunların hepsini İbnü’l-A‘râbî zikretti.

( و ) Onunla **سَعَى**: onunla ( **نَمَّ** ) ettiği ve vâliye gammazlayıp ispiyonladığı zaman; masdarı olur ve o vakit **السِّعايَة**; bu mecazdır.

( و ) **سَعَى**: ( **كَسَبَ** ) ettiği zaman; hayırdan veya şerden her amel bir **سَعْي**’dir; bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿لتُجْزَى كلُّ نَفْسٍ بمَا **تَسْعَى**﴾ yani kazanır.

Ve bundan mesel: kişi **يَسْعَى** **لغارية** yani: karnı ve ferci için kazanır; ve er-Râ‘ib dedi: sa‘yin aslı yürüyüştür.

**السَّعْي** övülen fiillerde kullanılır.

( و ) **سَعَى المُصَدِّق** ( **سِعايَةً** ) kesre ile: ( sadakalar işini bizzat yaptı ) ve onları almak için yürüdü de onları **المُصَدِّق**’ten kabzetti; o hâlde o **ساعٍ**’dir; cem‘i **سُعاةٌ**’dir.

Ve Sıhâh’ta: Bir kavim üzerine bir şeye velî olan herkes onlara karşı **ساعٍ**’dir; bunun en çok söylendiği yer sadaka vâlileridir; denilir: ona **سَعَى** yani onun üzerinde çalıştı; onlar **السُّعاةُ**’dir; Amr b. ‘Addâ’ dedi:
سَعَى عِقالاً فلَمْ يَتْرُكْ لنا سَبَداً
فكَيْفَ لَوْ قَد سَعَى عَمْرٌ و عِقالَيْنِ ؟

( و ) **سَعَتِ** (câriye) **تَسْعَى** **سَعْياً**: ( fuhuş yaptı ).

( **وسَاعَاها** ) **مُساعاةً**: ( onu fuhşa talep etti ); Sa‘leb bunu hür kadın ve câriye hakkında genelleştirdi.

Cevherî dedi: bu, câriyelerde özellikle olup zinâ ve **العَهَرِ**’in aksinedir; çünkü ikisi hür kadında da câriyede de olur.

Hadiste: ( câriyeler, câhiliyede **ساعَيْنَ** ) ; ve Ömer’e bir adam getirildi ki bir câriyeyi **ساَعى**; h.

Ve denildi: kadının **مُساعاةُ**’si, sahibinin onun üzerine bir vergi koymasıdır; onu zinâ ile öder.

Hadiste: ( İslâm’da **مُساعاةَ** yoktur; câhiliyede **ساعَى** eden kimse ise asabesine katılmıştır ).

İbnü’l-Esîr dedi: o, **السَّعْي**’den bir **مُفاعَلَة**’dır; sanki ikisinden her biri, maksadının elde edilmesinde arkadaşına **يَسْعَى** eder.

( **وأَسْعاهُ : جَعَلَهُ يَسْعَى** ), yani kazanır.

( **والمَسْعاةُ : المَكْرَمَةُ والمَعْلاةُ في أَنْواعِ المَجْدِ ؛ وغَلِطَ الجوهريُّ فقالَ بَدَلَ في الكَرَمِ في الكَلاَمِ** ), ve onun nassı: **والمَسْعاةُ** sözde ve cömertlikte **المَساعِي**’nin bir tanesidir; kitabın diğer nüshalarında böyledir.

Şeyhimiz dedi: Bedr ed-Demâmînî ve Takıyyü’ş-Şumnî, Sıhâh nüshalarında **الكَرَم** bulunduğunu zikrettiler; itiraz yoktur; bunun benzeri Semîn’in el-Muğnî üzerine كلامında da vardır; ve bizim sahih aslımızda da böyledir; musannif çoğu kez Cevherî’ye itirazlarını nüshasının tashîfi üzerine bina eder.

Dedim: kendisinden dönülmeyen hak şudur ki Sıhâh nüshalarının hepsinde **الكَلام** **الكَرَم** yerine vardır; bundan, Mısır’da kendisine itimat edilen nüshamızdır; o, emir Yezbek vakfı nüshasıdır—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—Yâkût nüshası üzerine tashih edilmiştir; ve böylece musannifin hattıyla bulunmuştur; buna, et-Tekmile’de Sâğânî de ondan önce gitmiştir; çünkü o, yanındaki Sıhâh nüshasında böyle buldu ve musannifin söylediğiyle ona itiraz etti; onda **الكَرَم** lafzı bulunmuş değildir; o ancak sonradan ıslah edilmiştir; hak musannif iledir; ancak denilirse ki bunun gibisinde sehiv kaleme nispet edilir; zira sehiv etmeyen pek azdır.

( **واسْتَسْعَى العَبْدَ** ): ( onu, bir kısmı azat edildiğinde kalanını azat etmek için kendi adına eda edeceği bir iş ile yükümlü kıldı ) zaman.

( **والسِّعايَةُ** , kesre ile: bundan yükümlü kılınan şey ).

Sıhâh’ta: mükâteb, boynunu azat etmekte **سِعايَةً** ile **سَعَى** etti; ve onun için köleyi kıymetinde **اسْتَسْعَيْت**; h.

Hadiste: ( kölenin bir kısmı azat edilirse, malı yoksa, ona meşakkat yüklenmeksizin **اسْتُسْعِي** olunur ).

İbnü’l-Esîr dedi: bir kısmı azat olup bir kısmı köle kalınca, kalan köleliğini çözmekte **يَسْعَى** eder; çalışır, kazanır ve bedelini efendisine sarf eder; kazancındaki tasarrufuna **سِعايةً** denildi.

( **وسَعْيَا بنُ أَمِصيَا : نَبِيٌّ** ) Benî İsrâîl peygamberlerinden bir peygamberdir; Mûsâ’dan sonra gönderildi; ( Îsâ’yı müjdeledi, ona ) ve ikisine ( selâm ) ve Peygamberimize صلى الله عليه وسلم.

İbn Abbâd dedi: o, Benî İsrâîl’den son peygamberdir; ( onda **الشِّيْن** bir lugattır ) ileride geleceği üzere.

( و ) **سَعْيَا**: ( ع ) ; el-Muhkem’de olduğu gibi.

Nasr dedi: o, Mekke yakınında Tihâme’de bir vadidir; aşağısı Kinâne’nindir, yukarısı Hüzeyl’indir.

Ebû Ali, **فَعْلَى** bâbında dedi: ve bir yer adında **سَعْيَا** dediler; dedi ki: bende onda iki te’vil vardır; birincisi: bir vasıfla adlandırılmış olması; yahut bunun, bâbındaki **القُصْوى** gibi şâzlıkta **فُعلى** bâbından olması; ve bu sanki daha benzer; çünkü a‘lâm, benzerlerinin hâllerinden çokça değiştirilir; işte onun zikrettiği bunun hepsi **الياءِ**’dendir.

( و ) **الواو**’dan ise onların sözü: ( **السِّعْوَةُ** , kesre ile **السَّاعَةُ** ) geceden bir vakittir; el-Muhkem’de olduğu gibi; ancak onu fetha ile ضبط etti; ve Sıhâh ile Tehzîb’de **السِّعْو** hâ’sız, kesre ile ( **كالسِّعْواءِ** kesre ve damme ile ); damme, İbnü’l-A‘râbî’den; onu Sâğânî nakletti.

Cevherî, Ezherî ve İbn Sîde kesre ile yetindiler. Denilir: geceden **سَعْوٌ** ve **سِعْواءُ** geçti; ve denildi: **السِّعواءُ** müzekkerdir; ve denildi: **السِّعْواءُ** geceden bir saatten yukarıdır; gündüzde de böyledir. Onun yanında geceden ve gündüzden **سِعْوَاوَات** içinde idik; Tehzîb’de olduğu gibi.

( و ) **السِّعْوَةُ** , kesre ile: ( edepsiz, açılıp saçılan kadın ); nüshalarda böyle; doğru olan **الجالعَةُ**’dır, **الجيم** ile; o ayrıca **العِلْقَةُ** ve **السِّلْقَةُ**’dır.

İbnü’l-A‘râbî’nin nassında: o, lamsız **سِعْوَةٌ**’dir.

( و ) **السَّعْوَةُ** , ( fetha ile: şöhret ) ; nüshalarda böyle; doğru olan, mu‘ceme **الشِّيْن** iledir; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı da böyledir; cem‘i **السَّعْوُ**’dur; bir lugatta böyledir; ve **السَّوْعَةُ** da böyledir.

( و ) **سَعْوَةٌ** : ( isim ) bir adam(ın adı)dır .
Buraya kadar hepsi **الواو**’dandır .
Sonra **الياء**’dan zikretti de dedi ki :
( *!ve **السَّاعِي** : her hangi bir iş ve kavim üzerine vâli olan ) .
**الصِّحاح**’ın ibaresi: Bir kavim üzerine bir şeye vâli olan herkes, onların üzerinde *!**ساعٍ**’dır; çoğulu **السّعاةُ**’dir .
( و ) *!**الساعِي** ( Yahudiler ve Hristiyanlar için: onların reisi )dir; onun görüşünden çıkarlar ve onsuz bir işi hükme bağlamazlar; ve iki mânâ ile, emanet hakkındaki Huzeyfe hadisi tefsir edilmiştir: ( ve eğer Yahudi yahut Hristiyan olsa, onu bana mutlaka geri verecektir, onun *!**ساعِيهِ** ) .
( *!**والسَّعاةُ** ) , fetha ile: ( tasarruf ) geçimde ve kazançta; ve onun benzeri **النَّجاةُ** ve **الفَلاةُ**’dır, **فَلاهُ**’dan, yani onu sütten kesti .
Ve ondan mesel: *!**شَغَلَتْ سَعاتِي جَدْوايَ** ; Harîrî onu Makāmāt’ında irad etti; tabiatı kerem olan ve yoksul bulunan kimse için darb-ı mesel yapılır; yani işlerim beni insanlardan ve ihsandan alıkoydu .
Ve Münzirî dedi: **شَعابي** (mu‘ceme **الشِّيْن** ile) birçok nüshada vuku bulan bir tashîftir .
( *!**وسَعْيَةُ : عَلَمٌ للعَنْزِ** ) , ve sağım için çağrılır; şöyle denir: *!**سَعَىَ سَعْيَهْ** ) .
( *!**والسُّعاوِيُّ** , damme ile: gece uykusuzluğuna ve yolculuğa sabreden ) , yani o, çok **السَّعْي** ve hareket ve çalkantı sahibidir .
( *!**وأَسْعَوْا به** ) : ( onu istediler ) ise, ( ikisinin hemzesini kesmekle ), Sâğānî onu nakletti .
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır :
*!**السَّعْيُ** geçimde ve içtihadda hareket ve çalkantıdır .
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فلمَّا بَلَغَ معه السَّعْيَ**﴾ , yani onunla birlikte amele erişti . Ve denildi ki: onun işine yardım etmeye güç yetirdi; o gün on üç yaşındaydı .
*!**وسَاعاني** falan *!**فسعيته** *!**أسعيه** eğer onu yendim ise; ve ondan, dünyanın zemmi hakkında Ali hadisi: ( kim *!**سَاعَاها** ise, onu kaçırır ) , yani kim

onunla yarışır .
*!**وسَعَى به** vâliye: onun aleyhine koğuculuk etti; ve ondan hadis: ( *!**السَّاعِي** gayr-i **رِشْدَةٍ** için ) , yani helâl çocuk değildir .
Ve Ka‘b hadîsinde: ( **السَّاعِي** üçlüdür ) , yani *!**بسِعايَتِه** helâk eder: kendisini, *!**والمَسْعيُّ به**’yi ve sultanı .
*!**والسُّعاةُ** : kanları durdurmak ve kışkırtılmışı söndürmek için yüklenmelerin sahipleridir; arayı düzeltmede *!**لسَعْيِهم** sebebiyle böyle adlandırıldılar .
*!**والسَّاعِي** : postadır .
Ve geceden *!**سَعْوٌ** geçti, fetha ile ve kesrelenir .
*!**وسَعْوَةٌ** , fetha ile: yani ondan bir parça .
Ve Vâil b. Hucr hadîsinde: ( Şüphesiz Vâil *!**يُسْتَسْعَى** ve **الأَقْيالِ** üzerine *!**يَتَرَفَّلُ** ) , yani sadakalar üzerine çalıştırılır ve onları sahiplerinden çıkarmayı üstlenir .
Ve Ebû Selît *!**سَعْيَةُ** eş-Şa‘bânî, Mısır’ın fethine şahit oldu; ve oğlu Selît b. **سَعْيَةَ** babasından, ondan Mûsâ b. Eyyûb; ve **سعيَةَ**’nin iki oğlu Sa‘lebe ve Esîd ki Müslüman oldular .
Ve hâfız Ebû Bekr el-Berkī, o, Muhammed b. Abdillâh Abdürrahîm b. **سَعْيَةَ**’dir; ve Ahmed’in kardeşi Ebû Bekr, tarih sahibidir; ve ikisinin kardeşi Abdürrahîm, İbn Hişâm’dan sîre râvisidir .
Ve Ebû Mansûr Muhammed b. Abdülazîz b. Muhammed b. Mûsâ b. **سَعْيَةَ** el-İsfahânî, İbn Fâris ve el-‘Assâl’dan (rivayet eder) .
Ve müminlerin annesi Safiyye, Huyey b. Ahtab b. **سَعْيَةَ**’nin kızıdır .
Ve İsmâîl b. Safvân b. Kays b. Abdillâh b. **سَعْيَةَ** el-Kudâ‘î bir şairdir .
*!**وسَعْيَةُ** b. Arîd, es-Semev’el’in kardeşidir, şairdir .
Ve **سَعْيَةُ** bint Bişr b. Süleymân, babasından rivayet etti .

