# سفع (س-ف-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kesinlikle yakalayacağız

- Harfler: س - ف - ع
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَنَسْفَعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | لَنَفْعَلًا | Kesinlikle yakalayacağız | 1 | 1 | [96:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/ayet/96:15.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Onun perçemini
2. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Nihayet, son demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md), [جرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1.md), [جذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi şiddetle, aniden ve alçaltıcı biçimde el ile yakalayıp çekmek; ateşin veya sam yelinin deriyi kavurup rengini karartması |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan ve kibirlenen zorbanın perçeminden yakalanarak aşağılayıcı bir sürüklenişle cezalandırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Gurur ve kibrin kaynağı olan tepe noktanın (alın/perçem) mutlak bir ilahi kudretle zillet içinde denetime alınıp boyun eğdirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca alelade bir «tutmak» veya «yakalamak» fiili sanılması; eylemin içerdiği şiddetli yakalama, alçaltıcı çekiş ve ardında bıraktığı karartıcı iz (leke/damga) boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya yönelme, alçalma, incelme, yüzeyden sıyırma veya dökülme hareketi (karşılaştırınız: [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) alçalmak, [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) dökmek/akıtmak, [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) dökmek/dağ eteği, [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) açığa çıkarmak/sıyırmak, [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) hafiflik ve akıl düşüklüğü). | ع | Boğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle eylem, somut bir nesneyi elle şiddetle yakalayarak aşağı doğru çekip sürükleme ve yakıcı bir temasla yüzeyi karartıp iz bırakma şeklinde güçlü, ani ve görünür bir baskıya dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Batma, tutunma, takılma ve ansızın kavrama etkisi. |
| ف | Ağız | Dışa açılma, soluk, nefes, yüzey ve kenar noktası. |
| ع | Göz | Görme, açığa çıkma, doğrudan odaklanma ve belirgin kaynak. |
| سفع | Diken gibi saplanıp kavrayan bir gücün yüzeydeki en görünür ve açık noktaya odaklanarak şiddetle yapışması ve iz bırakması | Açığa çıkmış, görünen bir uzva (alın/perçem) aniden saplanır gibi yapışıp onu aşağıya doğru çekerek boyun eğdirme ve kavurucu bir tesirle rengini değiştirme hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir atlının ya da devenin yelesinden/perçeminden el ile sıkıca ve sertçe yakalamak; ocağın ateşten kararmış üç ayağı (el-esâfî); sam yelinin veya ateşin yüze çarpıp rengini karartması (es-suf‘a). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında terk edilmiş yurdun ocak taşlarını ateşin kararttığı rengi niteleyerek şöyle anar: أَثَافِيَّ سُفْعاً فِي مُعَرَّسِ مِرْجَلِ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü’l-A‘râbî ve el-Halîl aktarımında geçen bir kullanımda, atı dizginlemek veya binmek üzere perçeminden yakalayan kimse için şöyle denir: مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ أَوْ سَافِعِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Zuhayr.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سفع kökü, özellikle Orta Sami ve Arapça sahasında iki ana hat üzerinden varlığını hissettirir: İlki yüksek sıcaklık, ateş veya güneş tesiriyle derinin ya da yüzeyin renginin kararması, kızıl-esmer bir leke bağlaması; ikincisi ise el ile ani, sert ve zapt edici bir yakalamayla çekip sürüklemektir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kök doğrudan üçlü biçimiyle zengin bir kullanım sergilemez; ancak fırtına, kasırga veya şiddetli rüzgârın alıp götürmesi, kavurması anlamındaki köklerle fonetik ve anlamsal yakınlıklar kurulabilmektedir (karşılaştırınız: İbranice סער kökünde sert esiş ve sarsma, veya שוף kökünde ezme/çarpma). Arapçada bu kök özelleşerek özellikle saçın/alnın ön kısmından (nâsiye) tutularak bir canlının iradesini kırma eylemine ve ateşin bıraktığı koyu renkli ize has kılınmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çekme/yakalama ve kararma/lekelenme çifti | İki temel anlama dayanır: Şiddetle el ile yakalamak ve hafif kırmızılıkla karışık siyahlık (leke/yanık). İki anlam cezalandırma bağlamında birleşir; yüzünden yakalanıp ateşe sürüklenen kimsenin hem izzetinin kırılması hem de alnının kararması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fonetik ve anlamsal örtüşmeler | Şiddetli sarsıntı, rüzgâr çarpması veya kavurucu sıcaklık yoluyla temas kurma kökleriyle yakınlık. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrudan doğrulanmış soydaşlık bağı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Anlamlı | Perçemden şiddetle yakalamak; ateşin karartması | Hedef köktür; çekip zapt etme ve karartıcı iz bırakma. | Kur'an'da geçer |
| [سعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%81.md) | Anlamlı | Hurma dalı, yardımcı olmak, hacet gidermek | Hurmanın kuru dalı, yaprağı veya bir işin görülmesine el uzatmak. | Kur'an'da geçmez |
| [فسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%B9.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn) mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [فعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D8%B3.md) | Anlamlı | Ezmek, çiğnemek, bastırmak | Bir şeyi ayaklar altında çiğneyip bastırarak helak etmek. | Kur'an'da geçmez |
| [عسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%81.md) | Anlamlı | Yoldan sapmak, zulmetmek, körü körüne gitmek | Kılavuzsuz olarak çöle dalmak; haksızlık ve baskı uygulamak. | Kur'an'da geçmez |
| [عفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D8%B3.md) | Anlamlı | Yere vurup çiğnemek, hapsetmek, yoğurmak | Birini yakalayıp yere çalmak ve debelenmesine fırsat vermemek. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفع | Merkez | Alçaltıcı biçimde yakalayıp çekmek | Perçemden kavrayıp aşağılayarak zapt etmek ve damgalamak. | Şiddet, aşağılama ve iz bırakma öğelerini birlikte taşır. |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Genel yakalama ve alma | Nötr ve genel bir tutma veya cezalandırmadır; mutlaka perçemden veya aşağılayarak olmak zorunda değildir. | Kapsamı en geniş temel fiildir. |
| [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) | Komşu | Avuç içine alarak tutmak | Bir nesneyi bütünüyle avucun veya hâkimiyetin içine alarak sıkmaktır. | Mülkiyet veya kontrol vurgusu öndedir. |
| [جرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Yerde çekip sürüklemek | Yakalanan bir varlığı bırakmadan peşi sıra zemin üzerinde çekmektir. | Eylemin devamlı çekiş boyutunu öne çıkarır. |
| [جذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Kendine doğru hızla çekmek | Bir şeyi bir yönden koparıp kendine doğru sertçe hamleyle çekmektir. | Hız ve yön değiştirme nüansı içerir. |
| [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) | Zıt | Bırakmak, terk etmek, serbest kılmak | Yakalamayıp salıvermek, kendi haline bırakmak, müdahale etmemek. | Müdahalesizlik ve serbestiyet durumudur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفع | Perçemden tutup şiddetle çekmek; karartmak | Bir varlığın en onurlu uzvundan zapt edilerek zilletle sürüklenmesi eylemi. | Kesin |
| Latince | corripere, prehendere | Hızla ve sertçe yakalamak, zapt etmek | Latince corripere aniden ve şiddetle kavramayı verir; ancak perçem ve yüzü karartma nüansını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to seize by the forelock, to drag violently | Perçeminden yakalamak, şiddetle sürüklemek | İngilizcede tek bir kelime eylemin hem başın önünden tutulmasını hem de aşağılayıcı çekişi karşılamadığından deyimsel aktarılır. | Güçlü |
| Almanca | beim Schopf packen, reißen | Perçeminden yakalamak, çekip koparmak | Saçın/alnın önünden aniden yakalama fiilini karşılar; fakat lekeleme/karartma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | saisir par le toupet, traîner | Perçeminden tutmak, sürüklemek | Zorla ve aşağılayarak yakalamayı ifade eder; yangının bıraktığı iz boyutu eksik kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ | Perçemden tutup ateşe sürüklemek, aşağılamak ve alnına ceza damgası vurmak | Kibirle namaz kılan kulun önüne geçen, gerçeği yalanlayıp sırt dönen tiranın (Ebû Cehil prototipi) ilahi kudret karşısındaki acizliğini bildiren tehdit bağlamı (Alak [96:15](https://lisan.digital/tr/ayet/96:15.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza, cebr ve kahr sıfatları | Kulun iradesiyle böbürlendiği ve kendini müstağni gördüğü anda ilahi iradenin onu mutlak bir cebir ve zilletle yakalaması; nâsiye (alın/beyin) iradenin merkezi olarak cebir-ihtiyar tartışmalarında simgesel bir yer tutar. | Kudret ve kahrın tecellisi; kibrin zillet ile kırılması. |
| Fıkıh | Haddi aşan suçlunun yakalanması | Suçlunun (bâğî veya zâlim) otorite tarafından cebren yakalanıp adalete teslim edilmesi veya zapturapt altına alınması tasvirlerinde deyimsel atıf. | Zor kullanarak boyun eğdirme ve tevkif etme. |
| Tefsir | العلق Suresi 15. ayetin tefsiri | Ayetteki nûn-ı hafîfe ile tekit edilmiş ifadenin; perçemden tutup ateşe sürüklemek mi, yüzünü cehennem ateşiyle karartmak mı, yoksa alnına zillet damgası vurmak mı olduğu yönündeki dilsel ihtilaflar. | Eylemin fiziki sürükleme, manevi aşağılama ve ateş lekesi anlamlarının mezcedilmesi. |
| Hadis | Yetim annesi ve rüya rivayetleri | Hadislerde geçen «sevfâü'l-haddeyn» (iki yanağı kararmış, solmuş kadın) ifadesinde; kocasından sonra yetimlerine bakmak için süsü terk edip ten rengi değişen fedakâr anne tasviri. | Fedakârlık, çile veya ateş/keder sebebiyle yüzde beliren solgunluk ve kararma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kibir ve ubudiyet dengesi | Kahr ile boyun eğdirilme | İnsanın kendini tanrılaştırma temayülünün (istiğnâ) kökünden kırılması | Alın, secdenin yani ubudiyetin organıdır; secde etmeyen alın perçeminden yakalanarak zelil edilir. | Kesin |
| İlmi | Nöro-bilişsel merkez ve irade | Karar mekanizmasının kilitlenmesi | Hatalı yönelimin fiziksel/bilişsel kaynağının denetim altına alınması | Karar alma ve yanıltıcı kibrin merkezi olan prefrontal korteksin (alın bölgesi) ilahi kudret tarafından zapt edilmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Tiranlık ve güç gösterisi | Otoriter zorbanın tasfiyesi | Hukuk tanımaz siyasi erkin küçük düşürülerek etkisiz kılınması | Meclisini ve taraftarlarını yardıma çağıran zorba yöneticinin, aniden en zayıf yerinden yakalanıp alaşağı edilmesi. | Kesin |
| İktisadi | Servetle şımarma (istiğnâ) | Kaynak güvencesinin çökertilmesi | Malına güvenerek haddi aşanın elindekilerin hükmünü yitirmesi | Ekonomik gücünü bir baskı aracı olarak kullanan zenginin mutlak iflas ve çaresizlikle yüzleştirilmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bir vektörün uç noktasından (extremum) ters yönde ani ve yüksek momentli bir kuvvetle çekilmesi | Fizikte bir cismin hareketini yönlendiren en uç noktaya aniden zıt yönde büyük bir çekme kuvveti uygulandığında, cismin tüm kinetik enerjisi sıfırlanır ve yönü cebren tersine döner; perçemden yakalama bu kaldıraç etkisini karşılar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik tahakkümün desakralizasyonu (kutsiyetinin ve dokunulmazlığının yıkılması) | Sosyolojide toplum üzerinde dehşet ve hayranlık uyandıran bir tiranın, kamuoyu önünde başından yakalanıp sürüklenerek dokunulmazlık halesinin bir anda yok edilmesi ve küçük düşürülmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin yalnızca «onu cezalandıracağız» ya da «saçından tutacağız» şeklinde soyut veya sıradan bir fiziksel temas gibi algılanarak, kökün içerdiği zillet, aşağılama, çekip sürükleme ve alna vurulan damga boyutunun ihmal edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, insanın kendisini hiçbir şeye muhtaç görmeyip (istiğnâ) haddi aştığı (tuğyân) ve ibadeti engellemeye kalkıştığı noktada devreye giren ilahi kahrın, kibrin merkez üssü olan alına/perçeme doğrudan müdahalesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhataba verdiği nihai ontolojik ders ıskalanır; zorbaya karşı pasif bir teselli vaadi sanılır. Oysa kök, kibrin en yüksek organının en derin zillete çarptırılacağını ve hiçbir gücün bu sürüklenişi engelleyemeyeceğini gösteren sarsıcı bir ilahi müdahale yasasıdır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilk inen vahyinin son bölümünde yer alan bu kök, ilahi vahye ve secdeye savaş açan mütekebbir tipolojinin nihai akıbetini en somut, sarsıcı ve tavizsiz bir dille resmeder. İlahi adaletin tehir edilse bile ihmal edilmeyeceğini, kibrin zirvesinin zilletin dibiyle eşleştiğini bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke döneminin ilk kriz anlarını, tevhid ile şirk otoritesi arasındaki ilk çatışmayı ve ibadeti engelleme cüretini konu edinen ayet grubunda (Alak [96:9](https://lisan.digital/tr/ayet/96:9.md)-19) nihai belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalim ve kibirli güç odaklarının dünyevi iktidarları ve çevrelerindeki destekçileri (nâdî) sebebiyle dokunulmaz oldukları yönündeki vehmi kökünden yıkar; kahr tecellisinin ne kadar ani ve onur kırıcı olacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir canlının alnının üzerindeki saçtan (perçemden) el ile şiddetle tutulup çekilmesi, sürüklenmesi ve ateşin veya sam yelinin deriyi kavurarak üzerinde karartı bırakması.
- Soyut anlam: Başıboşluk, kibir ve hadsizlik sergileyen bir iradenin, yönlendirici ve onur taşıyıcı merkezinden ilahi bir kudretle yakalanarak mutlak bir acziyet ve zillet içine sokulması.
- Sistematik karşılık: İnsanın kendi kendine yettiğini zannederek ürettiği sahte üstünlük (tuğyân) vektörünün, ilahi müdahale ile tepe noktasından zıt ve aşağı yönlü bir çekimle (cebr/kahr) sıfırlanması.
- LaTeX modeli: $$F_{\text{m}} = - k \cdot \vec{N} \implies \lim_{t \to t_0} \vec{P}(t) = \vec{Z}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $F_{\text{m}}$, ilahi müdahale kuvvetini temsil eder. $\vec{N}$ sembolü, kibrin ve kararların merkezi olan nâsiyeyi (alın/perçem vektörü) gösterir; başındaki eksi işareti ve $k$ katsayısı, uygulanan kuvvetin bu merkeze doğrudan zıt, alçaltıcı ve zapt edici bir yönde olduğunu ifade eder. $\vec{P}(t)$ fonksiyonu tiranın zaman içindeki güç ve onur seviyesini gösterirken, müdahale anında ($t_0$) bu büyüklüğün mutlak bir zillet ve çöküş seviyesi olan $\vec{Z}$ değerine ulaştığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Alak 96:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/ayet/96:15.md) — لَنَسْفَعًا

كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ

Meal (IK): Ama bundan vazgeçmezse; andolsun ki; onu alnından tutup sürükleriz.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و السين والفاء معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع-مستعملات ف ع س- ف س ع مهملان.
عسف:
العَسْفُ: السّيُر على غير هُدى، وركوب الأمر من غير تدبير، وركوب مفازة بغير قصد، ومنه التعسف. قال:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ		في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ
والعسيف: الأجير. قال:
كالعسيف المربوع شل جمالا		ماله دون منزلٍ من بـيات
وعَسَفَ البعيرُ يَعْسِفُ عَسْفا وعُسوفا إذا كان في حشرجة الموت، وهو مثل النزع للإنسان وهو أهون من كرير الحشرجة.
وعُسْفان: موضع بالحجاز.
عفس:
العَفْسُ: شدة سوق الإبل. قال:
يَعْفِسُها السّواقُ كلَّ مَعْفِسِ
والرجل يَعْفِسُ المرأة برجله إذا ضربها على عجيزتها، يعافسها وتعافسه.
قال غيره: المعافسة: المعاركة في جدّ أو لعب، وأصله اللعب.
والعِفاسُ: اسم ناقة. قال:
أشلى العِفاسَ وبَرْوَعا
والعَفْسُ. أن تُردَّ رأس الدابّة إلى صدرها.
سعف:
السَّعَفُ: أغصان النخلة. الواحدة: سَعَفَةٌ. وأكثر ما يقال ذلك إذا يبست، فإذا كانت رطبة فهي شطبة.
وشبه امرؤ القيس ناصية الفرس بسَعَفِ النّخل حيث يقول:
وأركب في الرّوعِ خيفانةً		كسا وجْهَها سَعَفٌ منتشرْ
والسَّعْفَةُ قروحٌ تخرُجُ على رأس الصبيّ في وجهه، سُعِفَ الصبيُّ إذا ظهر به ذلك فهو معسوف.
والإسعافُ: قضاء الحاجة.
والمساعَفَةُ: المواتاة على الأمر في حسن معاونة. قال:
وإذْ أُمُّ عمّارٍ صديقٌ مساعفُ
سفع:
السُّفْعُ: أُثْفِيَةٌ من حديد يوضع عليها القدر. الواحدة سفعاء بوزن حمراء. وسُمَي سفعا لسواده وشَبهِت الشعراء به. فسمَّوْا ثلاثة أحجار يُنْصَب عليها القدرُ سُفعاً.
والسَّفَعُ: سفعة سوداء في خدّي المرأة الشاحبة.
وكلّ صقر أسفع، وكل ثور وحشي أسفع. وكل من النعام أسفع، وكل سُوذانِقٍ أسفع. وحمامة سفعاء صارت سُفْعَتُها في عنقها دوين الرأس في موضع العِلاطَيْنِ.
قال حميد:
من الوُرقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكرتْ		فُروعَ أَشاءٍ مَطْلَعَ الشّمسِ أسحما
والنارُ تَسْفَعُ الشيء إذا لفحته لفحاً يسيراً فغيّرت لون بشرته سَفْعاً.
وسَفَعَتْه السَّموم. والسَّوافعُ لوافعُ السَّموم.
والسُّفْعَةُ ما في دمنة الدّار من زِبْلٍ أو رماد أو قُمام متلبّد فتراه مخالفا للون الأرض في مواضع. ولا تكون السُّفْعَةُ في اللون إلا سوادا مُشْرَبا حمرة. قال:
..... سُــفَـــعـــاً		كما تُنَشَّرُ بعدَ الطَّيَّةِ الكُتُبُ

وسَفَعَ الطائر لطيمتَه، أي: لطمَهُ. وسَفَعْتُ وجهَ فلانٍ بيدي، وسفَعْت رأسَهُ بالعصا. وسفعتُ بناصيته إذا قبضت عليها فاجتذبتها. وكان عبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: اسْفَعَا بيده، أي: خذا بيده فأقيماه.
وفي الحديث: "أن ابن عمر نظر إلى رجل فقال: به سَفْعَةٌ من الشيطان" يريد به الأخذَ بالناصية.
وقال: "لَنَسْفَعاً بالناصية"، أي: لَنأخُذَنَّ بها ولَنُقيمنّه.

##### Türkçe

باب العين و السين والفاء معهما
ع س ف- ع ف س- س ع ف- س ف ع-مستعملات ف ع س- ف س ع مهملان.

**عسف**:
**العَسْفُ**: hidayet olmaksızın yürüyüş; işi tedbirsizce yüklenmek; maksatsız olarak bir çölü binmek; bundan **التعسف**. Dedi ki:
قد أَعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ		في ظلّ أخضر يدعو هامَهُ البومُ

Ve **العسيف**: ücretli işçi. Dedi ki:
كالعسيف المربوع شل جمالا		ماله دون منزلٍ من بـيات

Ve deve **عَسَفَ** eder, **يَعْسِفُ** **عَسْفا** ve **عُسوفا**: ölüm hırıltısında olduğu zaman; bu, insan için can çekişme gibidir; ve bu, hırıltının tekrarlı sesinden daha hafiftir.

Ve **عُسْفان**: Hicaz’da bir yer.

**عفس**:
**العَفْسُ**: develeri sürmenin şiddeti. Dedi ki:
يَعْفِسُها السّواقُ كلَّ مَعْفِسِ

Ve adam, kadını ayağıyla **يَعْفِسُ** eder: onu kalçasına vurduğu zaman; ona **يعافسها** ve o da ona **تعافسه**.

Başkası dedi: **المعافسة**: ciddî veya oyun olarak boğuşma; aslı oyundur.

Ve **العِفاسُ**: bir dişi devenin adı. Dedi ki:
أشلى العِفاسَ وبَرْوَعا

Ve **العَفْسُ**: binek hayvanının başını göğsüne doğru geri çevirmendir.

**سعف**:
**السَّعَفُ**: hurma ağacının dalları. Tekili: **سَعَفَةٌ**. En çok bu, kuruduğu zaman söylenir; eğer yaş ise o **شطبة**’dir.

Ve İmru’ul-Kays, atın perçemini hurma **سَعَفِ**’ine benzetti; şöyle dediği yerde:
وأركب في الرّوعِ خيفانةً		كسا وجْهَها سَعَفٌ منتشرْ

Ve **السَّعْفَةُ**: çocuğun başında, yüzünde çıkan yaralardır; çocukta bu göründüğü zaman çocuk **سُعِفَ** olur; o da **معسوف**tur.

Ve **الإسعافُ**: ihtiyacı gidermek.

Ve **المساعَفَةُ**: güzel bir yardımlaşmada iş üzerinde uyuşma. Dedi ki:
وإذْ أُمُّ عمّارٍ صديقٌ مساعفُ

**سفع**:
**السُّفْعُ**: üzerine tencerenin konulduğu demirden bir ayak. Tekili **سفعاء**; **حمراء** vezninde. Siyahlığından dolayı **سفعا** diye adlandırıldı ve şairler onu ona benzettiler. Böylece tencerenin üzerine dikildiği üç taşı **سُفعاً** diye adlandırdılar.

Ve **السَّفَعُ**: solgun kadının iki yanağında siyah bir leke.

Ve her doğan **أسفع**dır; ve her yaban öküzü **أسفع**dır. Ve devekuşundan her biri **أسفع**dır; ve her **سُوذانِقٍ** **أسفع**dır. Ve **حمامة سفعاء**: onun **سُفْعَتُها** boynunda, başın biraz aşağısında, **العِلاطَيْنِ** yerinde olmuştur.

