# سفح (س-ف-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

- Harfler: س - ف - ح
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُسَافِحِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفَاعِلِينَ | Sifah edenler | 2 | 2 | [4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/4:24.md) |
| [مَسْفُوحًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%AD%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Akan | 1 | 1 | [6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/6:145.md) |
| [مُسَافِحَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | مُفَاعِلَاتٍ | Sifah edenler | 1 | 1 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/4:25.md) |

## Mücavir kökler — 64 mücavir (82 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 34 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
2. [خدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 31 · Gizli dost demektir
3. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 30 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
4. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 20 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
5. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yiyecek demektir
6. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
7. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Sağ yandır
8. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Buğa boğa demektir
9. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
10. [خنزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Domuz
11. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sıkıntıya düştünüz
12. [هلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Boğazlandı
13. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yarısı
14. [رجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kir demektir
15. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
16. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ve kan
17. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
18. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
19. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Et
20. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
21. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
22. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
23. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kepçe, kefe demektir
24. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Nikah
25. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
26. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
27. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
28. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Arka
29. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
30. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
31. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İyi
32. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kadınlar
33. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
34. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
35. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
36. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
37. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
38. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
39. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
40. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hiram keçe demektir
41. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
42. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
43. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kulak demektir
44. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
45. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
46. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su birikintisidir
47. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
48. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
49. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
50. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
51. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
52. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
53. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
54. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
55. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
56. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
57. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
58. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
59. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
60. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%AD/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md), [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md), [زنى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının tutulamayıp serbestçe akıtılması, dökülmesi ve zayi edilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki bir bağ olmaksızın döl suyunun veya kanın hedefsizce akıtılması |
| Çekirdek Özet 3 | Koruyucu yapının (nikâh, can dokunulmazlığı) dağıtılarak enerjinin boşa harcanması |
| Kritik Hata Riski | Sifâh kavramını yalnızca gizli fuhuşla sınırlandırıp hukuki akit ve koruma bağından yoksun her türlü kontrolsüz birlikteliği dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya doğru inme, düşme, yayılma ve saçılma hareketini ifade eder; nitekim bu çekirdek [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) kökünde aşağı seviyeye inmeyi, [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) kökünde aklın ve malın kontrolsüzce saçılmasını, [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) kökünde ise kanın aşağı dökülmesini anlatır. | ح | Boğazın orta bölgesinden çıkan sürtünmeli boğaz harfi olan ح sesi, çekirdeğin taşıdığı dökülme ve saçılma hareketine geniş yüzeye yayılma, kontrolsüzce akma ve ziyan olma niteliği katarak kökü sıvının geniş bir zemine akıtılması manasına daraltmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir dayanağa, tutunma noktasına veya sınırlayıcı bariyere işaret eder. |
| ف | Ağız, açıklık | İçte olanın dışarıya çıkış kanalını, açıklığı ve salıvermeyi temsil eder. |
| ح | Çit, duvar | Sınırlandırma, çevirme veya sınırın aşılması durumunu gösterir. |
| سفح | Sınırı aşıp koruma çitinden dışarı boşalma | Dayanağı ve koruyucu yapıyı (س) açıklıktan (ف) geçirerek çevreleyici sınırı (ح) aşacak biçimde kontrolsüzce dışarı akıtma ve serbest bırakma hareketini canlandırır. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun, kanın veya gözyaşının bir kaptan ya da kaynaktan engelsizce yere dökülmesi, geniş bir alana saçılarak akıtılması ve dağın eteğindeki eğimli yayılma yüzeyi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi et-Tırımmah b. Hakîm gözyaşının kontrolsüzce ve sürekli boşalmasını şu dizeyle tasvir etmiştir: سِوى سَفَحانِ الدمْعِ من كُلِّ مَسْفَحِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça سفح kökü, sıvının engelsizce akıtılması, saçılması ve zayi edilmesi çekirdek manasını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde sıvının (özellikle kanın) dökülmesi anlamı daha yaygın olarak [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) biçiminin soydaşları üzerinden (İbranice שפך /šāp̄aḵ/, Ârâmîce שפך /šəp̄aḵ/) temsil edilmektedir. Arapçada ise سفح ve [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) kökleri aynı ikili kök tabanından (سف) çatallanarak yan yana yaşamış; [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) daha çok dikey ve basınçlı bir akıtmayı (kan dökme cinayeti), سفح ise yatay bir alana yayılma, dökülen şeyin heba olması ve hukuki bir bağ olmaksızın suyun boşaltılması nüansını üstlenmiştir. Bazı Sami etimoloji kaynaklarında dağın eteğini karşılayan kullanımın ص-ف-ح kökünden ses değişimi (ibdâl) yoluyla geldiği ileri sürülmüşse de, Arapça sözlükbilim geleneği suyun dağdan ovaya doğru yayılıp akma mecrasını asıl fiziksel çekirdeğe bağlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سف çekirdeğinden türeme ve [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) ile varyasyon | Çekirdeğin bildirdiği alçalma ve saçılma hareketi, سفح biçiminde zayi olma ve hukuki bağsız akıtma semantiğine evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שפך ve Süryanice שפך ile kavramsal koşutluk | Sami gövdesindeki sıvıyı dökme semantiği Arapçada iki farklı boğaz/damak kapanmasıyla (ك ve ح) özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve spekülasyondan uzak bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفح | Anlamlı | Dökmek, akıtmak | Sıvıyı korumasızca ve hedefsizce akıtmak, dağ eteği | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81.md) | Anlamlı | Kazımak, soymak | Bir şeyin yüzeyini kazıyıp üzerindekini gidermek | Kur'an'da geçmez; yüzeyi açma yönüyle uzaktır |
| [فسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AD.md) | Anlamlı | Genişletmek, yer açmak | Mekânda veya durumda darlık hissini giderip alan açmak | Kur'an'da geçer; yayılma düzleminde hedef kökle örtüşür |
| [فحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B3.md) | Anlamlı | Yaymak, dağıtmak | Bir şeyi dağıtıp etrafa saçmak | Kur'an'da geçmez; saçılma yönünden akrabadır |
| [حسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%81.md) | Anlamlı | Kazıyıp temizlemek | Sertleşmiş tabakayı veya kabuğu kazıyıp atmak | Kur'an'da geçmez; çekirdekten uzaktır |
| [حفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B3.md) | Anlamlı | Toplayıp yığmak | Bir araya getirmek, derlemek | Kur'an'da geçmez; döküp saçmanın zıddı bir toplanmadır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفح | Merkez | Sıvıyı zayi ederek akıtma | Nesli veya hayatı koruyucu bir akit olmaksızın akıtılan her türlü kan ve döl suyu. | Suyun veya kanın heba edilerek, hedefsizce salıverilmesi. |
| [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) | Komşu | Kan akıtma | [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) şiddet ve zorlama ile bir canlının kanını yere akıtmayı vurgular; döl suyuna teşmil edilmez. | Doğrudan öldürme kastıyla basınçlı sıvı akıtma eylemidir. |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Boşaltma ve dökme | [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) yukarıdan aşağıya doğru her türlü sıvının kaba veya yere akıtılmasıdır; içinde ahlaki bir zayiat anlamı barındırmaz. | Sıvının doğal veya iradi yer değiştirme hareketidir. |
| [زنى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | Gayrimeşru cinsel ilişki | [زنى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) eylemin şer'i ve hukuki suç niteliğini (had cezasını gerektiren fiili) adlandırırken; سفح eylemin döl suyunu zayi eden, korumasız ve kuralsız yönünü tasvir eder. | Hukuken yasaklanmış cinsel birleşmenin yalın adıdır. |
| [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) | Zıt | Koruma altına alma, kaleye sığınma | [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) kadını ve erkeği nikâh bağıyla güvenceye alıp zayi olmaktan korurken; سفح bu kaleyi yıkıp akıntıyı heba etmektir. | Güvenli sınırlara alma, iffeti ve nesli muhafaza etme. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفح | Sıvıyı akıtıp zayi etmek; gayrimeşru ilişki | Suyun veya kanın hukuki koruma olmaksızın dökülüp harcanmasını ifade eder. | Kesin |
| Latince | Effundere, fornicari | Dökmek, saçmak; kuralsız ilişki yaşamak | Effundere fiziksel dökülmeyi tam karşılar; fornicari ise sifâhın yalnızca cinsel yönünü karşılayıp dökülme imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Shedding, dissipation, fornication | Kan/su dökmek; ziyan etmek; gayrimeşru ilişki | Shedding fiziksel akıtmayı (kan), fornication ise evlilik dışı ilişkiyi verir; ancak tek bir terim iki anlamı birleştiremez. | Güçlü |
| Almanca | Vergießen, Unzucht | Dökmek; evlilik dışı cinsel ilişki | Vergießen sıvının kontrolsüzce akmasını, Unzucht ise ahlaki norm dışılığı anlatır; döl suyunun boşa harcanması metaforu kaybolur. | Güçlü |
| Fransızca | Répandre, fornication | Yaymak/dökmek; zina | Répandre eylemin yayılma ve saçılma veçhesini, fornication ise kurumsuz ilişki boyutunu taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُسَافِحِينَ / مُسَافِحَاتٍ | Nikâh bağı olmaksızın döl suyunu zayi edenler, gayrimeşru ilişki peşinde koşanlar | Aile hukuku, evlilik engelleri ve iffetin korunmasını emreden bağlamlar (Nisâ [4:24](https://lisan.digital/tr/ayet/4:24.md), Nisâ [4:25](https://lisan.digital/tr/ayet/4:25.md), Mâide [5:5](https://lisan.digital/tr/ayet/5:5.md)). |
| مَسْفُوحًا | Akıtılmış, fışkırarak damardan boşaltılmış (kan) | Yiyecek ve içecek haramlarının sınırlandırıldığı, leş ve kurban hükümlerinin beyan edildiği bağlam (En'âm [6:145](https://lisan.digital/tr/ayet/6:145.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hikmet ve neslin korunması gayesi | Allah'ın nikâhı meşru, sifâhı gayrimeşru kılmasındaki hikmet; insanın hayvani dürtülerden ayrıştırılarak sorumluluk taşıyan bir varlık olarak inşası. | Yaratılış düzeninin gaye ve hikmete bağlanarak başıboşluktan tenzih edilmesi. |
| Fıkıh | Nikâh akdi, haramlık sınırları ve nesep tespiti | Sifâh ile doğan çocuğun nesebinin kime bağlanacağı; sifâh yoluyla kurulan gayrimeşru temasın hürmet-i musâhare (evlilik engeli) doğurup doğurmayacağı tartışması. | Hukuki sorumluluk ve mehir bağı olmaksızın suyun boşaltılması eylemi. |
| Tefsir | İhsan (iffet/kale) kavramının karşıtı olarak ele alınışı | Müfessirler Nisâ ve Mâide surelerindeki ayetlerde muhsan olmayı kaleye girmek, sifâhı ise kalenin dışına çıkarak suyu zayi etmek şeklinde tefsir etmişlerdir. | Nikâh akdinin getirdiği korumanın zıddı olan kuralsız açıklık hali. |
| Hadis | Peygamber neslinin temizliği ve kabilevi soy beyanı | Hz. Peygamber’in kendi soy ağacını tanımlarken kullandığı "Âdem'den bana gelinceye dek nikâh ile geldim, sifâh ile değil" rivayetindeki kullanım. | Câhiliye döneminin nikâhsız, akitsiz ve hedefsiz birlikteliklerinden arınmışlık. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve fıtrat koruması | İffetsizlik ve kutsalı çiğneme | Cinsel enerjiyi ve canı korumasız bir akıntıya dönüştürerek kutsalı heba etmek. | İlahi nizam her enerjinin bir mecrada akmasını emreder; kök bu mecradan taşmayı temsil eder. | Kesin |
| İlmi | Sosyal düzen ve nesil güvenliği | Belirsizlik ve entropi | Bilgi ve nesep zincirini kırarak toplumda takip edilemezlik ve kaos üretmek. | Nesep ve soy bilinemediğinde sosyal ve hukuki hakların takibi imkânsızlaşır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve tebaa güvenliği | Anarşi ve kural tanımazlık | Hukuki bağlayıcılığı olan sözleşmeleri reddederek bireyleri kuralsız temaslara terk etmek. | Toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve kamusal denetimin kaybolması durumudur. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve miras hukuku | İsraf ve değer kaybı | Mülkiyetin intikal edeceği meşru kanalları tahrip ederek sermayeyi dağıtmak. | Malın ve enerjinin kuralsız akışı, servetin zayi olmasına yol açar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık sistemlerdeki yönlendirilmemiş enerji yayılımı (disipasyon) | Bir boru hattı veya kapalı devre içine alınmayan akışkanın kinetik enerjisinin çevreye dağılarak iş yapamaz hale gelmesi (termodinamik kayıp). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsuzlaşma ve sözleşmesiz ilişki modeli | Hukuki bağlayıcılığı, yaptırımı ve taraflara yüklediği sorumluluğu bulunmayan geçici insan ilişkilerinin toplumsal sermayeyi tüketmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bedensel fahişelik veya gizli para karşılığı cinsellikle sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hukuki bir taahhüt (ihsan/nikâh) taşımaksızın, tarafların sorumluluk almadan biyolojik enerjiyi ve nesil potansiyelini zayi ettiği her türlü bağsız ilişkiyi ve bedenden fışkıran kanı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nikâhın özünü sadece biçimsel bir törene indirgemek; tarafların birbirini himaye altına almadığı, hak ve mükellefiyet doğurmayan modern serbest birlikteliklerin Kur'an'ın sifâh yasağı kapsamına girdiğini görememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan biyolojisini, cinselliğini ve can dokunulmazlığını hukuki bir çerçeveye bağlama mantığını açıklar; meşruiyetin ancak "sorumluluk üstlenme ve koruma kalkanı kurma" ile mümkün olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik hukukunu düzenleyen, mehir ve iffet şartını koşan ayetlerde (Nisâ [4:24](https://lisan.digital/tr/ayet/4:24.md)-25; Mâide [5:5](https://lisan.digital/tr/ayet/5:5.md)) ve haram kılınan gıdaları tanımlayan ayetlerde (En'âm [6:145](https://lisan.digital/tr/ayet/6:145.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Özgürlük adı altında sunulan ve hiçbir hukuki yükümlülük getirmeyen cinsel ilişkilerin, Kur'an perspektifinde nesli ve insan onurunu heba eden bir "zayi etme/dökme" (sifâh) eylemi olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sıvının (kan, su veya gözyaşı) koruyucu bir kap veya mecra olmaksızın eğimli bir yüzeye dökülmesi, saçılması ve zayi olması.
- Soyut anlam: Canın ve döl suyunun hukuki bir akit, ahlaki bir sorumluluk ve koruyucu bir sınır (ihsan) bulunmaksızın sorumsuzca akıtılması.
- Sistematik karşılık: İnsan enerjisinin ve toplumsal sermayenin sözleşmesiz ve kuralsız biçimde entropiye terk edilerek heba edilmesi durumu.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in \Phi \mid \nabla \cdot x > 0 \land x \notin \mathcal{H} \} \implies \Delta U = -\infty$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Phi$ akışkan potansiyeli (hayat enerjisi, kan, döl suyu), $x$ bu potansiyelden açığa çıkan somut akıntıyı temsil eder. $\nabla \cdot x > 0$ ifadesi akıntının serbestçe dışarı doğru yayıldığını, $x \notin \mathcal{H}$ ise bu akışın koruyucu kale/akit kümesi olan $\mathcal{H}$ (ihsan/hısn) sınırları içinde bulunmadığını gösterir. Bu iki koşulun birleşimi sistemin faydalı iç enerjisinin ($\Delta U$) tamamen dağılmasına ve ziyan olmasına ($S$: sifâh) yol açar.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/4:24.md) — مُسَافِحِينَ

وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ كِتَابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا تَرَاضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Evli kadınlarla evlenmeniz de. Sağ ellerinizin sahib oldukları müstesna. Bunlar; Allah’ın size farz kıldığı hükümlerdir. Geriye kalanları ise; zinadan kaçınıp iffetli yaşamanız şartı ile mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan yararlandığınızın karşılığı olarak kararlaştırılmış olan mehirlerini verin. Kararlaştırdıktan sonra, aranızda anlaştığınız hususta size bir sorumluluk yoktur. Şüphesiz ki Allah, Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/4:25.md) — مُسَافِحَاتٍ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/5:5.md) — مُسَافِحِينَ

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

### [En'am 6:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/ayet/6:145.md) — مَسْفُوحًا

قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Bana vahyolunanlar arasında; haram dediklerinizi yiyecek kişiye murdar oldukları için; ölüden, dökülen kandan, domuz etinden -ki pistirve Allah’tan başkasının adına kesildişğinden dolayı fısk olandan başka haram olan bir şey bulamıyorum. İstememek ve haddi aşmamak üzere, kim de bunlardan yemeye mecbur kalırsa; muhakkak ki Rabbın, Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir. “Sefeha” yuvarlandı, döküldü anlamlarında kullanılmıştır. “He” “ha”ya dönüşmüş ve saçıp savuran, ilerisini hesap etmeyen kimseye sefih denmiştir.
İnce ve yassı taş demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين والفاء معهما
ح س ف، ح ف س، س ح ف، س ف ح، ف س ح، ف ح س، كلهن مستعملات
حسف:
حُسافة التَّمْر: قُشوره ورديئة، تقول: حَسَفْتُ التَّمْرَ أحسِفُه حسَفاً: نَقَّيْتُه.
حفس:
رجل حِيْفْسٌ، وامرأة حِيَفْساء، والحِيَفْساء إلى القِصَر ولؤم الخِلْقة.
سحف:
السَّحْف: كَشْطُكَ الشَّعَر عن الجلد حتى لا يبقى منه شيء تقول: سَحَفتُه سَحْفاً.
والسَّحائف، الواحدة سَحيفة: طرائق الشَّحْم التي بين طرائق الطَفاطِف ونحوها ممّا يُرَى من شَحْمة عريضة مُلْزَقة بالجِلْد.
وناقة سَحوف: كثيرةُ السَّحائف، وجَمَلٌ سَحوف كذلك، قال:
بجَلْهَة عِلْيانٍ سَحوِف المُعَقَّبِ
والقطعة منه سَحيفة وتكون سَحْفة.
والسُّحاف: السِّلُّ. والسَّحُوف من الغنم: الرقيقة صُوف البطن.
والسَّيْحَف: النَّصْل العريض، والجميع: السَّياحف.
سفح:
سَفْح الجَبَل: عُرضهُ المُضْطَجع، وجمعه سُفُوح.
وسَفَحَتِ العَيْنُ دَمْعَها تَسْفَحُ سَفْحاً. وسَفَحَ الدَّمْعُ يَسفَحُ سَفْحاً وسُفُوحاً وسَفَحاناً، قال الطرماح:
سِوى سَفَحانِ الدمْعِ من كُلِّ مَسْفَحِ
وسَفْحُ الدَّمِ كالصَّبِّ. ورجلٌ سَفّاح: سَفّاكٌ للدِماء.
والمُسافَحة: الإقامة مع امرأة على فجور من غير تزويج صحيح، ويقال لابن البغي: ابن المُسافحة.
وقال جْبِريل: يا مُحمَّد ما بينك وبين آدَمِ نِكاح لا سِفاحَ فيه.
والسَّفيحان: جُوالِقانِ يُجْعَلانِ كالخُرْج، قال:
تَنُجو إذا ما اضطَرَبَ السَّفيحانْ		نَجاءَ هِقْل جافلٍ بـفَـيْحـانْ
والَّسفيح: من أسماء القِداح.
فسح:
الفُساحة: السَّعَة في الرض، بَلَدٌ فَسيح وأمر فَسيح ، فيه فَسحة أي: سَعَة. والرَّجل يَفسَحُ لأخيه في المجلس: يُوسِّعُ عليه.
والقَوم يَتَفَسَّحُون إذا مَكَّنُوا. وانفَسَحَ طرْفه إذا لم يَردُدْه شيءٌ عن بُعْد النَّظَر.
والفُساح: من نَعْت الذَّكَر الصُّلْب.
فحس:
الفَحْس: أَخذُك الشَيْءَ بلسانِك وفَمِك من الماء ونحوه، فَحَسَه فَحْساً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olanı

ح س ف، ح ف س، س ح ف، س ف ح، ف س ح، ف ح س، hepsi kullanımdadır.

