# سعي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B9%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سعي

: ( ي ) أَشارَ له بالياءِ وأَوْرَدَ فيه ما هو بالواوِ ؛ فالصَّوابُ أَن يُشارَ له بالحرفَيْن كما سَيَأْتي .
( *!سَعَى ) الرَّجُلُ ( *!يَسْعَى *!سَعْياً ، كرَعَى ) يَرْعَى رَعْياً : إذا ( قَصَدَ ) ؛ وبه فُسِّر قوله تعالى : ﴿*!فاسْعَوْا إلى ذكْرِ اللَّهِ﴾ ، أَي فاقْصِدُوا .
وقَرَأَ ابنُ مَسْعود : فامْضُوا .
( و ) سَعَى لهم وعليهم : ( عَمِلَ ) لهم فكَسَبَ .
( و ) سَعَى : إذا ( مَشَى ) ، زادَ الرَّاغبُ بسُرْعَة .
ومنه : أَخَذَ *!السَّعي بينَ الصَّفا والمروَةِ .
( و ) سَعَى : إذا ( عَدَا ) ، وهو دُونَ الشَّدِّ وفَوْق المَشْي .
وقيلَ : السَّعْيُ الجَرْيُ والاضْطِرابُ ، كلُّ ذلكَ ذكره ابنُ الأَعرابيِّ .
( و ) سَعَى به : إذا ( نَمَّ ) به ووَشَى إلى الوَالِي ، ويكونُ مَصْدرُه وحينَئِذٍ *!السِّعايَة ؛ وهو مجازٌ .
( و ) سَعَى : إذا ( كَسَبَ ) ؛ وكلُّ عَمَلٍ مِن خَيْرٍ أَو شَرَ سَعْيٌ ؛ ومنه قوله تعالى : ﴿لتُجْزَى كلُّ نَفْسٍ بمَا *!تَسْعَى﴾ ، أَي تكْسَبُ .
ومنه المَثَلُ : المَرْءُ *!يَسْعَى لغارية أي :يكسب لبطنه وفرجه ،وقال الراعب : أصل السعي المشي .

يَسْتَعمل السَّعْي في الأفْعالِ المَحْمودَةِ .
( و ) *!سَعَى المُصَدِّق ( *!سِعايَةً ) ، بالكسْرِ : ( باشَرَ عَمَلَ الصَّدَقاتِ ) ومَشَى لأَخْذِها فقَبَضَها مِن المُصَدِّق ، فهو *!ساعٍ ، والجَمْعُ سُعاةٌ .
وفي الصِّحاحِ : وكلُّ مَنْ وَليَ شيئاً على قَوْمٍ فهو *!ساعٍ عليهم ؛ وأَكْثَر ما يقالُ ذلكَ في وُلاةِ الصَّدَقةِ ، يقالُ : سَعَى عليها أَي عَمِلَ عليها ، وهم *!السُّعاةُ ؛ قال عَمْرُو بنُ عَدَّاء :
سَعَى عِقالاً فلَمْ يَتْرُكْ لنا سَبَداً
فكَيْفَ لَوْ قَد سَعَى عَمْرٌ و عِقالَيْنِ ؟ ( و ) *!سَعَتِ ( الأَمَةُ ) *!تَسْعَى *!سَعْياً : ( بَغَتْ .
( *!وسَاعَاها ) *!مُساعاةً : ( طَلَبَها للبِغاءِ ) ؛ عَمَّ به ثَعْلَبٌ في الحرَّةِ والأَمَة .
وقال الجوهريُّ : هو في الإماءِ خاصَّةً بخِلافِ الزِّنا والعَهَرِ ، فإنَّهما يكونان في الحُرَّة وفي الأَمَةِ .
وفي الحديثِ : ( إمَاءٌ *!ساعَيْنَ في الجاهِلِيَّة ) ؛ وأُتِيَ عُمَرُ برجُلٍ *!ساَعى أَمَةً ؛ اه .
وقيلَ : *!مُساعاةُ المرْأَةِ أَنْ يَضْربَ عليها مالِكُها ضَريبَةً تُؤَدِّيها بالزِّنا .
وفي الحديثِ : ( لا مُساعاةَ في الإِسْلامِ ، ومَنْ *!ساعَى في الجاهِلِيَّةِ فقد لَحِقَ بعَصَبَتِه ) .
قالَ ابنُ الأثير : هو مُفاعَلَةٌ مِن *!السَّعْي ، كأَنَّ كلَّ واحِدٍ منهما *!يَسْعَى لصاحِبِه في حُصُولِ غَرَضِه .
( *!وأَسْعاهُ : جَعَلَهُ *!يَسْعَى ) ، أَي يكسبُ .
( *!والمَسْعاةُ : المَكْرَمَةُ والمَعْلاةُ في أَنْواعِ المَجْدِ ؛ وغَلِطَ الجوهريُّ فقالَ بَدَلَ في الكَرَمِ في الكَلاَمِ ) ، ونصّه : *!والمَسْعاةُ واحِدَةُ *!المَساعِي في الكَلامِ والجودِ ، هكذا هو في سائِرِ نسخِ الكتابِ .
قالَ شيْخُنا : ذَكَرَ البَدْر