Humeyd dedi ki:
من الوُرقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكرتْ		فُروعَ أَشاءٍ مَطْلَعَ الشّمسِ أسحما

Ve ateş, şeyi **تَسْفَعُ** eder: onu hafif bir yakışla yaladığı zaman; böylece derisinin rengini **سَفْعاً** olarak değiştirir.

Ve **السَّموم** onu **سَفَعَتْ**. Ve **السَّوافعُ**: **السَّموم**un yakıcılarıdır.

Ve **السُّفْعَةُ**: evin gübreliğinde gübreden veya külden veya yığılmış çöpten olan şeydir; onu yerin renginden farklı olarak yer yer görürsün. Ve **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur. Dedi ki:
..... سُــفَـــعـــاً		كما تُنَشَّرُ بعدَ الطَّيَّةِ الكُتُبُ

Ve kuş, tokadını **سَفَعَ** etti; yani: onu tokatladı. Ve ben falanın yüzünü elimle **سَفَعْتُ**; ve başını sopayla **سفَعْتُ**. Ve perçeminden **سفعتُ**: yani ona tutundum da onu çektim. Ve Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, “**اسْفَعَا** بيده” demeye düşkündü; yani: elinden tutun da onu kaldırın.

Hadiste: “أن ابن عمر نظر إلى رجل فقال: به **سَفْعَةٌ** من الشيطان” — bununla perçemden tutmayı kasteder.

Ve dedi: “**لَنَسْفَعاً بالناصية**”, yani: elbette onunla tutacağız ve elbette onu kaldıracağız.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَفَعْتُ بناصيته، أي أخذتُ. قال الشاعر:
قومٌ إذا فَزِعوا الصَريخَ رَأَيْتَهُمْ		من بين مُلْجِمِ مُهْرِهِ أو سافِعِ
ومنه قوله تعالى: "لَنَسْفَعاً بالناصِيَةِ". ويقال: به سَفْعَةٌ من الشَيطان، أي مَسٌّ، كأنَّه أخذ بناصيته. وسَفَعَتْهُ النارُ والسمومُ، إذا لفحته لفحاً يسيراً فغيَّرتْ لونَ البشرة. والسَوافِعُ: لوافحُ السَمومِ. والسُفْعةُ بالضم: سَوادٌ مُشْربٌ حُمرةً. والرجلُ أَسْفَعُ ومنه قيل للأثافي: سُفْعٌ. والسُفْعَةُ أيضاً في آثار الدار: ما خالف من سوادها سائرَ لون الأرض. والسُفْعَةُ في الوجه: سوادٌ في خدَّي المرأة الشاحبة، ويقال للحمامة سَفْعاءُ، لما في عنقها من السُفْعَةِ. والصُقورُ كلُّها سُفْعٌ. وسَفَعَ الطائرَ: لطمَه بجناحيه. والمُسافَعَةُ، كالمطاردة. قال الأعشى:
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُوِنـيَّةًلِيُدْرِكَها في حَمامٍ ثُكَنْ

##### Türkçe

**سَفَعْتُ** onun perçeminden; yani aldım. Şair dedi ki:
Bir kavim ki, feryat edeni görünce korktular mı, onları görürsün		atının tayını gemleyen ile ya da **سافِع** olan arasında.

Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**لَنَسْفَعاً بالناصِيَةِ**”. Ve denilir: onda şeytandan bir **سَفْعَةٌ** vardır; yani bir dokunuş; sanki onun perçeminden almış gibidir. Ve ateş ile yakıcı sıcak rüzgârlar onu **سَفَعَتْهُ**; onu hafif bir yakışla yalayıp da derinin rengini değiştirdiği zaman. Ve **السَوافِعُ**: yakıcı sıcak rüzgârların yalayıcılarıdır. Ve **السُفْعةُ** (ötre ile): kızıllıkla karışık bir siyahlıktır. Ve adam **أَسْفَعُ**dur; ve ondan **الأثافي** için **سُفْعٌ** denilmiştir. Ve **السُفْعَةُ** ayrıca evin izlerinde: onun siyahlığından yerin geri kalan renginden ayrılan şeydir. Ve yüzde **السُفْعَةُ**: solgun kadının iki yanağında bir siyahlıktır; ve güvercine, boynunda **السُفْعَةِ** bulunduğundan dolayı **سَفْعاءُ** denilir. Ve doğanların hepsi **سُفْعٌ**dur. Ve kuşu **سَفَعَ**: onu iki kanadıyla tokatladı. Ve **المُسافَعَةُ**, kovalamaca gibidir. A‘şâ dedi ki:
**يُسافِعُ** külrengi, koyu renkli birini		kalabalık güvercinler içinde ona yetişsin diye.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع الفاء
عسف ، عفس ، سعف ، سفع ، فعس : مستعملات .
عسف : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّة فَنَهى عن قتل العُسَفاء والوُصَفاء . وفي حديث أبي هريرة أن رجلاً جاء إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إن ابني كان عَسيفاً على رجل كان معه ، وإنه زنى بامرأته . قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : العُسَفاء : الأُجراء ، والواحد عَسِيف . وقوله : إن ابني كان عَسِيفاً على هذا أي كان أجيراً . وقال ابن السكيت في العَسِيف مثلَه . وقال غيرهم : العَسْف : ركوب الأمر بغير رَوِيَّة وركوبُ الفلاة وقطعها على غير توخّي صَوْب ولا طريق مسلوك . يقال : اعتسف الطريق اعتسافاً إذا قطعه دون صَوْب توخّاه فأصابه . وقال شمر : العَسْف : السَّيْر على غير عَلَم ولا أثَر . ومنه قيل : رجل عَسُوف إذا لم يَقْصِد قَصْد الحقّ . وعَسَف المفازة : قطعها بلا هداية ولا قصد . وتعسَّف فلان فلاناً إذا ركبه بالظلم ولم يُنْصِفه . ورجل عَسُوف إذا كان ظلوماً . أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا أشرف البعير على الموت من الغُدّة قيل : عَسَف يَعسِف ، هو بعير عاسف وناقة عاسف بغير هاء . والعَسْف : أن يتنفّس حتى تَقْمُصَ حَنْجرته أي تنتفخ . وقال ابن الأعرابي : أعسَف الرجل إذا أخذ بعيرَه العَسْفُ وهو نَفَس الموت . قال : وأعسف الرجل إذا لزِم الشرب في العَسْف وهو القَدَح الكبير . وأعسف إذا أخذ غلامه بعمل شديد ، وأعسف إذا سار بالليل خبط عشواء . وأما قول أبي وَجْزة السعديّ :
واستيقَنَت أن الصليفَ منعَسفْ
هو من عسف الحنجرة إذا قمصت للموت . وعُسفان : مَنْهَلَة من مناهل الطريق بين الجُحْفة ومَكّة .
عفس : أبو عبيد : عفست الرجل عَفْساً : إذا سجنته . وقال الرياشي فيما أفادني المنذري له : العَفْس : الكَدّ والإتعاب . وقال شمر : العَفْس الإذالة والاستعمال . وقال العجّاج :
كأنه من طول جَذْع العَفْس
يُنحَت من أقطاره بفأس
وقال الليث : العَفْس : شدّة سَوْق الإبل . وأنشد :
يَعفِسها السوَّاقُ كل مَعْفَس
قال : الإنسان يَعفِسُ المرأةَ برجله إذا ضربها على عَجِيزتها يعافسها وتعافسه . وقال غيره : المعافسة : الممارسة : فلان يعافس الأمور أي يمارسها ويعالجها . والعِفَاس : العِلاج . والعِفَاس : اسم ناقة ذكرها الراعي في شعره فقال :
بمَحْنِية أشلى العِفَاس وبَرْوعا
وقال ابن الأعرابي : العِفَاس والمعافسة : المعالجة . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : عَفَسته وعكسته وعَتْرسته إذا جذبته إلى الأرض فضغطته إلى الأرض ضغطاً شديداً . قال : وقيل لأعرابيّ : إنك لا تحسن أكل الرأس ، فقال : أما والله إني لأعفس أذنيه ، وأفكّ لَحْييه وأسْحَى خدَّيه وأرمي بالمخّ إلى من هو أحوج مني إليه . قلت : أجاز ابن الأعرابي الصاد والسين في هذا الحرف . العِيَفْس : الغليظ . قال حُمَيد الأرقط :
وصار ترجيم الظنون الحَدْس
وتَيَهان التائه العِيَفْس
وثوب معفَّس : صبور على البِذْلة ، ومعفوس : خَلَق . وقال رؤبة :
بَدَّل ثوبَ الجِدَّة الملبوسا
والحُسْن منه خَلَقاً معفوسا
والمَعْفِس : المفصِل . وقال الحميريّ :
فلم يبق إلا مَعْفِس وعِجَانها
وشُنْتُرَة منها وإحدى الذوائب
سفع : قال الله جل وعز : ( ء (ِيَنتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ ) ( العلق : 15 ، 16 ) قال الفراء : ناصيته : مقدّم رأسه أي لَنَهصِرنَّها ولنأخذنَّ بها أي لنُقْمِئنَّه ولَنذِلَّنه . ويقال : لنأخذَنَّ بالناصية إلى النار كما قال : ( بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِى ) ( الرحمن : 41 ) قال : ويقال : معنى ) لنسفعا : لنسوّدنْ وجهه ، فكفت الناصية لأنها في مقدَّم الوجه قلت : أما من قال : لنسفعاً بالناصية أي لنأخذنه بها إلى النار فحجَّته قوله :
قوم إذا فَزِعُوا الصريخ رأيتهم
من بين ملجم مُهره أو سافع
أراد : وآخذٍ بناصيته . ومن قال : لنسفعاً أي لنسوّدَنْ وجهه فمعناه : لنسِمَنّ موضع الناصية بالسواد ، اكتفَى بها من سائر الوجه لأنها في مقدم الوجه . والحُجَّة له قوله :
وكنتُ إذا نَفْسُ الغَوِيّ نزتَ به
سفعت على العِرنين منه بمِيسم
أراد : وسمته على عِرْنينه ، وهو مثل قوله : ( الاَوَّلِينَ سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ ) ( القلم : 16 ) . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أُتي بصبيّ فرأى به سَفْعة من الشيطان فقال : ( اسْتَرْقُوا له ) . قوله : سَفْعة أي ضربة منه ، يقال : سفعته أي لطمته ، والمسافعة : المضاربة . ومنه قوله الأعشى :
يسافع وَرْقاء جُونّية
ليدركها في حمام تُكَنْ
أي يضارب . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : السُّفْعة والشُّفعة بالسين والشين : الجنون ، ورجل مسفوع ومشفوع أي مجنون . ورَوَى أبو عبيد عن الأمويّ أنه قال : المسفوعة من النساء : التي أصابتها سَفْعة وهي العين . ففي الحديث على هذا التفسير أنه رأى بالصبيّ عَيْناً أصابته من الشيطان فأمر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بالاسترقاء له . وأحسبه أراد أن يُقرأ عليه المعوِّذتان ويُنفَث فيه . فهذه ثلاثة أوجه في قوله : رأى به سَفْعة . وأحسنها ما قاله الأمويّ ، والله أعلم . وفي حديث آخر : ( أنا وسفعاء الخدَّين الحانيةُ على ولدها يوم القيامة كهاتين ) وضمّ إصبعيه ، أراد بسفعاء الخدّين امرأة سوداء عاطفة على ولدها . وأراد بالسواد أنها ليست بكريمة ولا شريفة . وإذا قالت العرب : امرأة بيضاء فهي الشريفة الكريمة . وقال أبو حاتم : قال الأصمعيّ : الأسفع : الثور الوحشيّ الذي في خدّيه سواد يقرب إلى الحمرة قليلاً . قال : ويقال للأسفع : مُسَفَّع . وقال غيره : يقال للحمامة المطوَّقة : سفعاء لسواد عِلاَطها في عنقها . ومنه قوله :
من الوُرق سفعاء العِلاَطين باكرت
فروعَ أشَاءٍ مطلع الشمس أسحما
وقال الآخر يصف ثوراً وحشياً شبَّه ناقته في السرعة به :
كأنها أسفع ذو حِدَّة
يمسُده البقلُ وليل سَدِي
كأنما ينظر من برقع
من تحت رَوْق سَلِب مِذْوَد
شبَّه السُّفْعة في وجه الثور ببرقع أسود ولا تكون السفعة إلا سواداً مشرباً وُرْقة . ومنه قول ذي الرمَّة :
أو دِمْنة نسفت عنها الصَّبَا سُفَعا
كما تُنَشَّر بعد الطِيَّة الكُتُب
أراد : سواد الدِمَن أن الريح هبَّت به فنسفته وألبسته بياضَ الرمل ، وهو قوله :
بجانب الرزق أغشته معارفها
ويقال للأثافي التي أوقد بينها النار : سُفْع ؛ لأن النار سوَّدت صفاحها التي تلي النار . وقال زهير :
أثافيَّ سُفْعاً في معرَّس مِرْجل
وأمَّا قول الطرمَّاح :
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْية نَضْحُ عائط
يُزيِّنها كِنٌّ لها وسُفُوعُ
فإنه أراد بالعائط : جارية لم تحمل ، وسُفُوعها : ثيابها ؛ يقال : استفعت المرأة ثيابها إذا لبِستها . وأكثر ما يقال ذلك في الثياب المصبوغة . ويقال : سفعته النار تسفَعه سَفْعاً إذا لَفَحته لَفْحاً يسيراً فسوَّدت بَشَرته ، وسفعته السَّمُوم إذا لوَّحت بَشَرة الوجه . والسوافع : لوافح السَّموم .
سعف : أبو العباس عن ابن الأعرابي : السُّعُوف : جِهاز العَروس ، والعُسُوف : الأقداح الكبار وأخبرني المنذريّ عن الخرَّاز عن ابن الأعرابي أنه قال : كل شيء جاد وبَلَغ من عِلْق أو مملوك أو دار ملكْتها فهو سَعَف . يقال للغلام : هذا سَعَف سَوْءٍ . وقال ابن الأعرابي : والسُّعُوف : طبائع الناس من الكَرَم وغيره
يقال : هو طيّب السُّعُوف أي الطبائع ، لا واحد لها . وفلان مسعوف بحاجته أي مُسْعَف . قال الغنويِّ :
فلا أنا مسعوف بما أنا طالب
والسُّعَاف : شُقَاق في أسفل الظُّفُر . وتسعف أطراف أصابعه أي تشقّقت وقال أبو عمرو : يقال للضرائب : سُعُوف . قال : ولم أسمع لها بواحد من لفظها . قال : والسَّعَف محرّك : جِهاز العروس . الحرَّاني عن ابن السكيت : السَّعَف : داء في أفواه الإبل كالجَرَب ، بعير أسعف ، والسَّعَف : وَرَق جَرِيد النخل الذي يسَفَّ منه الزُبْلان والجِلال والمراوح وما أشبهها . ويجوز السعف . والواحدة سَعَفة . وقال الليث : أكثر ما يقال له السَّعَف إذا يبس ، وإذا كانت رَطْبة فهي الشَّطْبة . قلت : ويقال للجَرِيد نفسه سَعَف أيضاً ، وواحدة الجريد جَرِيدة . وتجمع السَّعَفة سَعَفاً وسَعَفات . الحرَّاني عن ابن السكيت : يقال : في رأسه سَعْفة ساكنة العين وهو داء يأخذ الرأس . وقال أبو حاتم : السَعْفة يقال لها : داء الثعلب ، تورِث القَرَع ، والثعالب يصيبها هذا الداء ، فلذلك نُسب إليها . أبو عبيد عن الكسائي : سَعُفت يدُه وسَعِفت وهو التشعّث حول الأظفار والشُّقَاق . قال : وقال أبو زيد : ناقة سَعْفاء وقد سَعِفت سَعَفاً ، وهو داءٌ يتمعَّط منه خُرطومها ويسقط منه شعر العين قال : وهو في النوق خاصَّة دون الذكور . قال : ومثله في الغنم الغَرَب . وقال أبو عبيدة في كتاب ( الخيل ) : من شيات نواصي الخيل ناصية سعفاء وفرس أسعف إذا شابت ناصيته . قال : وذلك ما دام فيها لون مخالف البياض . فإذا خلصت بياضاً كلها فهي صبغاء .
وقال ابن شميل : التسعيف في المِسْك : أن يروِّح بأفاويه الطيب ويُخلط بالأدهان الطيّبة . يقال : سعِّف لي دُهْني . ويقال : أسعفتْ داره إسعافاً إذا دَنَت : وكل شيء دنا فقد أسعف . ومنه قول الراعي :
وكائنْ ترى من مُسْعِف بمنيَّة
ومكان مساعِف ومنزل مساعف أي قريب . وقال الليث : الإسعاف قضاء الحاجة . والمساعفة : المواتاة على الأمر في حسن مصافاة ومعاونة . وأنشد :
إذ الناس ناس والزمانُ بِغِرَّة
وإذ أُمُّ عمَّار صديق مساعِفُ
فعس : أهمل الليث هذا الحرف . وأخبرني المنذري عن أبي العباس أن ابن الأعرابي أنشده :
بالموت ما عَيَّرتِ يا لَمِيس
قد يَهْلِك الأرقم والفاعوس
والأسد المذرَّع النَّهوسُ
والبَطَل المستلئم الجَئُوس
واللَّعْلع المهتَبِل العَسوس
والفِيل لا يبقى ولا الهِرميس
قال : الجئوس : القتَّال . والفاعوس الأفعى . والمذرَّع : على ذراعه دم فرائسه .
وقال ابن الأعرابي : يقال للداهية من الرجال : فاعوس ، قال : والهِرْمس : الكَرْكَدَنّ واللعلع : الذئب . والفاعوسة :
فرج المرأة لأنها تتفاعس أي تنفرج . قال حُمَيد الأرقط يصف الكمرة :
كأنما ذُرَّ عليها الخَرْدَل
تبيت فاعوستها تَأكَّلُ
والفاعوس : الكمرة ، والفُعُس : الحيَّات . والفاعوس : الوَعِل والكَرَّاز والفَدْم والمُلاعِب .