**حسف**:
**حُسافة التَّمْر**: onun kabukları ve kötüsü; dersin ki: **حَسَفْتُ التَّمْرَ** **أحسِفُه** **حسَفاً**: onu ayıkladım.

**حفس**:
Bir adam **حِيْفْسٌ**, bir kadın **حِيَفْساء**; ve **الحِيَفْساء** kısalığa ve yaratılışın alçaklığına (delalet eder).

**سحف**:
**السَّحْف**: senin deriden saçı kazımandır; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar; dersin ki: **سَحَفتُه** **سَحْفاً**.
Ve **السَّحائف**; teki **سَحيفة**: **الطَفاطِف** yolları ve benzerleri arasındaki yağ yolları; deriye yapışık, geniş bir yağ parçası olarak görülen şeylerden.
Ve bir dişi deve **سَحوف**: **السَّحائف**’i çok olan; ve bir erkek deve **سَحوف** da böyledir; dedi ki:
بجَلْهَة عِلْيانٍ سَحوِف المُعَقَّبِ
Ve ondan olan parça **سَحيفة**’dir; ve **سَحْفة** olur.
Ve **السُّحاف**: veremdir. Ve koyundan **السَّحُوف**: karın yününün ince olanı.
Ve **السَّيْحَف**: geniş **النَّصْل**; hepsi: **السَّياحف**.

**سفح**:
**سَفْح الجَبَل**: onun yatık genişliği; çoğulu **سُفُوح**.
Ve göz yaşını akıttı: **سَفَحَتِ العَيْنُ** **دَمْعَها** **تَسْفَحُ** **سَفْحاً**. Ve gözyaşı aktı: **سَفَحَ الدَّمْعُ** **يَسفَحُ** **سَفْحاً** ve **سُفُوحاً** ve **سَفَحاناً**; **الطرماح** dedi ki:
سِوى سَفَحانِ الدمْعِ من كُلِّ مَسْفَحِ
Ve kanın akıtılması, dökme gibidir. Ve bir adam **سَفّاح**: kanları çok döken.
Ve **المُسافَحة**: sahih bir evlenme olmaksızın, bir kadınla fuhuş üzere ikamet etmektir; ve zina çocuğuna denir: **ابن المُسافحة**.
Ve **جْبِريل** dedi: ey **مُحمَّد**; seninle **آدَم** arasında, içinde **سِفاح** olmayan **نِكاح** vardır.
Ve **السَّفيحان**: iki çuvaldır; **الخُرْج** gibi yapılırlar; dedi ki:
تَنُجو إذا ما اضطَرَبَ السَّفيحانْ		نَجاءَ هِقْل جافلٍ بـفَـيْحـانْ
Ve **الَّسفيح**: **القِداح**’ın adlarındandır.

**فسح**:
**الفُساحة**: yer(ler)de genişliktir; **بَلَدٌ فَسيح** ve **أمر فَسيح**; onda **فَسحة** vardır, yani: genişlik. Ve adam, mecliste kardeşi için yer açar: **يَفسَحُ**: ona genişlik verir.
Ve kavim, yer verdikleri zaman **يَتَفَسَّحُون**. Ve bakışı uzak görüşten alıkoyan bir şey olmadığında, ucu açıldı: **انفَسَحَ طرْفه**.
Ve **الفُساح**: sert erkeğin sıfatındandır.

**فحس**:
**الفَحْس**: su ve benzerinden, senin şeyi dilinle ve ağzınla almandır; onu **فَحَسَه** **فَحْساً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَفْحُ الجبل: أسفلُه حيثُ يَسْفَح فيه الماءُ، وهو مُضْطَجَعُهُ. وسَفَحْتُ الماء: هَرَقْتُه. وسَفَحْتُ دَمَه: سفكته. ورجل سَفَّاحٌ: أي قادر على الكلام. والسِفاحُ: الزِنى. تقول: سافَحَها مُسافَحَةً وسِفاحاً. والسَفيحانِ: جوالِقان يُجعلان كالخُرْج. والسَفيح: سَهْمٌ من سهام المَيْسر مما لا نَصيب له.

##### Türkçe

**سَفْحُ الجبل**: dağın aşağısı; suyun onda akıp döküldüğü yer; ve o, onun yatacağı yerdir. Ve **سَفَحْتُ الماء**: onu döktüm. Ve **سَفَحْتُ دَمَه**: onu akıttım. Ve **رجل سَفَّاحٌ**: yani söz söylemeye kâdir. Ve **السِفاحُ**: zina. Dersin ki: **سافَحَها مُسافَحَةً وسِفاحاً**. Ve **السَفيحانِ**: iki çuval; **كالخُرْج** gibi yapılırlar. Ve **السَفيح**: **المَيْسر** oklarından bir ok; onun için hiçbir pay olmayanlardandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح س ف
حسف ، حفس ، سحف ، سفح ، فسح ، فحس : مستعملات .
حسف : قال الليث : الحُسافَةُ : حُسَافَةُ التمر : وهي قُشُورُه وَرَدِيئُه ، تقول : حَسَفْتُ التمرَ أَحْسِفُه حَسْفاً إذا نَفَيْتَه .
وقال اللِّحياني وغيره : تَحَسَّفَت أوبارُ الإبل وتَوَسَّفَت إذا تَمَعَّطَت وتَطَايَرَت .
أبو زيد : رَجَع فلان بحَسِيفَة نفسه إذا رجع ولم يَقْض حاجَةَ نفسه ، وأنشد :
إذا سُئِلوا المعروفَ لم يَبْخَلُوا به
ولم يَرْجِعُوا طُلاَّبَهُ بالحَسَائِف
أبو عُبَيد : في قلبه عليه كَتِيفَةٌ وحَسِيفةٌ وحَسِيكَةٌ وسَخِيمة بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : يقال لبَقِيَّة أقماع التمر وقِشْره وكِسَرِه : الحُسَافَةُ .
وقال الفراء : حُسِفَ فلان أي أُرْذِلَ وأُسْقِطَ . وحُسَافَةُ الناس : رُذَالُهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحُسُوفُ : استقصاء الشيء وتَنْقِيَتُه .
وقال بعض الأعراب : يقال لجَرْس الحَيّات حَسْفٌ وحَسِيفٌ ، وحَفِيفٌ ، وأنشد :
أَبَاتُوني بِشَرِّ مَبِيتِ ضَيْف
بِهِ حَسْفُ الأفاعِي والبُرُوص
شمر : الحُسافَةُ : الماءُ القليل ، قال : وأنشدني ابن الأعرابي لكُثَيّر :
إذا النَّبلُ في نَحْر الكُمَيْت كأنّها
شَوارِعُ دَبْرٍ في حُسَافَةُ مُدْهُن
قال شمر : وهُوَ الحُشَافَة بالشين أيضاً . والمُدْهن : صَخْرَةٌ يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ .
حفس : قال الليث : رجل حِيَفْسٌ وحَفَيْسأٌ إلى القصر ولؤم الخَليقَة .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا كان مع القصر سِمَنٌ قيل رجل حِيَفْس وحَفَيْتَأ بالتاء .
قلتُ : أرى التاء مُبَدَلَةً من السين ، كما قالوا : انْحَتَّتْ أَسْنَانه وانْحَسَّت .
وقال ابن السكيت : رَجُلٌ حَفَيْسأٌ وحَفَيْتَأٌ بمعنى واحد .
سحف : الليث : السَّحْفُ : كَشْطُك الشَّعَر عن الجِلْد حتى لا يبقى منه شيء تقول : سَحَفْته سَحْفاً .
والسَّحِيفَةُ والسَّحائف : طرائق الشحم التي بين طرائق الطَّفَاطف ونحو ذلك مما يُرَى من شحمة عَريضَة مُلزَقة بالجِلْدة .
وناقةٌ سَحُوفٌ : كثيرة السحائف وجَمَلٌ سَحُوفٌ كذلك ، وقد تكون القطعة منه سَحْفَة .
قال : والسَّحُوف أيضاً من الغَنَم : الرَّقيقةُ صُوفِ البَطْن .
قال أبو عُبَيد : والسّحافُ : السِّلُّ ، وهو رجل مَسْحُوف .
والسَّيْحَفُ : النَّصلُ العريض وجَمْعُه : السَّيَاحِفُ ، وأنشد :
سَيَاحِفُ في الشِّرْيان يأمُلُ نَفْعَها
صِحابِي وأُوْلِي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما
ثعلب عن ابن الأعرابي : سَحَفَ رأسَه وجَلَطَه وسَلَتَه إذا حَلَقه وكَذلك سَحَتَه .
الأصمعي : السَّحِيفَةُ بالفاء المَطْرَةُ الحديدة التي تَجْرُف كلّ شيء ، والسَّحيقَةُ ( بالقاف ) : المَطْرَةُ العظيمة القَطْر ، الشَّدِيدَةُ الوَقْع ، القليلةُ العَرْضِ ، وجَمْعُها السَّحائفُ والسَّحائقُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال أعرابي : أتَوْنا بصِحَاف فيها لِحَامٌ وسِحَافٌ أي شُحُومٌ ، واحدها سَحْفٌ ، وقد أَسْحَفَ الرجل إذا باع السَّحْفَ وهو الشَّحْم .
أبو عُبَيد عن الفرّاء قال : السُّحَافُ : السُّلُّ وهو رجل مَسْحُوف .
ابن شُمَيل : قال أبو أسلم : ومَرَّ بناقَةٍ فقال : هي والله لأُسْحُوفُ الأحاليل أي واسِعَتُها قال : فقال الخليل : هذا غريب .
سفح : قال اللّيث : السَّفْحُ : سَفْحُ الجَبَل وهو عُرْضُه المُضْطَجِع وجمعه سُفوحٌ .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : السَّفْح : أصل الجبل وأسْفَله .
وقال الليث : سَفَحَ الدَّمعَ سَفَحَاناً . وأنشد :
سِوَى سفَحَانِ الدَّمْعِ مِنْ كلِّ مَسْفَحِ
قال : والسَّفْح للدَّمِ كالصّبِّ ، تقول رَجُلٌ سَفَّاحٌ للدِّماء : سَفّاك .
قال الأزهري : ويقال : سَفَحْتُ الدَّمعَ فَسَفَح وهو سَافِح ودمُوعٌ سَوافِحُ .
وقال الليث : السِّفَاحُ والمُسَافَحَةُ : أن تُقِيم امرأةٌ مع رَجُل على فجور من غير تزويج صحيح .
قال : ويقال لابن البَغِيّ ابن المُسافِحَة ، قال : وفي الحَدِيثِ ( أَوَّلُه سِفَاحٌ وآخره نِكاحٌ ) وهي المرأة تُسَافِحُ رَجُلاً ، فيكون بينهما اجتماع على فجور ، ثم يتزوجها ، وكَرِه بعض الصحابة ذلك ، وأجازه أكثرهم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد قال : المُسَافِحَةُ : الفاجِرَةُ ، وقال الله عَزَّ وجَلَّ ) مُحْصَنَات غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ ) ( النِّساء : 25 ) .
قال أبو إسحاق : المُسَافِحَةُ : التي لا تَمْتَنِعُ عن الزِّنى ، قال : وسُمِّي الزِّنى سِفَاحاً : لأنه كان عن غير عقد ، كأنه بمنزلة الماء المَسْفُوح الذي لا يَحْبِسُه شيء ، وقال غيره : سُمِّي الزنى سفاحاً : لأنه ليس ثَمَّ حُرْمة نِكاحٍ ولا عَقْدُ تزويج ، وكل واحد منهما سَفَحَ مَنِيَّه أي دَفقَها بلا حُرْمَة أباحَتْ دَفْقَها ويقال : هو مأخوذ من سَفَحْتُ الماء أي صَبَبْتُه ، وكان أهل الجاهلية إذا خطب الرجُل المرأةَ قال : أنكحِينِي ، فإذا أراد الزِّنَى قال : سَافِحِينِي .
وقال النَّضْرُ : السَّفِيحُ : الكِسَاءُ الغليظ .
وقال الليث : السَّفِيحَانِ : جُوَالِقَان يجعَلان كالْخُرجين ، وأنشد :
تَنْجُو إذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان
نَجَاء هِقْلٍ جَافِلٍ بِفَيْحَان
وقال اللحياني : يُدْخَلُ في قِدَاح المَيْسر قِدَاحٌ يُتَكَثَّر بها كراهة التُّهَمَة ، أولها المُصَدَّر ، ثُمَّ المُضَعَّف ، ثم المَنِيحُ ، ثم السَّفِيح ليس لها غُنْم ولا عليها غُرْم .
وقال غيره : يقال لكل مَنْ عَمِل عَمَلاً لا يُجْدِي عليه مُسَفِّح ، وقد سَفّح تَسْفِيحاً ، شُبِّه بالقِدْح السَّفِيح ، وأنشد :
ولَطَالما أَرّبتُ غيرَ مُسَفِّح
وكَشَفْتُ عن قَمَع الذُّرَى بحُسَام
وقوله : أرّبتُ أي أحْكَمْتُ ، وأصله من الأُرْبَة وهي العُقْدَة ، وهي أيضاً خَيْر نصيب في المَيْسَر ، وقال ابن مقبل :
وَلاَ تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَر
ويُقَالُ : ناقَةٌ مَسْفُوحَةُ الإبْطِ أي واسِعَةُ الإبْط ، وقال ذو الرُّمَّة :
بِمَسْفُوحَةِ الآبَاطِ عُرْيَانةِ القَرَى
نِبَالٌ تُوَاليها رِحابٌ جُنُوبُها
وجَمَلٌ مَسْفُوح الضُّلُوع : لَيْسَ بِكَزِّهَا
ويقال : بينهم سِفاحٌ أي سَفْكٌ للدِّماء .
فسح : الليثُ : الفُسَاحَة : السَّعَةُ الواسِعَةُ في الأرض ، تقول : بَلدٌ فَسِيحٌ وَمَفَازةٌ فَسِيحَةٌ ، وأمر فَسِيحٌ ، ولك فيه فَسْحَةٌ أي سَعَةٌ ، والرجل يَفْسح لأخيه في المجلس فَسْحاً إذا وسَّعَ له ، والقومُ يتفَسَّحُون إذا مَكَّنُوا . ويقال : انْفَسَح طَرْفُك إذا لم يَرْدُدْه شيءٌ عن بُعْدِ النَّظَر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ءَامَنُواْ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواْ فِى الْمَجَالِسِ ) ( المجَادلة : 11 ) .
وقال الفَرَّاء : قرأها الناس : ( تَفَسَّحُوا ) بغير ألف ، وقرأها الحَسَنُ : ( تَفَاسَحُوا ) بألف ، قال : وتفاسَحُوا وتَفَسَّحُوا مُتَقَارِبٌ في المعنى مثل تَعَهَّدْتَه وتَعَاهَدْتُه ، وَصَاعَرْتُ وصَعَّرْتُ .
قلتُ : وسمعت أعرابياً من بني عُقَيْل يُسَمَّى شَمْلَة يقول لخَرّازٍ كان يَخْرِزُ له قِرْبَة ، فقال له : إذا خَرَزْتَ فافسَحِ الخُطا لئلا يَنْخَرِمَ الخَرْزُ ، يقول : باعد بَيْنَ الخُرْزَتَين .
وقال الأصمعي : مُرَاحٌ مُنْفَسِح إذا كَثُرت نَعَمُه ، وهو ضد قَرِع المُرَاح ، وقد انْفَسَح مُرَاحُهم أي كَثُر إِبِلُهم ، وقال الهُذَلِيُّ :
سأُغْنِيكُم إذا انْفَسَحَ المُرَاحُ
وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( فَسِيحُ ما بين المنْكِبَيْن ) أي بَعِيدٌ ما بينهما ، يصفه بسَعَةِ صَدْرِه .
وفي حديث أم زرع ( وبَيْتُها فُسَاحٌ ) أي وَاسعٌ . يقال : بَيْتٌ فَسيحٌ وفُسَاحٌ ، ويُروى فَيَاحٌ بمعناه .
وجَمَلٌ مَفْسُوح الضُّلُوع بمعنى مَسْفُوحٍ يَسْفَحُ في الأرضِ سَفْحاً ، وقال حُمَيْد بن ثَوْر :
فَقَرَّبْتُ مَسْفُوحاً لِرَحْلي كأنه
قَرَى ضِلَعٍ قَيْدَامُها وصَعُودُها
فحس : قال اللَّيْثُ : الفَحْسُ : أخذك الشيء عن يَدِك بلسانك وفمك من الماء وغيره

##### Türkçe

ح س ف
**حسف** ، **حفس** ، **سحف** ، **سفح** ، **فسح** ، **فحس** : kullanılagelenlerdir.

**حسف** : Leys dedi: **الحُسافَةُ**: hurmanın **حُسَافَةُ التمر**’i; o, onun kabukları ve kötüsüdür; dersin ki: **حَسَفْتُ التمرَ أَحْسِفُه حَسْفاً**; onu uzaklaştırdığın zaman.

Lihyânî ve başkası dedi: **تَحَسَّفَت** develerin kılları ve **تَوَسَّفَت**; yolunup döküldüğü ve uçuştuğu zaman.

Ebû Zeyd: Falan, kendi nefsinin **حَسِيفَة**’siyle döndü; kendi nefsinin ihtiyacını gidermeden döndüğü zaman. Ve inşâd etti:
إذا سُئِلوا المعروفَ لم يَبْخَلُوا به
ولم يَرْجِعُوا طُلاَّبَهُ بالحَسَائِف

Ebû Ubeyd: Onun kalbinde ona karşı **كَتِيفَةٌ** ve **حَسِيفةٌ** ve **حَسِيكَةٌ** ve **سَخِيمة** vardır; tek bir mânâdadır.

Ebû Zeyd dedi: Hurma hokkalarının kalıntısına, onun kabuğuna ve kırıntılarına: **الحُسَافَةُ** denir.

