# سفط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سفط

السفط، محركة: الذي يعبى فيه الطيب وما أشبهه من أدوات النساء. وفي المحكم: كالجوالق، وفي غيره: أو كالقفة، وهو عربي معروف. وقال ابن دريد: أخبرنا أبو حاتم عن الأصمعي، أحسبه عن يونس، وأخبرنا يزيد بن عمرو الغنوي عن رجاله، قال: مر أعرابي بالنبي صلى الله عليه وسلم وهو يدفن فقال:
  هلا جعلتم رسول الله في سفط                      من الألوة أصدا ملبسا ذهبـا وفي حديث عمر رضي الله عنه:  فأصابوا سفطين مملوءين جوهرا  . وعن معقل بن يسار المزني رضي الله عنه أنه قال: لما قتل النعمان بن عمرو بن مقرن رضي الله عنه، أرسلوا إلى أم ولده: هل عهد إليك النعمان? قالت: سفط فيه كتاب. فجاءت به ففتحوه، فإذا فيه: فإن قتل النعمان ففلان. قلت: وأنشد بعض الشيوخ لأبي حامد محمد بن عبد الرحيم المازني القيسي الغرناطي:
  تكتب العلم وتلقي في سفط                      ثم لا تحفظ لا تفلح قـط
  إنما يفلح من يحـفـظـه                      بعد فهم وتوق من غلـط ج: أسفاط. قال ابن دريد: وفي بعض اللغات يسمى القشر الذي على جلد السمك: سفط، بالتحريك، قال: وهو الجلد الذي عليه الفلوس. وقال أبو عمرو: سفط فلان حوضه تسفيطا، إذا شرفه وأصلحه ولاطه، وأنشد:
  حتى رأيت الحوض ذو قد سفطا
  ذو فاض من طول الجبى فأفرطا
  قفرا من الماء هـواء أمـرطـا أراد بالهواء: الفارغ من الماء. والسفيط: الطيب النفس، وقيل: السخي، نقله الجوهري، وأنشد للراجز:
  ماذا ترجين من الأريط
  حزنبل يأتيك بالبـطـيط
  ليس بذي حزم ولا سفيط

  قلت: وهو قول حميد الأرقط، وقد سفط، ككرم، سفاطة، ونفسه سفيطة بكذا، ويقال: هو سفيط النفس، أي سخيها طيبها، لغة أهل الحجاز. وقال الأصمعي: إنه لسفيط النفس، ومذل النفس: إذا كان هشا إلى المعروف جوادا. والسفيط أيضا: النذل. وقال ابن الأعرابي: كل من لا قدر له من رجل أو شيء فهو سفيط، ضد. والسفيط أيضا: المتساقط من البسر الأخضر، كما في اللسان. والسفاطة، كثمامة: متاع البيت، كالأثاث. نقله أبو دريد. وسفط، بالفتح، مضافة إلى ما سيأتي: أسماء قرى فمنها: سفط أبي جرجى، من البهنساوية، وقد وردتها، وهي كورة مشتملة على قرى، وتعرف الآن بساحل أبي جرج، وكانت سابقا تضاف إلى قيس، قد اضمحل حالها، ومن قراها بني مزار، وهي قريبة من البحر. وسفط العرفاء بالبهنساوية أيضا غربي النيل. وسفط القدور، بأسفل مصر، وهذه الثلاثة ذكرهن الصاغاني والأخيرة وهي المعروفة الآن بسفط عبد الله بالغربية، وبها توفي عبد الله بن جزء الزبيدي. آخر من مات من الصحابة بمصر، وقبره ظاهر يزار، زرته مرارا، رضي الله عنه. وسفط الزيت، وسفط زريق، بالشرقية، وسفط الحناء، بها أيضا، وسفط اللبن، وقد سقطت هذه من نسخة الشيخ عبد الباسط البلقيني، وسفط البهو، بالمرتاحية، وهي منشية الأحمر، وسفط أبي تراب، بالسمنودية، وسفط سليط، بالمنوفية، وهي منية خلف، وقد وردتها وسفط كرداسة، بالبحيرة وسفط قليشان، بحوف رمسيس، وسفط ميدوم، بالبهنساوية، وهي سفط بني وعلة، وقد وردتها، وسفط رشين، بالبهنساوية أيضا، وسفط الخمارة، بالأشمونين، وسفط نهيا، بالجيزية، ومنها مرهف بن صارم بن فلاح الجذامي السفطي، كتب عنه الزكي المنذري، وترجمه في تكملته. وعبد الله بن موسى السفطي، روى عنه ابن وهب، وسفط المهلبي بالأشمونين سبعة عشر قرية بمصر، هكذا في أصول القاموس، والصواب: سبع عشرة فرية، نبه على ذلك شيخنا. وفي تكملة المنذري: سفط: ستة عشر موضعا، كلها بمصر في قبليها وبحريها. وبقي عليه من السفوط: سفط طوليا بالشرقية، وسفط خالد بالبحيرة، وهي سفط العنب، وقد وردتها، وسفط أبو زينة، وسفط الملوك بالدنجاوية، وسفط البحيرية بالكفور الشاسعة. والاستفاط: الاشتفاف. وقال ابن عباد: رجل مسفط الرأس، كمعظم، أي رأسه كالسفط. وقال ابن الأعرابي: ويقال: ما أسفط نفسه عنك، أي ما أطيبها قال: ومنه اشتقاق الإسفنط للخمر، كما سيأتي. ومما يستدرك عليه: سفطت السمكة أسفطها سفطا، إذا قشرت ذلك السفط عنها. والسفاطة، كسحابة: الهشاشة. والسفاط: صانع السفط. وسنسفط: قرية بجزيرة بني نصر. ومما يستدرك عليه: السفسطة: كلمة يونانية معناها: الغلط، والحكمة المموهة، قاله القصار والسعد في أوائل شرح العقائد.
  س ف ن ط