*!**وَسَعْوَى** : bir yerdir .
*!**وأَسْعَى** onların sadakaları üzerine: onların üzerine bir *!**ساعِياً** çalıştırdı, Sâğānî onu nakletti .
(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: سعى

سعو and سعى

سَعَى
1 سَعَى ذ , aor. يَسْعَى, inf. n. سَعْىٌ (S, Msb, K, &c.) [and مَسْعًى, agreeably with general analogy], He walked, went, or went along, (Er-Rلghib, Msb, K, TA,) quickly: (Er-Rلghib, Mgh, TA:) this, accord. to Er-Rلghib, is the primary signification: and hence, السَّعْىُ بَيْنَ الصَّفَا وَالمَرْوَةِ [The tripping to and fro between Es-Safà and ElMarweh]: (TA:) and سَعَى فِى مَشْيِهِ [app. meaning He tripped along, or he trudged along, in his walking]: (Msb:) [or] السَّعْىُ signifies the going along with vigorousness, and with lightness, activity, or quickness. (Ham p. 665.) ― -b2- He (a man, S) ran; syn. عَدَا; (IAar, S, K, TA;) or جَرَى: by the former of which is meant [he went] a pace below what is termed الشَّدُّ and above what is termed المَشْىُ. (IAar, TA.) ― -b3- I. q. قَصَدَ [as meaning He repaired, or betook himself]. (K.) The saying, in the Kur [lxii. 9], فَأْسْعَوْا اـِلَى ذِكْرِ اْللّٰهِ is expl. as meaning فَاقْصِدُوا [Then repair ye to prayer to God]: (TA:) or then go ye (فَأْمْضُوا) to prayer [to God]: (Jel:) and Ibn-Mes'ood read فَأْمْضُوا. (TA.) Or سَعَى اـِلَى الصَّلَاةِ means He went to prayer, in any manner [i. e. whether quickly or not]. (Msb.) ― -b4- He was active, or busy and bustling, in procuring the means of subsistence: (TA:) he strove, laboured, or exerted himself; employed himself vigorously, strenuously, or with energy; in any affair, whether good or evil; but mostly used in relation to what is praiseworthy, or praised: (Er-Rلghib, TA:) he occupied himself according to his own judgment or discretion or free will, in any work, or deed: (Msb:) he worked, or wrought, or did, (S, Msb, K, TA,) any work, or deed, good or evil: (TA:) he earned, or gained. (S, K, TA.) One says, هُوَ يَسْعَى عَلَى قَوْمِهِ He manages, conducts, orders, regulates, or superintends, the affairs of his people, or party. (Ham p. 771, Msb. *) And سَعَى لَهُمْ and عَلَيْهِمْ He worked, or wrought, and earned, or gained, for them. (TA.) And المَرْءُ يَسْعَى لِغَارَيْهِ, a prove., meaning The man earns for his belly and his pudendum. (TA.) And سَعَى المُكَاتِبُ فِى عِتْقِ رَقَبَتِهِ, (S,) or فِى فَكِ رَقَبَتِهِ, i. e. [The slave who had made a contract with his master to pay him a certain sum for his emancipation] laboured to earn the means of releasing himself: (Msb:) the inf. n. of the verb thus used is سعَايَةٌ: (S, Msb:) and this term is employed when a slave emancipated in part, and in part retained in slavery, labours and earns for the completion of his release. (IAth, TA.) The saying, in the Kur [liii. 40], لَيْسَ لِلْاـِنْسَانِ اـِلَّا مَا سَعَى means [There is nothing imputable to the man] but what he hath wrought, or done. (Msb.) And فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ أْلسَّعْىَ, in the same [xxxvii. 100], means And when he attained to working with him: or and when he was able to assist him in his working. (TA.) ― -b5- Also He superintended, managed, or conducted, in his own person, the collection of the poor-rates; (K, TA;) he went to exact them, and received them; (TA;) and the inf. n. in this case also is سِعَايَةٌ: (K, TA:) or سَعَى عَلَى الصَّدَقَةِ, (S, Msb,) aor. يَسْعَى, inf. n. سَعْىٌ, (Msb,) he officiated in the exacting, or receiving, or collecting, of the poor-rate. (S, * Msb.) [And سَعَى is trans. without a prep. as meaning He exacted the poor-rate:] a poet says, (namely, 'Amr Ibn-'Addà, TA,)
سَعَى عِقَالًا فَلَمْ يَتْرُكْ لَنَا سَبَدًا
فَكَيْفَ لَوْ قَدْ سَعَى عَمْرٌو عِقَالَيْنِ
[He exacted the poor-rate of a year, and left not to us camels' fur, or goats' hair: then how would be the case if 'Amr had exacted the poor-rate of two years?]. (S.) ― -b6- سَعَيْتُ فِى أَمْرِ فُلَانٍ is said when one rectifies, redresses, or reforms, the affair of such a one, or mars, vitiates, or perverts it, by his سَعْى [or striving, or labouring; and may be rendered I strove, or laboured, in respect of the affair of such a one, either to rectify, redress, or reform, it, or to mar, vitiate, or pervert, it]: and وَالَّذِينَ سَعَوْا فِى آيَاتِنَا, in the Kur xxii. 50 [and xxxiv. 5], means And they who strive, or labour, in respect of our signs, to mar, or vitiate, or pervert, their meaning, by impugning their character; seeing that they called them enchantment, and poetry, and tales, or legends, or fictions: (Ksh in xxii. 50:) or these words of the Kur mean and they who strive, or labour, to falsify, or nullify, our signs; i. e. the Kur-لn. (Jel.) ― -b7- سَعَى بَيْنَهُمْ means He created, or excited, disorder, or discord, between them, or among them; made, or did, mischief between them, or among them; as also سَأَا, which is app., in this case, a dial. var. of سَعَى. (TA in art. سأو.) [Hence,] سَعَى بَيْنَ النَّاسِ بِالنَّمَائِمِ [He created, or excited, disorder, &c., among the people by calumnies, or slanders: or it may be well rendered he busied himself among the people with propagating calumnies, or slanders]. (S and O in art. اكل; &c.) ― -b8- And سَعَى (tropical:) He calumniated him, or slandered him, (S, Msb, K, * TA,) اـِلَى الوَالِى [to the ruler, or magistrate]; (S, Msb, K;) inf. n. سَعِايَةٌ. (TA.) ― -b9- سَعَتْ, said of a female slave, (K, TA,) aor. تَسْعَى, inf. n. سَعْىٌ, (TA,) She committed fornication, or prostituted herself. (K, TA.) [See also 3.] -A2- سَاعَانِى فُلَانٌ فَسَعَيْتُهُ: see 3.

3 ١َاْ٢َ٣َ ↓ سَاعَانِى فُلَانٌ فَسَعَيْتُهُ, aor. of the latter أَسْعِيهِ, means [Such a one strove with me in walking, or going along, quickly, &c.,] and I overcame him [therein]. (S, TA.) The inf. n. مُسَاعَاةٌ signifies The walking, or going, quickly [&c., or rather the striving, or contending, in doing so,] with any one. (KL.) Hence the trad. of 'Alee, in discommendation of worldly enjoyments, مَنْ سَاعَاهَا فَاتَتْهُ, meaning مَنْ سَابَقَهَا [i. e. He who runs a race with them, they evade him, or escape his pursuit]. (TA.) ― -b2- مُسَاعَاةٌ also signifies One's committing fornication with a female slave: and a female slave's committing fornication with any one: (KL:) you say, of a man, زَنَى and عَهَرَ, and this is with a free woman and with a female slave; but one says in the case of a female slave, peculiarly, قَدْ سَاعَاهَا [He has committed fornication with her]; مُسَاعَاةٌ not being with any but with female slaves: thus in a trad., اـِمَآءٌ سَاعَيْنَ فِى الجَاهِلِيَّةِ [Female slaves that committed fornication in the Time of Ignorance]: and أُتِىَ عُمَرَ بِرَجُلٍ سَاعَى أَمَةً [There was brought to 'Omar a man who committed fornication with a female slave]: (S, TA: *) [and hence, وَلَدُ المُسَاعَاةِ (occurring in the L, in art. بهث, as mentioned by IAar on the authority of Abu-l-Mekلrim), meaning The offspring of fornication, begotten on a slave:] or ساعاها, (K, TA,) inf. n. as above, (TA,) signifies [or rather signifies also] He sought her for the purpose of fornication: (K, [in which the context seems to indicate that it relates to a female slave,] and TA:) accord. to Th, relating to the free woman and the female slave: it is also said that مُسَاعَاةُ المَرْأَةِ signifies The imposing upon the woman, by her owner, an impost which she is to pay by means of [the gain of] prostitution: and it is said in a trad. that there shall be no مُسَاعَاة in El-Islلm. (TA.) -A2- [It is said in the TA in art. ربع, that مُسَاعَاةٌ from السَّاعَةُ is like مَُشَاهَرَةٌ from الشَّهْرُ and مُرَابَعَةٌ from الرَّبِيعُ &c.; but I think that مساعاة in this instance is a mistranscription for مُسَاوَعَةٌ: see art. سوع.]

اسعاهُ
4 اسعاهُ ذ signifies جَعَلَهُ يَسْعَى, (K, TA,) i. e. He made him to earn, or gain. (TA.) ― -b2- And اسعى عَلَى صَدَقَاتِهِمْ He employed a collector of their poor-rates. (TA.) [See also 10.] ― -b3- And أَسْعَوْا بِهِ They gave him, or performed or accomplished for him, what he desired, or sought, or needed. (Sgh, K, TA.)

استسعى العَبْدَ
10 استسعى العَبْدَ ذ (S, Msb, K) فِى قِيمَتِهِ (S, Msb) He required of the slave that he should labour to earn the means of releasing himself: (Msb:) or he imposed upon the slave work by means of which he should pay for himself, when he had been emancipated in part, in order to his completing his emancipation: and ↓ سِعَايَةٌ signifies the work so imposed. (K.) ― -b2- And استسعاهُ He employed him as collector of the poor-rate. (JM; and the like is said in the TA, from a trad.) [See also 4.]

سَعْوٌ
سَعْوٌ ذ : see the next paragraph, in two places: -A2- and see also سَعْوَةٌ.