Ferrâ dedi: **حُسِفَ** falan; yani alçaltıldı ve düşürüldü. Ve insanların **حُسَافَةُ**’si: onların ayak takımıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحُسُوفُ**: şeyin sonuna kadar götürülmesi ve onun temizlenmesidir.

Bazı bedevîler dedi: Yılanların hışırtısına **حَسْفٌ** ve **حَسِيفٌ** denir; ve **حَفِيفٌ**. Ve inşâd etti:
أَبَاتُوني بِشَرِّ مَبِيتِ ضَيْف
بِهِ حَسْفُ الأفاعِي والبُرُوص

Şemmer: **الحُسافَةُ**: az sudur. Dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Küseyyir’den inşâd etti:
إذا النَّبلُ في نَحْر الكُمَيْت كأنّها
شَوارِعُ دَبْرٍ في حُسَافَةُ مُدْهُن

Şemmer dedi: O, **الحُشَافَة** (şîn ile) de olur. Ve **المُدْهن**: içinde suyun biriktiği bir kayadır.

**حفس** : Leys dedi: Kısa boyluluğa ve yaratılışın alçaklığına (meyilli) bir adam: **حِيَفْسٌ** ve **حَفَيْسأٌ**.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Kısalıkla beraber semizlik olursa “adam **حِيَفْس** ve **حَفَيْتَأ**” (tâ ile) denir.

Ben dedim: Tâ’nın sîn’den بدل edilmiş olduğunu görüyorum; nitekim dediler: **انْحَتَّتْ أَسْنَانه** ve **انْحَسَّت**.

İbnü’s-Sikkît dedi: Bir adam **حَفَيْسأٌ** ve **حَفَيْتَأٌ**; tek bir mânâdadır.

**سحف** : Leys: **السَّحْفُ**: deriden saçını kazımandır; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar; dersin ki: **سَحَفْته سَحْفاً**.

Ve **السَّحِيفَةُ** ve **السَّحائف**: **الطَّفَاطف** yolları ve benzeri arasındaki yağ şeritleridir; deriye yapışık geniş bir yağ parçasından görülen şeylerdendir.

Ve bir dişi deve **سَحُوفٌ**: sahîfeleri çoktur; ve bir erkek deve **سَحُوفٌ** da böyledir; ondan bir parça da **سَحْفَة** olabilir.

Dedi: **السَّحُوف** ayrıca koyundan: karın yününün ince olanıdır.

Ebû Ubeyd dedi: **السّحافُ**: veremdir; o, **مَسْحُوف** bir adamdır.

Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı (geniş) ok ucu; çoğulu: **السَّيَاحِفُ**. Ve inşâd etti:
سَيَاحِفُ في الشِّرْيان يأمُلُ نَفْعَها
صِحابِي وأُوْلِي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سَحَفَ** başını, **جَلَطَه** ve **سَلَتَه**; onu tıraş ettiği zaman; ve yine **سَحَتَه** de böyledir.

Asma‘î: **السَّحِيفَةُ** (fâ ile): her şeyi süpürüp alan demir balyozdur; ve **السَّحيقَةُ** (kâf ile): damlası büyük, vuruşu şiddetli, eni az olan büyük balyozdur; çoğulları **السَّحائفُ** ve **السَّحائقُ**’tır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Bir bedevî dedi: Bize içinde etler ve **سِحَافٌ** bulunan tabaklar getirdiler; yani yağlar; tekili **سَحْفٌ**’tur. Ve adam **أَسْحَفَ** olur; **السَّحْفَ**’ı sattığı zaman; o da yağdır.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **السُّحَافُ**: veremdir; o, **مَسْحُوف** bir adamdır.

İbn Şümeyl: Ebû Eslem dedi: Bir dişi deveye uğradı; dedi ki: Vallahi o, **لأُسْحُوفُ الأحاليل**’dir; yani onun (o yerlerinin) genişidir. Dedi: Halîl dedi ki: Bu gariptir.

**سفح** : Leys dedi: **السَّفْحُ**: dağın **سَفْحُ الجَبَل**’idir; o, onun yatık geniş yanıdır; çoğulu **سُفوحٌ**’tur.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **السَّفْح**: dağın kökü ve aşağısıdır.

Leys dedi: **سَفَحَ الدَّمعَ سَفَحَاناً**. Ve inşâd etti:
سِوَى سفَحَانِ الدَّمْعِ مِنْ كلِّ مَسْفَحِ

Dedi: **السَّفْح** kan için, dökme gibidir; dersin ki: kanlar için **سَفَّاحٌ** bir adam: kan dökücü.

Ezherî dedi: Denir ki: **سَفَحْتُ الدَّمعَ**; sonra o **فَسَفَح**; o **سَافِح**tir; ve gözyaşları **سَوافِحُ**tur.

Leys dedi: **السِّفَاحُ** ve **المُسَافَحَةُ**: bir kadının, sahih bir nikâh olmaksızın bir erkekle fuhuş üzere ikamet etmesidir.

Dedi: Zina çocuğuna **ابن المُسافِحَة** denir. Dedi: Hadiste: (**أَوَّلُه سِفَاحٌ وآخره نِكاحٌ**) vardır; o, bir kadının bir erkekle **تُسَافِحُ** olmasıdır; böylece aralarında fuhuş üzere bir birleşme olur; sonra onunla evlenir; bazı sahâbîler bunu kerih gördü, çoğu ise caiz gördü.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi: **المُسَافِحَةُ**: fâhişedir. Ve Allah عزّ وجلّ dedi: (**مُحْصَنَات غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ**) (**النِّساء**: 25).

Ebû İshâk dedi: **المُسَافِحَةُ**: zinadan kaçınmayan kadındır. Dedi: Zinaya **سِفَاحاً** adı verildi; çünkü o, akitsiz idi; sanki, hiçbir şeyin hapsetmediği dökülmüş su mesabesindedir. Başkası dedi: Zinaya **سفاحاً** adı verildi; çünkü orada nikâh hürmeti ve evlendirme akdi yoktur; ikisinden her biri **سَفَحَ مَنِيَّه**; yani onu, dökmesini mubah kılan bir hürmet olmaksızın akıttı. Ve denir ki: O, **سَفَحْتُ الماء**’dan alınmıştır; yani onu döktüm. Câhiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda: “Beni evlendir” derdi; zina istediğinde: “Benimle **سَافِحِينِي**” derdi.

Nadr dedi: **السَّفِيحُ**: kalın örtüdür.

Leys dedi: **السَّفِيحَانِ**: iki çuvaldır; iki heybe gibi yapılırlar. Ve inşâd etti:
تَنْجُو إذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان
نَجَاء هِقْلٍ جَافِلٍ بِفَيْحَان

Lihyânî dedi: Meysir oklarına, töhmetten hoşlanmama sebebiyle, çoğaltma için oklar sokulur; ilki **المُصَدَّر**; sonra **المُضَعَّف**; sonra **المَنِيحُ**; sonra **السَّفِيح**; bunların ne kazancı vardır ne de zararı.

Başkası dedi: Kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkese **مُسَفِّح** denir; ve **سَفّح تَسْفِيحاً**; **القِدْح السَّفِيح**’e benzetildi. Ve inşâd etti:
ولَطَالما أَرّبتُ غيرَ مُسَفِّح
وكَشَفْتُ عن قَمَع الذُّرَى بحُسَام

Ve onun sözü: **أرّبتُ**; yani sağlamlaştırdım; aslı **الأُرْبَة**’dendir; o, düğümdür; o ayrıca meysirde en hayırlı paydır. İbn Mukbil dedi:
وَلاَ تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَر

Ve denir ki: koltuk altı **مَسْفُوحَةُ الإبْط** bir dişi deve; yani koltuk altı geniş. Zü’r-Rumme dedi:
بِمَسْفُوحَةِ الآبَاطِ عُرْيَانةِ القَرَى
نِبَالٌ تُوَاليها رِحابٌ جُنُوبُها

Ve kaburgaları **مَسْفُوح الضُّلُوع** bir erkek deve: onunla sıkı değildir.

Ve denir ki: Aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kan dökme.

**فسح** : Leys: **الفُسَاحَة**: yerde geniş genişliktir. Dersin ki: **بَلدٌ فَسِيحٌ** ve **مَفَازةٌ فَسِيحَةٌ**; ve geniş bir iş; ve sende onda bir **فَسْحَةٌ** vardır; yani genişlik. Adam, mecliste kardeşi için **يَفْسح**; ona genişlettiği zaman **فَسْحاً**. Kavim **يتفَسَّحُون**; yer açtıkları zaman. Ve denir ki: **انْفَسَح طَرْفُك**; uzak bakıştan onu alıkoyan bir şey olmadığı zaman.

Allah جلّ وعزّ dedi: (**ءَامَنُواْ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواْ فِى الْمَجَالِسِ**) (**المجَادلة**: 11).

Ferrâ dedi: İnsanlar onu, elifsiz (**تَفَسَّحُوا**) diye okudu; Hasan ise elifli (**تَفَاسَحُوا**) diye okudu. Dedi: **تفاسَحُوا** ile **تَفَسَّحُوا** mânâda yakındır; tıpkı **تَعَهَّدْتَه** ile **تَعَاهَدْتُه** ve **وَصَاعَرْتُ** ile **وصَعَّرْتُ** gibi.

Ben dedim: Benî Ukayl’den, adı Şemle olan bir bedevîyi, kendisi için bir kırba diken bir saraça şöyle derken işittim: “Diktiğinde adımları **فافسَحِ الخُطا**; dikiş yırtılmasın diye”; yani iki dikiş arasını uzaklaştır.

Asma‘î dedi: **مُرَاحٌ مُنْفَسِح**: hayvanı çoğaldığı zaman; o, **قَرِع المُرَاح**’ın zıddıdır. Ve onların ağılı **انْفَسَح**; yani develeri çoğaldı. Hüzellî dedi:
سأُغْنِيكُم إذا انْفَسَحَ المُرَاحُ

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: (**فَسِيحُ ما بين المنْكِبَيْن**) vardır; yani ikisi arası uzak; onu göğsünün genişliğiyle vasfeder.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: (**وبَيْتُها فُسَاحٌ**) yani geniştir. Denir ki: **بَيْتٌ فَسيحٌ** ve **فُسَاحٌ**; ve aynı mânâ ile **فَيَاحٌ** rivayet edilir.

Ve kaburgaları **مَفْسُوح الضُّلُوع** bir deve; **مَسْفُوحٍ** mânâsında; yerde **يَسْفَحُ**; yani **سَفْحاً** yayılır. Humeyd b. Sevr dedi:
فَقَرَّبْتُ مَسْفُوحاً لِرَحْلي كأنه
قَرَى ضِلَعٍ قَيْدَامُها وصَعُودُها

**فحس** : Leys dedi: **الفَحْسُ**: su ve başkasından, dilin ve ağzınla, şeyi elinden almandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك.
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
(سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ.
ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة  سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر.
ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب.
(سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
وهذا ليس بشيء.
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
--------------ــــ
([1]) يقال بالضم والكسر.
([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع".
([3]) الجمهرة (3: 39).
([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن).
([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم".
([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه):
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
    وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش".
([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76).
([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف.
([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة.
([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو.
([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق).
([13])  البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة".
([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد).
([16]) الجمهرة (2: 333).
([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر".
([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله.
([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف.
([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان.
([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

##### Türkçe

(سîn ile فاء ve ikisinin üçlüleri babı)

(سفق) **السين** ve **الفاء** ve **القاف** aslîdir; **السخافة**’nin zıddına delâlet eder. Şu hâlde **السَّفيق** **الصفيق** hakkında bir lugattır; o da **السخيف**’in zıddıdır. Ondandır: **سَفَقْتُ الباب** da **فانْسَفَقَ**, onu kapattığım zaman. Ve o, şu kıyasa döner. Ondandır: **رجل سَفيق الوجه**, hayâsı az olduğu zaman. Ve babdandır: **سفَقْت وجهَه**, onu tokatladım.

(سفك) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** bir tek kelimedir. Denir: **سَفَكَ دمَه** **يسفِكه** **سفْكاً**, onu akıttığı zaman; ve aynı şekilde gözyaşı.

(سفل) **السين** ve **الفاء** ve **اللام** bir tek asıldır; o da yükseklik zıddı olan şeydir. Şu hâlde **السُّفل**([1]) evin ve başkasının altıdır. Ve **السُّفُول**: **العُلُوّ**’nun zıddıdır. Ve **السَّفِلة**: insanlardan aşağı olan; denir: o, **سَفِلة الناس**’tandır; **سَفِلة**([2]) denmez. Ve **السَّفَال**: **العَلاء**’ın nakîzidir. Ve muhakkak onların işi **سَفَال** içindedir. Ve denir: rüzgârın alçağında ve yükseğinde oturdu. Ve **العُلاوة** estiği taraftandır; **السُّفالة** ise bunun karşısında olan şeydir.

(سفن) **السين** ve **الفاء** ve **النون** bir tek asıldır; bir şeyi, şeyin yüzünden uzaklaştırmaya delâlet eder; kabuk soymak gibi. İbn Düreyd([3]) dedi: **السفينة** “fâile” mânâsında “feîle”dir; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu soyup kabuğunu kaldırır. Ve **السَّفّان**: geminin denizcisi. Ve babın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuktur. Denir: **سَفَنْتُ العودَ** **أسفِنُه** **سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
Ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

(سفه) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; hafifliğe ve sefâhete delâlet eder. Ve o, muttarid bir kıyastır. Şu hâlde **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**, yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**, meylettiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Ve onun şiirinde yine:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
Dizgini ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**, onu malından aldattığım zaman; sanki onu ondan yana eğdirdin ve onu hafife aldın. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve birtakım kimseler zikretti: **السَّفَه** insanın sudan çok içmesi ve doymamasıdır. Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.
Ve Ebû Zeyd derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ** yahut **الدّنَّ**, ona oturup ondan saatten sonra saat içtiğim zaman. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

(سفو) **السين** ve **الفاء** ve illetli harf bir tek asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Şu hâlde **السَّفْو**: **سَفَا يَسْفو سَفْواً**([11])’nın masdarıdır; süratle yürüdüğü zaman; ve aynı şekilde kuş, uçuşunda hızlandığı zaman. Ve **السَّفَا**: perçemin hafifliğidir; atlarda mekruh görülür, katırlarda övülür; denir: **بغلةٌ سفواء**. Ve rüzgâr toprağı **سَفت** eder: **تَسفيه** ile **سَفْياً**. Ve **السَّفا**: rüzgârın topraktan uçurduğu şeydir. Ve **السَّفا**: **البُهْمَى**’nın dikenidir; bu, [şundan dolayıdır ki] kuruduğu zaman hafifler ve rüzgâr onu uçurur. Ru’be dedi:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
Ve babdandır: **السَّفا**, o da kabir toprağıdır. Dedi:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
Ve **السَّفاءُ**, hemzeli: **السَّفَه** ve taşkınlık. Dedi:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ

(سفح) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** bir tek asıldır; bir şeyi dökmeye delâlet eder. Denir: **سفح الدّمَ**, onu döktüğü zaman. Ve **سفح الدّم**: onu akıttı. Ve **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın suyu dökmektir; o, zayi olarak dökülen şey gibidir. Ve **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır([14]); bir gazvede suyu döktü de ona **سفَّاحاً** adı verildi. Ama **سَفْح الجبل** ise ibdâl babındandır; aslı onda **صَفح**’tır; ve onun babında zikredilmiştir. Ve **السَّفيح**: payları olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(سفد) **السين** ve **الفاء** ve **الدال** kendisinden dallanılan bir asıl değildir; ancak onda zahirde birbirinden ayrı iki kelime vardır; ve iştikak yoluyla ikisini birleştirmek mümkün olabilir. Bundan: kuşun **سِفاد**’ı; denir: **سَفِد يَسْفَد**; ve aynı şekilde teke. Diğer kelime **السّفُّود**’dur; o mâlûmdur. Nâbiga dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])

(سفر) **السين** ve **الفاء** ve **الراء** bir tek asıldır; açığa çıkmaya ve açıklığa delâlet eder. Bundan: **السَّفَر**; bununla adlandırıldı, çünkü insanlar mekânlarından açığa çıkarlar. Ve **السَّفْر**: yolcular. İbn Düreyd([16]) dedi: **رجلٌ سَفْرٌ** ve **قوم سَفْرٌ**.
Ve babdandır, ve o asıldır: **سَفَرتُ البَيت**; onu süpürdüm. Ve ondan hadis: “Bu eve emretseydin de **فسُفِر**([17])”. Ve bunun için ağaç yaprağından düşen şeye **السَّفِير** denir. Dedi:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])
Ancak ona **سفيراً** denildi; çünkü rüzgâr onu **تسفره** eder. Ama onların sözü: **سَفَر بَيْن القوم سِفارة**, ıslah ettiği zaman; o babdandır; çünkü orada olan düşmanlığı ve ihtilâfı giderdi. Ve kadın yüzünden **سَفَرت** etti, onu açtığı zaman. Ve sabah **أسفر** etti; bu, karanlığın açılmasıdır. Ve **وجه مُسفِر**, sevinçle parıldayan olduğu zaman. Ve denir: **استفَرَت الإبل**: tasarruf etti ve yeryüzünde gidip dolaştı. Ve yolcu için yapılan yemeğe **سُفْرة** denir. Ve deri **سُفْرة**([19]) diye adlandırıldı. Ve denir: **بعير مِسفَر**, yani sefere güçlü.
Ve babdan şâz olanlardandır: **السِّفار**: dişi devenin burnuna konulan bir demir. Ve o, şu sözdür:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
Ve onda başka bir söz vardır: o, bir iptir; ucu devenin yularına bağlanır, onun üzerinde döndürülür; ve ağzına gem olarak konulur. Ve **السَّفْر**: yazıdır. Ve **السفَرَة**: kâtiplerdir; bununla adlandırıldı; çünkü yazı, yazılan şeyden ihtiyaç duyulana dair açığa çıkarır.

(سفط) **السين** ve **الفاء** ve **الطاء** bir şey değildir; ve babında dayanılacak bir şey yoktur; ancak onların şu **السَّفَط**’ı adlandırmaları müstesna. Ve derler: **السفيط** erkeklerden cömert olandır. Ve inşâd ettiler:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
Ve bu bir şey değildir.

(سفع) **السين** ve **الفاء** ve **العين** iki asıldır: birisi renklerden bir renktir; diğeri bir şeyi elle almaktır.
Birincisi **السُّفْعَة**’dır; o da siyahlıktır; bunun için ocak taşlarına **سُفْعٌ** denildi. Ve ondan onların sözü: onda öfkeden bir **سُفْعَة** görüyorum; bu, rengi değişip bozulduğu zaman. Ve **السَّفْعاء**: solgun kadın; ve her doğan **أسْفَعُ**’dır. Ve **السَّفْعَاء**: güvercindir; ve onun **سُفعتُها** boynundadır; başın aşağısında ve gerdanlığın yukarısında. Ve **السُّفْعة**: ev izlerinde, külünün yerin diğer renginden farklı olan kısmıdır. Ve Halîl derdi: **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur.
Ama diğer asıl, onların sözü: **سَفَعْتُ الفرسَ**, başının önünden aldığın zaman; o, onun perçemidir. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]. Ve şair dedi:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
Ve denir: kuş avını **سَفَعَ** etti; yani onu tokatladı. Ve **سَفَعْتُ** falanın başını sopayla; bu, elle almaya hamledilmiştir. Ve Halîl’in kitabında: Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, “**اسفَعا بيده فأقيماهُ**” demeye düşkündü; yani elinden tutun.