  الإسفنط، بالكسر، قال أبو سهيل: كذا أحفظه، وتفتح الفاء، أي مع كسر الهمزة، وهكذا وجد بخط الجوهري: المطيب من عصير العنب، كذا في اللسان، في فصل الألف مع الطاء، وقيل: هي خمر فيها أفاويه، أو ضرب من الأشربة، فرسي معرب، كما في الصحاح، وهو قول الأصمعي. وقيل: هو الخمر، بالرومية، قاله الأصمعي أيضا. أو أعلى الخمر وصفوتها، قاله أبو عبيدة. وقيل: سميت لأن الدنان تسفطتها، أي تشربت أكثرها فبقيت صفوتها، وهو يلمح لقول أبي عبيدة، أو من السفيط للطيب النفس، لأنهم يقولون: ما أسفط نفسه عنك، أي ما أطيبها، وهذا قول ابن الأعرابي، فهو عنده عربي، والقول ما قاله الأصمعي من أنه رومي، والكلمة إذا لم تكن عربية جعلت حروفها كلها أصلا، قال الأعشى يصف الريق:
  وكأن الخمر العتيق من الإس                      فنط ممزوجة بـمـاء زلال
  باكرتها الأغراب في سنة النو                      م فتجري جلال شوك السيال الأغراب: جمع غرب السن، وقيل: هي خمور مختلفة مخلوطة. وقال شمر: سألت ابن الأعرابي عنها فقال: الإسفنط: اسم من أسمائها لا أدري ما هو، وقد ذكرها الأعشى، فقال:
  أو اسفنط عانة بعد الـرقـا                      د شك الرصاف إليها غديرا قلت: وقال سيبويه: الإسفنط، والإسطبل خماسيان، جعل الألف فيهما أصلية، كما جعل يستعور خماسيا، جعلت الياء أصلية. كما في اللسان.