سِعْوٌ
سِعْوٌ ذ , with kesr, (T, S, TA,) [and ↓ سَعْوٌ, with fet-h, as shown by what follows,] or ↓ سِعْوَةٌ, with kesr, (K,) or ↓ سَعْوَةٌ, thus written in the M, with fet-h, (TA,) and ↓ سِعْوَآءٌ, (T, S, ISd, K, [Freytag found this last written in a copy of the S سَعْوَاء, and in one of my copies of the S it is written سِعَاوَى,]) which is said to be masc., (TA,) [and therefore with tenween, accord. to a general rule applying to ns. of the measure فِعْلَآء,] and ↓ سُعْوَآءٌ, (IAar, Sgh, K,) A [portion, or short portion, such as is termed] سَاعَة, (S, M, K, &c.,) of the night: (S, M, TA:) [like سِهْوَآءٌ, q. v.:] one says, مَضَى مِنَ اللَّيْلِ سِعْوٌ, (S, TA,) and ↓ سَعْوٌ, with fet-h as well as with kesr, (TA, and thus in the Ham p. 708,) and ↓ سَعْوَةٌ, with fet-h, (TA,) [or ↓ سِعْوَةٌ,] and ↓ سِعْوَآءٌ, (S,) [and ↓ سُعْوَآءٌ,] A portion (قِطْعَةٌ) of the night passed; (TA;) [or a short portion:] and سِهْوٌ مِنَ اللَّيْلِ signifies the same: (Ham p. 708:) or, as some say, ↓ سعوآء signifies more than a ساعة, of the night, and likewise of the day; and one says, كُنَّا عِنْدَهُ فِى سِعْوَاوَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ and النَّهَارِ [app. meaning We were with him, or at his abode, during some considerable portions of the night and of the day]: so in the T. (TA.)

سَعْىٌ
سَعْىٌ ذ inf. n. of 1 [in most of its senses]. (S, Msb, K, &c.) -A2- See also سَعْيَةُ.

سَعَاةٌ
سَعَاةٌ ذ The occupation of oneself according to his own judgment or discretion or free will (K, TA) in procuring the means of subsistence, and in earning, or gain. (TA.) Hence the prov., شَغَلَتْ سَعَاتِى جَدْوَاىَ [My occupation of myself in procuring the means of subsistence has diverted me from giving]: El-Mundhiree says that شِعَابِى, with ش, is a mistranscription: it is applied to him whose disposition is generous but who is in want. (TA. [See also art. شعب.])

سَعْوَةٌ
سَعْوَةٌ ذ : see سِعْوٌ, in two places. -A2- Also i. q. شَمْعَةٌ or شَمَعَةٌ [i. e. A piece of wax, or a candle]: (IAar, TA:) in the K, السمعة is erroneously put for الشمعة: [so in the TA; but it is omitted in the CK and in my MS. copy of the K:] pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ سَعْوٌ. (TA.)

سِعْوَةٌ
سِعْوَةٌ ذ : see سِعْوٌ, in two places. -A2- Also, [accord. to the K, سِعْوَةٌ, for it is there written with the article ال, but] accord. to IAar without the article ال, [app. سِعْوَةُ, as a proper name,] (TA,) A woman foul, unseemly, or obscene, in tongue; having little, or no, shame or modesty: (IAar, K, * TA:) الخَالِعَةُ in the K is a mistranscription for الجَالِعَةُ, with جِيم. (TA.)

سَعْيَةُ
سَعْيَةُ ذ a proper name for The she-goat. (K.) And she is called to be milked by the cry ↓ سَعْى سَعْيَه. (TA.)

سِعْوَآءٌ
سِعْوَآءٌ ذ and سُعْوَآءٌ: see سِعْوٌ, in five places.

سِعَايَةٌ
سِعَايَةٌ ذ an inf. n. of سَعَى, in three of its senses. ― -b2- See also 10.

سُعَاوِىٌّ
سُعَاوِىٌّ ذ One who patiently endures sleeplessness and travel: (K:) very laborious, active, and bustling. (TA.)

سَاعٍ
سَاعٍ ذ act. part. n. of 1. (Msb.) A messenger; a courier, or messenger that journeys with haste; or a messenger on a beast of the post; syn. بَرِيدٌ. (TA.) [See an ex. at the end of the first paragraph of art. ريم.] ― -b2- Any manager, conductor, orderer, regulator, or superintendent, (S, K,) of a thing, over a people, or party, (S,) or of an affair, and of a people, or party, whatever it be: (K:) pl. سُعَاةٌ. (S, * TA.) Mostly, (S, TA,) or when used without restriction, (Msb,) applied to The intendant, or collector, of the poor-rate: pl. as above. (S, Msb, TA. [See رَكِيبٌ.]) And particularly The headman of the Jews and Christians, (K, TA,) from whose opinion, or judgment, they do not deviate, and without whom they do not decide an affair. (TA.) And [the pl.] سُعَاةٌ signifies Persons who take upon themselves responsibility for the prevention of the shedding of blood, and for the stilling of sedition, or discord, or the like; because they labour in the reforming, or amending, of the circumstances subsisting between parties. (TA.) ― -b3- Also A calumniator, or slanderer; [and especially] to the ruler, or magistrate: whence the saying, in a trad., السَّاعِى لِغَيْرِ رِشْدَةٍ The calumniator is not trueborn: and in another trad., السَّاعِى مُثَلِتٌ [The calumniator of another to the ruler is a trebler of evil]; meaning that he destroys, by his calumny, himself, and the calumniated, and the ruler. (TA.)

مَسْعًى
مَسْعًى ذ , syn. with سَعْىٌ, [an inf. n. of سَعَى,] signifying The act of running, and working, and earning or gaining, [&c., when used as a simple subst.,] has for its pl. مَسَاعٍ. (Har p. 384.)

مَسْعاةٌ
مَسْعاةٌ ذ A means of attaining honour and eminence or elevation, in the various kinds of glory; (K;) a good, or laudable, act or endeavour; generosity: pl. مَسَاعٍ. (MA.) [See an ex. voce مَدْعَاةٌ, and another voce أَقْعَدَ.] J says, [in the S,] المَسْعَاةُ وَاحِدَةُ المَسَاعِى فِى الكَلَامِ وَالجُودِ: and the author of the K, following Sgh, says that he has committed a mistake in saying فِى الكَلَامِ instead of فِى الكَرَمِ: in some copies of the S is found فِى الكَرَمِ; but this is an emendation: the original reading is فِى الكَلَامِ: which, however, should be termed a slip of the pen [rather than a mistake, for it cannot be that J was ignorant of the meaning of so common a word as مَسْعَاةٌ]. (TA.)

مَسْعِىٌّ بِهِ
مَسْعِىٌّ بِهِ ذ Calumniated, or slandered, [and especially] to a ruler, or magistrate. (TA.)

##### Türkçe

سعو ve **سعى**

**سَعَى**
1 **سَعَى** ذ , muzâri‘i **يَسْعَى**, mastarı **سَعْىٌ** (S, Msb, K, &c.) [ve genel kıyasa uygun olarak **مَسْعًى**], hızlı olarak yürüdü, gitti yahut yol aldı: (Er-Râghib, Msb, K, TA,) (Er-Râghib’e göre) bu, aslî anlamdır: ve buradan, **السَّعْىُ بَيْنَ الصَّفَا وَالمَرْوَةِ** [Safâ ile Merve arasında gidip gelme]: (TA:) ve **سَعَى فِى مَشْيِهِ** [görünüşe göre “yürüyüşünde çabuk adımladı yahut yürüyüşünde hızlı yürüdü” anlamında]: (Msb:) [yahut] **السَّعْىُ**, kuvvetlilikle ve hafiflikle, canlılıkla yahut süratle yol almak demektir. (Ham s. 665.) ― -b2- O (bir adam, S) koştu; eş anlamlısı **عَدَا**; (IAar, S, K, TA;) yahut **جَرَى**: bunlardan birincisiyle, **الشَّدُّ** denilenin altında ve **المَشْىُ** denilenin üstünde bir tempo kastedilir. (IAar, TA.) ― -b3- I. **قَصَدَ** ile aynı (yani “yöneldi, kastetti”). (K.) Kur’ân’daki [lxii. 9] söz, **فَأْسْعَوْا اـِلَى ذِكْرِ اْللّٰهِ**, **فَاقْصِدُوا** diye açıklanır [“Öyleyse Allah’ı anmaya yönelin”]: (TA:) yahut “namaza gidin” (**فَأْمْضُوا**) [Allah’a]: (Jel:) ve İbn-Mes‘ûd **فَأْمْضُوا** okumuştur. (TA.) Yahut **سَعَى اـِلَى الصَّلَاةِ** “namaza gitti” demektir; herhangi bir tarz üzere [yani hızlı olsun olmasın]. (Msb.) ― -b4- Geçim vasıtalarını elde etmede faal oldu yahut koşuşturdu: (TA:) çabaladı, emek verdi yahut gayret etti; herhangi bir işte, iyi de olsa kötü de olsa, kuvvetle, şiddetle yahut enerjiyle meşgul oldu; fakat çoğunlukla övülen yahut övgüye değer olana dair kullanılır: (Er-Râghib, TA:) herhangi bir işte yahut fiilde, kendi görüşü yahut takdiri yahut serbest iradesi uyarınca meşgul oldu: (Msb:) herhangi bir işi yahut fiili, iyi yahut kötü, yaptı, işledi: (S, Msb, K, TA,) (TA:) kazandı, elde etti. (S, K, TA.) Şöyle denir: **هُوَ يَسْعَى عَلَى قَوْمِهِ** “O, kavminin yahut grubunun işlerini idare eder, yürütür, düzenler, tanzim eder yahut gözetir.” (Ham s. 771, Msb. *) Ve **سَعَى لَهُمْ** ve **عَلَيْهِمْ** “Onlar için çalıştı, kazandı.” (TA.) Ve **المَرْءُ يَسْعَى لِغَارَيْهِ**, bir darbımeseldir; anlamı: “Kişi karnı ve avreti için kazanır.” (TA.) Ve **سَعَى المُكَاتِبُ فِى عِتْقِ رَقَبَتِهِ**, (S,) yahut **فِى فَكِ رَقَبَتِهِ**, yani [efendisiyle, azatlığı karşılığında belli bir meblağı ödemek üzere mukâtebe yapan köle] kendini kurtarmanın vasıtalarını kazanmak için emek verdi: (Msb:) bu şekilde kullanılan fiilin mastarı **سعَايَةٌ**’dir: (S, Msb:) ve bu terim, bir kısmı azat edilip bir kısmı kölelikte bırakılan kölenin, azadının tamamlanması için çalışıp kazanması hâlinde kullanılır. (IAth, TA.) Kur’ân’daki [liii. 40] söz, **لَيْسَ لِلْاـِنْسَانِ اـِلَّا مَا سَعَى**, “İnsana, yaptığı yahut işlediğinden başka bir şey yoktur” demektir. (Msb.) Ve aynı sûredeki [xxxvii. 100] **فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ أْلسَّعْىَ**, “Onunla birlikte çalışmaya erişince” demektir; yahut “onun çalışmasında ona yardım edebilecek hâle gelince.” (TA.) ― -b5- Ayrıca, bizzat kendisi, zekât (sadaka) toplamanın gözetimini yaptı, idare etti yahut yürüttü; (K, TA;) onları tahsil etmeye gitti ve onları aldı; (TA;) ve bu durumda da mastar **سِعَايَةٌ**’dir: (K, TA:) yahut **سَعَى عَلَى الصَّدَقَةِ**, (S, Msb,) muzâri‘i **يَسْعَى**, mastarı **سَعْىٌ**, (Msb,) zekâtı tahsil etme yahut alma yahut toplama işinde görev yaptı. (S, * Msb.) [Ve **سَعَى**, edatsız geçişli olarak “zekâtı tahsil etti” anlamına gelir:] bir şair şöyle der (yani ‘Amr İbn-‘Addâ, TA,),
**سَعَى عِقَالًا فَلَمْ يَتْرُكْ لَنَا سَبَدًا**
**فَكَيْفَ لَوْ قَدْ سَعَى عَمْرٌو عِقَالَيْنِ**
[“Bir yılın zekâtını tahsil etti de bize deve yünü yahut keçi kılı bırakmadı; peki ‘Amr iki yılın zekâtını tahsil etse hâl nasıl olurdu?”]. (S.) ― -b6- **سَعَيْتُ فِى أَمْرِ فُلَانٍ**, bir kimse, falanın işini düzeltip ıslah ettiğinde yahut onu bozup ifsat ettiğinde söylenir; bunu, kendi **سَعْى**’ı [çabası yahut emeği] ile yapar: ve Kur’ân’daki **وَالَّذِينَ سَعَوْا فِى آيَاتِنَا**, xxii. 50 [ve xxxiv. 5], “Âyetlerimiz hakkında, onların vasfına dil uzatarak, anlamlarını bozmak yahut ifsat etmek için çabalayanlar” demektir; zira onlar bunlara sihir, şiir ve masallar yahut efsaneler yahut uydurmalar demişlerdir: (Ksh, xxii. 50’de:) yahut Kur’ân’ın bu sözleri, “Âyetlerimizi (yani Kur’ân’ı) yalanlamak yahut hükümsüz kılmak için çabalayanlar” demektir. (Jel.) ― -b7- **سَعَى بَيْنَهُمْ**, onların arasında fesat yahut ayrılık çıkardı; aralarında bozgunculuk yaptı; bunun gibi **سَأَا** da vardır; bu, bu durumda, **سَعَى**’nın lehçe varyantı gibidir. (TA, madde **سأو**.) [Buradan,] **سَعَى بَيْنَ النَّاسِ بِالنَّمَائِمِ** [insanlar arasında koğuculuklarla fesat çıkardı; yahut insanlar arasında koğuculukları yaymakla meşgul oldu]. (S ve O, madde **اكل**; &c.) ― -b8- Ve **سَعَى** (mecazen:) onu, (S, Msb, K, * TA,) **اـِلَى الوَالِى** [yöneticiye yahut hâkime] gammazladı yahut iftira etti; (S, Msb, K;) mastarı **سَعِايَةٌ**. (TA.) ― -b9- **سَعَتْ**, bir cariye hakkında, (K, TA,) muzâri‘i **تَسْعَى**, mastarı **سَعْىٌ**, (TA,) zina etti yahut fuhuş yaptı. (K, TA.) [Bkz. ayrıca 3.] -A2- **سَاعَانِى فُلَانٌ فَسَعَيْتُهُ**: bkz. 3.