--------------ــــ
([1]) Zamme ve kesre ile söylenir.
([2]) Lisân’da: “Denir: o **السفلة**’dendir; ‘o **سفلة**’dir’ denmez; çünkü o cem‘dir.”
([3]) el-Cemhere (3: 39).
([4]) Asılda: (“خفيفاً”); doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır. Lisân’da: “Ancak av onu görüp ürkmesin diye yere yapışık geldi.” Lisân rivayeti, Mücmel’de inşâd edilmeyen aczinde: “لاصقاً كل ملصق”.
([5]) Dîvânu’l-A‘şâ 19 ve el-Mücmel ve Lisân (**سفن**).
([6]) El-Mücmel rivayeti de böyledir. Dîvân’da 616 ve Lisân’da: “الرياح النواسم”.
([7]) Beyit tamamıyla, Dîvân 553 ve Lisân (**سفه**)’de olduğu üzere:
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
Dîvân şerhinde: “أبيض, yani kılıç. Ve قميصه, yani kını. موشى: nakışlı.”
([8]) Beyit, Müzerrid b. Dırâr’ın el-Mufaddaliyât’ta (1: 76) bir kasidesindendir.
([9]) **المتغايد**: salınan; onların sözü: **رجل أغيد** ve **امرأة غيداء**, boyunları nimet sebebiyle bükülüp salındığı zaman. Asılda: “المتفائد”, tahriftir.
([10]) Süt ve et suyu **تدوية** ile **دوى** etti: üzerinde **دواية** oldu; yani kabuk.
([11]) Asılda ve el-Cemhere’de (3: 40) böyle ضبط edilmiştir; fakat el-Mücmel ve Lisân’da (19: 111 s 24): **سفوا**; **السين** ve **الفاء** zamme ile ve **الواو** şeddeli.
([12]) Asılda “الفتق”; doğrusu Dîvân 105 ve Lisân (**قيق**)’dandır.
([13]) Beyit, Lisân (**سفا**)’da olduğu üzere Kesîr Azze’nindir. El-Mücmel’de aczi sadra takdim ederek inşâd etti. Lisân’da: “غمر النقيبة”.
([14]) O, Hâlid b. **السفاح**’tır; adı Seleme’dir. Ve orduları sürükleyen idi; ancak ona **السفاح** denildi; çünkü Kâzıme günü kırbaları **سفح** etti; yani döktü; ve arkadaşlarına dedi: savaşın; çünkü siz yenilirseniz susuzluktan ölürsünüz. Onu İbn Düreyd el-İştikâk’ta 203’te zikretti; ve inşâd etti:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) Dîvânu’n-Nâbiga 20 ve Lisân (**فأد**).
([16]) el-Cemhere (2: 333).
([17]) Lisân’da: “Hadiste: Ömer رضي الله عنه Nebî صلى الله عليه وسلم’in yanına girdi de dedi: Bu eve emretseydin de **فسفر**.”
([18]) Beyit, Zü’r-Rumme’nin Dîvân’ında 19 ve Lisân (**سفر**)’dadır. Ve **الشهب**, hareke ile; ve **الشهبة** zamme ile: içinde siyahlık bulunan bir beyazlık rengidir.
([19]) Lisân’da: “**السفرة** yolcunun edindiği yemektir; çoğu kez yuvarlak bir deride taşınır.” El-Mücmel’de: “**السفرة** yolcu için yapılan yemektir; onunla deriye **سفرة** adı verildi.” Asılda: “مسفرة”, tahriftir.
([20]) Humeyd el-Arkat’ındır; Lisân (**سفط**)’ta olduğu üzere. El-Mücmel’de nisbesiz inşâd etti. Asılda: “ليس بيني”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([21]) Beyit, Ebû Hayyân tefsirinde (8: 491) olduğu üzere Amr b. Ma‘dîkerib’indir; ve onun sadri:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ف ح
ماء سافح ومسفوح‏.‏
وفلان سفاح‏:‏ سفاك للدمـاء‏.‏
وسفحـت العيـن دمعهـا وجفـن سفـوح‏.‏
وللوادي مسافح‏:‏ صاب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ناقة مسفوحة الإبط‏:‏ واسعتها وجمل مسفوح الضلوع‏:‏ ليس بكرها‏.‏
وبينهم سفاح‏:‏ قتال أو معاقرة لأنهم يتسافحون الدماء‏.‏
وسافحها مسافحة‏:‏ زاناها لأن كلاً منهما يسفح ماءه ويضيعـه‏.‏
وفـي النكـاح غنية عن السفاح‏.‏
ونزلنا بسفح الجبل وهو ما اضطجع منه كأنما سفيح منه سفحاً‏.‏
وفلان يضرب بالسفيح وهو سهم لا نصيب له إذا عمل ما لا جدوى تحته‏.‏
وقد سفح فلان تسفيحاً‏.‏
قال‏:‏ ولطالما أربت غير مسفح وكشفت عن قمع الذرى بحسام أي وفرت على الأيسار الآراب وهي الأنصباء ولم تضرب سفيحاً‏.‏

##### Türkçe

س ف ح
**ماء سافح** ve **مسفوح**: (dökülen) su.
Ve falan **سفاح**: kanları dökücü.
Ve göz **سفحـت** yaşını; ve **جفـن سفـوح**: (yaşı) dökücü göz kapağı.
Ve vadi için **مسافح**: dökülen (akan).
Ve mecazdan: **ناقة مسفوحة الإبط**: koltuk altı geniş olanı; ve **جمل مسفوح الضلوع**: kaburgaları (eti) olmayan, zayıf olan.
Ve aralarında **سفاح**: savaşma yahut boğuşma; çünkü onlar kanları dökerler.
Ve onu **سافحها مسافحة**: onunla zina etti; çünkü ikisinden her biri suyunu döker ve onu zayi eder.
Ve nikâhta **السفاح**tan bir zenginlik (yeterlilik) vardır.
Ve dağın **سفح**ında konakladık; o, ondan yere yatık olan (etek)tir; sanki ondan bir **سفيح** **سفحاً** dökülmüş gibidir.
Ve falan **بالسفيح** ile vurur; o, altında bir fayda bulunmayan şeyi yaptığında kendisine pay olmayan bir oktur.
Ve falan **سفح** etti, **تسفيحاً**.
Dedi ki: Ve nice kez payları artırdım, **غير مسفح** olarak; ve dorukların tepelerinden bir kılıçla örtüyü kaldırdım; yani paylar üzerine—ki onlar hisselerdir—artırdım ve **سفيحاً** vurmadım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّفْحُ: عُرْضُ الجبل حيث يَسْفَحُ فيه الماءُ، وهو عُرْضُه المضطجِعُ؛ وقيل: السَّفْح أَصل الجبل؛ وقيل: هو الحضيض الأَسفل، والجمع سُفوح؛ والسُّفوحُ أَيضاً: الصخور اللينة المتزلقة.
وسَفَح الدمعَ يَسْفَحُه سَفْحاً وسُفوحاً فَسَفَح: أَرسله؛ وسَفَح الدمعُ نفسُه سَفَحاناً؛ قال الطرماح:
مُفَجَّعة، لا دَفْعَ للضَّيْم عندها،
سوى سَفَحانِ الدَّمع من كلِّ مَسفَح
ودُموعٌ سَوافِحُ، ودمع سَفُوحٌ سافِحٌ ومَسْفُوح. والسَّفْحُ للدم: كالصَّبّ.
ورجل سَفَّاح للدماء: سَفَّاك.
وسَفَحْتُ دمه: سَفَكته. ويقال: بينهم سِفاحٌ أَي سَفْك للدماء. وفي حديث أَبي هلال: فقتل على رأْس الماء حتى سَفَحَ الدمُ الماءَ؛ جاء تفسيره في الحديث: أَنه غَطَّى الماءَ؛ قال ابن الأَثير: وهذا لا يلائم اللغة لأَن السَّفْحَ الصَّبُّ، فيحتمل أَنه أَراد أَن الدم غلب الماء فاستهلكه، كالإِناء الممتلئ إِذا صُبَّ فيه شيء أَثقل مما فيه فإِنه يخرج مما فيه بقدر ما صُبَّ فيه، فكأَنه من كثرة الدم انْصَبَّ الماء الذي كان في ذلك الموضع فخلفه الدم. وسَفَحْتُ الماءَ: هَرَقْتُه.
والتَّسافُحُ والسِّفاح والمُسافحة: الزنا والفجور؛ وفي التنزيل: مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحين؛ وأَصل ذلك من الصبِّ، تقول: سافَحْته مُسافَحة وسِفاحاً، وهو أَن تقيم امرأَةٌ مع رجل على فجور من غير تزويج صحيح؛ ويقال لابن البَغيِّ: ابنُ المُسافِحةِ؛ وفي الحديث: أَوّلُه سِفاحٌ وآخرُه نِكاح، وهي المرأَة تُسافِحُ رجلاً مدة، فيكون بينهما اجتماع على فجور ثم يتزوّجها بعد ذلك، وكره بعض الصحابة ذلك، وأَجازه أَكثرهم. والمُسافِحة: الفاجرة؛ وقال تعالى: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافِحات؛ وقال أَبو إِسحق: المُسافِحة التي لا تمتنع عن الزنا؛ قال: وسمي الزنا سِفاحاً لأَنه كان عن غير عقد، كأَنه بمنزلة الماء المَسْفوح الذي لا يحبسه شيء؛ وقال غيره: سمي الزنا سفاحاً لأَنه ليس ثَمّ حرمة نكاح ولا عقد تزويج.
وكل واحد منهما سَفَحَ مَنْيَتَه أَي دَفَقَها بلا حرمة أَباحت دَفْقَها؛ ويقال: هو مأْخوذ من سَفَحْت الماء أَي صببته؛ وكان أَهل الجاهلية إِذا خطب الرجل المرأَة، قال: أَنكحيني، فإِذا أَراد الزنا، قال: سافحيني. ورجل سَفَّاحٌ، مِعْطاء، من ذلك، وهو أَيضاً الفصيح. ورجل سَفَّاح أَي قادر على الكلام. والسَّفَّاح: لقب عبد الله بن محمد أَوّل خليفة من بني العباس.
وإِنه لمَسْفُوح العُنُق أَي طويله غليظه.
والسَّفِيحُ: الكساء الغليظ. والسَّفِيحان: جُوالِقانِ كالخُرْج يجعلان على البعير؛ قال:
يَنْجُو، إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان،
نَجاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحان
والسَّفِيحُ: قِدْحٌ من قداح المَيسِر، مما لا نصيب له؛ قال طَرَفَةُ: وجامِلٍ خَوَّعَ من نِيبهِ
زَجْرُ المُعَلَّى، أُصُلاً، والسَّفيحْ
قال اللحياني: السَّفِيحُ الرابعُ من القِداح الغُفْلِ التي ليست لها فروض ولا أَنصباء ولا عليها غُرْم، وإِنما يُثَقَّلُ بها القداح اتقاء التهمة؛ قال اللحياني: يدخل في قداح الميسر قداح يتكثر بها كراهة التهمة، أَولها المُصَدَّر ثم المُضَعَّفُ ثم المَنِيح ثم السَّفِيح، ليس لها غُنْم ولا عليها غُرْم؛ وقال غيره: يقال لكل من عَمِلَ عَمَلاً لا يُجْدي عليه: مُسَفِّحٌ، وقد سَفَّح تَسْفيحاً؛ شبه بالقِدْح السَّفِيح؛ وأَنشد: ولَطالَما أَرَّبْتُ غيرَ مُسَفِّحٍ،
وكَشَفْتُ عن قَمَعِ الذُّرى بحُسامِ
قوله: أَرَّبْتُ أَي أَحكمت، وأَصله من الأُرْبة وهي العُقدة وهي أَيضاً خير نصيب في الميسر؛ وقال ابن مقبل:
ولا تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَرِ
وناقة مسفوحةُ الإِبطِ أَي واسعة الإِبط؛ قال ذو الرمة:
بمَسْفُوحةِ الآباط عُرْيانةِ القَرى،
نِبالٌ تَواليها، رِحابٌ جُنُوبُها
وجمل مَسْفُوح الضلوع: ليس بكَّزِّها؛ وقول الأَعشى:
تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكَثِيبَ، فذا قا
رٍ، فَرَوْضَ القَطا، فذاتَ الرِّئالِ
هو اسم موضع بعينه.

##### Türkçe

**السَّفْحُ**: dağın eni; orada suyun aktığı yer; o, onun yatık enidir; ve denildi: **السَّفْح** dağın aslıdır; ve denildi: o en aşağı çukur yerdir; çoğulu **سُفوح**; **السُّفوحُ** da ayrıca: yumuşak, kaygan kayalar.

Ve **سَفَح** gözyaşını **يَسْفَحُه** **سَفْحاً** ve **سُفوحاً**; sonra **فَسَفَح**: onu salıverdi; ve gözyaşının kendisi **سَفَحاناً** aktı; **الطرماح** dedi:
مُفَجَّعة، لا دَفْعَ للضَّيْم عندها،
سوى سَفَحانِ الدَّمع من كلِّ مَسفَح
Ve **دُموعٌ سَوافِحُ**; ve **دمع سَفُوحٌ سافِحٌ ومَسْفُوح**. Ve **السَّفْحُ** kan için: dökme gibidir.

Ve kanlar için **رجل سَفَّاح**: kan dökücü.

Ve “Onun kanını **سَفَحْتُ**”: onu döktüm. Ve denilir: aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kan dökme. Ve **أَبي هلال** hadîsinde: “Suyun başında öldürdü, ta ki kan suyu **سَفَحَ** etti”; onun açıklaması hadîste geldi: suyu örttüğü; **ابن الأَثير** dedi: Bu, lugate uygun düşmez; çünkü **السَّفْحَ** dökmedir; şu ihtimal edilir: kan suya galip geldi de onu tüketti; dolu kap gibi: içine, içindekinden daha ağır bir şey dökülürse, içine dökülen miktar kadar içindekinden dışarı çıkar; sanki kanın çokluğundan, o yerde bulunan su akıp gitti de onun yerini kan aldı. Ve “Suyu **سَفَحْتُ**”: onu döktüm.

Ve **التَّسافُحُ** ve **السِّفاح** ve **المُسافحة**: zina ve fuhuş; ve tenzîlde: **مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحين**; bunun aslı dökmedendir; dersin ki: onunla **مُسافَحة** ve **سِفاحاً** olarak **سافَحْته**; bu, bir kadının sahih bir nikâh olmaksızın bir erkekle fuhuş üzere birlikte durmasıdır; ve fahişenin oğluna denilir: **ابنُ المُسافِحةِ**; ve hadîste: “Onun evveli **سِفاحٌ**, âhiri **نِكاح**”; o, bir kadının bir erkekle bir müddet **تُسافِحُ** etmesidir; böylece aralarında fuhuş üzere bir birleşme olur, sonra bundan sonra onunla evlenir; sahâbeden bazıları bunu kerih gördü, çoğu ise caiz gördü. Ve **المُسافِحة**: fahişe; ve Allah Teâlâ dedi: **مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافِحات**; ve **أَبو إِسحق** dedi: **المُسافِحة** zinadan kaçınmayan kadındır; dedi ki: zina, **سِفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü akitsiz idi; sanki, hiçbir şeyin hapsetmediği dökülmüş su **المَسْفوح** menzilesindedir; ve başkası dedi: zina **سفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü orada nikâh hürmeti de yoktur, evlendirme akdi de yoktur.

Ve ikisinden her biri menisini **سَفَحَ** etti; yani onu, dökmesini mubah kılan bir hürmet olmaksızın akıttı; ve denilir: “Suyu **سَفَحْتُ**”, yani onu döktüm, sözünden alınmıştır; ve câhiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda: “Beni nikâhla: **أَنكحيني**” derdi; zina istediğinde ise: “Benimle **سافحيني**” derdi.

Ve **رجل سَفَّاحٌ**: çok veren; bundan dolayı; ve o ayrıca fasih olandır. Ve **رجل سَفَّاح**: yani söz söylemeye kâdir. Ve **السَّفَّاح**: **بني العباس**’tan ilk halife olan **عبد الله بن محمد**’in lakabıdır.

Ve şüphesiz o, boynu **لَمَسْفُوح العُنُق**tur; yani onun uzunu, kalını.