### Türkçe

**السفط**، harekeli: içine güzel koku ve onun benzeri kadınların aletlerinden olan şeylerin doldurulduğu şey. **المحكم**’de: **كالجوالق** gibi; başkasında: yahut **كالقفة** gibi; ve o, bilinen Arapçadır. İbn Düreyd dedi: Ebû Hâtim bize el-Asmaî’den haber verdi, onu Yûnus’tan (rivayet ediyor) sanıyorum; ve Yezîd b. Amr el-Ganevî bize adamlarından haber verdi, dedi ki: Bir bedevî, Peygamber صلى الله عليه وسلم’e, o defnedilirken uğradı da dedi ki:
  “Keşke Allah’ın Elçisi’ni bir **سفط** içine koysaydınız,
  **الألوة**’den, sert, altınla kaplanmış.”
Ömer رضي الله عنه hadîsinde: “Böylece iki **سفط** buldular, mücevherle dolu.” Ve Mu‘kıl b. Yesâr el-Müzenî رضي الله عنه’dan: dedi ki: Nu‘mân b. Amr b. Mukarrin رضي الله عنه öldürüldüğünde, ümmü veledine gönderdiler: Nu‘mân sana bir şey ahdetti mi? Dedi: İçinde bir yazı bulunan bir **سفط**. Onu getirdi; açtılar; bir de içinde: “Eğer Nu‘mân öldürülürse, falan (kimse)” (yazılı). Dedim ki: Bazı şeyhler Ebû Hâmid Muhammed b. Abdirrahîm el-Mâzenî el-Kaysî el-Gırnâtî için şu beyitleri okudu:
  “İlmi yazarsın ve bir **سفط** içine atarsın,
  sonra da ezberlemezsin; asla felah bulmazsın.
  Ancak onu ezberleyen felah bulur,
  anladıktan ve yanlıştan sakındıktan sonra.”
Çoğulu: **أسفاط**. İbn Düreyd dedi: Bazı dillerde balık derisinin üzerindeki kabuğa **سفط** denir, hareke ile; dedi ki: O, üzerinde pullar bulunan deridir. Ebû Amr dedi: Falan, havuzunu **تسفيطا** ile **سفط** etti; onu yükselttiğinde, düzelttiğinde ve sıvadığında; ve şu şiiri okudu:
  “Nihayet havuzu gördüm; gerçekten **سفطا** edilmiş,
  uzun kazmadan dolayı taşmış, aşırı akmış,
  sudan ıssız; boş, tüysüz.”
**الهواء** ile muradı: sudan boş olan. **السفيط**: nefsi hoş (olan); ve denildi ki: cömert; el-Cevherî nakletti; ve recez söyleyen için şu beyit okundu:
  “**الأريط**’ten ne umuyorsun?
  Sana **البطيط** ile gelen bir hanzebel,
  ne azim sahibidir ne de **سفيط**.”

Dedim ki: Bu, Humeyd el-Arkat’ın sözüdür; ve **سفط** etti, **كرم** gibi; **سفاطة** (ile); ve nefsi şu şeye karşı **سفيطة** oldu; ve denilir: O, **سفيط النفس**’tir; yani onun cömerdi, hoşu; Hicaz ehlinin dilidir. el-Asmaî dedi: O, elbette **سفيط النفس**’tir; ve **مذل النفس**: eğer iyiliğe karşı yumuşak, cömert ise. **السفيط** ayrıca: alçak (kimse). İbnü’l-A‘râbî dedi: Erkekten yahut bir şeyden değeri olmayan her kimse, o **سفيط**’tir; zıddı. **السفيط** ayrıca: yeşil hurmanın (busr) döküleni; **اللسان**’da olduğu gibi. **السفاطة**, **ثمامة** gibi: ev eşyası; **الأثاث** gibi. Ebû Düreyd nakletti. **سفط** (fetha ile), gelecek olana izafetle: köy adlarıdır; onlardan: **سفط أبي جرجى**, el-Behnesâviyye’dendir; ona vardım; o, köyleri içine alan bir kûradır; şimdi **ساحل أبي جرج** diye bilinir; daha önce Kays’a izafe edilirdi; hâli sönmüştür; köylerinden: Benî Mazar; ve o, denize yakındır. Ve **سفط العرفاء** da el-Behnesâviyye’dedir, Nil’in batısında. Ve **سفط القدور**, Aşağı Mısır’dadır; bu üçünü es-Sâgânî zikretti; ve sonuncusu, şimdi el-Garbiyye’de **سفط عبد الله** diye bilinenidir; Abdullah b. Cüz’ ez-Zübeydî orada vefat etti; Mısır’da sahâbeden ölenlerin sonuncusu; kabri açıktır, ziyaret edilir; onu defalarca ziyaret ettim; رضي الله عنه. Ve **سفط الزيت**; ve **سفط زريق**, eş-Şarkiyye’dedir; ve **سفط الحناء**, yine oradadır; ve **سفط اللبن**; bunlar, Şeyh Abdülbâsıt el-Bulkînî nüshasından düşmüştür; ve **سفط البهو**, el-Murtâhiyye’dedir; o, Menşiyetü’l-Ahmer’dir; ve **سفط أبي تراب**, es-Semnûdiyye’dedir; ve **سفط سليط**, el-Menûfiyye’dedir; o, Minyetü Halef’tir; ona vardım; ve **سفط كرداسة**, el-Buhayra’dadır; ve **سفط قليشان**, Hûf Ramsîs’tedir; ve **سفط ميدوم**, el-Behnesâviyye’dedir; o, **سفط بني وعلة**’dir; ona vardım; ve **سفط رشين**, yine el-Behnesâviyye’dedir; ve **سفط الخمارة**, el-Eşmûnîn’dedir; ve **سفط نهيا**, el-Cîziyye’dedir; onlardandır: Merhef b. Sârim b. Felâh el-Cüzâmî es-Saftî; ondan ez-Zekî el-Münzirî yazdı; ve onu tekmilesinde tercüme etti. Ve Abdullah b. Mûsâ es-Saftî; ondan İbn Vehb rivayet etti. Ve **سفط المهلبي** el-Eşmûnîn’de Mısır’da on yedi köydür; **القاموس**’un asıllarında böyle; doğrusu: on yedi “**فرية**”dir; buna şeyhimiz dikkat çekti. el-Münzirî’nin tekmilesinde: **سفط**: on altı mevki; hepsi Mısır’dadır, güneyinde ve kuzeyinde. Ve **السفوط**’tan ona kalan: **سفط طوليا** eş-Şarkiyye’dedir; ve **سفط خالد** el-Buhayra’dadır; o, **سفط العنب**’dır; ona vardım; ve **سفط أبو زينة**; ve **سفط الملوك** ed-Dencâviyye’dedir; ve **سفط البحيرية** uzak kefûrlardadır. **الاستفاط**: **الاشتفاف**. İbn Abbâd dedi: **رجل مسفط الرأس**; **معظم** gibi; yani başı **السفط** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve denilir: “Onun nefsi senden yana ne kadar **أسفط**!” yani ne kadar hoş! dedi ki: Bundan, şarap için **الإسفنط**’un اشتقاقı (türeyişi)dir; ileride geleceği üzere. Ve ona ilâve olarak kaydedileceklerdendir: Balığı **سفطت** ederim, onu **سفطا** ile **أسفطها** ederim; eğer o **السفط**’u ondan soyarsam. **السفاطة**, **سحابة** gibi: gevşeklik/yumuşaklık. **السفاط**: **السفط** yapan. Ve **سنسفط**: Benî Nasr adasında bir köy. Ve ona ilâve olarak kaydedileceklerdendir: **السفسطة**: Yunanca bir kelimedir; manası: yanlış ve yaldızlanmış hikmet; el-Kassâr ve es-Sa‘d, **شرح العقائد**’in başlarında söyledi.
  س ف ن ط