3 ١َاْ٢َ٣َ ↓ **سَاعَانِى فُلَانٌ فَسَعَيْتُهُ**, ikincisinin muzâri‘i **أَسْعِيهِ**, “[Falan benimle hızlı yürümekte yahut gitmekte çabaladı,] ben de onu (bu hususta) yendim” demektir. (S, TA.) Mastar **مُسَاعَاةٌ**, bir kimseyle birlikte hızlı yürümek [&c., daha doğrusu bunu yapmada çekişmek yahut yarışmak] demektir. (KL.) Buradan, ‘Alî’nin dünya zevklerini kötüleme bağlamındaki rivayeti: **مَنْ سَاعَاهَا فَاتَتْهُ**, yani **مَنْ سَابَقَهَا** [“Onlarla yarışan kimseyi onlar atlatır yahut onun takibinden kaçar”]. (TA.) ― -b2- **مُسَاعَاةٌ** ayrıca, bir kimsenin bir cariyeyle zina etmesi; ve bir cariyenin herhangi biriyle zina etmesi demektir: (KL:) bir erkek hakkında **زَنَى** ve **عَهَرَ** dersin; bu, hür kadınla da cariyeyle de olur; fakat cariye hakkında özellikle **قَدْ سَاعَاهَا** [“Onunla zina etti”] denir; **مُسَاعَاةٌ** yalnız cariyelerle olur: böylece bir rivayette, **اـِمَآءٌ سَاعَيْنَ فِى الجَاهِلِيَّةِ** [Câhiliye devrinde zina eden cariyeler]: ve **أُتِىَ عُمَرَ بِرَجُلٍ سَاعَى أَمَةً** [‘Ömer’e bir cariyeyle zina eden bir adam getirildi]: (S, TA: *) [ve buradan, **وَلَدُ المُسَاعَاةِ** (L’de, madde **بهث**’te, IAar’ın Ebü’l-Mekârim’den naklen zikrettiği üzere), “cariyeden doğmuş zina çocuğu” anlamında:] yahut **ساعاها**, (K, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) [yahut ayrıca] “zina maksadıyla onu aradı” demektir: (K, [bağlamın cariyeyle ilgili olduğunu gösterdiği yerde] ve TA:) Th’ye göre, hür kadın ve cariye ile ilgili olarak: ayrıca **مُسَاعَاةُ المَرْأَةِ**, kadının sahibinin, fuhuş kazancı yoluyla ödeyeceği bir vergiyi kadına yüklemesi demektir: ve bir rivayette, İslâm’da **مُسَاعَاة** olmayacağı söylenmiştir. (TA.) -A2- [TA’da, madde **ربع**’te, **مُسَاعَاةٌ**’nın **السَّاعَةُ**’dan, **مَُشَاهَرَةٌ**’nin **الشَّهْرُ**’dan ve **مُرَابَعَةٌ**’nin **الرَّبِيعُ**’dan olması gibi olduğu söylenir &c.; fakat ben, bu örnekteki مساعاة’nin, **مُسَاوَعَةٌ** yerine yanlış yazım olduğunu düşünüyorum: bkz. madde **سوع**.]

**اسعاهُ**
4 **اسعاهُ** ذ, **جَعَلَهُ يَسْعَى** demektir, (K, TA,) yani “ona kazandırdı yahut kazanır hâle getirdi.” (TA.) ― -b2- Ve **اسعى عَلَى صَدَقَاتِهِمْ** “onların zekâtları için bir tahsildar çalıştırdı.” (TA.) [Bkz. ayrıca 10.] ― -b3- Ve **أَسْعَوْا بِهِ** “ona, arzuladığı yahut istediği yahut ihtiyaç duyduğu şeyi verdiler; yahut onun için yerine getirdiler yahut gerçekleştirdiler.” (Sgh, K, TA.)

**استسعى العَبْدَ**
10 **استسعى العَبْدَ** ذ (S, Msb, K) **فِى قِيمَتِهِ** (S, Msb) “köleden, kendini kurtarmanın vasıtalarını kazanmak için çalışmasını istedi”: (Msb:) yahut “kısmen azat edilmişken, azadını tamamlamak üzere, kendisi için ödeme yapacağı bir iş yükledi”; ve ↓ **سِعَايَةٌ**, böyle yüklenen işi ifade eder. (K.) ― -b2- Ve **استسعاهُ** “onu zekât tahsildarı olarak çalıştırdı.” (JM; ve benzeri TA’da bir rivayetten naklen söylenir.) [Bkz. ayrıca 4.]

**سَعْوٌ**
**سَعْوٌ** ذ : iki yerde, bir sonraki paragrafa bak: -A2- ve ayrıca **سَعْوَةٌ**’ye de bak.

**سِعْوٌ**
**سِعْوٌ** ذ , kesre ile, (T, S, TA,) [ve aşağıda gelenin gösterdiği üzere fetḥa ile ↓ **سَعْوٌ**], yahut kesre ile ↓ **سِعْوَةٌ**, (K,) yahut TA’da M’de fetḥa ile böyle yazılmış ↓ **سَعْوَةٌ**, (TA,) ve ↓ **سِعْوَآءٌ**, (T, S, ISd, K, [Freytag bunun sonuncusunu S’nin bir nüshasında **سَعْوَاء** yazılı bulmuştur; S’nin benim nüshalarımın birinde **سِعَاوَى** yazılıdır,]) bunun müzekker olduğu söylenir, (TA,) [dolayısıyla فِعْلَآء veznindeki isimlere dair genel kaideye göre tenvinli olur,] ve ↓ **سُعْوَآءٌ**, (IAar, Sgh, K,) gecenin **سَاعَة** denilen [bir parçası yahut kısa bir parçası]: (S, M, K, &c.,) (S, M, TA:) [**سِهْوَآءٌ** gibi, bkz.:] şöyle denir: **مَضَى مِنَ اللَّيْلِ سِعْوٌ**, (S, TA,) ve fetḥa ile de kesre ile de ↓ **سَعْوٌ**, (TA, ve Ham s. 708’de böyle,) ve fetḥa ile ↓ **سَعْوَةٌ**, (TA,) [yahut ↓ **سِعْوَةٌ**,] ve ↓ **سِعْوَآءٌ**, (S,) [ve ↓ **سُعْوَآءٌ**,] “gecenin bir parçası (**قِطْعَةٌ**) geçti” demektir; (TA;) [yahut kısa bir parçası:] ve **سِهْوٌ مِنَ اللَّيْلِ** de aynı anlama gelir: (Ham s. 708:) yahut bazılarına göre ↓ **سعوآء**, geceden bir **ساعة**’den fazlasını, ve aynı şekilde gündüzden de (bir kısmı) ifade eder; ve şöyle denir: **كُنَّا عِنْدَهُ فِى سِعْوَاوَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ** ve **النَّهَارِ** [görünüşe göre “gecenin ve gündüzün epeyce kısımlarında onun yanında yahut onun evinde idik” anlamında]: T’de böyledir. (TA.)

**سَعْىٌ**
**سَعْىٌ** ذ, 1’in [anlamlarının çoğunda] mastarıdır. (S, Msb, K, &c.) -A2- Ayrıca **سَعْيَةُ**’ye de bak.

**سَعَاةٌ**
**سَعَاةٌ** ذ, geçim vasıtalarını elde etmede ve kazançta, kişinin kendi görüşü yahut takdiri yahut serbest iradesi uyarınca meşgul olmasıdır. (K, TA) (TA.) Buradan darbımesel: **شَغَلَتْ سَعَاتِى جَدْوَاىَ** [“Geçim için meşguliyetim beni vermekten alıkoydu”]: El-Mundhirî, **شِعَابِى**’nin, **ش** ile, yanlış yazım olduğunu söyler: bu, tabiatı cömert olup da muhtaç olan kimseye uygulanır. (TA. [Bkz. ayrıca madde **شعب**.])

**سَعْوَةٌ**
**سَعْوَةٌ** ذ : iki yerde **سِعْوٌ**’a bak. -A2- Ayrıca **شَمْعَةٌ** yahut **شَمَعَةٌ** ile aynı [yani balmumu parçası yahut mum]: (IAar, TA:) K’de **السمعة**, yanlışlıkla **الشمعة** yerine konmuştur: [TA’da böyle; fakat CK’de ve K’nin benim yazma nüshamda düşmüştür:] çoğulu [daha doğrusu cins ismi] ↓ **سَعْوٌ**. (TA.)

**سِعْوَةٌ**
**سِعْوَةٌ** ذ : iki yerde **سِعْوٌ**’a bak. -A2- Ayrıca, [K’ye göre **سِعْوَةٌ**, zira orada **ال** takısıyla yazılmıştır; fakat] IAar’a göre **ال** takısı olmaksızın, [görünüşe göre özel ad olarak **سِعْوَةُ**,] (TA,) dili kötü, çirkin yahut müstehcen bir kadın; hayâsı yahut edebi az olan yahut olmayan: (IAar, K, * TA:) K’deki **الخَالِعَةُ**, **الجَالِعَةُ** ( **جِيم** ile) yerine yanlış yazımdır. (TA.)

**سَعْيَةُ**
**سَعْيَةُ** ذ, dişi keçinin özel adıdır. (K.) Ve sağılmaya, ↓ **سَعْى سَعْيَه** nidasıyla çağrılır. (TA.)

**سِعْوَآءٌ**
**سِعْوَآءٌ** ذ ve **سُعْوَآءٌ**: beş yerde **سِعْوٌ**’a bak.

**سِعَايَةٌ**
**سِعَايَةٌ** ذ, **سَعَى**’nın üç anlamında bir mastardır. ― -b2- Ayrıca 10’a bak.

**سُعَاوِىٌّ**
**سُعَاوِىٌّ** ذ, uykusuzluğa ve yolculuğa sabırla katlanan kimse: (K:) çok emekçi, faal ve koşuşturan. (TA.)