Ve **السَّفِيحُ**: kalın örtü. Ve **السَّفِيحان**: iki çuval; **الخُرْج** gibi; deve üzerine konurlar; dedi ki:
يَنْجُو، إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان،
نَجاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحان
Ve **السَّفِيحُ**: **المَيسِر** oklarından bir oktur; kendisine pay olmayanlardandır; **طَرَفَةُ** dedi:
وجامِلٍ خَوَّعَ من نِيبهِ
زَجْرُ المُعَلَّى، أُصُلاً، والسَّفيحْ
**اللحياني** dedi: **السَّفِيحُ**, farzları ve payları olmayan, üzerlerinde tazminat da bulunmayan boş oklardan dördüncüsüdür; ancak, ithamdan sakınmak için oklar onunla ağırlaştırılır; **اللحياني** dedi: **الميسر** oklarına, ithamı kerih görerek çoğaltma için oklar sokulur; ilki **المُصَدَّر** sonra **المُضَعَّفُ** sonra **المَنِيح** sonra **السَّفِيح**; onların kazancı yoktur, üzerlerinde tazminat yoktur; ve başkası dedi: Kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkes için: **مُسَفِّحٌ** denilir; ve **تَسْفيحاً** olarak **سَفَّح** etmiştir; **القِدْح السَّفِيح**e benzetildi; ve şu beyit okundu:
ولَطالَما أَرَّبْتُ غيرَ مُسَفِّحٍ،
وكَشَفْتُ عن قَمَعِ الذُّرى بحُسامِ
Onun sözü: **أَرَّبْتُ** yani sağlamlaştırdım; aslı **الأُرْبة**dendir; o düğümdür; o ayrıca **الميسر**de en hayırlı paydır; ve **ابن مقبل** dedi:
ولا تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَرِ
Ve “koltuk altı **مسفوحةُ الإِبط** olan bir dişi deve”: yani koltuk altı geniş olan; **ذو الرمة** dedi:
بمَسْفُوحةِ الآباط عُرْيانةِ القَرى،
نِبالٌ تَواليها، رِحابٌ جُنُوبُها
Ve “kaburgaları **مَسْفُوح الضلوع** olan bir deve”: yani kaburgaları sıkı değildir; ve **الأَعشى**’nın sözü:
تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكَثِيبَ، فذا قا
رٍ، فَرَوْضَ القَطا، فذاتَ الرِّئالِ
O, belirli bir yerin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ف ح * * سَفْحُ * الجبل بوزن فلس أسفله وسفح الماء هراقه و * سَفَحَ * دمه سفكه وبابهما قطع ورجل * سَفَّاحٌ

##### Türkçe

* س ف ح * * **سَفْحُ** * dağ(ın), **فلس** vezninde, alt tarafıdır; suyun **سفح**’ı onu dökmektir; ve * **سَفَحَ** * kanını: onu akıttı; ikisinin de bâbı **قطع**’tır; ve bir adam * **سَفَّاحٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السفح: ع  ، قال الأعشى:
  ترتعي السفح فالكثيب فذا قـا                      ر فروض القطا فذات الرئال من المجاز: السفح:  عرض الجبل  حيث يسفح فيه الماء، وهو عرضه  المضطجع، أو أصله، أو أسفله، أو الحضيض  ؛ كل ذلك أقوال مذكورة.  ج سفوح  ، بالضم.  وسفح الدم، كمنع: أراقه  وصبه. وسفحت دمه: سفكته. وسفحت الماء: أهرقته. ويقال: بينهم سفاح، أي سفك للدماء. وفي حديث أبي هلال:  فقتل على رأس الماء حتى سفح الدم الماء  . جاء تفسيره في الحديث أنه غطى الماء. قال ابن الأثير: وهذا لا يلائم اللغة، لأن السفح الصب، فيحتمل أنه أراد أن الدم غلب الماء فاستهلكه، كالإناء الممتلئ إذا صب فيه شيء أثقل مما فيه فإنه، يخرج مما فيه بقدر ما صب فيه، فكأنه من كثرة الدم انصب الماء الذي كان في ذلك الموضع، فخلفه الدم. سفح  الدمع: أرسله  يسفحه  سفحا وسفوحا. و  سفح  الدمع  نفسه  سفحا وسفوحا وسفحانا  ، محركة  : انصب  . قال الطرماح:
  مفجعة لا دفع للضيم عـنـدهـا                      سوى سفحان الدمع من كل مسفح

   وهو  دمع  سافح، ج سوافح  ودمع سفوح: سافح، ومسفوح.  والتسافح، والسفاح، والمسافحة  : الزنا و  الفجور  . وفي المصباح: المسافحة: المزاناة، لأن الماء يصب ضائعا. انتهى. وفي التنزيل  محصنين غير مسافحين  قال الزجاج: وأصل ذلك من الصب. تقول: سافحته مسافحة وسفاحا، وهو أن تقيم امرأة مع رجل على الفجور من غير تزويج صحيح. وفي الحديث:  أوله سفاح وآخره نكاح  . وهي المرأة تسافح رجلا مدة، فيكون بينهما اجتماع على فجور، ثم يتزوجها بعد ذلك. وكره بعض الصحابة ذلك، وأجازه أكثرهم قال: وسمي الزنا سفاحا لأنه كان عن غير عقد، كأنه بمنزلة الماء المسفوح الذي لا يحبسه شيء. وقال غيره: سمي الزنا سفاحا لأنه ليس ثم حرمة نكاح ولا عقد تزويج، وكل واحد منهما سفح منيته أي دفقها بلا حرمة أباحت دفقها. وكان أهل الجاهلية، إذا خطب الرجل المرأة قال: أنكحيني، فإذا أراد الزنا قال: سافحيني.  والسفاح، ككتان  : الرجل  المعطاء  ، مشتق من ذلك، هو أيضا الرجل  الفصيح  . ورجل سفاح، أي قادر على الكلام. السفاح: لقب أمير المؤمنين  عبد الله بن محمد  بن علي بن عبد الله بن عباس، رضي الله عنهم،  أول خلفاء بني العباس  ، وآخرهم المستعصم بالله المقتول ظلما، وأخبارهم مشهورة. السفاح  رئيس للعرب  . السفاح:  سيف حميد بن بحدل  ، بالحاء المهملة، على وزن جعفر.  والسفوح  ، بالضم: جمع سفح وهي أيضا  الصخور اللينة  المتزلقة. والسفيح: الكساء الغليظ. و  من المجاز: السفيح أيضا:  قدح من  قداح  الميسر  مما  لا نصيب له  . وقال اللحياني: السفيح: الرابع من القداح الغفل، التي ليست لها فروض ولا أنصباء، ولا عليها غرم، وإنما يثقل بها القداح اتقاء التهمة. وقال في موضع آخر: يدخل في قداح الميسر قداح يتكثر بها كراهة التهمة، أولها المصدر، ثم المضعف، ثم المنيح، ثم السفيح، ليس لها غنم ولا عليها غرم. السفيح:  الجوالق  ، كالخرج يجعل على البعير. قال:
  ينجو إذا ما اضطرب السفيحان
  نجاء هقل جافل بفيحان  والمسفوح: بعير  قد  سفح في الأرض ومد، والواسع، والغليظ  . وإنه لمسفوح العنق، أي طويله غليظه. ومن المجاز: جمل مسفوح الضلوع: ليس بكزها. المسفوح:  فرس صخر بن عمرو ابن الحارث  . من المجاز:  المسفح  كمحدث: يقال لكل  من عمل عملا لا يجدي عليه، وقد سفح تسفيحا  ، شبه بالقدح السفيح، وأنشد:
  ولطالما أربت غير مـسـفـح                      وكشفت عن قمع الذرى بحسام قوله: أربت، أي أحكمت. يقال:  أجروا سفاحا، أي بغير خطر  . من المجاز:  ناقة مسفوحة الإبط  ، أي  واسعته  ، وفي الأساس: واسعتها. قال ذو الرمة:
  بمسفوحة الآباط عريانة القرا                      نبال تواليها رحاب جنوبهـا  والأسفح  ، بالفاء  : الأصلع  لغة في القاف، وسيأتي قريبا. ومما يستدرك عليه: يقال لابن البغي: ابن المسافحة. وقال أبو إسحاق: المسافحة: التي لا تمتنع عن الزنا. وللوادى مسافح: مصاب. ومن المجاز: بينهما سفاح: قتال أو معاقرة.

##### Türkçe

**السفح**: (ع)، el-A‘şâ dedi ki:
  **ترتعي السفح فالكثيب فذا قـا                      ر فروض القطا فذات الرئال**

Mecazdan: **السفح**: dağın eni; suyun onda döküldüğü yer; o, onun yere yatık olan eni, yahut aslı, yahut altı, yahut çukur (en alçak yer); bunların hepsi zikredilmiş sözlerdir. Çoğulu **سفوح**’tur, (sîn’in) ötreli olarak.

Ve **سفح الدم**, **كمنع**: onu akıttı ve döktü. Ve **سفحت دمه**: onu döktüm. Ve **سفحت الماء**: onu döktüm. Ve denilir: aralarında **سفاح** vardır; yani kanların dökülmesi. Ebû Hilâl hadîsinde: “Su başında öldürdü, ta ki kan suyu **سفح** etti.” Onun tefsiri hadîste geldi ki: suyu örttü. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, lugata uygun düşmez; çünkü **السفح** dökmedir. O hâlde muhtemeldir ki o, kanın suya galip gelip onu tüketmesini murad etti; dolu kap, içine içinde olandan daha ağır bir şey döküldüğünde, içine dökülen miktar kadar içindekinden dışarı çıkar; sanki kanın çokluğundan, o yerde bulunan su akıp döküldü de onun yerini kan aldı.

**سفح الدمع**: onu salıverdi; onu **يسفحه**; **سفحا** ve **سفوحا** (olarak). Ve **سفح الدمع نفسه**: **سفحا** ve **سفوحا** ve **سفحانا** (harekeli): aktı. et-Tırmâh dedi ki:
  **مفجعة لا دفع للضيم عـنـدهـا                      سوى سفحان الدمع من كل مسفح**

Ve o, **دمع سافح**tır; çoğulu **سوافح**. Ve **دمع سفوح**: **سافح** ve **مسفوح**. Ve **التسافح** ve **السفاح** ve **المسافحة**: zina ve **الفجور**. Ve el-Misbâh’ta: **المسافحة**: **المزاناة**’dır; çünkü su zayi olarak dökülür. Bitti. Ve tenzîlde: **محصنين غير مسافحين**. ez-Zeccâc dedi ki: Bunun aslı dökmedendir. Dersin ki: **سافحته** **مسافحة** ve **سفاحا**; o, sahih bir nikâh olmaksızın bir kadının bir erkekle fuhuş üzere ikamet etmesidir. Ve hadîste: “Onun evveli **سفاح**, âhiri nikâhtır.” Ve o, bir kadın bir erkekle bir müddet **تسافح** eder; böylece aralarında fuhuş üzere bir birleşme olur; sonra bundan sonra onunla evlenir. Bazı sahâbîler bunu kerih gördü; çoğu ise caiz gördü. Dedi ki: Zina **سفاح** diye adlandırıldı; çünkü akitsiz idi; sanki hiçbir şeyin hapsetmediği dökülmüş su menzilesindedir. Başkası dedi ki: Zina **سفاح** diye adlandırıldı; çünkü orada nikâh hürmeti de evlendirme akdi de yoktur; ikisinin her biri menisini **سفح** etti; yani onu, dökülmesini mubah kılan bir hürmet olmaksızın fışkırttı. Câhiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda: “Beni evlendir” derdi; zina istediğinde: “Benimle **سافحيني**” derdi.

Ve **السفاح** ( **ككتان** ): veren (cömert) adam; bundan türemiştir. O, aynı zamanda fasih adamdır. **رجل سفاح**: yani söz söylemeye kâdir.

**السفاح**: Mü’minlerin emîri **عبد الله بن محمد** بن علي بن عبد الله بن عباس’ın lakabıdır—Allah onlardan razı olsun—; Abbâsîlerin halifelerinin ilki; onların sonu ise zulmen öldürülen el-Musta‘sım bi’llâh’tır; onların haberleri meşhurdur.

**السفاح**: Araplar için bir reîs.

**السفاح**: **حميد بن بحدل**’in kılıcıdır; **بالحاء المهملة**; **جعفر** vezninde.

Ve **السفوح** (ötreli): **سفح**’ın çoğuludur; o, ayrıca kaygan yumuşak kayalardır.

Ve **السفيح**: kalın örtü.

Ve mecazdan: **السفيح** ayrıca: nasibi olmayan **قداح الميسر**’den bir oktur. el-Lihyânî dedi ki: **السفيح**: payları ve hisseleri olmayan, üzerlerinde tazmin (borç) bulunmayan boş okların dördüncüsüdür; ancak töhmeti defetmek için oklar onunla ağırlaştırılır. Başka bir yerde dedi ki: Meysir okları içine, töhmeti kerih görerek çoğaltılan oklar girer; ilki **المصدر**, sonra **المضعف**, sonra **المنيح**, sonra **السفيح**; onların kazancı yoktur ve üzerlerinde borç yoktur.

**السفيح**: deve üzerine yapılan, heybe gibi deveye konulan **الجوالق**. Dedi ki:
  **ينجو إذا ما اضطرب السفيحان**
  **نجاء هقل جافل بفيحان**

Ve **المسفوح**: yerde **سفح** edilmiş ve uzatılmış deve; ve geniş, ve kalın. Ve şüphesiz o, **مسفوح العنق**’tur; yani boynu uzun ve kalındır. Ve mecazdan: **جمل مسفوح الضلوع**: kaburgaları dar (sıkı) değildir.

**المسفوح**: **صخر بن عمرو ابن الحارث**’in atıdır.

Mecazdan: **المسفح** ( **كمحدث** ): kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkes için söylenir; ve o, **تسفيحا** olarak **سفح** etmiştir; **القدح السفيح**’e benzetilmiştir. Ve şu beyit okunmuştur:
  **ولطالما أربت غير مـسـفـح                      وكشفت عن قمع الذرى بحسام**

Sözü: **أربت**; yani sağlamlaştırdım. Denilir: **أجروا سفاحا**; yani tehlike olmaksızın.

Mecazdan: **ناقة مسفوحة الإبط**: yani koltuk altı geniş olanı. Ve el-Esâs’ta: koltuk altı geniş olanı. Zû’r-Rumme dedi ki:
  **بمسفوحة الآباط عريانة القرا                      نبال تواليها رحاب جنوبهـا**

Ve **الأسفح** (fâ ile): kel (saçı dökülmüş); **القاف**’ta bir lugattır; yakında gelecektir.

Ve ona ilâve olarak: fahişenin oğluna **ابن المسافحة** denilir. Ebû İshâk dedi ki: **المسافحة**: zinadan kaçınmayan kadındır. Ve vadi için **مسافح**: isabet alan (vurulmuş). Ve mecazdan: aralarında **سفاح**: savaşma yahut birbirini yaralama.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَفَحَ
1 سَفَحَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَفَحَ , (Msb, K,) inf. n. سَفْحٌ, (Msb,) [and app. سُفُوحٌ also, mentioned in what follows,] He poured out, or forth, water: (S, A:) and he shed blood, (S, A, Msb, K,) the blood of another; (S, A;) and tears; (Msb, K;) inf. n. as above, and سُفُوحٌ: (K:) or سَفَحَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا [the eye shed its tears]. (A.) The saying, in a trad., فَقَتَلَ عَلَىرَأْسِ المَآءِ حَتَّى سَفَحَ الدَّمُ المَآءَ has been explained as meaning [And he slew at the head of the water so that] the blood covered the water: but IAth says that this is not consistent with the language; for سَفْحٌ signifies the act of “ pouring out, or forth; ” and that the meaning may therefore be, that the blood made the water to pour forth; like as when, into a full vessel, something heavier than what is in it is poured; for in this case there comes forth from it as much as has been poured into it. (TA.) ― -b2- سُفِحَ فِى الأَرضِ (assumed tropical:) [He was stretched, or extended, upon the ground], said of a camel. (K.) -A2- The verb is also used intransitively; you say, سَفَحَ المَآءُ, (Msb,) and الدَّمْعُ, inf. n. سُفُوحٌ and سَفَحَانٌ (O, K) and سَفْحٌ, (K,) The water, (Msb,) and the tears, (O, K,) poured out, or forth. (O, Msb, K.)

سفّح
2 سفّح ذ , inf. n. تَسْفِيحٌ, (assumed tropical:) He did a deed that profited him not; (K;) likened to the arrow called السَّفِح. (TA.)

3 سَاْفَحَ [سافحهُ, inf. n. سِفَاحٌ, and perhaps مُسَافَحَةٌ also, He contended with him in the shedding of blood.] You say, بَيْنَهُمْ سِفَاحٌ Between them is a shedding of blood. (TA.) ― -b2- And [hence,] بَيْنَهُمَا سِفَاحٌ (tropical:) Between them two is a contending in fight: or, in hocking [of camels] (مُعَاقَرَة). (A, TA.) ― -b3- And سِفَاحٌ and مُسَافَحَةٌ also signify (tropical:) The committing fornication with another; (S, A, Msb, K;) لِأَنَّ المَآءَ يُصَبُّ ضَائِعًا; (Msb;) as also ↓ تَسَافُحٌ [which is said of more than one pair]. (K.) You say, سَافَحَهَا (tropical:) He committed fornication with her. (A, Msb.) And سَافَحَتْةُ (tropical:) She committed fornication with him: (L:) or she abode with him in the practice of fornication. (TA.) [In all the copies of the S that I have been able to consult, three in number, I find سَافَحَهُ.] And فِى النِكَاحِ غُنْيَةٌ عَنِ السِفَاحِ (tropical:) [In marriage is that which renders one in no need of fornication]. (A, Msb.) In the Time of Ignorance, when a man demanded a woman in marriage, he said, اِنْكِحِينِى; and when he desired fornication, he said, سَافِحِينِى. (TA.)

أَجْرَوْا اـِسْفَاحًا
4 أَجْرَوْا اـِسْفَاحًا ذ (assumed tropical:) They made [horses] to run without a wager. (K.) [App., like 2, from السَّفِيحُ, the arrow thus called.]

[ 5 تَسَفَّحَ تسفّحaccord. to Freytag, signifies It was, or became, poured out, or forth: but he names no authority for this.]

تسافحوا الدِمَآءَ
6 تسافحوا الدِمَآءَ ذ [They mutually shed blood; lit., bloods]. (A.) ― -b2- See also 3.

سَفْحٌ
سَفْحٌ ذ The base, foot, bottom, or lowest or lower part, (أَصْل, K, or أَسْفَل, S, A, K,) of a mountain, (S, A, K,) which is the part whereinto is poured (يُسْفَحُ) the water [from the parts above]; i. e. the part where the side thereof rests upon the ground: (S: [as also صَفْحٌ:]) or the [part called] عَرْض thereof, [see this word,] that rests its side upon the ground: or the حَضِيض [app. as meaning the low ground at, or by, the base, or foot,] thereof: (K:) or the spreading part thereof: (A: [there said to be in this sense tropical; but why, I see not:]) or the face thereof: (Msb:) or the lowest, or lower, part thereof, where it is rugged: (Ham p. 80:) pl. سُفُوحٌ. (K.) ― -b2- [The pl.] سُفُوحٌ also signifies Rocks that are soft, or smooth, (K, TA,) and slippery. (TA.)

سَفُوحٌ
سَفُوحٌ ذ : see سَافِحٌ. You say جَفْنٌ سَفُوحٌ [An eyelid shedding copious tears]. (A.)

سَفِيحٌ
سَفِيحٌ ذ A sack; syn. جُوَالِقٌ: (K:) سَفِيحَانِ signifies a pair of sacks which are placed (S, L) upon a camel, (L,) like the خُرْج. (S, L.) ― -b2- And A thick, or coarse, [garment of the kind called] كِسَآء. (O, K.) ― -b3- السَّفِيحُ [incorrectly written by Freytag سَفِيحة, as on the authority of the S,] is the name of An arrow used in the game called المَيْسِر, to which no portion pertains: (S, A, * K:) it is the fourth of the arrows to which the term غُفْل is applied, which have no notches, and to which is assigned no portion and no fine; these being added only to give additional weight to the collection of arrows from fear of occasioning suspicion [of foul play]: the first of them is called المُصَدَّرُ; the next, المُضَعَّفُ; the next, المَنِيحُ; and the next, السَّفِيحُ. (Lh, TA.) ― -b4- See also مُسَافِحٌ.

سَفَّاحٌ
سَفَّاحٌ ذ A shedder of much blood. (A.) [Hence,] السَّفَّاحُ is the name of A sword of Homeyd Ibn-Bahdal. (K.) ― -b2- [Hence also,] (assumed tropical:) A giver of many gifts; or one who gives much. (K.) ― -b3- And (assumed tropical:) Chaste [or rather fluent or eloquent] in speech; syn. فَصِيحٌ: (K:) or possessing ability for speech. (S.)

سَافِحٌ
سَافِحٌ ذ Pouring out, or forth; (O, L, Msb, K;) applied to water, (A, Msb,) [and blood,] and tears (دَمْعٌ): (O, L, K:) [accord. to some, unacquainted with the intrans. verb سَفَحَ, a possessive epithet, i. e.] meaning ذُو سَفْحٍ: (Ham p. 709:) syn. with ↓ سَفُوحٌ, [or rather this is an intensive epithet,] and ↓ مَسْفُوحٌ also is syn. with سَفُوحٌ; (TA;) or [rather] signifies poured out, or forth; (A, * L, Msb;) and is applied to water, (A, Msb,) and tears (دَمْعٌ). (L.)