##### Türkçe

باب **العين** ve **السين** ile **الفاء**

**عسف** ، **عفس** ، **سعف** ، **سفع** ، **فعس** : استعمالda olanlardır.

**عسف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki bir **سَرِيَّة** gönderdi de **العُسَفاء** ve **الوُصَفاء**’nın öldürülmesini yasakladı. Ebû Hureyre hadîsinde: bir adam Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi de dedi ki: “Oğlum bir adamın yanında **عَسِيفاً** idi, onun karısıyla zina etti.” Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr ve başkaları dedi ki: **العُسَفاء**: ücretliler; tekili **عَسِيف**. Ve “Oğlum bunun üzerinde **عَسِيفاً** idi” sözü: yani ücretli idi. İbnü’s-Sikkît **العَسِيف** hakkında bunun benzerini söyledi. Başkaları dedi ki: **العَسْف**: işi düşüncesizce üstlenmek; çölü binmek ve onu, isabeti gözetmeksizin ve gidilen bir yol olmaksızın katetmek. “**اعتسف** الطريق **اعتسافاً**” denir: eğer onu, gözettiği bir isabet olmaksızın katederse de ona rastlarsa. Şemmer dedi: **العَسْف**: bir alâmet ve iz olmaksızın yürüyüştür. Bundan dolayı denildi: **رجل عَسُوف**; eğer hakkın kastını kastetmezse. Ve “**عَسَف** المفازة”: onu, hidayet ve kast olmaksızın kesti. Ve “**تعسَّف** فلان فلاناً”: eğer ona zulümle biner ve onu insaf etmezse. Ve **رجل عَسُوف**: eğer zalim ise. Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: dedi ki, deve **الغُدّة**’den ölümün üzerine çıkınca “**عَسَف يَعسِف**” denir; o **بعير عاسف** ve **ناقة عاسف** (هاء’sız). Ve **العَسْف**: nefes almasıdır; ta ki **حَنْجرته** **تَقْمُصَ** etsin; yani şişsin. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**أعسَف** الرجل” eğer adamın devesini **العَسْف** alırsa; o, ölüm nefesidir. Dedi ki: ve “**أعسف** الرجل” eğer içmeye **العَسْف**’ta devam ederse; o, büyük kadehtir. Ve “**أعسف**” eğer oğlanını şiddetli bir işle tutarsa; ve “**أعسف**” eğer geceleyin körlemesine yürürse. Ebû Vecze es-Sa‘dî’nin sözüne gelince:

واستيقَنَت أن الصليفَ منعَسفْ

o, ölüm için **قمصت** ettiğinde **الحنجرة**’nin **عسف**’ındandır. Ve **عُسفان**: **الجُحْفة** ile **مَكّة** arasındaki yol menzillerinden bir menzildir.

**عفس** : Ebû Ubeyd: “**عفست** الرجل **عَفْساً**”: eğer onu hapsettiysen. er-Riyâşî, el-Münzirî’nin bana fayda verdiği şeyde: **العَفْس**: yorma ve bitkin düşürmedir. Şemmer dedi: **العَفْس**: alçaltma ve kullanmadır. el-‘Accâc dedi:

كأنه من طول جَذْع العَفْس
يُنحَت من أقطاره بفأس

el-Leys dedi: **العَفْس**: develeri şiddetle sürmektir. Şunu inşâd etti:

يَعفِسها السوَّاقُ كل مَعْفَس

Dedi ki: insan, kadını ayağıyla **يَعفِسُ** eder; eğer onu kalçasına vurursa; onu **يعافسها** ve o da onu **تعافسه** eder. Başkası dedi: **المعافسة**: **الممارسة**’dir; “falanca işleri **يعافس** eder” yani onları uygular ve işler. Ve **العِفَاس**: tedavidir. Ve **العِفَاس**: bir devenin adıdır; çoban onu şiirinde zikretti de dedi ki:

بمَحْنِية أشلى العِفَاس وبَرْوعا

İbnü’l-A‘râbî dedi: **العِفَاس** ve **المعافسة**: muameledir. el-Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: denir: “**عَفَسته** ve **عكسته** ve **عَتْرسته**” eğer onu yere çekip yere şiddetli bir sıkıştırmayla sıkıştırdıysan. Dedi ki: ve bir bedevîye denildi: “Sen baş yemeyi iyi yapmıyorsun.” Dedi ki: “Hayır, vallahi ben onun iki kulağını **لأعفس** ederim; iki çenesini ayırırım; iki yanağını sıyırırım; iliği de benden daha muhtaç olana atarım.” Dedim: İbnü’l-A‘râbî bu harfte **الصاد** ve **السين**’i câiz gördü. **العِيَفْس**: kalındır. Humeyd el-Arkat dedi:

وصار ترجيم الظنون الحَدْس
وتَيَهان التائه العِيَفْس

Ve **ثوب معفَّس**: yıpranmaya sabırlı; ve **معفوس**: eskimiş. Ru’be dedi:

بَدَّل ثوبَ الجِدَّة الملبوسا
والحُسْن منه خَلَقاً معفوسا

Ve **المَعْفِس**: eklemdir. el-Himyerî dedi:

فلم يبق إلا مَعْفِس وعِجَانها
وشُنْتُرَة منها وإحدى الذوائب

**سفع** : Allah جل وعز dedi: ( ء (ِيَنتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيَةِ نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ ) ( العلق : 15 ، 16 ) el-Ferrâ dedi: “**ناصيته**”: başının önü; yani onu mutlaka çekeceğiz ve onunla mutlaka tutacağız; yani onu mutlaka zelil kılacağız ve mutlaka alçaltacağız. Ve denir: perçemden tutup ateşe götüreceğiz; nitekim dedi: ( بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِى ) ( الرحمن : 41 ) Dedi ki: ve denir: “**لنسفعا**”nın mânası: yüzünü mutlaka karartacağız; böylece perçemle yetindi; çünkü o yüzün ön tarafındadır. Dedim: “**لنسفعاً بالناصية**” yani onu onunla ateşe götürmek üzere tutacağız diyenin delili şu sözüdür:

قوم إذا فَزِعُوا الصريخ رأيتهم
من بين ملجم مُهره أو سافع

İstediği: ve perçeminden tutan. “**لنسفعاً**” yani yüzünü mutlaka karartacağız diyenin mânası: perçem yerini siyahlıkla mutlaka damgalayacağız; yüzün geri kalanından onunla yetindi; çünkü o yüzün önündedir. Bunun delili şu sözüdür:

وكنتُ إذا نَفْسُ الغَوِيّ نزتَ به
سفعت على العِرنين منه بمِيسم

İstediği: onu **عِرْنين**’i üzerine damgaladım; bu, şu söz gibidir: ( الاَوَّلِينَ سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ ) ( القلم : 16 ) . Hadîste: Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) bir çocuk getirildi; onda şeytandan bir **سَفْعة** gördü de dedi ki: “( **اسْتَرْقُوا** له )”. “**سَفْعة**” sözü: ondan bir darbe; “**سفعته**” denir: onu tokatladım; ve **المسافعة**: dövüşmedir. Bundan, el-A‘şâ’nın sözü:

يسافع وَرْقاء جُونّية
ليدركها في حمام تُكَنْ

yani dövüşür. Ebû’l-‘Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: **السُّفْعة** ve **الشُّفعة** ( **السين** ve **الشين** ile): deliliktir; ve **رجل مسفوع** ve **مشفوع**: yani deli. Ebû Ubeyd, el-Umevî’den rivayet etti: dedi ki, kadınlardan **المسفوعة**: kendisine **سَفْعة** isabet eden; o da gözdür. Bu tefsire göre hadîste: çocuğa şeytandan isabet eden bir göz gördü de Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona **الاسترقاء**’yı emretti. Sanırım istediği: ona **المعوِّذتان** okunması ve ona üflenmesidir. İşte “onda **سَفْعة** gördü” sözünde üç vecih budur. En güzeli el-Umevî’nin söylediğidir; Allah daha iyi bilir. Başka bir hadîste: “( أنا وسفعاء الخدَّين الحانيةُ على ولدها يوم القيامة كهاتين )” ve iki parmağını birleştirdi; **سفعاء الخدّين** ile, çocuğuna şefkatli siyah bir kadını istedi. Ve siyahlıkla istediği: onun soylu ve şerefli olmamasıdır. Araplar “beyaz kadın” dediğinde o, soylu ve kerim olandır. Ebû Hâtim dedi: el-Asmaî dedi: **الأسفع**: iki yanağında azıcık kırmızıya yaklaşan bir siyahlık bulunan yaban öküzüdür. Dedi ki: **الأسفع** için **مُسَفَّع** da denir. Başkası dedi: boyununda **عِلاَط**’ının siyahlığından dolayı, gerdanlıklı güvercine **سفعاء** denir. Bundan şu söz:

من الوُرق سفعاء العِلاَطين باكرت
فروعَ أشَاءٍ مطلع الشمس أسحما

Başka biri, süratte devesini ona benzeterek bir yaban öküzünü vasfeder:

كأنها أسفع ذو حِدَّة
يمسُده البقلُ وليل سَدِي
كأنما ينظر من برقع
من تحت رَوْق سَلِب مِذْوَد

Yaban öküzünün yüzündeki **السُّفْعة**’yı siyah bir **برقع**’a benzetti; **السفعة** ancak, **وُرْقة** ile karışık bir siyahlık olur. Bundan, Zü’r-Rumme’nin sözü:

أو دِمْنة نسفت عنها الصَّبَا سُفَعا
كما تُنَشَّر بعد الطِيَّة الكُتُب

İstediği: rüzgâr esti de onu savurdu ve ona kumun beyazlığını giydirdi diye, gübre yığınlarının siyahlığı; bu, onun şu sözüdür:

بجانب الرزق أغشته معارفها

Ve aralarında ateş yakılan **الأثافي**’lere **سُفْع** denir; çünkü ateş, ateşe bakan yüzlerini kararttı. Züheyr dedi:

أثافيَّ سُفْعاً في معرَّس مِرْجل

Tırimmâh’ın sözüne gelince:

كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْية نَضْحُ عائط
يُزيِّنها كِنٌّ لها وسُفُوعُ

o, **العائط** ile: hamile kalmamış cariyeyi istedi; ve onun **سُفُوع**’u: elbiseleridir; denir: “**استفعت** المرأة ثيابها” eğer onları giydiyse. En çok bu, boyalı elbiselerde söylenir. Ve denir: “**سفعته** النار **تسفَعه سَفْعاً**” eğer onu hafif bir yakışla yalayıp derisini kararttıysa; ve “**سفعته** **السَّمُوم**” eğer yüz derisini kavurduysa. Ve **السوافع**: **السَّمُوم**’un kavurucuları.

**سعف** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّعُوف**: gelin donanımıdır; ve **العُسُوف**: büyük kadehlerdir. el-Münzirî bana haber verdi; el-Harrâz’dan; İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki, bir **عِلْق**’tan yahut bir memlûktan yahut sahip olduğun bir evden her ne iyi oldu ve ulaştıysa o **سَعَف**’tır. Oğlan için denir: “Bu, **سَعَف سَوْءٍ**.” İbnü’l-A‘râbî dedi: ve **السُّعُوف**: insanların tabiatlarıdır; kerem ve başkası. Denir: “O, **طيّب السُّعُوف**” yani tabiatlar; onun tekili yoktur. Ve “falanca ihtiyacı ile **مسعوف**” yani **مُسْعَف**. el-Ganevî dedi:

فلا أنا مسعوف بما أنا طالب

Ve **السُّعَاف**: tırnağın alt tarafında çatlaklardır. “Parmaklarının uçları **تسعف** etti” yani çatladı. Ebû Amr dedi: vergilere **سُعُوف** denir. Dedi ki: onun için lafzından bir tekil işitmedim. Dedi ki: **السَّعَف** (harekeli): gelin donanımıdır. el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **السَّعَف**: develerin ağızlarında uyuz gibi bir hastalıktır; **بعير أسعف**. Ve **السَّعَف**: hurma dalının yaprağıdır; ondan **الزُبْلان** ve **الجِلال** ve yelpazeler ve benzerleri örülür. **السعف** da câizdir. Tekili **سَعَفة**. el-Leys dedi: en çok, kuruduğunda ona **السَّعَف** denir; yaş olduğunda ise o **الشَّطْبة**’dir. Dedim: **الجَرِيد**’in kendisine de **سَعَف** denir; **الجريد**’in tekili **جَرِيدة**’dir. **السَّعَفة** çoğulu **سَعَفاً** ve **سَعَفات** olarak toplanır. el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: “Başında **سَعْفة** ( **العين** sakin) vardır”; o, başı tutan bir hastalıktır. Ebû Hâtim dedi: **السَعْفة**’ye “tilki hastalığı” denir; kellik verir; tilkilere bu hastalık isabet eder; bu yüzden ona nisbet edildi. Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: “Eli **سَعُفت** etti ve **سَعِفت** etti”; o, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır. Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: **ناقة سَعْفاء**; ve **سَعِفت سَعَفاً**; o, bir hastalıktır; ondan **خُرطوم**’u yolunur ve ondan gözün kılı dökülür. Dedi ki: o, erkekler dışında özellikle dişi develerdedir. Dedi ki: bunun benzeri koyunda **الغَرَب**’dır. Ebû Ubeyde, ( **الخيل** ) kitabında dedi: atların perçemlerinin alâmetlerinden: **ناصية سعفاء**; ve perçemi ağarmışsa **فرس أسعف**. Dedi ki: bu, onda beyazlığa aykırı bir renk bulunduğu müddetçedir. Tamamı beyazlığa arındığında ise o **صبغاء**’dır.

İbn Şümeyl dedi: miskte **التسعيف**: güzel kokuyu ağızlarıyla kokutmak ve güzel yağlarla karıştırmaktır. Denir: “Yağımı bana **سعِّف** et.” Ve denir: “Evi **أسعفتْ** **إسعافاً**” eğer yaklaştıysa; ve her şey yaklaştıysa **أسعف** etmiştir. Bundan, çobanın sözü:

وكائنْ ترى من مُسْعِف بمنيَّة

Ve **مكان مساعِف** ve **منزل مساعف**: yani yakın. el-Leys dedi: **الإسعاف**: ihtiyacı gidermektir. Ve **المساعفة**: güzel bir safâ ve yardımlaşma içinde iş üzerinde uyuşmadır. Şunu inşâd etti:

إذ الناس ناس والزمانُ بِغِرَّة
وإذ أُمُّ عمَّار صديق مساعِفُ

**فعس** : el-Leys bu harfi ihmal etti. el-Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan: İbnü’l-A‘râbî ona şu beyti inşâd etti:

بالموت ما عَيَّرتِ يا لَمِيس
قد يَهْلِك الأرقم والفاعوس
والأسد المذرَّع النَّهوسُ
والبَطَل المستلئم الجَئُوس
واللَّعْلع المهتَبِل العَسوس
والفِيل لا يبقى ولا الهِرميس

Dedi ki: **الجئوس**: çok öldüren. Ve **الفاعوس**: engerek. Ve **المذرَّع**: kolunda avlarının kanı olan.

İbnü’l-A‘râbî dedi: erkeklerden belâ için **فاعوس** denir. Dedi ki: ve **الهِرْمس**: gergedan; ve **اللعلع**: kurt. Ve **الفاعوسة**: kadının ferci; çünkü o **تتفاعس** eder; yani açılır. Humeyd el-Arkat, **الكمرة**’yi vasfederek dedi:

كأنما ذُرَّ عليها الخَرْدَل
تبيت فاعوستها تَأكَّلُ

Ve **الفاعوس**: **الكمرة**’dir; ve **الفُعُس**: yılanlardır. Ve **الفاعوس**: dağ keçisi ve **الكَرَّاز** ve **الفَدْم** ve **المُلاعِب**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك.
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
(سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ.
ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة  سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر.
ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب.
(سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
وهذا ليس بشيء.
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
--------------ــــ
([1]) يقال بالضم والكسر.
([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع".
([3]) الجمهرة (3: 39).
([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن).
([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم".
([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه):
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
    وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش".
([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76).
([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف.
([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة.
([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو.
([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق).
([13])  البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة".
([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد).
([16]) الجمهرة (2: 333).
([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر".
([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله.
([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف.
([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان.
([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**سفق**) **السين** ve **الفاء** ve **القاف** aslîdir; **السخافة**’nin zıddına delâlet eder. Şu hâlde **السَّفيق** **الصفيق** hakkında bir lugattır; o da **السخيف**’in zıddıdır. Ondandır: **سَفَقْتُ الباب** da **فانْسَفَقَ**, onu kapattığım zaman. Ve o, şu kıyasa döner. Ondandır: **رجل سَفيق الوجه**, hayâsı az olduğu zaman. Ve babdandır: **سفَقْت وجهَه**, onu tokatladım.