**سَاعٍ**
**سَاعٍ** ذ, 1’in ism-i fâilidir. (Msb.) Elçi; aceleyle yolculuk eden ulak yahut elçi; yahut posta hayvanı üzerindeki ulak; eş anlamlısı **بَرِيدٌ**. (TA.) [Bir örnek için, madde **ريم**’in ilk paragrafının sonuna bak.] ― -b2- Herhangi bir şeyin, bir kavim yahut grup üzerinde, (S,) yahut bir işin ve bir kavmin yahut grubun, her ne olursa olsun, (K:) idarecisi, yürütücüsü, düzenleyicisi, tanzim edicisi yahut gözeticisi. (S, K,) çoğulu **سُعَاةٌ**. (S, * TA.) Çoğunlukla, (S, TA,) yahut kayıt olmaksızın kullanıldığında, (Msb,) zekât tahsildarı yahut toplayıcısı için kullanılır: çoğulu yukarıdaki gibidir. (S, Msb, TA. [Bkz. **رَكِيبٌ**.]) Ve özellikle, Yahudilerin ve Hristiyanların reisi; (K, TA;) onların görüşünden yahut hükmünden sapmadıkları ve onsuz bir işi karara bağlamadıkları kimse. (TA.) Ve [çoğul] **سُعَاةٌ**, kan dökülmesini önleme ve fitneyi yahut ayrılığı yahut benzerini yatıştırma sorumluluğunu üstlenen kimseler demektir; çünkü taraflar arasındaki hâli ıslah etmekte çalışırlar. (TA.) ― -b3- Ayrıca, gammaz yahut iftiracı; [özellikle] yöneticiye yahut hâkime karşı: buradan bir rivayetteki söz: **السَّاعِى لِغَيْرِ رِشْدَةٍ** “Gammaz, sahih nesebli değildir”: ve başka bir rivayette: **السَّاعِى مُثَلِتٌ** [“Bir başkasını yöneticiye gammazlayan, kötülüğü üçleyen kimsedir”]; yani iftirasıyla kendini, iftiraya uğrayanı ve yöneticiyi helâk eder. (TA.)

**مَسْعًى**
**مَسْعًى** ذ, **سَعْىٌ** ile eş anlamlıdır, [**سَعَى**’nın bir mastarı,] koşmanın ve çalışmanın ve kazanmanın yahut elde etmenin fiili [&c., basit isim olarak kullanıldığında]; çoğulu **مَسَاعٍ**’dir. (Har s. 384.)

**مَسْعاةٌ**
**مَسْعاةٌ** ذ, şeref ve yüceliğe, çeşitli övünç türlerinde, ulaşma vasıtasıdır; (K;) iyi yahut övgüye değer bir fiil yahut gayret; cömertlik: çoğulu **مَسَاعٍ**. (MA.) [Bir örnek için **مَدْعَاةٌ** maddesine ve bir başkası için **أَقْعَدَ** maddesine bak.] J der ki, [S’de,] **المَسْعَاةُ وَاحِدَةُ المَسَاعِى فِى الكَلَامِ وَالجُودِ**: ve K’nin müellifi, Sgh’yi izleyerek, **فِى الكَلَامِ** demesinin **فِى الكَرَمِ** yerine bir hata olduğunu söyler: S’nin bazı nüshalarında **فِى الكَرَمِ** bulunur; fakat bu bir tashihdir: aslî okunuş **فِى الكَلَامِ**’dır: bununla birlikte bu, kalem sürçmesi diye adlandırılmalıdır [hata diye değil; zira J’nin **مَسْعَاةٌ** gibi yaygın bir kelimenin anlamını bilmemesi mümkün değildir]. (TA.)

**مَسْعِىٌّ بِهِ**
**مَسْعِىٌّ بِهِ** ذ, gammazlanmış yahut iftiraya uğramış, [özellikle] bir yöneticiye yahut hâkime karşı. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَعَى
سَعَى A ( n. ac. سَعْي 1 ),
a.  Went along; walked; hastened, ran.

b.  [ Ila ], Went, repaired, betook himself to.

c.  [ Fī ], Worked, laboured; busied himself about.

d.  [ La ], Worked for; applied himself to, busied himself with.

e.  ( n. ac. سِعَاْيَة 23t ), Collected the poor-rate.

f.  [ Bi &  Ila ], Calumniated, slandered .... to; libelled to; informed against, denounced to.

سَاْعَيَ
سَاْعَيَ III ,
a.  Competed, contended with.

أَسْعَيَ
أَسْعَيَ IV ,
a.  Made to work, to labour.

b.  [ Bi ], Sought for, wanted, desired.

c.  [ Bi ], Satisfied.

اِسْتَسْعَيَ
اِسْتَسْعَيَ X ,
a.  Made to work out his own freedom ( slave ).

سَعْى
سَعْى [ 1 ],
a.  Career, course.

b.  Effort, exertion.

c.  Cooperation.

سَعْوَة
سَعْوَة [ 1tU ],
a.  Wax candle.

سِعْو
سِعْو [ 2U ],
a.  Portion of time.

مَسْعًى
مَسْعًى [ 17 ] , ( pl. مَسَاعٍ [ 44 ] ),
a.  Course, career.

b.  Effort, exertion; endeavour.

c.  Avocation.

سَاعٍ
سَاعٍ [ 21 ] , ( pl. سُعَاة [ 9tA ] ),
a.  Runner; courier, messenger.

b.  Inspector, superintendent.

c.  Chief, headman.

d.  Slanderer, calumniator; informer.

سِعَايَة
سِعَايَة [ 23t ],
a.  Detraction, slander.

b.  Labour imposed on a slave, whereby he emancipates himself.

##### Türkçe

سَعَى
سَعَى A ( mastar-ı aslî: **سَعْي** 1 ),
a. Gitti; yürüdü; acele etti, koştu.

b. [ **إلى** ], Gitti, yöneldi, kendini verdi.

c. [ **في** ], Çalıştı, emek verdi; kendini meşgul etti.

d. [ **ل** ], İçin çalıştı; kendini verdi, onunla meşgul oldu.

e. ( mastar-ı aslî: **سِعَاْيَة** 23t ), Yoksul vergisini topladı.

f. [ **ب** ve **إلى** ], …e karşı iftira etti, karaladı; …e karşı iftira yazdı; …e karşı ihbarda bulundu, …e şikâyet etti.

سَاْعَيَ
سَاْعَيَ III ,
a. Yarıştı, çekişti.

أَسْعَيَ
أَسْعَيَ IV ,
a. Çalıştırdı, emek verdirdi.

b. [ **ب** ], Aradı, istedi, arzuladı.

c. [ **ب** ], Tatmin etti.

اِسْتَسْعَيَ
اِسْتَسْعَيَ X ,
a. (Köleyi) kendi özgürlüğünü çalışıp kazanır hâle getirdi (köle).

سَعْى
**سَعْى** [ 1 ],
a. Koşu, gidiş yolu.

b. Çaba, gayret.

c. İşbirliği.

سَعْوَة
**سَعْوَة** [ 1tU ],
a. Balmumu mum.

سِعْو
**سِعْو** [ 2U ],
a. Zamanın bir payı.

مَسْعًى
**مَسْعًى** [ 17 ] , ( çoğulu **مَسَاعٍ** [ 44 ] ),
a. Yol, gidiş.

b. Çaba, gayret; teşebbüs.

c. Meşgale.

سَاعٍ
**سَاعٍ** [ 21 ] , ( çoğulu **سُعَاة** [ 9tA ] ),
a. Koşucu; ulak, haberci.

b. Müfettiş, gözetmen.

c. Reis, baş.

d. İftiracı, karalayıcı; muhbir.

سِعَايَة
**سِعَايَة** [ 23t ],
a. Çekiştirme, iftira.