**الإسفنط**, kesre ile: Ebû Süheyl dedi: Ben onu böyle ezberliyorum; ve **الفاء** fetha ile de olur; yani hemzenin kesresiyle beraber; el-Cevherî’nin hattında böyle bulundu: üzüm suyundan olan, güzel kokulandırılmış (şey); **اللسان**’da böyle; **فصل الألف مع الطاء**’da. Ve denildi ki: İçinde baharatlar bulunan bir şaraptır; yahut içeceklerden bir türdür; Farsça, Arapçalaştırılmıştır; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve bu, el-Asmaî’nin sözüdür. Ve denildi ki: O, Rumca olarak şaraptır; bunu el-Asmaî de söyledi. Yahut şarabın en üstü ve en safı; Ebû Ubeyde söyledi. Ve denildi ki: Küpler onu **تسفطتها** ettiğinden adlandırıldı; yani onun çoğunu emdi de safı kaldı; ve bu, Ebû Ubeyde’nin sözüne işaret eder. Yahut **السفيط**’ten (türetilmiştir), nefsi hoş olana; çünkü onlar derler: “Onun nefsi senden yana ne kadar **أسفط**!” yani ne kadar hoş; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; o halde onun yanında Arapçadır. Söz, el-Asmaî’nin dediği gibidir: onun Rumca olduğudur; kelime Arapça değilse, harflerinin hepsi asıl kılınır. el-A‘şâ, tükürüğü vasfederek dedi ki:
  “Sanki eski şarap, **الإسفنط**’tan,
  berrak su ile karıştırılmış.
  Onu, uyku senesinde, **الأغراب** erkenden içti;
  böylece **السيال**’ın dikeninin örtüsü akar.”
**الأغراب**: **غرب السن**’in çoğuludur; ve denildi ki: O, karıştırılmış çeşitli şaraplardır. Şemmer dedi: Onu İbnü’l-A‘râbî’ye sordum; dedi ki: **الإسفنط**: onun adlarından bir addır; ne olduğunu bilmiyorum; el-A‘şâ onu zikretti; dedi ki:
  “Yahut **اسفنط**; **عانة** (şarabı), **الرقاد**’dan sonra,
  **الرصاف** ona bir gölcük gibi (şarap) akıttı.”
Dedim ki: Sîbeveyh dedi: **الإسفنط** ve **الإسطبل** beş harflidir; ikisinde de elif’i asıl kıldı; **يستعور**’u beş harfli kıldığı gibi; yâ’yı asıl kıldı; **اللسان**’da olduğu gibi.