الدماميني والتقيُّ الشمنيّ أنَّ في نسختهما مِن الصِّحاحِ الكَرَم فلا اعْتِراضَ ، ومِثْله في كَلامِ السَّمين على المُغْني ، وكَذلِكَ في أَصْلِنا الصَّحِيح ، ؛ والمصنِّفُ كثيراً ما يَبْنِي اعْترِاضَاتِهِ على الجوهريُّ على تَصْحيفِ نسْختِه .
قُلْتُ : الحقُّ الذي لا يصار عنه أنَّ نسخَ الصِّحاح كَلَّها فيها الكَلام بَدَل الكَرَم ، فمن ذلكَ نسْخَتنا التي عليها المعوَّل بمِصْرَ ، وهي نسْخَة وَقْف الأَمير يَزْبك ، رحِمَهُ الله تعالى المُصَحَّحة على نسْخَة ياقوت ، وهكذا وُجِدَ بخطِّ المصنِّف ، وقد سَبَقَه إلى ذلكَ الصَّاغانيُّ في التَّكملةِ فإنَّه هكذا وجدَ في نسْخةِ الصِّحاحِ عِنْده واعْتَرَض عليه بما قالَهُ المصنِّف ، وما وجدَ فيها لَفْظُ الكَرَم ، فإنَّما هو مُصْلح فيمَا بَعْد ، فالحقُّ مع المصنِّفِ إلاَّ أَن يقالَ إنَّ مثْلَ هذا يُنْسَبُ فيه السَّهْو للقَلَم ، فجلّ مَنْ لا يَسْهو .
( *!واسْتَسْعَى العَبْدَ ) : إذا ( كَلَّفَهُ مِن العَمَلِ ما يُؤَدِّي به عن نفْسِه إذا عتق بعضُه ليَعْتِقَ به ما بَقِي .
( *!والسِّعايَةُ ، بالكسْر : ما كُلِّفَ من ذلك ) .
وفي الصِّحاح : سَعَى المُكاتَبُ في عِتْقِ رَقَبَتِه *!سِعايَةً واسْتَسْعَيْت له العَبْدَ في قِيمَتِه ؛ اه .
وفي الحديثِ : ( إذا عتق بعضُ العَبْدِ فإن لم يَكُنْ له مالٌ *!اسْتُسْعِي غيرَ مَشْقُوقٍ عليه ) .
قالَ ابنُ الأثير : إذا عَتَقَ بعضُه ورَقَّ بعضُه *!يَسْعَى في فَكاكِ ما بَقِي مِن رِقِّه فيَعْملَ ويكسِبَ ويَصْرفَ ثَمَنه إلى مَوْلاه ، فسُمِّي تصرُّفه في كَسْبه *!سِعايةً .
( *!وسَعْيَا بنُ أَمِصيَا : نَبِيٌّ ) مِن أَنْبياءِ بَنِي إسْرائِيل بُعِثَ بَعْدَ مُوسَى ، ( بَشَّرَ بعِيسَى ، عليه ) وعليهما ( السَّلامُ ) وعلى