أَسْفَحُ
أَسْفَحُ ذ (assumed tropical:) Bald in the fore part of the head; (K;) as also أَسْقَحُ (TA) [and أَصْقَحُ].

مَسْفَحٌ
[ مَسْفَحٌ ذ A place where water is poured out, or forth; and where blood, and tears, are shed: pl. مَسَافِحُ.] One says, لِلْوَادِى مَسَافِحُ The valley has places where it pours out, or forth. (A, TA.)

مُسَفِحٌ
مُسَفِحٌ ذ (assumed tropical:) One who does a deed that profits him not. (K. [See 2.])

مَسْفُوحٌ
مَسْفُوحٌ ذ : see سَافِحٌ. ― -b2- [Hence,] applied to a camel, it means قَدْ سُفِحَ فِى الأَرْضِ وَمُدَّ (assumed tropical:) [Stretched, or extended, upon the ground; وَمُدَّ being an explicative adjunct]. (K.) ― -b3- (assumed tropical:) Wide. (K.) You say نَاقَةٌ مَسْفُوحَةُ الاـِبْطِ (tropical:) A she-camel wide in the arm-pit. (A, K.) And جَمَلٌ مَسْفُوحُ الضُّلُوعِ (tropical:) A camel [wide i. e.] not contracted in the ribs. (A, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) Thick, coarse, or big. (K.) ― -b5- You say also, اـِنَّهُ لَمَسْفُوحُ العُنُقِ, meaning (assumed tropical:) Verily he is long, and thick, coarse, or big, in the neck. (TA.) ― -b6- And المَسْفُوحُ is the name of (assumed tropical:) A horse of Sakhr Ibn-'Amr Ibn-El-Hلrith. (K.)

مُسَافِحٌ
مُسَافِحٌ ذ (assumed tropical:) A fornicator. (TA.) And مُسَافِحَةٌ (assumed tropical:) A fornicatress; (TA;) a woman who does not abstain from fornication. (Aboo-Is-hلk, TA.) اِبْنُ مُسَافِحَةٍ means (assumed tropical:) A son of a fornicatress; (TA;) and [in like manner] ↓ سَفِيحٌ a son who is the offspring of fornication. (Sgh, TA in art. عرض.)

##### Türkçe

سَفَحَ
1 **سَفَحَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **سَفَحَ** , (Msb, K,) mastarı **سَفْحٌ**, (Msb,) [ve görünüşe göre **سُفُوحٌ** da; aşağıda anılacaktır,] suyu döktü yahut akıttı: (S, A:) ve kanı akıttı, (S, A, Msb, K,) başkasının kanını; (S, A;) ve gözyaşını; (Msb, K;) mastarı yukarıdaki gibidir, ve **سُفُوحٌ**: (K:) yahut **سَفَحَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا** [göz, gözyaşını akıttı]. (A.) Bir rivayetteki söz, **فَقَتَلَ عَلَىرَأْسِ المَآءِ حَتَّى سَفَحَ الدَّمُ المَآءَ** şöyle açıklanmıştır: [Suyun başında öldürdü de] kan suyu örttü: fakat IAth der ki bu, dil ile tutarlı değildir; çünkü **سَفْحٌ** “dökme yahut akıtma” fiilini ifade eder; buna göre mânâ şu olabilir: kan, suyu akıttı; tıpkı dolu bir kaba, içindekinden daha ağır bir şey döküldüğünde olduğu gibi; zira bu durumda, içine dökülen kadar ondan dışarı çıkar. (TA.) ― -b2- **سُفِحَ فِى الأَرضِ** (mecaz kabul edilerek:) [yere serildi yahut yere uzatıldı], deve hakkında söylenir. (K.) -A2- Fiil geçişsiz olarak da kullanılır; dersin ki, **سَفَحَ المَآءُ**, (Msb,) ve **الدَّمْعُ**, mastarı **سُفُوحٌ** ve **سَفَحَانٌ** (O, K) ve **سَفْحٌ**, (K,) su, (Msb,) ve gözyaşları, (O, K,) döküldü yahut aktı. (O, Msb, K.)

سفّح
2 **سفّح** ذ , mastarı **تَسْفِيحٌ**, (mecaz kabul edilerek:) kendisine fayda vermeyen bir iş yaptı; (K;) **السَّفِح** denilen oka benzetilmiştir. (TA.)

3 **سَاْفَحَ** [**سافحهُ**, mastarı **سِفَاحٌ**, ve belki **مُسَافَحَةٌ** da, onunla kan dökmede çekişti.] Dersin ki, **بَيْنَهُمْ سِفَاحٌ** Aralarında kan dökme vardır. (TA.) ― -b2- Ve [buradan,] **بَيْنَهُمَا سِفَاحٌ** (mecaz:) İkisi arasında savaşta çekişme vardır: yahut [develerin] ayaklarını kesmede ( **مُعَاقَرَة** ). (A, TA.) ― -b3- Ve **سِفَاحٌ** ve **مُسَافَحَةٌ** dahi (mecaz:) başkasıyla zina etmeyi ifade eder; (S, A, Msb, K;) çünkü su boşa dökülür; (Msb;) bunun gibi ↓ **تَسَافُحٌ** da [birden çok çift hakkında söylenir]. (K.) Dersin ki, **سَافَحَهَا** (mecaz:) onunla zina etti. (A, Msb.) Ve **سَافَحَتْةُ** (mecaz:) onunla zina etti: (L:) yahut zina üzere onunla birlikte kaldı. (TA.) [S’nin danışabildiğim bütün nüshalarında, üç adet, **سَافَحَهُ** buluyorum.] Ve **فِى النِكَاحِ غُنْيَةٌ عَنِ السِفَاحِ** (mecaz:) [Nikâhta, zinaya ihtiyaç bırakmayan şey vardır]. (A, Msb.) Câhiliye zamanında, bir adam bir kadını nikâhta istediğinde, **اِنْكِحِينِى** derdi; zina istediğinde ise, **سَافِحِينِى** derdi. (TA.)

أَجْرَوْا اـِسْفَاحًا
4 **أَجْرَوْا اـِسْفَاحًا** ذ (mecaz kabul edilerek:) [atları] bahissiz koşturdular. (K.) [Görünüşe göre, 2 gibi, **السَّفِيحُ** den, bu adla anılan oktan.]

[ 5 **تَسَفَّحَ** **تسفّح** Freytag’a göre “döküldü yahut aktı” demektir: fakat bunun için hiçbir kaynak zikretmez.]

تسافحوا الدِمَآءَ
6 **تسافحوا الدِمَآءَ** ذ [karşılıklı kan döktüler; lafzen, kanlar]. (A.) ― -b2- 3’e de bak.

سَفْحٌ
**سَفْحٌ** ذ Bir dağın, (S, A, K,) tabanı, eteği, dibi, yahut en alt ya da daha alt kısmı, (**أَصْل**, K, yahut **أَسْفَل**, S, A, K,) ki orası, yukarıdaki kısımlardan suyun içine döküldüğü ( **يُسْفَحُ** ) yerdir; yani, yanının yere dayandığı kısım: (S: [**صَفْحٌ** da böyledir:]) yahut onun [**عَرْض** denilen] kısmı, [bu kelimeye bak,] yanını yere dayayan: yahut onun **حَضِيض**’i [görünüşe göre, tabanında yahut eteğinde bulunan alçak yer mânâsıyla]: (K:) yahut onun yayılan kısmı: (A: [orada bu mânâda mecaz olduğu söylenmiştir; fakat niçin, görmüyorum:]) yahut onun yüzü: (Msb:) yahut onun en alt ya da daha alt kısmı, engebeli olduğu yer: (Ham s. 80:) çoğulu **سُفُوحٌ**. (K.) ― -b2- [Çoğul] **سُفُوحٌ** ayrıca yumuşak yahut pürüzsüz, (K, TA,) ve kaygan kayaları ifade eder. (TA.)

سَفُوحٌ
**سَفُوحٌ** ذ : **سَافِحٌ**’e bak. Dersin ki **جَفْنٌ سَفُوحٌ** [çok gözyaşı akıtan bir göz kapağı]. (A.)

سَفِيحٌ
**سَفِيحٌ** ذ Bir çuval; eşanlamlısı **جُوَالِقٌ**: (K:) **سَفِيحَانِ** iki çuvalı ifade eder; (S, L) deve üzerine, (L,) **خُرْج** gibi konur. (S, L.) ― -b2- Ve kalın yahut kaba, [**كِسَآء** denilen türden] bir giysi. (O, K.) ― -b3- **السَّفِيحُ** [Freytag’ın, S’ye dayanarak, yanlış biçimde **سَفِيحة** yazdığı,] **المَيْسِر** denilen oyunda kullanılan, kendisine hiçbir pay düşmeyen bir okun adıdır: (S, A, * K:) o, **غُفْل** teriminin uygulandığı, çentikleri olmayan ve kendilerine ne pay ne de ceza tayin edilen okların dördüncüsüdür; bunlar, hile şüphesi doğurmaktan korkarak oklar topluluğuna ilave ağırlık vermek için eklenir; bunların ilki **المُصَدَّرُ** diye adlandırılır; sonra **المُضَعَّفُ**; sonra **المَنِيحُ**; sonra **السَّفِيحُ**. (Lh, TA.) ― -b4- **مُسَافِحٌ**’e de bak.

سَفَّاحٌ
**سَفَّاحٌ** ذ Çok kan döken. (A.) [Buradan,] **السَّفَّاحُ**, Homeyd Ibn-Bahdal’ın bir kılıcının adıdır. (K.) ― -b2- [Buradan ayrıca,] (mecaz kabul edilerek:) çok hediye veren; yahut çok veren kimse. (K.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) sözde iffetli [daha doğrusu akıcı yahut beliğ]; eşanlamlısı **فَصِيحٌ**: (K:) yahut konuşma kabiliyetine sahip. (S.)

سَافِحٌ
**سَافِحٌ** ذ Döken yahut akıtan; (O, L, Msb, K;) suya, (A, Msb,) [ve kana,] ve gözyaşına ( **دَمْعٌ** ) uygulanır: (O, L, K:) [bazılarına göre, geçişsiz **سَفَحَ** fiilini bilmeyenlere göre, sahiplik sıfatı, yani] **ذُو سَفْحٍ** mânâsında: (Ham s. 709:) ↓ **سَفُوحٌ** ile eşanlamlıdır, [daha doğrusu bu, mübalağa sıfatıdır,] ve ↓ **مَسْفُوحٌ** da **سَفُوحٌ** ile eşanlamlıdır; (TA;) yahut [daha doğrusu] dökülmüş yahut akıtılmış demektir; (A, * L, Msb;) suya, (A, Msb,) ve gözyaşına ( **دَمْعٌ** ) uygulanır. (L.)

أَسْفَحُ
**أَسْفَحُ** ذ (mecaz kabul edilerek:) başın ön kısmında kel; (K;) **أَسْقَحُ** (TA) [ve **أَصْقَحُ**] gibi.

مَسْفَحٌ
[ **مَسْفَحٌ** ذ Suyun döküldüğü yahut aktığı yer; ve kanın ve gözyaşlarının akıtıldığı yer: çoğulu **مَسَافِحُ**.] Denir ki, **لِلْوَادِى مَسَافِحُ** Vâdinin, döküp akıttığı yerleri vardır. (A, TA.)

مُسَفِحٌ
**مُسَفِحٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) kendisine fayda vermeyen bir iş yapan kimse. (K. [2’ye bak.])

مَسْفُوحٌ
**مَسْفُوحٌ** ذ : **سَافِحٌ**’e bak. ― -b2- [Buradan,] deveye uygulanınca, **قَدْ سُفِحَ فِى الأَرْضِ وَمُدَّ** (mecaz kabul edilerek:) [yere serilmiş ve uzatılmış; **وَمُدَّ** açıklayıcı bir ektir] demektir. (K.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) geniş. (K.) Dersin ki **نَاقَةٌ مَسْفُوحَةُ الاـِبْطِ** (mecaz:) koltuk altı geniş bir dişi deve. (A, K.) Ve **جَمَلٌ مَسْفُوحُ الضُّلُوعِ** (mecaz:) kaburgaları [geniş yani] büzülmemiş bir deve. (A, TA.) ― -b4- (mecaz kabul edilerek:) kalın, kaba, yahut iri. (K.) ― -b5- Yine dersin ki, **اـِنَّهُ لَمَسْفُوحُ العُنُقِ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) gerçekten o, boyunda uzun ve kalın, kaba, yahut iridir. (TA.) ― -b6- Ve **المَسْفُوحُ**, (mecaz kabul edilerek:) Sakhr Ibn-‘Amr Ibn-El-Hلrith’in bir atının adıdır. (K.)

مُسَافِحٌ
**مُسَافِحٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) zina eden. (TA.) Ve **مُسَافِحَةٌ** (mecaz kabul edilerek:) zina eden kadın; (TA;) zinadan sakınmayan kadın. (Aboo-Is-hلk, TA.) **اِبْنُ مُسَافِحَةٍ** (mecaz kabul edilerek:) zina eden bir kadının oğlu demektir; (TA;) ve [aynı şekilde] ↓ **سَفِيحٌ**, zinanın nesli olan bir oğul. (Sgh, TA, md. عرض.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَفَحَ
سَفَحَ A ( n. ac. سَفْح 1 ,  سُفُوْح 27 ),
a.  Shed; poured out.

b.  ( n. ac. سَفْح 1 ,  سُفُوْح 27 ,  سَفَحَاْن 36 ), Flowed, poured out; was shed.

سَفَّحَ
سَفَّحَ II ,
a.  Worked without profit.

سَاْفَحَ
سَاْفَحَ III ,
a.  Was debauched; committed debauchery.

b.  Contended with in shedding blood.

تَسَفَّحَ
تَسَفَّحَ V ,
a.  Was poured out, flowed.

تَسَاْفَحَ
تَسَاْفَحَ VI ,
a.  see III .

سَفْح
سَفْح 1 , ( pl. سُفُوْح 27 ),
a.  Base, foot of a mountain.

سَاْفِح
سَاْفِح 21 ,
a.  Pouring forth.

سِفَاْح
سِفَاْح 23 ,
a.  Debauchery, fornication.

سَفِيْح
سَفِيْح 25 ,
a.  Large sack.

b.  Coarse clothing.

سَفَّاْح
سَفَّاْح 28 ,,
a.  Shedder of blood.

b.  Generous.

c.  Eloquent, fluent.

سَاْفَحَ
N. Ag. سَاْفَحَ III ,
a.  Debauchee, rake, profligate, libertine; fornicator.

##### Türkçe

**سَفَحَ**
**سَفَحَ** A ( n. ac. **سَفْح** 1 ,  **سُفُوْح** 27 ),
a. Döktü; akıttı.

b. ( n. ac. **سَفْح** 1 ,  **سُفُوْح** 27 ,  **سَفَحَاْن** 36 ), Aktı, döküldü; döküldü (kan vb.); akıtıldı.

**سَفَّحَ**
**سَفَّحَ** II ,
a. Kâr olmaksızın çalıştı.

**سَاْفَحَ**
**سَاْفَحَ** III ,
a. Fuhşa daldı; fuhuş işledi.

b. Kan dökmede çekişti.

**تَسَفَّحَ**
**تَسَفَّحَ** V ,
a. Döküldü, aktı.

**تَسَاْفَحَ**
**تَسَاْفَحَ** VI ,
a. III’e bak.

**سَفْح**
**سَفْح** 1 , ( pl. **سُفُوْح** 27 ),
a. Bir dağın dibi, eteği.

**سَاْفِح**
**سَاْفِح** 21 ,
a. Akıtan.

**سِفَاْح**
**سِفَاْح** 23 ,
a. Fuhuş, zina.

**سَفِيْح**
**سَفِيْح** 25 ,
a. Büyük çuval.

b. Kaba giysi.

**سَفَّاْح**
**سَفَّاْح** 28 ,,
a. Kan dökücü.

b. Cömert.

c. Fasih, akıcı.