b. Köleye yüklenen emek; bununla kendini azat eder.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سعي
سَعَى - يَسْعَى - سَعِي - سَعْيَاً
سَعَى - يَسْعَى + الكائن: يتحرك بنشاط وانتباه بعد أن كان ساكناً
سَعَى - يَسْعَى + كائن + إلى شيء أو أمر: يتحرك من مكان الراحة والسكون إلى هدف مراد، بانتباه ونشاط
سَعَى - يَسْعَى + كائن + لـِ شيء أو أمر: يتحرك من مكان الراحة والسكون بانتباه ونشاط لأجل كائن أو لأجل القيام بفعل أو أمر له
سَعَى - يَسْعَى + كائن + في أمر: يتحرك بانتباه ونشاط في أمر مراد: يجعله شغله الشاغل
سَعَى - يَسْعَى + كائن + في مكان + أمراَ: يتحرك بانتباه ونشاط في مكان مراد قائماً وفاعلاً الأمر
سَعِي: اسم فعل " سَعَى - يَسْعَى ": التحرك من مكان الراحة والسكون نحو هدف مراد، بنشاط وانتباه
سَعْيَاً: حال من " سَعِي": وهم يَسْعَوْن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة الذاتية بالثوران والفوران والسعي والنشاط والتحفز والهمة لبدء الفعل وإنفاذه "، وهي:
حَرَضَ - يَحْرُضُ (حَرِضَ - يَحْرَضُ)، هَمَّ - يَهُمُّ (اللازم)، عَزَمَ - يَعْزِمُ، نَشَطَ - يَنْشُطُ (نَشَطَ - يَنْشِطُ)، سَعَى - يَسْعَى، حَفِيَ - يَحْفَى
سَعَى - يَسْعى - يَسْعون - اسعوا
الإنسان يسعى	﴿يوم يتذكر الإنسان ما سعى(35)﴾ النازعات ﴿وأن ليس للإنسان إلا ما سعى(39)﴾ النجم ﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها لتجزى كل نفس بما تسعى(15)﴾ طه
رجل يسعى	﴿وجاء رجل من أقصى المدينة يسعى قال ياموسى إن الملأ يأتمرون بك ليقتلوك فاخرج إني لك من الناصحين(20)﴾ القصص ﴿وجاء من أقصى المدينة رجل يسعى قال ياقوم اتبعوا المرسلين(20)﴾ يس
	﴿وأما من جاءك يسعى(8)﴾ عبس ﴿ثم أدبر يسعى(22)﴾ النازعات
الطير يسعى	﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم(260)﴾ البقرة
حية تسعى	﴿فألقاها فإذا هي حية تسعى(20)﴾ طه ﴿قال بل ألقوا فإذا حبالهم وعصيهم يخيل إليه من سحرهم أنها تسعى(66)﴾ طه
يسعى في
 	﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
خراب المساجد	﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(114)﴾ البقرة
في آيات الله معاجزين	﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين أولئك أصحاب الجحيم(51)﴾ الحج ﴿والذين سعوا في آياتنا معاجزين أولئك لهم عذاب من رجز أليم(5)﴾ سبأ ﴿والذين يسعون في آياتنا معاجزين أولئك في العذاب محضرون(38)﴾ سبأ
يسعى بين
النور يسعى	﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا واغفر لنا إنك على كل شيء قدير(8)﴾ التحريم
سعى إلى
	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9)﴾ الجمعة
سعى لـِ
للآخرة	﴿ومن أراد الآخرة وسعى لها سعيها وهو مؤمن فأولئك كان سعيهم مشكورا(19)﴾ الإسراء
للإفساد	﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد(205)﴾ البقرة
 	﴿إنما جزاء الذين يحاربون الله ورسوله ويسعون في الأرض فسادا أن يقتلوا أو يصلبوا أو تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف أو ينفوا من الأرض ذلك لهم خزي في الدنيا ولهم في الآخرة عذاب عظيم(33)﴾ المائدة ﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
سَعِي
	﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات
	﴿ومن أراد الآخرة وسعى لها سعيها وهو مؤمن فأولئك كان سعيهم مشكورا(19)﴾ الإسراء ﴿إن هذا كان لكم جزاء وكان سعيكم مشكورا(22)﴾ الإنسان
	﴿الذين ضل سعيهم في الحياة الدنيا وهم يحسبون أنهم يحسنون صنعا(104)﴾ الكهف
	﴿وأن ليس للإنسان إلا ما سعى(39)وأن سعيه سوف يرى(40)ثم يجزاه الجزاء الأوفى(41)﴾ النجم ﴿إن سعيكم لشتى(4) فأما من أعطى واتقى(5)وصدق بالحسنى(6)فسنيسره لليسرى(7)وأما من بخل واستغنى(8)وكذب بالحسنى(9)فسنيسره للعسرى(10)﴾ الليل ﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها لتجزى كل نفس بما تسعى (15)﴾ طه
	﴿فمن يعمل من الصالحات وهو مؤمن فلا كفران لسعيه وإنا له كاتبون(94)﴾ الأنبياء ﴿أتاك حديث الغاشية(1)وجوه يومئذ خاشعة(2)عاملة ناصبة(3)تصلى نارا حامية(4)تسقى من عين آنية(5)ليس لهم طعام إلا من ضريع(6)لا يسمن ولا يغني من جوع(7)وجوه يومئذ ناعمة(8)لسعيها راضية(9)في جنة عالية(10)لا تسمع فيها لاغية(11)﴾ الغاشية
سعيا
	﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم(260)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [سعي] س ع ي: سَعَى يسعى سَعْياً أي عدا وكذا إذا عمل وكسب وكل من وُلي شيئا على قوم فهو سَاعٍ عليهم وأكثر ما يُقال ذلك في سُعَاةِ الصدقة يقال سَعَى عليها أي عمل عليها وهم السُّعَاةُ و المَسْعَاةُ واحدة المساعي في الكرم والجود و سَعَى به إلى الوالي سِعَايَةً وشى به و سَعَى المُكاتب في عتق رقبته سِعَايَةً أيضا و اسْتَسْعَيْتُ العبد في قيمته
الراغب
سعى
- السعي: المشي السريع، وهو دون العدو، ويستعمل للجد في الأمر، خيرا كان أو شرا، قال تعالى: }وسعى في خرابها﴿[البقرة/114]، وقال:﴾نورهم يسعى بين أيديهم﴿[التحريم/8]، وقال:﴾ويسعون في الأرض فسادا﴿[المائدة/ 64]،﴾وإذا تولى سعى في الأرض﴿[البقرة/205]،﴾وأن ليس للإنسان إلا ما سعى *** وأن سعيه سوف يرى﴿[النجم/39 - 40]،﴾إن سعيكم لشتى﴿[الليل/4]، وقال تعالى:﴾وسعى لها سعيها﴿[الإسراء/19]،﴾كان سعيهم مشكورا﴿[الإسراء/19]، وقال تعالى:﴾فلا كفران لسعيه{ [الأنبياء/94]. وأكثر ما يستعمل السعي في الأفعال المحمودة، قال الشاعر:
- 234 - إن أجز علقمة بن سعد سعيه *** لا أجزه ببلاء يوم واحد
(البيت لفدكي بن أعبد، وهو في الحيوان 3/468؛ والبيان والتبين 3/233؛ واللسان (لمم) )
وقال تعالى: }فلما بلغ معه السعي﴿[الصافات/102]، أي: أدرك ما سعى في طلبه، وخص المشي فيما بين الصفا والمروة بالسعي، وخصت السعاية بالنميمة، وبأخذ الصدقة، وبكسب المكاتب لعتق رقبته، والمساعاة بالفجور، والمسعاة بطلب المكرمة، قال تعالى:﴾والذين سعوا في آياتنا معاجزين{ [سبأ/5]، أي: اجتهدوا في أن يظهروا لنا عجزا فيما أنزلناه من الآيات.
ملخص اللسان
1.    مَضَى سَعْوٌ من الليل وسِعْوٌ وسِعْواءُ وسُعْواءُ،  ممدود، وسَعْوةٌ وسِعْوةٌ أَي قطعة.
2.    والسَّعْوة الشَّمعة
3.    والسَّعْيُ:عدْوٌ دون الشَّدِّ، سَعَى يَسْعَى سَعْياً
4.    فالسَّعْيُ هنا العَدْوُ. سَعَى إذا عَدَا، وسَعَى إذا مَشَى، وسَعَى إذا  عَمِلَ، وسَعَى إذا قَصَد، وإذا كان بمعنى المُضِيِّ عُدِّيَ بإلى، وإذا كان  بمعنى العَمَل عُدِّي باللام.
5.     السَّعْيُ  والذَّهابُ بمعنى واحدٍ لأَنّك تقولُ للرجل هو يَسْعَى في الأَرض، وليس هذا  باشْتِدادٍ. وقال الزجاج:
6.  أَصلُ السَّعْيِ في كلام العرب التصرُّف في كل  عَمَلٍ؛ ومنه قوله تعالى: وأَنْ ليس للإنسانِ إلاَّ ما سَعَى؛ معناه إلاَّ  مَا عَمِلَ. ومعنى قوله: فاسْعَوْا إلى ذِكْرِ الله، فاقْصِدُوا.  والسَّعْيُ: الكَسْبُ، وكلُّ عملٍ من خير أَو شرٍّ سَعْي،
7.     فلما بَلَغَ معَه السَّعْيَ؛ أَي  أَدْرَك مَعَه العَمَل،
8.  والسَّعْيُ  يكون في الصلاحِ ويكون في الفساد؛ قال الله عز وجل: إنما جزاءُ الذين  يُحارِبون اللهَ ورسولَه ويَسْعَوْنَ في الأَرض فَساداً؛ نصبَ قوله فساداً  لأَنه مفعولٌ له أَراد يَسْعَوْن في الأَرضِ للفساد، وكانت العرب  تُسَمِّي أَصحابَ الحَمالاتِ لِحَقْنِ الدِّماءِ وإطْفاءِ النَّائِرةِ سُعاةً  لسَعْيِهِم في صَلاحِ ذاتِ البَيْنِ؛
9.    وسَعى المُصَدِّقُ يَسْعَى سِعايةً إذا عَمِلَ على  الصَّدقاتِ وأَخذها من أَغْنِيائِها وردّها في فُقَرائِها
لسان العرب
● - سعا: ابن سيده: مَضَى سَعْوٌ من الليل وسِعْوٌ وسِعْواءُ وسُعْواءُ،  ممدود، وسَعْوةٌ وسِعْوةٌ أَي قطعة. قال ابن بزرج: السِّعْواءُ مُذكَّر،  وقال بعضهم: السِّعْواءُ فوقَ الساعَة من الليلِ، وكذلك السِّعْواءُ من  النهار. ويقال: كُنَّا عندَه سِعْواتٍ من الليل  (* قوله «سعوات من الليل  إلخ» هكذا في نسخ اللسان التي بأَيدينا، وفي بعض الأصول سعواوات).  والنهارِ. ابن الأَعرابي: السِّعْوة الساعة من الليلِ، والأَسْعاءُ ساعاتُ  الليل، والسَّعْو الشَّمَع في بعض اللغات، والسَّعْوة الشَّمعة. ويقال  للمرأَة البَذِيَّة الجالِعةَ: سِعْوَةٌ وعِلْقَةٌ وسِلْقَةٌ. والسَّعْيُ:  عدْوٌ دون الشَّدِّ، سَعَى يَسْعَى سَعْياً.وفي الحديث: إذا أَتيتم  الصَّلاةَ فلا تَأْتُوها وأَنْتُمْ تَسْعَوْنَ ولكن ائْتُوها وعَلَيكُمُ  السَّكِينَة، فما أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وما فَاتَكُمْ فأَتِمُّوا؛  فالسَّعْيُ هنا العَدْوُ. سَعَى إذا عَدَا، وسَعَى إذا مَشَى، وسَعَى إذا  عَمِلَ، وسَعَى إذا قَصَد، وإذا كان بمعنى المُضِيِّ عُدِّيَ بإلى، وإذا كان  بمعنى العَمَل عُدِّي باللام. والسَّعيُ: القَصْدُ، وبذلك فُسِّرَ قوله  تعالى: فاسْعَوْا إلى ذِكْرِ الله؛ وليسَ من السَّعْي الذي هو  العَدْوُ، وقرأَ ابن مسعود: فامْضُوا إلى ذِكْرِ اللهِ، وقال: لو كانَتْ من  السَّعْي لَسَعَيْتُ حتّى يَسْقُط رِدَائِي. قال الزجاج: السَّعْيُ  والذَّهابُ بمعنى واحدٍ لأَنّك تقولُ للرجل هو يَسْعَى في الأَرض، وليس هذا  باشْتِدادٍ. وقال الزجاج: أَصلُ السَّعْيِ في كلام العرب التصرُّف فيكل  عَمَلٍ؛ ومنه قوله تعالى: وأَنْ ليس للإنسانِ إلاَّ ما سَعَى؛ معناه إلاَّ  مَا عَمِلَ. ومعنى قوله: فاسْعَوْا إلى ذِكْرِ الله، فاقْصِدُوا.  