نبيِّنا صلى الله عليه وسلم
وقال ابنُ عبَّاد : هو آخِرُ نَبيَ مِن بَني إسْرائِيل ؛ ( والشِّيْن لُغَةٌ ) فيه كما سَيَأْتي .
( و ) *!سَعْيَا : ( ع ) ؛ كما في المُحْكم .
وقالَ نَصْر : هو وادٍ بتهامَةَ قُرْبَ مكَّةَ أَسْفَله لكِنانَةَ ، وأَعْلاهُ لهُذَيْل .
وقالَ أبو عليَ في بابِ فَعْلَى : وقالوا في اسْمِ مَوْضِع سَعْيَا ، قالَ : وفيه عِنْدي تَأَوِيلان ، أَحَدُهما : أَن يكونَ سُمِّي بوَصْفٍ ، أَو يكونَ هذا من بابِ فُعلى كالقُصْوى في بابهِ في الشذوذِ ، وهذا كأَنَّه أَشْبَه ، لأنَّ الأَعْلامَ تُغيّر كَثيراً عن أَحْوالِ نَظائِرِها ، فهذا الذي ذَكَرَه كُلّه مِن الياءِ .
( و ) أمَّا مِن الواوِ فقَوْلُهم : ( *!السِّعْوَةُ ، بالكسْر السَّاعَةُ ) مِن اللَّيْلِ كما في المُحْكم إلاَّ أَنَّه ضَبَطَه بالفَتْحِ وفي الصِّحاحِ والتَّهْذيب *!السِّعْو بغيرِ هاءٍ بالكسرِ ( كالسِّعْواءِ بالكسرِ والضمِّ ) ، الضمُّ عن ابنِ الأعْرابيّ نقلَهُ الصَّاغانيُّ .
واقْتَصَرَ الجوهريُّ والأَزْهريُّ وابنُ سِيدَه على الكسْرِ . يقالُ : مَضَى مِن اللَّيْل *!سَعْوٌ *!وسِعْواءُ ؛ وقيلَ : السِّعواءُ مُذَكَّرُ ؛ وقيلَ : السِّعْواءُ فَوْقَ الساعَةِ مِن اللّيْلِ ، وكذا في النَّهارِ . وكنَّا عنْدَه في *!سِعْوَاوَات مِن اللّيْل والنَّهارِ ؛ كما في التَّهْذيب .
( و ) *!السِّعْوَةُ ، بالكسر : ( المرأَةُ البَذِيَّةُ الخالعَةُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ الجالعَةُ ، بالجيمِ ، وهي أيْضاً العِلْقَةُ والسِّلْقَةُ .
وفي نَصّ ابنِ الأعْرابيِّ : هي *!سِعْوَةٌ ، بِلا لامٍ .
( و ) السَّعْوَةُ ، ( بالفتْحِ : السمعة ) ؛ كذا في النُّسخ والصَّوابُ بالشِّيْنِ المعْجمِة ؛ كَذلكَ نَصّ ابن الأَعْرابي ؛ جَمعُها السَّعْوُ ؛ هكذا هو في لُغَةٍ ؛ وكَذلكَ السَّوْعَةُ .