**سَاْفَحَ**
N. Ag. **سَاْفَحَ** III ,
a. Fuhşa düşkün, zampara, sefih, libertin; zina eden.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سفح
سَفَحَ - يَسْفَحُ - مَسْفُوْح - سَافَحَ - يُسَافِحُ - مُسَافِح - مُسَافِحِين - مُسَافِحَة - مُسَافِحَات
سَفَحَ  - يَسْفَحُ + كائن + شيئاً: يُخْرِجُ الشيء من مكمنه ومخبأه ويَعْرِضُه، ويجعله مباحاً لكل من يرغب به
مَسْفُوْح: اسم مفعول من " سَفَحَ - يَسْفَحُ ": الشيء الذي خرج من مخبأه ومكمنه
﴿دما مسفوحا﴾ دما خرج من مكمنه، وانفصل عن أصله ومستودعه
سَافَحَ - يُسَافِحُ: على وزن " فاعـَلَ" من " سَفَحَ - يَسْفَحُ ": ضد "أحصن": يتبادل مع آخر فعل " سَفَحَ - يَسْفَحُ ":  يتبادل مع آخر إخراج المُخَبَّأ والمستور من مكمنه: يتبادل مع آخر فعل إظهار غير الظاهر عادة، كناية عمن يتبادلون جعل زينتهم وعوراتهم وفروجهم ظاهرة ومباحة
مُسَافِح: اسم فاعل من " سَافَحَ - يُسَافِحُ ": من يتبادل مع آخر فعل إظهار غير الظاهر عادة، كناية عمن يتبادلون جعل زينتهم وعوراتهم وفروجهم ظاهرة ومباحة لكل من يرغب
مُسافِحِيْن: جمع " مُسَافِح"
مُسَافِحَة: مؤنث" مُسَافِح"
مُسَافِحَات: جمع " مُسَافِحَة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج  المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي:
سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ - يَنْشُرُ، فَضَحَ - يَفْضَحُ، عَرَضَ - يَعْرِضً، جَهَرَ - يَجْهَرُ
ملاحظة: فعل" سَافَحَ - يُسَافِحُ " هو ضد أحصن
أَحْصَنَ - أحصنت: يجعل لشيئ ما قيمة وأهمية شديدة فيحفظه بطريقة آمنة ومحروسة، بعيداً عن الناس والعوامل الضارة. (يحصن جسده أو مؤونته أو فرجه)
مُحْصَنٌ - مُحْصَنَةٌ - المحصنات: الذكر أو الأنثى (البكر أو المتزوجة) المحروسون بعيداً عن الأغراب من الرجال الذين قد يسيئوا إلى سمعتهم وشرفهم (يقترب المعنى من العرف الشائع لمعنى رجل شريف أو إمرأة شريفة)
مسفوح - مسفوحا
 	﴿قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)﴾ الأنعام
مسافح - مسافحين - مسافحات
 ﴿والمحصنات من النساء إلا ما ملكت أيمانكم كتاب الله عليكم وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين فما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن فريضة ولا جناح عليكم فيما تراضيتم به من بعد الفريضة إن الله كان عليما حكيما(24)﴾ النساء ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهم والمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [سفح] س ف ح: سَفْحُ الجبل بوزن فلس أسفله وسفح الماء هراقه و سَفَحَ دمه سفكه وبابهما قطع ورجل سَفَّاحٌ
ملخص اللسان
1.     السَّفْحُ: عُرْضُ الجبل حيث يَسْفَحُ فيه الماءُ، وهو عُرْضُه  المضطجِعُ
2.     وسَفَح الدمعَ يَسْفَحُه سَفْحاً وسُفوحاً فَسَفَح: أَرسله
3.     والسَّفْحُ للدم:كالصَّبّ.ورجل سَفَّاح للدماء: سَفَّاك.وسَفَحْتُ دمه: سَفَكته. ويقال: بينهم سِفاحٌ أَي سَفْك للدماء.
4.     وسَفَحْتُ الماءَ: هَرَقْتُه.والتَّسافُحُ والسِّفاح والمُسافحة: الزنا والفجور
5.     وسمي الزنا سِفاحاً لأَنه كان عن غير  عقد، كأَنه بمنزلة الماء المَسْفوح الذي لا يحبسه شيء
لسان العرب
● -   سفح: السَّفْحُ: عُرْضُ الجبل حيث يَسْفَحُ فيه الماءُ، وهو عُرْضُه  المضطجِعُ؛ وقيل: السَّفْح أَصل الجبل؛ وقيل: هو الحضيض الأَسفل، والجمع  سُفوح؛ والسُّفوحُ أَيضاً: الصخور اللينة المتزلقة.  وسَفَح الدمعَ يَسْفَحُه سَفْحاً وسُفوحاً فَسَفَح: أَرسله؛ وسَفَح  الدمعُ نفسُه سَفَحاناً؛ قال الطرماح:  مُفَجَّعة، لا دَفْعَ للضَّيْم عندها،  سوى سَفَحانِ الدَّمع من كلِّ مَسفَح  ودُموعٌ سَوافِحُ، ودمع سَفُوحٌ سافِحٌ ومَسْفُوح. والسَّفْحُ للدم:  كالصَّبّ.  ورجل سَفَّاح للدماء: سَفَّاك.  وسَفَحْتُ دمه: سَفَكته. ويقال: بينهم سِفاحٌ أَي سَفْك للدماء. وفي  حديث أَبي هلال: فقتل على رأْس الماء حتى سَفَحَ الدمُ الماءَ؛ جاء تفسيره  في الحديث: أَنه غَطَّى الماءَ؛ قال ابن الأَثير: وهذا لا يلائم اللغة  لأَن السَّفْحَ الصَّبُّ، فيحتمل أَنه أَراد أَن الدم غلب الماء فاستهلكه،  كالإِناء الممتلئ إِذا صُبَّ فيه شيء أَثقل مما فيه فإِنه يخرج مما فيه  بقدر ما صُبَّ فيه، فكأَنه من كثرة الدم انْصَبَّ الماء الذي كان في ذلك  الموضع فخلفه الدم. وسَفَحْتُ الماءَ: هَرَقْتُه.  والتَّسافُحُ والسِّفاح والمُسافحة: الزنا والفجور؛ وفي التنزيل:  مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحين؛ وأَصل ذلك من الصبِّ، تقول: سافَحْته مُسافَحة  وسِفاحاً، وهو أَن تقيم امرأَةٌ مع رجل على فجور من غير تزويج صحيح؛ ويقال  لابن البَغيِّ: ابنُ المُسافِحةِ؛ وفي الحديث: أَوّلُه سِفاحٌ وآخرُه  نِكاح، وهي المرأَة تُسافِحُ رجلاً مدة، فيكون بينهما اجتماع على فجور ثم  يتزوّجها بعد ذلك، وكره بعض الصحابة ذلك، وأَجازه أَكثرهم. والمُسافِحة:  الفاجرة؛ وقال تعالى: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافِحات؛ وقال أَبو إِسحق:  المُسافِحة التي لا تمتنع عن الزنا؛ قال: وسمي الزنا سِفاحاً لأَنه كان عن غير  عقد، كأَنه بمنزلة الماء المَسْفوح الذي لا يحبسه شيء؛ وقال غيره: سمي الزنا  سفاحاً لأَنه ليس ثَمّ حرمة نكاح ولا عقد تزويج.  وكل واحد منهما سَفَحَ مَنْيَتَه أَي دَفَقَها بلا حرمة أَباحت  دَفْقَها؛ ويقال: هو مأْخوذ من سَفَحْت الماء أَي صببته؛ وكان أَهل الجاهلية إِذا  خطب الرجل المرأَة، قال: أَنكحيني، فإِذا أَراد الزنا، قال: سافحيني.  ورجل سَفَّاحٌ، مِعْطاء، من ذلك، وهو أَيضاً الفصيح. ورجل سَفَّاح أَي قادر  على الكلام. والسَّفَّاح: لقب عبد الله بن محمد أَوّل خليفة من بني  العباس.  وإِنه لمَسْفُوح العُنُق أَي طويله غليظه.  والسَّفِيحُ: الكساء الغليظ. والسَّفِيحان: جُوالِقانِ كالخُرْج يجعلان  على البعير؛ قال:  يَنْجُو، إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان،  نَجاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحان  والسَّفِيحُ: قِدْحٌ من قداح المَيسِر، مما لا نصيب له؛ قال طَرَفَةُ:  وجامِلٍ خَوَّعَ من نِيبهِ  زَجْرُ المُعَلَّى، أُصُلاً، والسَّفيحْ  قال اللحياني: السَّفِيحُ الرابعُ من القِداح الغُفْلِ التي ليست لها  فروض ولا أَنصباء ولا عليها غُرْم، وإِنما يُثَقَّلُ بها القداح اتقاء  التهمة؛ قال اللحياني: يدخل في قداح الميسر قداح يتكثر بها كراهة التهمة،  أَولها المُصَدَّر ثم المُضَعَّفُ ثم المَنِيح ثم السَّفِيح، ليس لها غُنْم  ولا عليها غُرْم؛ وقال غيره: يقال لكل من عَمِلَ عَمَلاً لا يُجْدي عليه:  مُسَفِّحٌ، وقد سَفَّح تَسْفيحاً؛ شبه بالقِدْح السَّفِيح؛ وأَنشد:  ولَطالَما أَرَّبْتُ غيرَ مُسَفِّحٍ،  وكَشَفْتُ عن قَمَعِ الذُّرى بحُسامِ  قوله: أَرَّبْتُ أَي أَحكمت، وأَصله من الأُرْبة وهي العُقدة وهي أَيضاً  خير نصيب في الميسر؛ وقال ابن مقبل:  ولا تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَرِ  وناقة مسفوحةُ الإِبطِ أَي واسعة الإِبط؛ قال ذو الرمة:  بمَسْفُوحةِ الآباط عُرْيانةِ القَرى،  نِبالٌ تَواليها، رِحابٌ جُنُوبُها  وجمل مَسْفُوح الضلوع: ليس بكَّزِّها؛ وقول الأَعشى:  تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكَثِيبَ، فذا قا  رٍ، فَرَوْضَ القَطا، فذاتَ الرِّئالِ  هو اسم موضع بعينه.
مقاييس اللغة:
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
القاموس المحيط:
السَّفْحُ ع، وعُرْضُ الجَبَلِ المُضْطَجِعِ، أو أصْلُه، أو أسْفَلُه، أو الحَضيضُ، ج سُفوحٌ. وسَفَحَ الدَّمَ، كمَنَعَ أراقَه، والدَّمْعَ أرْسَلَهُ سَفْحاً وسُفوحاً، والدَّمْعُ سَفحاً وسُفوحاً وسفَحاناً انْصَبَّ، وهو سافِحٌ، ج سَوافِحُ. والتَّسافُحُ والسِّفاحُ والمُسافَحَةُ الفُجورُ. والسَّفَّاحُ، ككَتَّانٍ المِعْطاءُ، والفَصيحُ، وعبدُ اللّهِ بنُ محمدٍ أوَّلُ خُلفاءِ بني العباس، ورئيسٌ للعَرَبِ، وسيفُ حُمَيْدِ بنِ بَحْدَلٍ. والسُّفوحُ الصُّخور اللَّيِّنَةُ. والسَّفيحُ الكِساءُ الغليظُ، وقِدْحٌ من المَيْسِرِ لا نَصيب له، والجُوالِقُ. والمَسْفوحُ بَعيرٌ سُفِحَ في الأرضِ ومُدَّ، والواسِعُ، والغليظُ، وفرسُ صَخْرِ بنِ عَمْرِو بنِ الحارِثِ. والمُسَفِّحُ من عَملَ عَمَلاً لا يُجْدي عليه، وقد سَفَّحَ تَسْفيحاً. وأجْرَوْا سِفاحاً أي بغير خَطَرٍ. وناقةٌ مَسْفوحةُ الْإِبْطِ واسِعَتُهُ. والْأَسْفَحُ، الْأَصْلَعُ.
تاج العروس:
سفح
" السَّفْح : ع " قال الأَعشى :
تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكثيبَ فذَا قا ... رٍ فَرَوْضَ القَطَا فذَاتَ الرِّئالِ من المجاز : السَّفْح : " عُرْض الجَبَل " حيث يَسْفَح فيه الماءُ وهو عُرْضُه " المُضْطجِع أَو أَصْلُه أَو أَسفلُه أَو الحَضِيضُ " ؛ كلّ ذلك أَقوالٌ مذكُورَةٌ . " ج سُفوحٌ " بالضّمّ . " وسَفَحَ الدَّمَ كمَنَع : أَراقَه " وصَبَّه . وسَفَحْت دَمَه : سَفَكْته . وسَفَحْت الماءَ : أَهرَقْته . ويقال : بينهم سِفاحٌ أَي سَفْكٌ للدِّماءِ . وفي حديث أَبي هِلالٍ : " فقُتِلَ علَى رَأْسِ الماءِ حتّى سَفَحَ الدَّمُ الماءَ " . جاءَ تَفسيرُه في الحديث أَنه غَطَّى الماءَ . قال ابن الأَثير : وهذا لا يُلائم اللُّغَةَ لأَنّ السَّفْح الصّبّ فيحتمل أَنه أَراد أَنّ الدّم غَلَبَ الماءَ فاسْتَهْلَكه كالإِناءِ المُمْتَلئِ إِذا صُبَّ فيه شَيْءٌ أَثْقلُ ممّا فيه فإِنه يَخْرُج ممّا فيه بقَدْر ما صُبّ فيه فكأَنّه من كَثرةِ الدَّم انْصَبَّ الماءُ الّذي كان في ذلك المَوْضِع فخَلَفَه الدَّمُ . سَفَحَ " الدَّمْعَ : أَرْسَلَه " يَسْفَحُه " سَفْحاً وسُفُوحاً . و " سَفَحَ " الدَّمْعُ " نَفْسُه " سَفْحاً وسُفوحاً وسَفَحَاناً " محرَّكَةً " : انصَبَّ " . قال الطِّرِمّاح :
مُفَجَّعةً لا دَفْعَ للضَّيْمِ عِندَهَا ... سِوَى سَفَحَانِ الدَّمْعِ منْ كلِّ مَسْفَحِ
" وهو " دَمْعٌ " سافِحٌ ج سَوافِحُ " ودَمْعُ سَفُوحٌ : سافِحٌ ومَسفوحٌ . " والتَّسَافُح والسِّفَاح والمُسَافَحَةُ " : الزِّنَا و " الفُجور " . وفي المِصْباح : المُسَافَحَة : المُزانَاة لأَنّ الماءَ يُصَبّ ضائعاً . انتهَى . وفي التَّنْزيل " مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ " قال الزَّجّاج : وأَصلُ ذلك من الصَّبِّ . تقول : سافَحْتُه مُسافَحةً وسِفاحاً وهو أَن تُقِيمَ امرأَةٌ مع رَجُلٍ على الفَجُورِ من غير تَزْويجٍ صَحِيحٍ . وفي الحديث : " أَوَّلُه سِفَاحٌ وآخرُه نِكاحٌ " . وهي المرأَةُ تُسَافِحُ رجلاً مدة فيكون بينهما اجتماع على فجُور ثم يَتَزوَّجُها بعدَ ذلك . وكَرِهَ بعضُ الصَّحَابَةِ ذلك وأَجازه أَكثرُهم قال : وسُمِّيَ الزِّنا سِفاحاً لأَنّه كان عن غَيْرِ عَقْدٍ كأَنّه بمنزلةِ الماءِ المَسفوح الّذي لا يَحْبِسه شَيْءٌ . وقال غيرُه : سُمِّيَ الزِّنَا سِفاحاً لأَنه ليس ثَمَّ حُرْمةُ نِكَاحٍ ولا عَقْدُ تَزْوِيجٍ وكلُّ واحد منهما سَفَح مَنْيَته أَي دَفَقَهَا بلا حُرْمَةٍ أَباحَتْ دَفْقَهَا . وكان أَهلُ الجاهليّة إِذا خَطَبَ الرَّجلُ المَرْأَةَ قال : أَنْكِحيني فإِذا أَرادَ الزِّنا قال : سافِحيني . " والسَّفَّاح ككَتّان " : الرّجلُ " المِعْطاءُ " مُشتقٌّ من ذلك هو أَيضاً الرَّجلُ " الفَصِيحُ " . ورجلٌ سَفّاحٌ أَي قادِرٌ على الكلام . السِّفّاح : لَقَب أَميرِ المؤمنينَ " عبد الله بن محمّدِ " بن عليّ بنِ عبدِ الله بنِ عبَّاس رضي الله عنهم " أَوّل خُلفاءِ بني العبّاس " وآخِرُهم المُسْتَعْصِم بالله المقتولُ ظُلْماً وأَخبارُهم مشهورة . السَّفَّاحُ " رئيسٌ للعربِ " . السَّفّاح : " سَيْفُ حُمَيْدِ بنِ بَحْدَل " بالحاء المهملة على وزْن جَعْفَر . " والسُّفُوح " بالضَّمّ : جمْع سَفْحٍ وهي أَيضاً " الصُّخُورُ اللَّيِّنَةُ " المُتَزلِّقة . والسَّفِيح : الكِسَاءُ الغَلِيظُ . و " من المَجَاز : السَّفِيحُ أَيضاً : " قِدْحٌ من " قِدَاحِ " المَيْسِرِ " ممّا " لا نَصِيبَ له " . وقال اللِّحْيَانيّ : السَّفِيح : الرّابِعُ من القِدَاحِ الغُفْلِ الّتي لَيْسَتْ لها فُرُوضٌ ولا أَنْصِبَاءُ ولا عليها غُرْمٌ وإِنما يُثَقَّل بها القِدَاحُ اتِّقَاءَ التُّهَمَةِ . وقال في موضِعٍ آخَرَ : يَدْخُلُ في قِدَاحِ المَيْسر قِداحٌ يُتكثَّر بها كَرَاهَةَ التُّهَمَة أَوّلُها المُصَدَّر ثم المُضَعَّف ثم المَنِيح ثم السَّفِيح ليس لَهَا غُنْمٌ ولا عليها غُرْمٌ . السَّفِيح : " الجُوالِقُ " كالخُرْج يُجْعَل على البَعير . قال :
" يَنْجُو إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفيحانْ
" نَجَاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحَانْ " والمَسْفوح : بَعيرٌ " قد " سُفِحَ في الأَرْض ومُدَّ والواسِع والغَلِيظُ " . وإِنه لمسفوحُ العُنُقِ أَي طَوِيلُه غليظُه . ومن المَجَاز : جَملٌ مَسفوحُ الضُّلُوعِ : ليس بكَزِّهَا . المَسْفُوح : " فَرَسُ صَخْرِ بنِ عَمْرِو ابن الحارِث " . من المجاز : " المُسَفِّح " كمحدِّث : يقال لكُلّ " من عَملَ عملاً لا يُجْدِي عليه وقد سَفَّحَ تَسْفِيحاً " شُبِّه بالقِدْح السَّفيح وأَنشد :
ولَطَالَمَا أَرَّبْتَ غَيرَ مُسَفِّح ... وكَشَفْتَ عن قَمْعِ الذُّرَى بِحُسامِ قوله : أَرَّبْت أَي أَحْكَمْتَ . يقال : " أَجْرَوْا سِفاحاً أَي بغَيْرِ خَطَرٍ " . من المَجَاز : " ناقَةٌ مَسْفوحةُ الإِبْطِ " أَي " واسعَتُه " وفي الأَساس : واسِعَتُهَا . قال ذو الرُّمّة :
بمَسْفُوحَةِ الآباطِ عُرْيانَةِ القَرَا ... نِبَالٍ تَوَالِيها رِحَابٍ جُنوبُهَا " والأُسْفَح " بالفَاءِ " : الأَصْلَعُ " لُغَة في القاف وسيأْتي قريباً . ومما يستدرك عليه : يُقَال لابن البَغِيِّ : ابنُ المُسَافِحة . وقال أَبو إِسحاقَ : المُسَافِحَة : التي لا تَمتنِعُ عن الزِّنَا . وللوَادِى مَسَافِحُ : مَصَابُّ . ومن المَجاز : بينهما سِفَاحٌ : قِتالٌ أَو مُعَاقَرَةٌ

##### Türkçe

**سفح**
**سَفَحَ - يَسْفَحُ - مَسْفُوْح - سَافَحَ - يُسَافِحُ - مُسَافِح - مُسَافِحِين - مُسَافِحَة - مُسَافِحَات**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 05:21 yazar: Administrator
**سَفَحَ  - يَسْفَحُ** + bir varlık + bir şeyi: şeyi yerinden ve gizlendiği yerden çıkarır ve onu ortaya koyar; onu, onu isteyen herkes için mubah kılar.
**مَسْفُوْح**: “**سَفَحَ - يَسْفَحُ**”tan ism-i mef‘ûl: gizlendiği yerden ve yerinden çıkmış olan şey.
﴿**دما مسفوحا**﴾ yerinden çıkmış, aslından ve saklandığı yerden ayrılmış kan.
**سَافَحَ - يُسَافِحُ**: “**سَفَحَ - يَسْفَحُ**”tan “**فاعـَلَ**” vezninde: “**أحصن**”ın zıddı; bir başkasıyla “**سَفَحَ - يَسْفَحُ**” fiilini karşılıklı yapar: bir başkasıyla, gizli ve örtülü olanı yerinden çıkarma işini karşılıklı yapar: bir başkasıyla, âdeten görünür olmayanı gösterme fiilini karşılıklı yapar; ziynetlerini, avretlerini ve ferclerini görünür ve mubah kılmayı karşılıklı yapanlar hakkında kinayedir.
**مُسَافِح**: “**سَافَحَ - يُسَافِحُ**”tan ism-i fâil: bir başkasıyla âdeten görünür olmayanı gösterme fiilini karşılıklı yapan; ziynetlerini, avretlerini ve ferclerini, isteyen herkes için görünür ve mubah kılmayı karşılıklı yapanlar hakkında kinaye.
**مُسافِحِيْن**: **مُسَافِح**’in çoğulu.
**مُسَافِحَة**: **مُسَافِح**’in müennesi.
**مُسَافِحَات**: **مُسَافِحَة**’nin çoğulu.