(**سفك**) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir: **سَفَكَ دمَه** **يسفِكه** **سفْكاً**, onu akıttığı zaman; ve yine gözyaşı da böyledir.

(**سفل**) **السين** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da yükseklik zıddı olan şeydir. Şu hâlde **السُّفل**([1]) evin ve başkasının alt kısmıdır. **السُّفُول**: **العُلُوّ**’nun zıddıdır. **السَّفِلة**: insanlardan aşağı olan(lar)dır; denir: o, **سَفِلة الناس**’tandır; **سَفِلة**([2]) denmez. **السَّفَال**: **العَلاء**’ın nakîzidir. Ve muhakkak onların işi **سَفَال** içindedir. Ve denir: rüzgârın **سُفالة**’sinde ve **عُلاوة**’sinde oturdu. **العُلاوة** estiği taraftandır; **السُّفالة** ise bunun karşısında olan şeydir.

(**سفن**) **السين** ve **الفاء** ve **النون** tek bir asıldır; bir şeyin, bir şeyin yüzünden uzaklaştırılmasına delâlet eder; kabuk soymak gibi. İbn Düreyd([3]) dedi: **السفينة** “**فعيلة**” vezninde, “**فاعلة**” mânâsınadır; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu soyup kazır. **السَّفّان**: geminin denizcisidir. Babın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuktur. Denir: **سَفَنْتُ العودَ** **أسفِنُه** **سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
Ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

(**سفه**) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; hafifliğe ve sefâhete delâlet eder. Ve o, muttarid bir kıyastır. Şu hâlde **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**, yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**, meylettiği zaman. Zû’r-Rumme dedi:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Ve onun şiirinde yine:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
Dizgini ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**, onu malından aldattığım zaman; sanki onu ondan çevirdin ve onu hafife aldın. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve birtakım kimseler zikretti: **أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى**. Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.
Ve Ebû Zeyd derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ**, onunla oturup ondan saatten saate içtiğim zaman. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

(**سفو**) **السين** ve **الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Şu hâlde **السَّفْو**: **سَفَا يَسْفو سَفْواً**([11])’nın masdarıdır; hızlı yürüdüğü zaman; ve kuş da uçuşunda hızlandığı zaman böyledir. **السَّفَا**: perçemin hafifliğidir; atlarda mekruh görülür, katırlarda övülür; denir: **بغلةٌ سفواء**. Ve rüzgâr toprağı **سَفت** eder: **تَسفيه** ile **سَفْياً**. **السَّفا**: rüzgârın topraktan uçurduğu şeydir. Ve **السَّفا**: **البُهْمَى**’nın dikenidir; bu, [şu sebepledir ki] kuruduğu zaman hafifler ve rüzgâr onu uçurur. Ru’be dedi:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
Ve babdandır: **السَّفا**, o da kabir toprağıdır. Dedi:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
Ve **السَّفاءُ**, hemzeli: **السَّفَه** ve **الطَّيش**. Dedi:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ

(**سفح**) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir şeyi dökmeye delâlet eder. Denir: **سفح الدّمَ**, onu döktüğü zaman. Ve **سفح الدّم**: onu akıttı. **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın suyu dökmektir; o, zayi olarak dökülen şey gibidir. **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır([14]); bir gazvede suyu döktü de **سفَّاحاً** diye adlandırıldı. **سَفْح الجبل** ise ibdâl babındandır; aslı onda **صَفح**’tır; kendi babında zikredilmiştir. **السَّفيح**: payı olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(**سفد**) **السين** ve **الفاء** ve **الدال** ondan dallanan bir asl değildir; ancak onda, zahirde birbirinden ayrı iki kelime vardır; ve iştikak yoluyla ikisini birleştirmek mümkün olabilir. Ondan: kuşun **سِفاد**’ı; denir: **سَفِد يَسْفَد**; ve teke de böyledir. Diğer kelime **السّفُّود**’dur; o mâlûmdur. Nâbiga dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])

(**سفر**) **السين** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir asıldır; açığa çıkmaya ve açıklığa delâlet eder. Ondan **السَّفَر**; bu adla adlandırıldı; çünkü insanlar mekânlarından açığa çıkarlar. **السَّفْر**: yolcular. İbn Düreyd([16]) dedi: **رجلٌ سَفْرٌ** ve **قوم سَفْرٌ**.
Ve babdandır, ki o asıldır: **سَفَرتُ البَيت**; onu süpürdüm. Ondan hadis: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". Bu sebeple ağaç yaprağından düşen şeye **السَّفِير** denir. Dedi:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])
Ancak ona **سفيراً** denildi; çünkü rüzgâr onu **تسفر** eder. “**سَفَر بَيْن القوم سِفارة**”, ıslah ettiği zaman, sözü ise babdandır; çünkü orada bulunan düşmanlığı ve ihtilâfı giderdi. Ve **سَفَرتِ المرأةُ عن وجهها**, onu açtığı zaman. Ve sabah **أسفر** etti; bu, karanlığın açığa çıkmasıdır. Ve **وجه مُسفِر**, sevinçle parıldayan olduğu zaman. Ve denir: **استفَرَت الإبل**; dönüp dolaştı ve yerde gitti. Ve yolcu için yapılan yemeğe **سُفْرة** denir. Ve deri **سُفْرة**([19]) diye adlandırıldı. Ve denir: **بعير مِسفَر**, yani sefere güçlü.
Ve babdan şâz olan şeylerdendir: **السِّفار**; deve dişisinin burnuna konulan bir demirdir. Ve o, şu sözdür:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
Ve onda başka bir söz vardır: o, bir iptir; ucu devenin yularına bağlanır, onun üzerinde döndürülür; ve ağzına **زِماماً** olarak konulur. Ve **السَّفْر**: yazıdır. **السفَرَة**: kâtiblerdir; bu adla adlandırıldı; çünkü yazı, yazılan şeyden ihtiyaç duyulana dair olanı **تُسفِرُ** eder.

(**سفط**) **السين** ve **الفاء** ve **الطاء** bir şey değildir; babında dayanılacak bir şey yoktur; ancak onlar buna **السَّفَط** adını verdiler. Ve derler: **السفيط** erkeklerden cömert olan. Ve inşâd ettiler:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
Ve bu bir şey değildir.

(**سفع**) **السين** ve **الفاء** ve **العين** iki asıldır: birisi renklerden bir renktir; diğeri bir şeyi elle tutup almaktır.
Birincisi **السُّفْعَة**’dır; o da siyahlıktır; bu sebeple ocak taşlarına **سُفْعٌ** denildi. Ondandır onların sözü: onda öfkeden **سُفْعَةً** görüyorum; bu, rengi değişip bozulduğu zaman. **السَّفْعاء**: solgun kadın; ve her doğan **أسْفَعُ**’dır. **السَّفْعَاء**: güvercindir; onun **سُفعتُها**’sı boynundadır; başın aşağısında ve gerdanlığın üst tarafındadır. **السُّفْعة**: ev izlerinde; külünün, yerin geri kalan renginden farklı olan kısmıdır. Halîl derdi: **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur.
Diğer asıl ise onların sözü: **سَفَعْتُ الفرسَ**, başının ön kısmından, yani perçeminden tuttuğun zaman. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: **﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾** [العلق 15]. Ve şair dedi:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
Ve denir: **سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه**, yani onu tokatladı. Ve **سَفَعْتُ رأس فلان بالعصا**; bu, elle tutmaya hamledilmiştir. Halîl’in kitabında: Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, şu sözü söylemeye düşkündü: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، yani elinden tutun.

--------------ــــ
([1]) Zamme ve kesre ile söylenir.
([2]) Lisân’da: "denir: o **السفلة**’dendir; ‘o **سفلة**’dir’ denmez; çünkü o cem‘dir."
([3]) el-Cemhere (3: 39).
([4]) Asılda: ("خفيفاً"); doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. **اللسان**’da: "Ancak av onu görüp ürkmesin diye yere yapışık geldi." Ve **اللسان** rivayeti, **المجمل**’de inşâd edilmeyen son kısmında: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) Dîvânu’l-A‘şâ 19 ve **المجمل** ve **اللسان** (**سفن**).
([6]) **المجمل** rivayeti de böyledir. Dîvân’da 616 ve **اللسان**’da: "الرياح النواسم".
([7]) Beyit tamamıyla, dîvân 553 ve **اللسان** (**سفه**)’de:
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
Dîvân şerhinde: "أبيض, yani kılıç. Ve قميصه, yani kını. موشى: nakışlı."
([8]) Beyit, **المفضليات** (1: 76)’da Muzarrid b. Dırâr’ın bir kasidesindendir.
([9]) **المتغايد**: salınan; onların sözü: **رجل أغيد** ve **امرأة غيداء**, boyunları nimet sebebiyle salındığı zaman. Asılda: "المتفائد", tahriftir.
([10]) Süt ve et suyu **تدوية** ile **دوى** etti: üzerinde **دواية** oldu; yani kabuk.
([11]) Asılda ve **الجمهرة** (3: 40)’ta böyle ضبط edilmiştir; lâkin **المجمل** ve **اللسان** (19: 111 s 24)’te: "**سفوا**", **السين** ve **الفاء** zamme ile ve **الواو** şeddeli.
([12]) Asılda "الفتق"; doğrusu dîvân 105 ve **اللسان** (**قيق**)’tendir.
([13]) Beyit, **اللسان** (**سفا**)’da olduğu üzere Kesîr Azze’nindir. Ve **المجمل**’de, son kısmı baş kısmından önce inşâd etti. Ve **اللسان**’da: "غمر النقيبة".
([14]) O, Hâlid’in oğlu **السفاح**’tır; adı Seleme’dir. Ve orduları sürükleyen idi; ancak ona **السفاح** denildi; çünkü **المزاد**’ı döktü; yani Kâzıme günü onları boşalttı; ve arkadaşlarına dedi: savaşın; çünkü siz yenilirseniz susuzluktan ölürsünüz. İbn Düreyd onu **الاشتقاق** 203’te zikretti ve inşâd etti:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) Dîvânu’n-Nâbiga 20 ve **اللسان** (**فأد**).
([16]) **الجمهرة** (2: 333).
([17]) **اللسان**’da: "Hadiste: Ömer رضي الله عنه Peygamber صلى الله عليه وسلم’in yanına girdi de dedi: لو أمرت بهذا البيت فسفر."
([18]) Beyit, Zû’r-Rumme’nin dîvânında 19 ve **اللسان** (**سفر**)’dedir. Ve **الشهب**, hareke ile; ve **الشهبة** zamme ile: içinde aralıklı siyahlık bulunan bir beyazlık rengidir.
([19]) **اللسان**’da: "**السفرة** yolcunun edindiği yemektir; çoğu, yuvarlak bir deride taşınır." Ve **المجمل**’de: "Ve **السفرة** yolcu için edinilen yemektir; onunla deriye **سفرة** adı verildi." Asılda: "مسفرة", tahriftir.
([20]) **اللسان** (**سفط**)’ta olduğu üzere Humeyd el-Arkat’ındır. Ve **المجمل**’de nisbesiz inşâd etti. Asılda: "ليس بيني"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([21]) Beyit, Ebû Hayyân tefsirinde (8: 491) olduğu üzere Amr b. Ma‘dîkerib’indir; ve صدرُه:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي: سواد ناصيته، قال الله تعالى: ﴿لنسفعا بالناصية﴾ [العلق/15]، وباعتبار السواد قيل للأثافي: سفع، وبه سفعة غضب، اعتبارا بما يعلو من اللون الدخاني وجه من اشتد به الغضب، وقيل للصقر: أسفع، لما به من لمع السواد، وامرأة سفعاء اللون.