( و ) سَعْوَةٌ : ( اسمُ ) رجُلٍ .
إلى هنا كُلُّه مِن الواوِ .
ثم ذَكَرَ مِن الياءِ فقالَ :
( *!والسَّاعِي : الوالِي على أَيِّ أَمْرٍ وقومٍ كانَ ) .
وعِبارَةُ الصِّحاح : كلُّ مَنْ وَليَ شيئاً على قوْمٍ فهو *!ساعٍ عليهم ، والجَمْعُ السّعاةُ .
( و ) *!الساعِي ( لليَهُود والنَّصارَى : رَئِيسُهم ) الذي يَصْدرُون عن رأْيهِ ولا يَقْضونَ أَمْراً دونَه ؛ وبالمَعْنَيَيْن فُسِّرَ حديثُ حذيفَةَ في الأمانَةِ : ( وإن كانَ يَهُودِيّاً أَو نَصْرانِيّاً ليَرُدَّنَهُ عليَّ *!ساعِيهِ ) .
( *!والسَّعاةُ ) ، بالفَتْحِ : ( التَّصَرُّفُ ) في المَعاشِ والكَسْبِ ؛ ونَظِيرُها النَّجاةُ والفَلاةُ من فَلاهُ أَي فَطَمه .
ومنه المَثَلُ : شَغَلَتْ *!سَعاتِي جَدْوايَ ؛ أَوْرَدَه الحرِيري في مَقامَاتِه ، يُضْرَبُ لمَنْ شِيمَتُه الكَرَم وهو مُعْدَمٌ ، أَي شَغَلَتْني أُمُورِي عن الناسِ والإفْضالِ .
وقال المنذري : شَعابي بالشِّيْن المعْجمةِ تَصْحِيف وَقَعَ في كثيرٍ مِن النسخِ .
( *!وسَعْيَةُ : عَلَمٌ للعَنْزِ ) ، وتُدْعَى للحَلْبِ فيُقالُ : *!سَعَىَ *!سَعْيَهْ ) .
( *!والسُّعاوِيُّ ، بالضمِ : الصَّبُورُ على السَّهَرِ والسَّفَرِ ) ، أَي هو كثيرُ السَّعْي والحرَكَةِ والاضْطِرابِ .
( *!وأَسْعَوْا به ) : إذا ( أطلبوه ، بقَطْعِ هَمْزَتِهما ) ، نَقَلَهُ الصَّاغاني .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!السَّعْيُ الحرَكَةُ والاضْطِرابُ في المَعاشِ والاجْتِهادِ .
وقوله تعالى : ﴿فلمَّا بَلَغَ معه السَّعْيَ﴾ ، أَي أَدْرَكَ معه العَمَلَ . وقيلَ : أَطاقَ أَنْ يُعِينَه على عَمَلِه ، وكانَ له يومئذٍ ثلاث عشْرَةَ سنةً .
*!وسَاعاني فلانٌ *!فسعيته *!أسعيه إذا غلبته ، ومنه حديثُ عليَ في ذمِّ الدُّنْيا : ( مَنْ *!سَاعَاها فاتَتْهُ ) ، أَي مَنْ

سابَقَها .
*!وسَعَى به إلى الوَالِي : وشَى به ؛ ومنه الحديثُ : ( *!السَّاعِي لغَيْرِ رِشْدَةٍ ) ، أَي ليسَ بوَلَد حَلالٍ .
وفي حديثِ كَعْبٍ : ( السَّاعِي مُثَلِّثٌ ) ، أَي يُهْلِك *!بسِعايَتِه : نَفْسُه ، *!والمَسْعيُّ به ، والسُّلْطانُ .
*!والسُّعاةُ : أَصْحابُ الحَمالاتِ لحَقْنِ الدِّماءِ وإطْفاءِ الثَّائِرة ، سُمُّوا بذلكَ *!لسَعْيِهم في إصْلاحِ ذاتِ البَيْنِ .
*!والسَّاعِي : البَريدُ .
ومَضَى *!سَعْوٌ مِن اللّيْل ، بالفتْح ويُكْسَر .
*!وسَعْوَةٌ ، بالفتْحِ : أَي قِطْعَةٌ منه .
وفي حديثِ وائِلِ بنِ حجرِ : ( إنَّ وائِلاً *!يُسْتَسْعَى ويَتَرَفَّلُ على الأَقْيالِ ) ، أَي يُسْتَعْمل على الصَّدَقاتِ ويَتولَّى اسْتِخْراجَها مِن أَرْبابِها .
وأَبو سليطٍ *!سَعْيَةُ الشعباني ، شَهِدَ فتْحَ مِصْر ، وابْنُه سليطُ بنُ سَعْيَةَ عن أَبيهِ ، وعنه مُوسَى بنُ أَيُّوب ، وثَعْلبَةُ وأَسِيدُ ابْنا سعيَةَ اللذانِ أَسْلَما .
والحافِظُ أَبو بكْرٍ البَرْقيّ هو محمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ عبدِ الرحيمِ بنِ سَعْيَةَ ، وأَخُو أَحمدَ أَبو بكْرٍ صاحِبُ التارِيخِ ، وأَخُوهما عبدُ الرحيمِ رَاوِي السِّيرةِ عن ابنِ هِشامٍ .
وأَبو مَنْصور محمدُ بنُ عبدِ العَزيزِ بنِ محمدِ بنِ مُوسَى بنِ سَعْيَةَ الأصْبهانيُّ عن ابنِ فارِسَ والعسَّال .
وأُمُّ المُؤْمِنين صفيَّةُ بنتُ حُيَي بنِ أخْطَب بنِ سَعْيَةَ .
وإسْماعيلُ بنُ صَفْوان بنِ قَيْسِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ سَعْيَةَ القُضَاعيُّ شاعِرٌ .
*!وسَعْيَةُ بنُ عَرِيض أَخُو السَّمَوْأل ، شاعِرٌ .
وسَعْيَةُ بنْتُ بِشْرِ بنِ سُلَيْمان رَوَتْ عن أَبِيها .