Ve lafız, “örtülü yahut gizlenmiş olanı yerinden çıkarma, onu yayma ve kolaylıkla ve rahatça görülsün diye sergileme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَفَحَ - يَسْفَحُ**، **سَفَك - يَسْفِكُ**، **نَشَرَ - يَنْشُرُ**، **فَضَحَ - يَفْضَحُ**، **عَرَضَ - يَعْرِضً**، **جَهَرَ - يَجْهَرُ**
Not: **سَافَحَ - يُسَافِحُ** fiili **أحصن**’ın zıddıdır.
**أَحْصَنَ - أحصنت**: bir şeye çok şiddetli bir değer ve önem verir; onu güvenli ve korunmuş bir tarzda, insanlardan ve zararlı etkenlerden uzak olarak muhafaza eder. (bedenini yahut azığını yahut fercini ihsan eder/korur)
**مُحْصَنٌ - مُحْصَنَةٌ - المحصنات**: erkek veya dişi (bakire veya evli), şöhretlerine ve şereflerine kötülük edebilecek yabancı erkeklerden uzak olarak korunmuş olanlar (mânâ, yaygın örfte “şerefli erkek” veya “şerefli kadın” mânâsına yaklaşır).

**مسفوح - مسفوحا**
﴿**قل لا أجد في ما أوحي إلي محرما على طاعم يطعمه إلا أن يكون ميتة أو دما مسفوحا أو لحم خنزير فإنه رجس أو فسقا أهل لغير الله به فمن اضطر غير باغ ولا عاد فإن ربك غفور رحيم(145)**﴾ الأنعام

**مسافح - مسافحين - مسافحات**
﴿**والمحصنات من النساء إلا ما ملكت أيمانكم كتاب الله عليكم وأحل لكم ما وراء ذلكم أن تبتغوا بأموالكم محصنين غير مسافحين فما استمتعتم به منهن فآتوهن أجورهن فريضة ولا جناح عليكم فيما تراضيتم به من بعد الفريضة إن الله كان عليما حكيما(24)**﴾ النساء ﴿**اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهم والمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)**﴾ المائدة ﴿**ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)**﴾ النساء

مختار الصحاح
● [**سفح**] س ف ح: **سَفْحُ** dağın, “**فلس**” vezninde, alt tarafıdır; suyun **سفح**’ı: onu döktü; ve onun kanını **سَفَحَ**: onu akıttı; ikisinin de bâbı **قطع**’dır; ve adam **سَفَّاحٌ**.

ملخص اللسان
1.     **السَّفْحُ**: dağın geniş yanı; suyun orada aktığı yer; o, onun yatık geniş yanıdır.
2.     Ve gözyaşını **سَفَحَ**; onu **يَسْفَحُ**; **سَفْحاً** ve **سُفوحاً**; sonra **فَسَفَح**: onu salıverdi.
3.     Ve kan için **السَّفْحُ**: dökme gibidir. Kanlar için **سَفَّاح** adam: **سَفَّاك**. Ve onun kanını **سَفَحْتُ**: onu akıttım. Ve denir: aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kanların akıtılması.
4.     Ve suyu **سَفَحْتُ**: onu döktüm. Ve **التَّسافُحُ** ve **السِّفاح** ve **المُسافحة**: zina ve fucûr.
5.     Ve zina **سِفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü o, akit olmaksızın idi; sanki, hiçbir şeyin hapsetmediği **المَسْفوح** su menzilesindedir.

لسان العرب
● -   **سفح**: **السَّفْحُ**: dağın geniş yanı; suyun orada aktığı yer; o, onun yatık geniş yanıdır; ve denildi: **السَّفْح** dağın aslıdır; ve denildi: o, en alt çukur yerdir; çoğulu **سُفوح**; ve **السُّفوحُ** da ayrıca: kaygan, yumuşak kayalar. Ve gözyaşını **سَفَح**; onu **يَسْفَحُ**; **سَفْحاً** ve **سُفوحاً**; sonra **فَسَفَح**: onu salıverdi; ve gözyaşının kendisi **سَفَح**: **سَفَحاناً**; الطرماح dedi ki:
مُفَجَّعة، لا دَفْعَ للضَّيْم عندها،
سوى سَفَحانِ الدَّمع من كلِّ مَسفَح
Ve **سَوافِحُ** gözyaşları; ve **سَفُوحٌ** gözyaşı: **سافِحٌ** ve **مَسْفُوح**. Ve kan için **السَّفْحُ**: dökme gibidir. Ve kanlar için **سَفَّاح** adam: **سَفَّاك**. Ve onun kanını **سَفَحْتُ**: onu akıttım. Ve denir: aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kanların akıtılması. Ve Ebû Hilâl hadîsinde: “su başında öldürüldü; ta ki kan suyu **سَفَحَ** etti”; hadisteki tefsiri geldi: onu örttü; İbnü’l-Esîr dedi ki: bu, lugata uymaz; çünkü **السَّفْح** dökmedir; o hâlde muhtemeldir ki, kanın suya galip gelip onu tüketmesini murad etti; dolu kap gibi: içine, içindekinden daha ağır bir şey dökülürse, içine dökülen miktar kadar içindekinden dışarı çıkar; sanki kanın çokluğundan, o yerde bulunan su akıp gitti de kan onun yerini aldı. Ve suyu **سَفَحْتُ**: onu döktüm. Ve **التَّسافُحُ** ve **السِّفاح** ve **المُسافحة**: zina ve fucûr; ve tenzîlde: **مُحْصِنينَ غيرَ مُسافِحين**; bunun aslı dökmedendir; dersin: onunla **سافَحْتُه** **مُسافَحة** ve **سِفاحاً**; o da, bir kadının sahih nikâh olmaksızın bir erkekle fucûr üzere ikamet etmesidir; ve fahişenin oğluna denir: **ابنُ المُسافِحةِ**; ve hadiste: “evveli **سِفاحٌ**, sonu **نِكاحٌ**”; o, bir kadının bir erkekle bir müddet **تُسافِحُ** etmesidir; aralarında fucûr üzere bir araya geliş olur; sonra bundan sonra onunla evlenir; sahabenin bazısı bunu kerih gördü, çoğu ise caiz gördü. Ve **المُسافِحة**: fahişe; ve Allah Teâlâ dedi: **مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافِحات**; Ebû İshâk dedi ki: **المُسافِحة** zinadan kaçınmayan kadındır; dedi ki: zina **سِفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü o, akit olmaksızın idi; sanki, hiçbir şeyin hapsetmediği **المَسْفوح** su menzilesindedir; başkası dedi ki: zina **سفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü orada nikâh hürmeti ve evlendirme akdi yoktur. Ve ikisinden her biri menisini **سَفَحَ** etti; yani, onu, dökülmesini mubah kılan bir hürmet olmaksızın akıttı; ve denir: o, “suyu **سَفَحْتُ**”tan alınmıştır; yani onu döktüm; ve cahiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda: “beni nikâhla” derdi; zina istediğinde: “benimle **سافحيني** et” derdi. Ve **سَفَّاحٌ** adam: çok veren; bundan; ve o ayrıca fasih olandır. Ve **سَفَّاح** adam: yani konuşmaya kadir. Ve **السَّفَّاح**: Abdullah b. Muhammed’in, Benî Abbâs’tan ilk halifenin lakabıdır. Ve o, boynu **لَمَسْفُوح**tur; yani uzun ve kalındır. Ve **السَّفِيحُ**: kalın örtü. Ve **السَّفِيحان**: iki çuval; heybe gibi; deve üzerine konur; dedi ki:
يَنْجُو، إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان،
نَجاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحان
Ve **السَّفِيحُ**: meysir oklarından bir oktur; ona pay yoktur; طَرَفَةُ dedi ki:
وجامِلٍ خَوَّعَ من نِيبهِ
زَجْرُ المُعَلَّى، أُصُلاً، والسَّفيحْ
لحياني dedi ki: **السَّفِيحُ**, farzları ve payları olmayan ve üzerinde tazminat bulunmayan boş okların dördüncüsüdür; ancak, ithamdan sakınmak için oklar onunla ağırlaştırılır; لحياني dedi ki: meysir oklarına, ithamı kerih görerek çoğaltma için oklar sokulur; ilki **المُصَدَّر** sonra **المُضَعَّفُ** sonra **المَنِيح** sonra **السَّفِيح**; onların kazancı yoktur ve üzerlerinde tazminat yoktur; başkası dedi ki: kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkes için “**مُسَفِّحٌ**” denir; ve **سَفَّح** etti **تَسْفيحاً**; **السَّفِيح** oka benzetildi; ve şu beyit okundu:
ولَطالَما أَرَّبْتُ غيرَ مُسَفِّحٍ،
وكَشَفْتُ عن قَمَعِ الذُّرى بحُسامِ
Onun sözü: **أَرَّبْتُ** yani sağlamlaştırdım; aslı **الأُرْبة**dendir; o düğümdür; o ayrıca meysirde en hayırlı paydır. Ve İbn Mukbil dedi ki:
ولا تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَرِ
Ve **مسفوحةُ الإِبط** deve: yani koltuk altı geniş. ذو الرمة dedi ki:
بمَسْفُوحةِ الآباط عُرْيانةِ القَرى،
نِبالٌ تَواليها، رِحابٌ جُنُوبُها
Ve **مَسْفُوح الضلوع** deve: kaburgaları sıkı değildir. Ve الأعشى’nın sözü:
تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكَثِيبَ، فذا قا
رٍ، فَرَوْضَ القَطا، فذاتَ الرِّئالِ
O, belirli bir yerin adıdır.

مقاييس اللغة:
(**سفح**) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir şeyin dökülmesine delalet eder. Denir: kanı **سفح** etti; onu döktüğünde. Ve kanı **سفح**: onu döktü. Ve **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın suyu dökmektir; o hâlde o, zayi olarak dökülen şey gibidir. Ve **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır; bir gazvede suyu **سَفَحَ** etti; bu yüzden **سفَّاحاً** diye adlandırıldı. Dağın **سَفْح**’ına gelince: o, ibdâl babındandır; aslı **صَفح**tır; bâbında zikredilmiştir. Ve **السَّفيح**: payları olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

القاموس المحيط:
**السَّفْحُ** (ع): dağın yatık geniş yanı; yahut aslı; yahut altı; yahut en alt çukur yer; çoğulu **سُفوحٌ**. Ve kanı **سَفَحَ**, **مَنَعَ** gibi: onu döktü; ve gözyaşını: onu salıverdi; **سَفْحاً** ve **سُفوحاً**; ve gözyaşı **سَفحاً** ve **سُفوحاً** ve **سفَحاناً** akıp döküldü; o **سافِحٌ**tir; çoğulu **سَوافِحُ**. Ve **التَّسافُحُ** ve **السِّفاحُ** ve **المُسافَحَةُ**: fucûr. Ve **السَّفَّاحُ**, **كَكَتَّانٍ** gibi: çok veren; ve fasih; ve Benî Abbâs’ın ilk halifesi Abdullah b. Muhammed; ve Araplar için bir reis; ve Humeyd b. Bahdal’ın kılıcı. Ve **السُّفوحُ**: yumuşak kayalar. Ve **السَّفيحُ**: kalın örtü; ve meysirden payı olmayan bir ok; ve çuval. Ve **المَسْفوحُ**: yere yatırılıp uzatılmış deve; ve geniş; ve kalın; ve Sahr b. Amr b. el-Hâris’in atı. Ve **المُسَفِّحُ**: kendisine fayda vermeyen bir iş yapan; ve **سَفَّحَ** etti **تَسْفيحاً**. Ve “**سِفاحاً** icra ettiler”: yani tehlike olmaksızın. Ve **مَسْفوحةُ الْإِبْط** deve: koltuk altı geniş. Ve **الْأَسْفَحُ**: kel.

تاج العروس:
**سفح**
“**السَّفْح : ع**” الأعشى dedi ki:
تَرْتَعِي السَّفْحَ فالكثيبَ فذَا قا ... رٍ فَرَوْضَ القَطَا فذَاتَ الرِّئالِ
Mecazdan: **السَّفْح**: “dağın geniş yanı”; suyun orada aktığı yer; o, onun “yatık geniş yanı; yahut aslı; yahut altı; yahut en alt çukur yer”idir; bunların hepsi zikredilmiş sözlerdir. “**ج سُفوحٌ**” damme ile. “Ve kanı **سَفَحَ** **كمَنَع**: onu döktü” ve onu akıttı. Ve onun kanını **سَفَحْتُ**: onu akıttım. Ve suyu **سَفَحْتُ**: onu döktüm. Ve denir: aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kanların akıtılması. Ve Ebû Hilâl hadîsinde: “su başında öldürüldü; ta ki kan suyu **سَفَحَ** etti”. Hadisteki tefsiri geldi: onu örttü. İbnü’l-Esîr dedi ki: bu, lugata uymaz; çünkü **السَّفْح** dökmedir; o hâlde muhtemeldir ki, kanın suya galip gelip onu tüketmesini murad etti; dolu kap gibi: içine, içindekinden daha ağır bir şey dökülürse, içine dökülen miktar kadar içindekinden dışarı çıkar; sanki kanın çokluğundan, o yerde bulunan su akıp gitti de kan onun yerini aldı. Gözyaşını **سَفَحَ**: onu salıverdi; onu **يَسْفَحُ**; **سَفْحاً** ve **سُفُوحاً**. Ve gözyaşının “kendisi” **سَفَحَ**: **سَفْحاً** ve **سُفوحاً** ve **سَفَحَاناً** “harekeli”: “akıp döküldü”. الطِّرِمّاح dedi ki:
مُفَجَّعةً لا دَفْعَ للضَّيْمِ عِندَهَا ... سِوَى سَفَحَانِ الدَّمْعِ منْ كلِّ مَسْفَحِ
“Ve o” **سافِحٌ** gözyaşıdır; çoğulu **سَوافِحُ**. Ve **سَفُوحٌ** gözyaşı: **سافِحٌ** ve **مَسفوحٌ**. “Ve **التَّسَافُح** ve **السِّفَاح** ve **المُسَافَحَةُ**”: zina ve “fucûr”. **المِصْباح**’ta: **المُسَافَحَة**: **المُزانَاة**dır; çünkü su zayi olarak dökülür; bitti. Ve tenzîlde: “**مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ**”. الزَّجّاج dedi ki: bunun aslı dökmedendir. Dersin: onunla **سافَحْتُه** **مُسافَحةً** ve **سِفاحاً**; o, bir kadının sahih nikâh olmaksızın bir erkekle fucûr üzere ikamet etmesidir. Ve hadiste: “evveli **سِفَاحٌ** ve sonu **نِكاحٌ**”. O, bir kadının bir erkekle bir müddet **تُسَافِحُ** etmesidir; aralarında fucûr üzere bir araya geliş olur; sonra bundan sonra onunla evlenir. Sahabenin bazısı bunu kerih gördü, çoğu ise caiz gördü. Dedi ki: zina **سِفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü o, akit olmaksızın idi; sanki, hiçbir şeyin hapsetmediği **المَسفوح** su menzilesindedir. Başkası dedi ki: zina **سِفاحاً** diye adlandırıldı; çünkü orada nikâh hürmeti ve evlendirme akdi yoktur. Ve ikisinden her biri menisini **سَفَح** etti; yani, onu, dökülmesini mubah kılan bir hürmet olmaksızın akıttı. Ve cahiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda: “**أَنْكِحيني**” derdi; zina istediğinde: “**سافِحيني**” derdi. “Ve **السَّفَّاح ككَتّان**”: “çok veren” adam; bundan türemiştir; o ayrıca “fasih” adamdır. Ve **سَفّاحٌ** adam: yani konuşmaya kadir. **السِّفّاح**: müminlerin emîri “Abdullah b. Muhammed”in, Ali b. Abdullah b. Abbâs’ın oğlu, Allah onlardan razı olsun, “Benî Abbâs’ın ilk halifesi” lakabıdır; onların sonuncusu ise zulmen öldürülen **المُسْتَعْصِم بالله**’dır; haberleri meşhurdur. **السَّفَّاحُ**: “Araplar için bir reis”tir. **السَّفّاح**: “Humeyd b. Bahdal’ın kılıcı”dır; **بَحْدَل**’deki **الحاء** mu‘ceme olmayan (mühmele)dir; **جَعْفَر** veznindedir. “Ve **السُّفُوح**” damme ile: **سَفْح**’ın cem‘idir; o ayrıca “yumuşak, kaygan kayalar”dır. Ve **السَّفِيح**: kalın örtüdür. Ve “mecazdan: **السَّفِيح** ayrıca”: “**قِدْحٌ**”tır; “**قِدَاحِ**” meysirdendir; “payı olmayan”lardandır. اللِّحْيَانيّ dedi ki: **السَّفِيح**: farzları ve payları olmayan ve üzerinde tazminat bulunmayan boş okların dördüncüsüdür; ancak, ithamdan sakınmak için oklar onunla ağırlaştırılır. Başka bir yerde dedi ki: meysir oklarına, ithamı kerih görerek çoğaltma için oklar sokulur; ilki **المُصَدَّر** sonra **المُضَعَّف** sonra **المَنِيح** sonra **السَّفِيح**; onların kazancı yoktur ve üzerlerinde tazminat yoktur. **السَّفِيح**: “çuval”dır; heybe gibi; deve üzerine konur. Dedi ki:
" يَنْجُو إِذا ما اضْطَرَبَ السَّفيحانْ
" نَجَاءَ هِقْلٍ جافِلٍ بفَيْحَانْ "
Ve **المَسْفوح**: “yerde **سُفِحَ** edilip uzatılmış deve; ve geniş; ve kalın”dır. Ve o, boynu **لَمسفوحُ**tur; yani uzun ve kalındır. Mecazdan: **مَسفوحُ الضُّلُوعِ** deve: kaburgaları sıkı değildir. **المَسْفُوح**: “Sahr b. Amr b. el-Hâris’in atı”dır. Mecazdan: “**المُسَفِّح**” **كمحدِّث** gibi: “kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkes” için söylenir; ve **سَفَّحَ** etti **تَسْفِيحاً**; **السَّفيح** oka benzetildi; ve şu beyit okundu:
ولَطَالَمَا أَرَّبْتَ غَيرَ مُسَفِّح ... وكَشَفْتَ عن قَمْعِ الذُّرَى بِحُسامِ
Onun sözü: **أَرَّبْت** yani sağlamlaştırdım. Denir: “**أَجْرَوْا سِفاحاً**”: yani tehlike olmaksızın. Mecazdan: “**ناقَةٌ مَسْفوحةُ الإِبْطِ**”: yani “koltuk altı geniş”tir; **الأَساس**’ta: onun genişidir. ذو الرُّمّة dedi ki:
بمَسْفُوحَةِ الآباطِ عُرْيانَةِ القَرَا ... نِبَالٍ تَوَالِيها رِحَابٍ جُنوبُهَا
“Ve **الأُسْفَح**” **الفَاءِ** ile: “kel”dir; **القاف**’ta bir lugattır; yakında gelecektir. Ve buna müstedrek olarak: fahişenin oğluna denir: **ابنُ المُسَافِحة**. Ebû İshâk dedi ki: **المُسَافِحَة** zinadan kaçınmayan kadındır. Ve vadi için **مَسَافِحُ** vardır: akıntı ağızları. Ve mecazdan: aralarında **سِفَاحٌ**: savaş yahut karşılıklı yaralama.