##### Türkçe

- **السفع**: atın **سفعة**’sinden alma; yani: yelesinin perçeminin siyahlığı. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لنسفعا بالناصية﴾ [العلق/15]. Siyahlık itibarıyla **الأثافي**’ye **سفع** denildi; ve onda bir öfke **سفعة**’si vardır; şiddetli öfkeye tutulmuş kimsenin yüzüne yükselen dumanî renge itibarla. Ve **الصقر**’a **أسفع** denildi; onda bulunan siyahlığın parıltısından dolayı. Ve rengi **سفعاء** olan bir kadın.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ف ع
بهـا سُفْعَةُ سَوادٍ، وأثَافٍ سُفْعٌ‏.‏
وكل صقر أسفع وكل ثور وحشيّ أسفع‏.‏
وحمامة سفعاء‏:‏ في عنقها سفعة‏.‏
قال‏:‏ من الورق سفعاء العلاطين باكرت فروع أشاء مطلع الشمس أسحما وسفعته النار‏:‏ لفحته‏.‏
وتسفع بالنار‏:‏ اصطفى‏.‏
قال‏:‏ يا أيها القين ألا تسفع إن الدخان بالسراة ينفع لأنها بلاد برد‏.‏
وسفع بناصية الفرس ليلجمه أو يركبه‏.‏
قال‏:‏ قوم إذا نقع الصريخ رأيتهم مـن بيـن ملجـم مهـره أو سافـع وسفـع بناصيـة الرجـل‏:‏ ليلطمـه ويؤدبـه ‏"‏ لنسفعـاً بالناصيـة ‏"‏ وسفـع الجـارح ضريبته‏:‏ لطمها وسافعه مسافعة‏:‏ لاطمه وبه سمي مسافع‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ رأى بـه سفعـة غضـب وهـي تمعـر لونـه إذا غضـب‏.‏
وفـي الحديـث ‏"‏ أنا وسفعاء الخدين الحانية على ولدها كهاتين ‏"‏ أراد الشحوب من الجهد‏.‏
وهذا مما يترك الوجه أسفع‏.‏
قال جرير‏:‏ ألا ربما بات الفرزدق نائما على مخزيات تترك الوجه أسفعا وأصابته سفعة‏:‏ عيـن ولمـم مـن الشيطـان كأنـه استحـوذ عليـه فسفـع بناصيتـه ورل مسفـوع‏:‏ معيون‏.‏
وسافع فلان وليدة فلان‏:‏ نكحها من غير تزويج‏.‏
وسفع بيده فأقامه وكان يقول بعض قضاة البصرة‏:‏ إسفعا بيده فأقيماه‏.‏

##### Türkçe

س ف ع
Onunla **سُفْعَةُ سَوادٍ** (siyahlık lekesi) vardır; ve **أثَافٍ سُفْعٌ** (kararmış ocak taşları) vardır.‏
Her doğan **أسفع** (esmer/kararmış)tır; ve her yaban öküzü **أسفع**tır.‏
Ve **حمامة سفعاء**: boynunda **سفعة** (bir leke/karaltı) vardır.‏
Dedi ki:
**من الورق سفعاء العلاطين باكرت فروع أشاء مطلع الشمس أسحما**
Ve **وسفعته النار**: onu kavurdu (alevle yaktı).‏
Ve **تسفع بالنار**: **اصطفى** (seçti).‏
Dedi ki:
**يا أيها القين ألا تسفع إن الدخان بالسراة ينفع لأنها بلاد برد**.‏
Ve **سفع بناصية الفرس**: onu gemlemek yahut ona binmek için (atın) perçeminden tuttu.‏
Dedi ki:
**قوم إذا نقع الصريخ رأيتهم مـن بيـن ملجـم مهـره أو سافـع**
Ve **سفـع بناصيـة الرجـل**: onu tokatlamak ve terbiye etmek için (adamın) perçeminden tuttu: **" لنسفعـاً بالناصيـة "**.
Ve **سفـع الجـارح ضريبته**: onu tokatladı.
Ve **سافعه مسافعة**: onunla tokatlaştı; ve bununla **مسافع** adlandırıldı.‏
Ve mecazdan: onda **سفعـة غضـب** (öfke lekesi) gördü; o, öfkelendiği zaman onun rengini değiştirir.‏
Ve hadiste: **" أنا وسفعاء الخدين الحانية على ولدها كهاتين "**; güçlükten dolayı solgunluğu kastetti.‏
Ve bu, yüzü **أسفع** (esmer/kararmış) bırakandır.‏
Cerîr dedi ki:
**ألا ربما بات الفرزدق نائما على مخزيات تترك الوجه أسفعا**
Ve ona **سفعة** isabet etti: şeytandan bir göz (değmesi) ve bir dokunuş; sanki ona galip gelmiş de onun perçeminden tutmuş.
Ve **رل مسفـوع**: göze gelmiş (kimse).‏
Ve **سافع فلان وليدة فلان**: onu nikâhsız olarak cima etti.‏
Ve **سفع بيده فأقامه**: eliyle vurdu da onu ayağa kaldırdı.
Ve Basra kadılarından bazısı derdi: **إسفعا بيده فأقيماه** (eliyle vurun da onu ayağa kaldırın).‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السُّفْعةُ والسَّفَعُ: السَّوادُ والشُّحُوبُ، وقيل: نَوْع من السَّواد ليس بالكثير، وقيل: السواد مع لون آخر، وقيل: السواد المُشْرَبُ حُمْرة، الذكر أَسْفَعُ والأُنثى سَفْعاءُ؛ ومنه قيل للأَثافي سُفْعٌ، وهي التي أُوقِدَ بينها النار فسَوَّدَت صِفاحَها التي تلي النار؛ قال زهير: أَثافيَّ سُفْعاً في مُعَرَّسِ مِرْجَل
وفي الحديث: أَنا وسَفْعاءُ الخدَّيْنِ الحانِيةُ على ولدها يومَ القيامة كَهاتَيْنِ، وضَمَّ إِصْبَعَيْه؛ أَراد بسَفْعاءِ الخدَّيْنِ امرأَة سوداء عاطفة على ولدها، أَراد أَنها بذلت نفسها وتركت الزينة والترَفُّه حتى شحِبَ لونها واسودَّ إِقامة على ولدها بعد وفاة زوجها، وفي حديث أَبي عمرو النخعي: لما قدم عليه فقال: يا رسول الله إِني رأَيت في طريقي هذا رؤْيا، رأَيت أَتاناً تركتها في الحيّ ولدت جَدْياً أَسْفَعَ أَحْوَى، فقال له: هل لك من أَمة تركتها مُسِرَّةً حَمْلاً؟ قال: نعم، قال: فقد ولدت لك غلاماً وهو ابنك. قال: فما له أَسْفَعَ أَحْوى؟ قال: ادْنُ مِنِّي، فدنا منه، قال: هل بك من بَرَص تكتمه؟ قال: نعم، والذي بعثك بالحق ما رآه مخلوق ولا علم به قال: هو ذاك ومنه حديث أَبي اليَسَر: أَرَى في وجهك سُفْعةً من غضَب أَي تغيراً إِلى السواد. ويقال: للحَمامة المُطَوَّقة سَفْعاءُ لسواد عِلاطَيْها في عُنُقها. وحَمامة سفعاء: سُفْعَتُها فوق الطَّوْقِ؛ وقال حميد بن ثور:
منَ الْوُرْقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكَرَتْ
فُرُوعَ أَشاءٍ، مَطْلَع الشَّمْسِ، أَسْحَما
ونَعْجة سَفْعاءُ: اسوَدّ خَدّاها وسائرها أَبيض. والسُّفْعةُ في الوجه: سواد في خَدَّي المرأَة الشاحِبةِ. وسُفَعُ الثوْرِ: نُقَط سُود في وجهه، ثَوْرٌ أَسْفَع ومُسَفَّعٌ. والأَسْفَعُ: الثوْرُ الوحْشِيُّ الذي في خدّيه سواد يضرب إِلى الحُمرة قليلاً؛ قال الشاعر يصف ثَوْراً وحشيّاً شبَّه ناقته في السرعة به:
كأَنها أَسْفَعُ ذُو حِدّةٍ،
يَمْسُدُه البَقْلُ ولَيْلٌ سَدِي
كأَنما يَنْظُرُ مِن بُرْقُع،
مِنْ تَحْتِ رَوْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ
شبَّه السُّفْعةَ في وجه الثور بِبُرْقُع أَسْودَ، ولا تكون السُّفْعةُ إِلا سواداً مُشْرَباً وُرْقةً، وكل صَقْرٍ أَسْفَعُ، والصُّقُورُ كلها سُفْعٌ. وظَلِيمٌ أَسْفَعُ: أَرْبَدُ.
وسَفَعَتْهُ النارُ والشمسُ والسَّمُومُ تَسْفَعُه سَفْعاً فَتَسَفَّعَ: لَفَحَتْه لَفْحاً يسيراً فغيرت لون بشَرته وسَوَّدَتْه. والسَّوافِعُ: لَوافِحُ السَّمُوم؛ ومنه قول تلك البَدوِيّةِ لعمر بن عبد الوهاب الرياحي: ائْتِني في غداةٍ قَرَّةٍ وأَنا أَتَسَفَّعُ بالنار. والسُّفْعةُ: ما في دِمْنةِ الدار من زِبْل أَو رَمْل أَو رَمادٍ أَو قُمامٍ مُلْتبد تراه مخالفاً للون الأَرض، وقيل: السفعة في آثار الدار ما خالف من سوادِها سائر لَوْنِ الأَرض؛ قال ذو الرمة:
أَمْ دِمْنة نَسَفَتْ عنها الصِّبا سُفَعاً،
كما يُنَشَّرُ بَعْدَ الطِّيّةِ الكُتُبُ
ويروى: من دِمْنة، ويروى: أَو دِمْنة؛ أَراد سواد الدّمن أَنّ الريح هَبَّتْ به فنسفته وأَلبَسَتْه بياض الرمل؛ وهو قوله:
بجانِبِ الزرْق أَغْشَتْه معارِفَها
وسَفَعَ الطائِرُ ضَرِيبَتَه وسافعَها: لَطَمَها بجناحه. والمُسافَعةُ: المُضارَبةُ كالمُطارَدةِ؛ ومنه قول الأَعشى:
يُسافِعُ وَرْقاءَ غَوْرِيّةً،
لِيُدْرِكُها في حَمامٍ ثُكَنْ
أَي يُضارِبُ، وثُكَنٌ: جماعاتٌ. وسَفَعَ وجهَه بيده سَفْعاً: لَطَمَه. وسَفَع عُنُقَه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. وسَفَعَه بالعَصا: ضَربه. وسافَعَ قِرْنه مُسافَعةً وسِفاعاً: قاتَلَه؛ قال خالد بن عامر
(* قوله «خالد بن عامر» بهامش الأصل وشرح القاموس: جنادة ابن عامر ويروى لأبي ذؤيب.):
كأَنَّ مُجَرَّباً مِنْ أُسْدِ تَرْج
يُسافِعُ فارِسَيْ عَبْدٍ سِفاعا
وسَفَعَ بناصِيته ورجله يَسْفَعُ سَفْعاً: جذَب وأَخَذ وقَبض. وفي التنزيل: لَنَسْفَعنْ بالناصية ناصية كاذبة؛ ناصِيَتُه: مقدَّم رأْسِه، أَي لَنَصْهَرَنَّها ولنأْخُذَنَّ بها أَي لنُقْمِئَنَّه ولَنُذِلَّنَّه؛ ويقال: لنأْخُذنْ بالناصية إِلى النار كما قال: فيؤخذ بالنواصي والأَقدام. ويقال: معنى لنسفعنْ لنسوّدنْ وجهه فكَفَتِ الناصيةُ لأَنها في مقدّم الوجه؛ قال الأَزهري: فأَما من قال لنسفعنْ بالناصية أَي لنأْخُذنْ بها إِلى النار فحجته قول الشاعر:
قَومٌ، إِذا سَمِعُوا الصَّرِيخَ رأَيْتَهُم
مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ، أَو سافِعِ
أَراد وآخِذٍ بناصيته. وحكى ابن الأَعرابي: اسْفَعْ بيده أَي خُذْ بيده. ويقال: سَفَعَ بناصية الفرس ليركبه؛ ومنه حديث عباس الجشمي: إِذا بُعِثَ المؤمن من قبره كان عند رأْسه ملَك فإِذا خرج سفَع بيده وقال: أَنا قرينُك في الدنيا، أَي أَخذ بيده، ومن قال: لنسفعنْ لنسوّدنْ وجهه فمعناه لنَسِمنْ موضع الناصية بالسواد، اكتفى بها من سائر الوجه لأَنه مُقدَّم الوجه؛ والحجة له قوله:
وكنتُ، إِذا نَفْسُ الغَوِيّ نَزَتْ به،
سَفَعْتُ على العِرْنِين منه بمِيسَمِ
أَراد وَسَمْتُه على عِرْنِينِه، وهو مثل قوله تعالى: سَنَسِمُه على الخُرْطوم. وفي الحديث: ليصيبن أَقواماً سَفْعٌ من النار أَي علامة تغير أَلوانهم. يقال: سَفَعْتُ الشيءَ إِذا جعلت عليه علامة، يريد أَثراً من النار. والسَّفْعةُ: العين. ومرأَة مَسْفُوعةٌ: بها سَفعة أَي إِصابة عين، ورواها أَبو عبيد: شَفْعةٌ، ومرأَة مشفوعة، والصحيح ما قلناه. ويقال: به سَفْعة من الشيطان أَي مَسٌّ كأَنه أَخذ بناصيته. وفي حديث أُم سلمة، رضي الله عنها، أَنه، صلى الله عليه وسلم، دخل عليها وعندها جارية بها سَفْعةٌ، فقال: إِنّ بها نَظْرةً فاسْتَرْقُوا لها أَي علامة من الشيطان، وقيل: ضَربة واحدة منه يعني أَنّ الشيطان أَصابها، وهي المرة من السَّفْعِ الأَخذِ، المعنى أَن السَّفْعَة أَدْرَكَتْها من قِبَلِ النظرة فاطلبوا لها الرُّقْيةَ، وقيل: السَّفْعةُ العين، والنَّظْرة الإِصابةُ بالعين؛ ومنه حديث ابن مسعود: قال لرجل رآه: إِنَّ بهذا سَفعة من الشيطان، فقال له الرجل: لم أَسمع ما قلت، فقال: نشدتك بالله هل ترى أَحداً خيراً منك؟ قال: لا، قال: فلهذا قُلْتُ ما قُلْتُ، جعل ما به من العُجْب بنفسه مَسّاً من الجنون. والسُّفْعةُ والشُّفْعةُ، بالسين والشين: الجنون. ورجل مَسْفوع ومشفوع أَي مجنون.
والسَّفْعُ: الثوب، وجمعه سُفُوع؛ قال الطرماح:
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْيةٍ نَضْحُ عائطٍ،
يُزَيِّنُها كِنٌّ لها وسُفُوعُ
أَراد بالعائط جارية لم تَحْمِلْ. وسُفُوعها: ثيابها.
واسْتَفَعَ الرجلُ: لَبِسَ ثوبه. واستفعت المرأَة ثيابها إِذا لبستها، وأَكثر ما يقال ذلك في الثياب المصبوغة.
وبنو السَّفْعاء: قبيلة. وسافِعٌ وسُفَيْعٌ ومُسافِعٌ: أَسماء.