*!وَسَعْوَى : مَوْضِعٌ .
*!وأَسْعَى على صَدَقاتِهم : اسْتَعْمل عليهم ساعِياً ، نقلَهُ الصَّاغاني .
(

### Türkçe

: (**ي**) Ona **الياء** ile işaret etti ve onda **الواو** ile olan şeyi getirdi; doğru olan, ileride geleceği üzere ona iki harf ile işaret edilmesidir.

( **سَعَى** ) adam ( **يَسْعَى** **سَعْياً** ، **كرَعَى** ) **يَرْعَى** **رَعْياً**: ( **قَصَدَ** ) ettiği zaman; bununla Yüce Allah’ın şu sözü tefsir edilmiştir: ﴿**فاسْعَوْا إلى ذكْرِ اللَّهِ**﴾ yani: yönelin.

İbn Mes‘ûd okudu: فامْضُوا.

( و ) Onlar için ve onlara karşı **سَعَى**: onlar için ( **عَمِلَ** ) etti de kazandı.

( و ) **سَعَى**: ( **مَشَى** ) ettiği zaman; Râgıb “süratle” kaydını artırdı.

Bundan: **السَّعي بينَ الصَّفا والمروَةِ** alındı.

( و ) **سَعَى**: ( **عَدَا** ) ettiği zaman; o, **الشَّدِّ**’den aşağı ve **المَشْي**’den yukarıdır.

Ve denildi: **السَّعْيُ** koşma ve çalkalanmadır; bunların hepsini İbnü’l-A‘râbî zikretti.

( و ) Onunla **سَعَى**: onunla ( **نَمَّ** ) ettiği ve vâliye gammazlayıp ispiyonladığı zaman; masdarı olur ve o vakit **السِّعايَة**; bu mecazdır.

( و ) **سَعَى**: ( **كَسَبَ** ) ettiği zaman; hayırdan veya şerden her amel bir **سَعْي**’dir; bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿لتُجْزَى كلُّ نَفْسٍ بمَا **تَسْعَى**﴾ yani kazanır.

Ve bundan mesel: kişi **يَسْعَى** **لغارية** yani: karnı ve ferci için kazanır; ve er-Râ‘ib dedi: sa‘yin aslı yürüyüştür.

**السَّعْي** övülen fiillerde kullanılır.

( و ) **سَعَى المُصَدِّق** ( **سِعايَةً** ) kesre ile: ( sadakalar işini bizzat yaptı ) ve onları almak için yürüdü de onları **المُصَدِّق**’ten kabzetti; o hâlde o **ساعٍ**’dir; cem‘i **سُعاةٌ**’dir.

Ve Sıhâh’ta: Bir kavim üzerine bir şeye velî olan herkes onlara karşı **ساعٍ**’dir; bunun en çok söylendiği yer sadaka vâlileridir; denilir: ona **سَعَى** yani onun üzerinde çalıştı; onlar **السُّعاةُ**’dir; Amr b. ‘Addâ’ dedi:
سَعَى عِقالاً فلَمْ يَتْرُكْ لنا سَبَداً
فكَيْفَ لَوْ قَد سَعَى عَمْرٌ و عِقالَيْنِ ؟

( و ) **سَعَتِ** (câriye) **تَسْعَى** **سَعْياً**: ( fuhuş yaptı ).

( **وسَاعَاها** ) **مُساعاةً**: ( onu fuhşa talep etti ); Sa‘leb bunu hür kadın ve câriye hakkında genelleştirdi.