والسَّعْيُ: الكَسْبُ، وكلُّ عملٍ من خير أَو شرٍّ سَعْي، والفعلُ  كالفِعْلِ. وفي التنزيل: لِتُجْزَى كلُّ نَفْسٍ بما تَسْعَى. وسَعَى لهم وعليهم:  عَمِلَ لهم وكَسَبَ. وأَسْعَى غيرهَ: جَعَلَه يَسْعَى؛ وقد روي بيتُ  أَبي خِراش:  أَبْلِغْ عَلِيّاً، أَطالَ اللهُ ذُلَّهُمُ  أَنَّ البُكَيْرَ الذي أَسْعَوْا به هَمَلُ  أَسْعَوْا وأَشْعَوْا. وقوله تعالى: فلما بَلَغَ معَه السَّعْيَ؛ أَي  أَدْرَك مَعَه العَمَل، وقال الفراء: أَطاقَ أَنْ يُعِينَه على عَمَله،  قال: وكان إسمعيلُ يومئذٍ ابن ثلاث عشْرةَ سنةً؛ قال الزجاج: يقال إنه  قد بَلَغ في ذلك الوقتِ ثلاث عشرة سنةً ولم يُسَمِّه. وفي حديث عليّ، كرم  الله وجهه، في ذَمّ الدنيا: من ساعاها فاتَتْهُ أَي سابَقَها، وهي  مُفاعَلَة من السَّعُيِ كأَنها تَسْعَى ذاهِبةً عنه وهو يَسْعَى مُجِدّاً في  طَلَبِها فكلُّ منهما يطلُبُ الغَلَبة في السَّعْي. والسَّعاةُ:  التَّصَرُّفُ، ونَظير السَّعاةِ في الكلامِ النَّجاة من نجَا ينجو، والفَلاةُ من  فَلاهُ يَفْلُوه إذا قَطَعَه عن الرضاع، وعَصاهُ يَعْصُوه عَصاةً،  والغَراةُ من قولك غَرِيتُ به أَي أُولِعْتُ به غَراةً، وفَعَلْت ذلك رَجاةَ  كذا وكذا، وتَرَكْت الأَمرَ خَشاةَ الإثْمِ، وأَغْرَيْتُه إغْراءً  وغَراةً، وأَذِيَ أَذىً وأَذَاةً، وغديت غدوة  (* قوله «وغديت غدوة إلخ» هكذا  في الأصل). وغَداةً؛ حكى الأَزهري ذلك كلَّه عن خالد بن يزيد. والسَّعْيُ  يكون في الصلاحِ ويكون في الفساد؛ قال الله عز وجل: إنما جزاءُ الذين  يُحارِبون اللهَ ورسولَه ويَسْعَوْنَ في الأَرض فَساداً؛ نصبَ قوله فساداً  لأَنه مفعولٌ له أَراد يَسْعَوْن في الأَرضِ للفساد، وكانت العرب  تُسَمِّي أَصحابَ الحَمالاتِ لِحَقْنِ الدِّماءِ وإطْفاءِ النَّائِرةِ سُعاةً  لسَعْيِهِم في صَلاحِ ذاتِ البَيْنِ؛ ومنه قول زهير:  سَعَى ساعِيَا غَيظِ بنِ مُرَّةَ، بعدما  تَبَزَّلَ ما بَيْنَ العَشيرَةِ بالدَّمِ  أَي سَعَيَا في الصلحِ وجمعِ ما تَحَمَّلا من دِياتِ القَتْلى، والعرب  تُسَمِّي مآثر أَهلِ الشَّرَف والفضل مَساعِيَ، واحدتُها مَسْعاةٌ  لسَعْيِهِم فيها كأَنها مَكاسِبُهُم وأَعمالُهم التي أَعْنَوْا فيها  أَنفسَهم، والسَّعاةُ اسمٌ من ذلك. ومن أَمثال العرب: شَغَلَتْ سَعاتي جَدْوايَ؛  قال أَبو عُبَيْد: يُضْرَب هذا مثلاً للرجل تكونُ شِيمَتُه الكَرَم غير  أَنه مُعْدِمٌ، يقول: شَغَلَتْني أُمُوري عن الناسِ والإفْضالِ عليهم.  والمَسْعاةُ: المَكْرُمَة والمَعْلاةُ في أَنْواعِ المَجْدِ والجُودِ.  سَاعاهُ فسَعاهُ يَسْعِيهِ أي كان أَسْعَى منه. ومن أَمثالهم في هذا:  بالساعِدِ تَبْطِشُ اليَدُ. وقال الأَزهري: كأَنه أَرادَ بالسَّعاةِ الكَسْبَ  على نفسهِ والتَّصَرُّفَ في معاشهِ؛ ومنه قولُهم: المَرْءُ يَسْعى  لِغارَيْه أَي يَكْسِبُ لبَطْنِهِ وفَرْجِهِ. ويقال لِعامِل الصَّدَقاتِ ساعٍ،  وجَمْعُه سُعاةٌ. وسَعى المُصَدِّقُ يَسْعَى سِعايةً إذا عَمِلَ على  الصَّدقاتِ وأَخذها من أَغْنِيائِها وردّها في فُقَرائِها. وسَعَى  سِعايةً أَيضاً: مَشى لأَخْذِ الصدقة فقَبَضَها من المُصَدِّق. والسُّعاةُ:  وُلاةُ الصدقة؛ قال عمرو بن العَدَّاء الكَلْبي:  سَعَى عِقالاً فلَمْ يَتْرُكْ لنا سَبَداً،  فكَيْفَ لَوْ قد سَعَى عَمْروٌ عِقالَينِ؟  وفي حديث وائل بن حُجْر: إنَّ وائِلاً يُسْتَسْعَى ويَتَرَفَّلُ على  الأَقْوالِ أَي يُسْتَعْمَلُ على الصدقات ويَتَولَّى اسْتِخْراجَها من  أَرْبابها، وبه سُمِّيَ عامِلُ الزكاةِ الساعِيَ. ومنه قولهُ:  ولَتُدْرَكَنَّ القِلاصُ فلا يُسْعَى عليها أَي تُتْرَكُ زكاتُها فلا يكون لها  ساعٍ.وسَعَى عليها: كعَمِل عليها. والساعي: الذي يقومُ بأَمرِ أَصحابهِ عند  السُّلْطانِ، والجمعُ السُّعاةُ. قال: ويقال إنه ليَقوم أَهلَه أَي يقومُ  بأَمرِهِم. ويقال: فلان يَسْعَى على عِياله أَي يَتَصَرَّف لهم، كما  قال الشاعرْ:  أَسْعَى عَلى جُلِّ بَنِي مالِكٍ،  كُلُّ امْرِئٍ في شَأْنهِ سَاعِي  وسَعَى به سِعايَةً إلى الوَالي: وَشَى. وفي حديث ابن عباس أَنَّه قال:  السَّاعِي لغَيْرِ رِشْدَةٍ؛ أَراد بالسَّاعِي الذي يَسْعَى بصاحبه إلى  سُلطانهِ فيَمْحَلُ به ليُؤْذِيَه أَي أَنَّه ليسَ ثابتَ النَّسَبِ من  أَبيه الذي يَنْتَمِي إليه ولا هُوَ وَلَدُ حَلالٍ. وفي حديث كعب:  السَّاعِي مُثَلِّثٌ؛ تأْويلُه أَنه يُهْلِك ثلاثةَ نَفَرٍ بسِعايتهِ: أَحَدُهم  المَسْعِيُّ به، والثاني السُّلْطانُ الذي سَعَى بصاحبهِ إليه حتى  أَهْلَكَه، والثالث هو السَّاعِي نفسهُ، سُمِّيَ مُثَلِّثاً لإهْلاكهِ ثلاثَةَ  نَفَرٍ، ومما يُحَقّق ذلك الخبرُ الثابت عن النبي، صلى الله عليه وسلم،  أَنه قال: لا يَدْخُلُ الجَنَّةَ قَتَّاتٌ، فالقَتَّاتُ والساعِي  والماحِلُ واحدٌ.  واسْتَسْعَى العبْدَ: كَلَّفَه من العَمَل ما يُؤَدِّي به عن نَفْسهِ  إذا أُعْتِقَ بَعضهُ لِيعْتِقَ به ما بَقِيَ، والسِّعايَةُ ما كُلِّفَ من  ذلِك. وسَعَى المُكاتَبُ في عِتْقِ رَقَبَتهِ سِعايَةً واسْتَسْعَيْت  العَبْدَ في قِيمَته. وفي حديث العِتْقِ: إذا أُعْتِقَ بعضُ العَبْدِ فإن  لم يَكُنْ له مالٌ اسْتُسْعِيَ غيرَ مَشْقُوقٍ عليه؛ اسْتِسْعاءُ  العَبْدِ إذا عَتَقَ بَعْضهُ ورَقَّ بعضهُ هو أَنْ يَسْعَى في فَكاكِ ما بَقي  من رِقِّه فيَعْمَلَ ويكسِبَ ويَصْرِفَ ثَمَنه إلى مولاه، فسُمِّي تصرُّفه  في كَسْبه سِعايِةً، وغيرَ مَشْقوق عليه أَي لا يكلِّفهُ فوق طاقَتهِ؛  وقيل: معناه اسْتُسْعِيَ العبدُ لسَيّده أَي يَسْتَخْدِمُه مالِكُ باقِيه  بقَدْرِ ما فيه من الرِّقِّ ولا يُحَمِّلُه ما لا يَقْدِرُ عليه. وقال  الخطَّابي: قوله اسْتُسْعِيَ غيرَ مَشْقُوقٍ عليه لا يُثْبِتُه أَكثر أَهل  النَّقْل مُسْنَداً عن النبي، صلى الله عليه وسلم، ويزعمون أَنه من قول  قتادة. وسَعَتِ الأََمَة: بَغَتْ. وسَاعَى الأَمَةَ: طَلَبَها  لِلْبِغَاء، وعَمّ ثعلبٌ به الأَمة والحرّة؛ وأَنشد للأَعشى:  ومِثْلِكِ خَوْدٍ بادِنٍ قد طَلَبْتُها،  وساعَيْتُ مَعْصِيّاً إليها وُشاتُها  قال أَبو الهيثم: المُساعاةُ مُساعاةُ الأَمَة إذا ساعى بها مالِكُها  فضَرَب عليها ضَريبَةً تُؤَدِّيها بالزِّنا، وقيل: لا تكون المُساعاةُ  إلاَّ في الإماء، وخُصِّصْنَ بالمُساعاةِ دونَ الحرائِر لأَنُهنَّ كنَّ  يَسْعَيْنَ على مَواليهِنَّ فيَكْسِبْنَ لهم بضَرائِب كانت عليهِنَّ.  ونقول: زَنى الرجلُ وعَهَرَ، فهذا قد يكون بالحُرَّةِ والأَمَة، ولا تكون  المُساعاةُ إلا في الإماءِ خاصَّة. وفي الحديث: إماءٌ ساعَيْنَ في  الجاهِليَّةِ؛ وأُتِيَ عُمَرُ برجل ساعى أَمَةً. وفي الحديث: لا مُساعاةَ في  الإسْلامِ، ومن ساعى في الجاهِلِيَّةِ فقد لَحِقَ بِعَصَبَتهِ؛ المُساعاةُ:  الزِّنا. يقال: ساعَت الأَمَةُ إذا فَجَرَت، وساعاها فلان إذا فَجَرَ  بها، وهو مُفاعَلَةٌ من السَّعْيِ، كأَنَّ كلّ واحد منهما يَسْعى لصاحِبه  في حصول غَرَضهِ، فأَبْطَلَ الإسلامُ، شرَّفه الله، ذلِك ولم يُلْحِقِ  النَّسبَ بها، وعَفا عَمَّا كان منها في الجاهلية ممن أُلحِقَ بها. وفي  حديث عمرَ: أَنه أُتِيَ في نساءٍ أَو إماءٍ ساعَيْنَ في الجاهِلِيَّة  فأَمَرَ بأَوْلادِهِنَّ أن يُقَوَّموا على آبائهم ولا يُسْتَرَقُّوا؛ معنى  التقويم أَن تكون قيمَتُهم على الزانينَ لمِوالي الإماء ويكونوا  أَحراراً لاحِقي الأَنْسابِ بآبائِهِم الزُّناةِ؛ وكانَ عُمَرُ، رضي الله عنه،  يُلْحِقُ أَولادَ الجاهِليَّة بمن ادَّعاهُمْ في الإسْلامِ على شَرْطِ  التَّقويم، وإذا كان الوَطْءُ والدَّعْوى جميعاً في الإسلام فدَعْواهُ  باطِلَة والوَلَد مملوكٌ لأَنه عاهِرٌ؛ قال ابن الأَثير: وأَهلُ العلم من  الأَئِمَّة على خلاف ذلك ولهذا أَنكروا بأَجمَعِهم على مُعاوية في  استلحاقه زياداً، وكان الوَطْءُ في الجاهِلية والدَّعْوى في الإسلام. قال أَبو  عبيد: أَخبرني الأَصمعي أَنه سَمِعَ ابن عَوْنٍ يَذكُر هذا الحديث فقال:  إن المُساعاةَ لا تكونُ في الحَرائِرِ إنما تكون في الإماء؛ قال  الأَزهري: من هُنا أُخِذ اسْتِسْعاءُ العَبْدِ إذا عَتَقَ بعضه ورَقَّ بَعْضُه،  وذلك أَنه يَسْعى في فَكاكِ ما رَقَّ من رَقَبَتهِ فيعمَلُ فيه  ويَتَصَرَّف في كسْبهِ حتى يَعْتِق، ويسمى تصرفه في كَسبه سعايَةً لأَنه يَعْمل  فيه؛ ومنه يقال: اسْتُسُعِيَ العَبْدُ في رَقَبَتهِ وسُوعِيَ في  غَلَّتهِ، فالمُسْتَسْعى الذي يُعْتِقُه مالكُه عند مَوْتهِ وليسَ له مالٌ غيرهُ  فيَعْتِقُ ثُلُثُه ويُسْتَسْعى في ثُلُثَيْ رقبته، والمُساعاة: أن  يُساعِيَه في حياتهِ في ضريبَتهِ.  وساعي اليَهود والنَّصارى: هو رئيسُهُم الذي يَصْدرون عن رَأْيِهِ ولا  يَقْضونَ أَمْراً دونَه، وهو الذي ذكَرَه حُذَيْفَةُ في الأَمانَةِ فقال:  إن كان يَهودِيّاً أو نَصْرانِيّاً لَيَرُدّنَّهُ عَلَيَّ ساعيهِ، وقيل:  أَراد بالسَّاعي الوالِيَ عليه من المُسْلِمينَ وهو العامِل، يقول  يُنْصِفُني منه. وكلّ من وليَ أَمر قوم فهو ساعٍ عليهم، وأَكثر ما يُقال في  وُلاةِ الصَّدَقة. يقال سَعى علَيها أَي عَمِلَ عَليها.  وسَعْيَا، مقصور: اسم مَوْضع؛ أَنشد ابن بري لأُخْتِ عمروٍ ذي الكَلْب  ترثيه من قصيدة أولها:  كُلُّ امْرئٍ بطوال العَيْشِ مَكْذوبُ،  وكلُّ مَنْ غالَبَ الأَيّامَ مَغْلوبُ  أَبْلِغْ بَني كاهِلٍ عَنّي مُغَلْغَلَةً،  والقَوْمُ من دونِهِم سَعْيَا ومَرْكُوبُ  قال ابن جني: سَعْيَا من الشَّاذِّ عندي عن قياسِ نظائره وقياسه  سَعْوى، وذلك أَن فَعْلى إذا كانت اسماً مما لامُه ياءٌ فإنَّ ياءَهُ تُقلَب  واواً للفرق بين الاسم والصفة، وذلك نحو الشَّرْوَى والبَقْوى والتَّقْوى،  فسَعْيَا إذاً شاذَّةٌ في خُروجِها عن الأَصل كما شَذَّت القُصْوى  وحُزْوى. وقولهم: خُذِ الحُلْوى وأَعْطِهِ المُرّى، على أَنه قد يجوز أَن يكون  سَعْيَا فَعْلَلاً من سَعَيْت إلاَّ أَنَّه لم يَصْرِفه لأَنه علَّقه  على المَوْضِع عَلَماً مؤنَّثاً. وسَعْيَا: لغةٌ في شَعْيَا. وهو اسمُ  نَبِيٍّ من أَنبِياء بَني إسرائيل.