Cevherî dedi: bu, câriyelerde özellikle olup zinâ ve **العَهَرِ**’in aksinedir; çünkü ikisi hür kadında da câriyede de olur.

Hadiste: ( câriyeler, câhiliyede **ساعَيْنَ** ) ; ve Ömer’e bir adam getirildi ki bir câriyeyi **ساَعى**; h.

Ve denildi: kadının **مُساعاةُ**’si, sahibinin onun üzerine bir vergi koymasıdır; onu zinâ ile öder.

Hadiste: ( İslâm’da **مُساعاةَ** yoktur; câhiliyede **ساعَى** eden kimse ise asabesine katılmıştır ).

İbnü’l-Esîr dedi: o, **السَّعْي**’den bir **مُفاعَلَة**’dır; sanki ikisinden her biri, maksadının elde edilmesinde arkadaşına **يَسْعَى** eder.

( **وأَسْعاهُ : جَعَلَهُ يَسْعَى** ), yani kazanır.

( **والمَسْعاةُ : المَكْرَمَةُ والمَعْلاةُ في أَنْواعِ المَجْدِ ؛ وغَلِطَ الجوهريُّ فقالَ بَدَلَ في الكَرَمِ في الكَلاَمِ** ), ve onun nassı: **والمَسْعاةُ** sözde ve cömertlikte **المَساعِي**’nin bir tanesidir; kitabın diğer nüshalarında böyledir.

Şeyhimiz dedi: Bedr ed-Demâmînî ve Takıyyü’ş-Şumnî, Sıhâh nüshalarında **الكَرَم** bulunduğunu zikrettiler; itiraz yoktur; bunun benzeri Semîn’in el-Muğnî üzerine كلامında da vardır; ve bizim sahih aslımızda da böyledir; musannif çoğu kez Cevherî’ye itirazlarını nüshasının tashîfi üzerine bina eder.

Dedim: kendisinden dönülmeyen hak şudur ki Sıhâh nüshalarının hepsinde **الكَلام** **الكَرَم** yerine vardır; bundan, Mısır’da kendisine itimat edilen nüshamızdır; o, emir Yezbek vakfı nüshasıdır—Allah Teâlâ ona rahmet etsin—Yâkût nüshası üzerine tashih edilmiştir; ve böylece musannifin hattıyla bulunmuştur; buna, et-Tekmile’de Sâğânî de ondan önce gitmiştir; çünkü o, yanındaki Sıhâh nüshasında böyle buldu ve musannifin söylediğiyle ona itiraz etti; onda **الكَرَم** lafzı bulunmuş değildir; o ancak sonradan ıslah edilmiştir; hak musannif iledir; ancak denilirse ki bunun gibisinde sehiv kaleme nispet edilir; zira sehiv etmeyen pek azdır.

( **واسْتَسْعَى العَبْدَ** ): ( onu, bir kısmı azat edildiğinde kalanını azat etmek için kendi adına eda edeceği bir iş ile yükümlü kıldı ) zaman.

( **والسِّعايَةُ** , kesre ile: bundan yükümlü kılınan şey ).

Sıhâh’ta: mükâteb, boynunu azat etmekte **سِعايَةً** ile **سَعَى** etti; ve onun için köleyi kıymetinde **اسْتَسْعَيْت**; h.

Hadiste: ( kölenin bir kısmı azat edilirse, malı yoksa, ona meşakkat yüklenmeksizin **اسْتُسْعِي** olunur ).

İbnü’l-Esîr dedi: bir kısmı azat olup bir kısmı köle kalınca, kalan köleliğini çözmekte **يَسْعَى** eder; çalışır, kazanır ve bedelini efendisine sarf eder; kazancındaki tasarrufuna **سِعايةً** denildi.

( **وسَعْيَا بنُ أَمِصيَا : نَبِيٌّ** ) Benî İsrâîl peygamberlerinden bir peygamberdir; Mûsâ’dan sonra gönderildi; ( Îsâ’yı müjdeledi, ona ) ve ikisine ( selâm ) ve Peygamberimize صلى الله عليه وسلم.

İbn Abbâd dedi: o, Benî İsrâîl’den son peygamberdir; ( onda **الشِّيْن** bir lugattır ) ileride geleceği üzere.

( و ) **سَعْيَا**: ( ع ) ; el-Muhkem’de olduğu gibi.

Nasr dedi: o, Mekke yakınında Tihâme’de bir vadidir; aşağısı Kinâne’nindir, yukarısı Hüzeyl’indir.

Ebû Ali, **فَعْلَى** bâbında dedi: ve bir yer adında **سَعْيَا** dediler; dedi ki: bende onda iki te’vil vardır; birincisi: bir vasıfla adlandırılmış olması; yahut bunun, bâbındaki **القُصْوى** gibi şâzlıkta **فُعلى** bâbından olması; ve bu sanki daha benzer; çünkü a‘lâm, benzerlerinin hâllerinden çokça değiştirilir; işte onun zikrettiği bunun hepsi **الياءِ**’dendir.

( و ) **الواو**’dan ise onların sözü: ( **السِّعْوَةُ** , kesre ile **السَّاعَةُ** ) geceden bir vakittir; el-Muhkem’de olduğu gibi; ancak onu fetha ile ضبط etti; ve Sıhâh ile Tehzîb’de **السِّعْو** hâ’sız, kesre ile ( **كالسِّعْواءِ** kesre ve damme ile ); damme, İbnü’l-A‘râbî’den; onu Sâğânî nakletti.

Cevherî, Ezherî ve İbn Sîde kesre ile yetindiler. Denilir: geceden **سَعْوٌ** ve **سِعْواءُ** geçti; ve denildi: **السِّعواءُ** müzekkerdir; ve denildi: **السِّعْواءُ** geceden bir saatten yukarıdır; gündüzde de böyledir. Onun yanında geceden ve gündüzden **سِعْوَاوَات** içinde idik; Tehzîb’de olduğu gibi.

( و ) **السِّعْوَةُ** , kesre ile: ( edepsiz, açılıp saçılan kadın ); nüshalarda böyle; doğru olan **الجالعَةُ**’dır, **الجيم** ile; o ayrıca **العِلْقَةُ** ve **السِّلْقَةُ**’dır.

İbnü’l-A‘râbî’nin nassında: o, lamsız **سِعْوَةٌ**’dir.

( و ) **السَّعْوَةُ** , ( fetha ile: şöhret ) ; nüshalarda böyle; doğru olan, mu‘ceme **الشِّيْن** iledir; İbnü’l-A‘râbî’nin nassı da böyledir; cem‘i **السَّعْوُ**’dur; bir lugatta böyledir; ve **السَّوْعَةُ** da böyledir.

( و ) **سَعْوَةٌ** : ( isim ) bir adam(ın adı)dır .
Buraya kadar hepsi **الواو**’dandır .
Sonra **الياء**’dan zikretti de dedi ki :
( *!ve **السَّاعِي** : her hangi bir iş ve kavim üzerine vâli olan ) .
**الصِّحاح**’ın ibaresi: Bir kavim üzerine bir şeye vâli olan herkes, onların üzerinde *!**ساعٍ**’dır; çoğulu **السّعاةُ**’dir .
( و ) *!**الساعِي** ( Yahudiler ve Hristiyanlar için: onların reisi )dir; onun görüşünden çıkarlar ve onsuz bir işi hükme bağlamazlar; ve iki mânâ ile, emanet hakkındaki Huzeyfe hadisi tefsir edilmiştir: ( ve eğer Yahudi yahut Hristiyan olsa, onu bana mutlaka geri verecektir, onun *!**ساعِيهِ** ) .
( *!**والسَّعاةُ** ) , fetha ile: ( tasarruf ) geçimde ve kazançta; ve onun benzeri **النَّجاةُ** ve **الفَلاةُ**’dır, **فَلاهُ**’dan, yani onu sütten kesti .
Ve ondan mesel: *!**شَغَلَتْ سَعاتِي جَدْوايَ** ; Harîrî onu Makāmāt’ında irad etti; tabiatı kerem olan ve yoksul bulunan kimse için darb-ı mesel yapılır; yani işlerim beni insanlardan ve ihsandan alıkoydu .
Ve Münzirî dedi: **شَعابي** (mu‘ceme **الشِّيْن** ile) birçok nüshada vuku bulan bir tashîftir .
( *!**وسَعْيَةُ : عَلَمٌ للعَنْزِ** ) , ve sağım için çağrılır; şöyle denir: *!**سَعَىَ سَعْيَهْ** ) .
( *!**والسُّعاوِيُّ** , damme ile: gece uykusuzluğuna ve yolculuğa sabreden ) , yani o, çok **السَّعْي** ve hareket ve çalkantı sahibidir .
( *!**وأَسْعَوْا به** ) : ( onu istediler ) ise, ( ikisinin hemzesini kesmekle ), Sâğānî onu nakletti .
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır :
*!**السَّعْيُ** geçimde ve içtihadda hareket ve çalkantıdır .
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**فلمَّا بَلَغَ معه السَّعْيَ**﴾ , yani onunla birlikte amele erişti . Ve denildi ki: onun işine yardım etmeye güç yetirdi; o gün on üç yaşındaydı .
*!**وسَاعاني** falan *!**فسعيته** *!**أسعيه** eğer onu yendim ise; ve ondan, dünyanın zemmi hakkında Ali hadisi: ( kim *!**سَاعَاها** ise, onu kaçırır ) , yani kim