مقاييس اللغة:
(سعو) السين والعين والحرف المعتل وهو الواو، كلمتان إن صحّتا. فذكر عن الكسائي: مضى سَعْوٌ من الليل، أي قِطْع منه. وذكر ابن دريد([4]) أن السَّعْوَ الشَّمَع، وفيه نظر. [والمَسْعاة([5])] في الكرم والجُود. والسِّعاية في أخذ الصدقات. وسِعاية العَبد، إذا كُوتِبَ: أن يسعى فيما يفُكُّ رقبتَه.
ومن الباب ساعَى الرّجلُ الأمَةَ، إذا فَجَرَ بها، كأنَّه سعى في ذلك وسَعَتْ فيه. قالوا: لا تكون المساعاة إلاّ في الإماء خاصّة.
القاموس المحيط:
ي سَعَى يَسْعَى سَعْياً، كَرَعَى قَصَدَ، وعَمِلَ، ومَشَى، وعَدَا، ونَمَّ، وكَسَبَ، و سِعايَةً باشَرَ عَمَلَ الصَّدَقاتِ، و الْأُمَةُ بَغَتْ. وساعاها طَلَبَها لِلبِغاءِ. وأسْعاهُ جَعَلَهُ يَسْعَى. والمَسْعاةُ المَكْرُمَةُ، والمَعْلاةُ في أنواعِ المَجْدِ، وغَلِطَ الجوهريُّ، فقالَ بَدَلَ في الكَرَمِ في الكلامِ.
واسْتَسْعَى العَبْدَ: كَلَّفَهُ من العَمَلِ ما يُؤَدِّي به عن نفسِه، إذا أُعْتِقَ بعضُه، لِيَعْتِقَ به ما بَقِي.
والسِّعايَةُ، بالكسر: ما كُلِّفَ من ذلك. وسَعْيَا ابنُ أمْصِيَا: نَبِيٌّ بَشَّرَ بِعيسَى عليه السلامُ، والشينُ لُغَةٌ، و ع. والسِّعْوَةُ، بالكسر: الساعَةُ، كالسِّعْواءِ، بالكسر والضم، والمرأةُ البَذِيَّةُ الخالعَةُ، وبالفتح: السَّعَةُ، واسمٌ. والساعِي: الوالِي على أيِّ أمرٍ وقومٍ كان، و لليَهُود والنَّصارَى: رَئِيسُهم. والسَّعاةُ: التَّصَرُّفُ. وسَعْيَةُ: عَلَمٌ للعَنْزِ. والسُّعاوِيُّ، بالضم: الصَّبورُ على السَّهَرِ والسَّفَرِ. وأسْعَوْا به: طَلَبُوه بِقَطْع هَمْزَتِها.
تاج العروس:
( ى ) اشار له بالياء واورد فيه ما هو بالواو فالصواب ان يشار له بالحرفين كما سيأتي ( سعى ) الرجل ( يسعى سعيا كرعي ) يرعى رعيا إذا ( قصد ) وبه فسر قوله تعالى فاسعوا الى ذكر الله أي فاقصدوا وقرا ابن مسعود فامضوا ( و ) سعى لهم وعليهم ( عمل ) لهم فكسب ( و ) سعى إذا ( مشى ) زاد الراغب بسرعة ومنه اخذ السعي بين الصفا والمروة ( و ) سعى إذا ( عدا ) وهو دون الشد وفوق المشى وقيل السعي الجرى والاضطراب كل ذلك ذكره ابن الاعرابي ( و ) سعى به إذا ( نم ) به ووشى الى الوالى ويكون مصدره حينئذ السعاية وهو مجاز ( و ) سعى إذا ( كسب ) وكل عمل من خير أو شر سعى ومنه قوله تعالى لتجزى كل نفس بما تسعى أي تكسب ومنه المثل المرء يسعى لغاريه أي يكسب لبطنه وفرجه وقال الراغب اصل السعي المشى السريع ويستعمل للجد في الامر خيرا كان أو شراوا كثر ما يستعمل السعي في الافعال المحمودة ( و ) سعى المصدق ( سعاية ) بالكسر ( باشر عمل الصدقات ) ومشى لا خذها فقبضها من المصدق فهو ساع والجمع سعاة وفي الصحاح وكل من ولى شيا على قوم فهو ساع عليهم واكثر ما يقال ذلك في ولاة الصدقة يقال سعى عليها أي عمل عليها وهم السعاة قال عمرو بن عداء سعى عقا لا فلم يترك لنا سبدا * فكيف لو قد سعى عمر وعقالين ( و ) سعت ( الامة ) تسعى سعيا ( بغت وساعاها ) مساعاة ( طلبها للبغاء ) عم به ثعلب في الحرة والامة وقال الجوهرى هو في الاماء خاصة بخلاف الزنا والعهر فانهما يكونان في الحرة وفي الامة وفي الحديث اماء ساعين في الجاهلية واتى عمر برجل ساعى امة اهل وقيل مساعاة المراة ان يضرب عليها مالكها ضريبة توديها بالزنا وفي الحديث لا مساعاة في الاسلام ومن ساعى في الجاهلية فقد لحق بعصبته قال ابن الاثير هو مفاعلة من السعي كان كل واحد منهما يسعى لصاحبه في حصول غرضه ( واسعاه جعله يسعى ) أي يكسب ( والمسعاة المكرمة والمعلاة في انواع المجد وغلط الجوهرى فقال بدل في الكرم في الكلام ) ونصه والمسعاة واحدة المساعى في الكلام والجود هكذا هو في سائر نسخ الكتاب قال شيخنا ذكر البدر الدمامينى والتقى الشمنى ان في نسختهما من الصحاح الكرم فلا اعتراض ومثله في كلام السمين على المغنى وكذلك في اصلنا الصحيح والمصنف كثيرا ما يبنى اعتراضاته على الجوهرى على تصحيف نسخته * قلت الحق الذى لا يصار عنه ان نسخ الصحاح كلها فيها الكلام بدل الكرم فمن ذلك نسختنا التى عليها المعول بمصر وهى نسخة وقف الامير يزبك رحمة الله تعالى المصححة على نسخة ياقوت وهكذا وجد بخط المصنف وقد سبقه الى ذلك الصاغانى في التكملة
فانه هكذا وجد في نسخة الصحاح عنده واعترض عليه بما قاله المصنف وما وجد فيها لفظ الكرم فانما هو مصلح فيما بعد فالحق مع المصنف الا ان يقال ان مثل هذا ينسب فيه السهو للقلم فجل من لا يسهو ( واستسعى العبد ) إذا ( كلفه من العمل ما يؤدى به عن نفسه إذا عتق بعضه ليعتق به ما بقى والسعاية بالكسر ما كلف من ذلك ) وفى الصحاح سعى المكاتب في عتق رقبته سعاية واسثسعيت له العبد في قيمته اهل وفى الحديث إذا عتق بعض العبد فان لم يكن له مال استسعى غير مشقوق عليه قال ابن الاثير إذا عتق بعضه ورق
بعضه يسعى في فكاك ما بقى من رقه فيعمل ويكسب ويصرف ثمنه الى مولاه فسمى تصرفه في كسبه سعاية ( وسعيا بن امصيا نبى ) من انبياء بنى اسرائيل بعث بعد موسى ( بشر بعيسى عليه ) وعليهما ( السلام ) وعلى نبينا صلى الله عليه وقال ابن عباد هو آخر نبى من بنى اسرائيل ( والشين لغة ) فيه كما سيأتي ( و ) سعيا ( ع ) كما في المحكم وقال نصر هو واد بتهامة قرب مكة اسفله لكنانة واعلاه لهذيل وقال أبو على في باب فعلى وقالوا في اسم موضع سعيا قال وفيه عندي تأويلان احدهما ان يكون سمى بوصف أو يكون هذا من باب فعلى كالقصوى في بابه في الشذوذو هذا كانه اشبه لان الاعلام تغير كثيرا عن احوال نظائرها فهذا الذى ذكره كله من الياء ( و ) اما من الواو فقولهم ( السعوة بالكسر الساعة ) من الليل كما في المحكم الا انه ضبطه بالفتح وفى الصحاح والتهذيب السعو بغير هاء بالكسر ( كالسعواء بالكسر والضم ) الضم عن ابن الاعرابي نقله الصاغانى واقتصر الجوهرى والازهري وابن سيده على الكسر يقال مضى من الليل سعو وسعواء وقيل السعواء مذكر وقيل السعواء فوق الساعة من الليل وكذا في النهار وكنا عنده في سعواوات من الليل والنهار كما في التهذيب ( و ) السعوة بالكسر ( المراة البذية الخالعة ) كذا في النسخ والصواب الجالعة بالجيم وهى ايضا العلقة والسلقة وفى نص ابن الاعرابي هي سعوة بلا لام ( و ) السعوة ( بالفتح السمعة ) كذا في النسخ والصواب بالشين المعجمة كذلك نص ابن الاعرابي جمعا السعو هكذا هو في لغة وكذلك السوعة ( و ) سعوة ( اسم ) رجل الى هنا كله من الواو ثم ذكر من الياء فقال ( والساعى الوالى على أي امرو قوم كان ) وعبارة الصحاح كل من ولى شيا على قوم فهو ساع عليهم والجمع السعاة ( و ) الساعي ( لليهود والنصارى رئيسهم ) الذى يصدرون عن رأيه ولا يقضون امرا دونه وبالمعنيين فسر حديث حذيفة في الامانة وان كان يهود يا المثل شغلت سعاتى جدو أي اورده الحريري في مقاماته يضرب لمن شيمته الكرم وهو معدم أي شغلتني اموري عن الناس والافضال وقال المنذرى شعابي بالشين المعجمة تصحيف وقع في كثير من النسخ ( وسعية علم للعنز ) وتدعى للحلب فيقال سعى سعية ( والسعاوى بالضم الصبور على السهر والسفر ) أي هو كثير السعي والحركة والاضطراب ( واسعوا به ) إذا ( اطلبوه بقطع همزتهما ) نقله وقيل اطاق ان يعينه على عمله وكان له يومئذ ثلاث عشرة سنة وساعانى فلان فسعيته اسعيه إذا غلبته ومنه حديث على في ذم الدنيا من ساعاها فاتته أي من سابقها وسعى به الى الوالى وشى به ومنه الحديث الساعي لغير رشدة أي ليس بولد حلال وفى حديث كعب الساعي مثلث أي يهلك بسعايته نفسه والمسعى به والسلطان والسعاة اصحاب الحمالات لحقن الدماء واطفاء النائرة سموا بذلك لسعيهم في اصلاح ذات البين والساعى البريد ومضى سعو من الليل بالفتح ويكسر وسعوة بالفتح أي قطعة منه وفى حديث وائل بن حجر ان وائلا يستسعى ويترفل على الاقيال أي يستعمل على الصدقات ويتولى استخراجها من اربابها وابو سليط سعية الشعبانى شهد فتح مصرو ابنه وليط بن سعية عن ابيه وعنه موسى بن ايوب وثعلبة واسيدا بنا سعية اللذان اسلما والحافظ أبو بكر البرقى هو محمد ابن عبد الله بن عبد الرحيم بن سعية واخوه احمد أبو بكر صاحب التاريخ واخوهما عبد الرحيم راوي السيرة عن ابن هشام وابو منصور محمد بن عبد العزيز بن محمد بن موسى بن سعية الاصبهاني عن ابن فارس والعسال وام المؤمنين صفية بنت حيى بن اخطب ابن سعية واسمعيل بن صفوان بن قيس بن عبد الله بن سعية القضاعى شاعر وسعية بن عريض اخو السموءل شاعر وسعية بنت بشر ابن سليمن روت عن ابيها وسعوى موضع واسعى على صدقاتهم استعمل عليهم ساعيا نقله الصاغانى

_Türkçe çeviri henüz yok_