onunla yarışır .
*!**وسَعَى به** vâliye: onun aleyhine koğuculuk etti; ve ondan hadis: ( *!**السَّاعِي** gayr-i **رِشْدَةٍ** için ) , yani helâl çocuk değildir .
Ve Ka‘b hadîsinde: ( **السَّاعِي** üçlüdür ) , yani *!**بسِعايَتِه** helâk eder: kendisini, *!**والمَسْعيُّ به**’yi ve sultanı .
*!**والسُّعاةُ** : kanları durdurmak ve kışkırtılmışı söndürmek için yüklenmelerin sahipleridir; arayı düzeltmede *!**لسَعْيِهم** sebebiyle böyle adlandırıldılar .
*!**والسَّاعِي** : postadır .
Ve geceden *!**سَعْوٌ** geçti, fetha ile ve kesrelenir .
*!**وسَعْوَةٌ** , fetha ile: yani ondan bir parça .
Ve Vâil b. Hucr hadîsinde: ( Şüphesiz Vâil *!**يُسْتَسْعَى** ve **الأَقْيالِ** üzerine *!**يَتَرَفَّلُ** ) , yani sadakalar üzerine çalıştırılır ve onları sahiplerinden çıkarmayı üstlenir .
Ve Ebû Selît *!**سَعْيَةُ** eş-Şa‘bânî, Mısır’ın fethine şahit oldu; ve oğlu Selît b. **سَعْيَةَ** babasından, ondan Mûsâ b. Eyyûb; ve **سعيَةَ**’nin iki oğlu Sa‘lebe ve Esîd ki Müslüman oldular .
Ve hâfız Ebû Bekr el-Berkī, o, Muhammed b. Abdillâh Abdürrahîm b. **سَعْيَةَ**’dir; ve Ahmed’in kardeşi Ebû Bekr, tarih sahibidir; ve ikisinin kardeşi Abdürrahîm, İbn Hişâm’dan sîre râvisidir .
Ve Ebû Mansûr Muhammed b. Abdülazîz b. Muhammed b. Mûsâ b. **سَعْيَةَ** el-İsfahânî, İbn Fâris ve el-‘Assâl’dan (rivayet eder) .
Ve müminlerin annesi Safiyye, Huyey b. Ahtab b. **سَعْيَةَ**’nin kızıdır .
Ve İsmâîl b. Safvân b. Kays b. Abdillâh b. **سَعْيَةَ** el-Kudâ‘î bir şairdir .
*!**وسَعْيَةُ** b. Arîd, es-Semev’el’in kardeşidir, şairdir .
Ve **سَعْيَةُ** bint Bişr b. Süleymân, babasından rivayet etti .

*!**وَسَعْوَى** : bir yerdir .
*!**وأَسْعَى** onların sadakaları üzerine: onların üzerine bir *!**ساعِياً** çalıştırdı, Sâğānî onu nakletti .
(