##### Türkçe

**السُّفْعةُ** ve **السَّفَعُ**: siyahlık ve solgunluk; ve denildi: çok olmayan bir siyahlık türü; ve denildi: başka bir renk ile birlikte siyahlık; ve denildi: kızıllıkla karışık siyahlık. Erkek **أَسْفَعُ**, dişi **سَفْعاءُ**; bundan dolayı **الأَثافي**’ye **سُفْعٌ** denildi; o, aralarında ateş yakılan, ateşin bitişiğindeki yüzlerini kararttığı (taşlar)dır. Züheyr dedi:
أَثافيَّ سُفْعاً في مُعَرَّسِ مِرْجَل

Hadiste: “Ben ve **سَفْعاءُ الخدَّيْنِ** (yanağı **سَفْعاءُ** olan) çocuğuna şefkat gösteren, kıyamet günü şu ikisi gibi (yan yana)dır” ve iki parmağını birleştirdi; **سَفْعاءِ الخدَّيْنِ** ile, çocuğuna şefkatli siyah bir kadın kastetti; onun, kendini feda ettiğini ve süsü ile refahı terk ettiğini, böylece rengi solup siyahlaştığını, kocasının vefatından sonra çocuğu için sebat ettiğini kastetti. Ebû Amr en-Nehaî hadîsinde: ona geldiğinde dedi ki: “Ey Allah’ın Elçisi, şu yolculuğumda bir rüya gördüm; mahallede bıraktığım bir dişi eşeğin **جَدْياً أَسْفَعَ أَحْوَى** doğurduğunu gördüm.” Ona dedi ki: “Hamile olarak gizlice (hamli içinde) bıraktığın bir cariyen var mı?” Dedi: “Evet.” Dedi: “O hâlde sana bir oğlan doğurdu ve o senin oğlundur.” Dedi: “Peki onun **أَسْفَعَ أَحْوَى** olması nedendir?” Dedi: “Bana yaklaş.” Ona yaklaştı. Dedi: “Sende gizlediğin bir **بَرَص** var mı?” Dedi: “Evet; seni hak ile gönderen (Allah)a yemin olsun ki onu hiçbir yaratılmış görmedi ve onu bilmedi.” Dedi: “İşte odur.” Ve Ebû’l-Yeser hadîsinden: “Yüzünde öfkeden bir **سُفْعةً** görüyorum” yani siyaha doğru bir değişme. Ve **الحَمامة المُطَوَّقة** için, boynundaki iki yanının siyahlığından dolayı **سَفْعاءُ** denir. Ve **حَمامة سفعاء**: onun **سُفْعَتُها** gerdanlığın üstündedir. Humeyd b. Sevr dedi:
منَ الْوُرْقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكَرَتْ
فُرُوعَ أَشاءٍ، مَطْلَع الشَّمْسِ، أَسْحَما

Ve **نَعْجة سَفْعاءُ**: iki yanağı karardı, geri kalanı beyazdır. Ve yüzde **السُّفْعةُ**: solgun kadının iki yanağında siyahlık. Ve **سُفَعُ الثوْرِ**: yüzünde siyah noktalar; **ثَوْرٌ أَسْفَع** ve **مُسَفَّعٌ**. Ve **الأَسْفَعُ**: iki yanağında azıcık kızıllığa çalan siyahlık bulunan yaban öküzü; şair, hızda devesini ona benzeterek bir yaban öküzünü vasfederken dedi:
كأَنها أَسْفَعُ ذُو حِدّةٍ،
يَمْسُدُه البَقْلُ ولَيْلٌ سَدِي
كأَنما يَنْظُرُ مِن بُرْقُع،
مِنْ تَحْتِ رَوْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ

Yaban öküzünün yüzündeki **السُّفْعة**’yı siyah bir **بُرْقُع**’a benzetti; **السُّفْعة** ancak, kül rengine karışık bir siyahlık olur. Ve her **صَقْرٍ** **أَسْفَعُ**dır; **الصُّقُور**un hepsi **سُفْعٌ**dur. Ve **ظَلِيمٌ أَسْفَعُ**: **أَرْبَدُ**.

Ateş ve güneş ve **السَّمُومُ**, onu **سَفْعاً** ile **تَسْفَعُه**; böylece **فَتَسَفَّعَ**: onu hafif bir esintileme ile esintiledi; derisinin rengini değiştirdi ve onu kararttı. Ve **السَّوافِعُ**: **السَّمُوم**un esintileyenleri; ondan, o bedevî kadının Ömer b. Abdülvehhâb er-Riyâhî’ye sözü: “Bana soğuk bir sabah vakti gel; ben ateşle **أَتَسَفَّعُ** iken.”

Ve **السُّفْعةُ**: evin gübreliğinde, gübre yahut kum yahut kül yahut birikmiş çöp (gibi) şeylerden, yerin rengine aykırı olarak gördüğün şeydir. Ve denildi: evin izlerinde **السفعة**, onun siyahlığından yerin geri kalan renginden aykırı olan şeydir. Zû’r-Rumme dedi:
أَمْ دِمْنة نَسَفَتْ عنها الصِّبا سُفَعاً،
كما يُنَشَّرُ بَعْدَ الطِّيّةِ الكُتُبُ

Ve “**من دِمْنة**” diye rivayet edilir; ve “**أَو دِمْنة**” diye rivayet edilir. Gübrelerin siyahlığını kastetti: rüzgâr onunla esti de onu savurdu ve ona kumun beyazlığını giydirdi; bu, onun şu sözüdür:
بجانِبِ الزرْق أَغْشَتْه معارِفَها

Ve kuş, eşini **سَفَعَ** ve ona **سافعَها**: kanadıyla ona vurdu. Ve **المُسافَعةُ**: **المُضارَبةُ**dır; **المُطارَدةِ** gibi. Ondan A‘şâ’nın sözü:
يُسافِعُ وَرْقاءَ غَوْرِيّةً،
لِيُدْرِكُها في حَمامٍ ثُكَنْ

Yani dövüşür; ve **ثُكَنٌ**: topluluklardır. Ve yüzünü eliyle **سَفْعاً** ile **سَفَعَ**: ona tokat attı. Ve boynunu **سَفَعَ**: onu avucu açıkken vurdu; bu, **حرف الصاد**’da zikredilmiştir. Ve onu sopayla **سَفَعَه**: onu dövdü. Ve boynuzdaşını **مُسافَعةً** ve **سِفاعاً** ile **سافَعَ**: onunla savaştı. Hâlid b. Âmir dedi:
كأَنَّ مُجَرَّباً مِنْ أُسْدِ تَرْج
يُسافِعُ فارِسَيْ عَبْدٍ سِفاعا

Ve perçeminden ve ayağından **سَفَعَ**; **سَفْعاً** ile **يَسْفَعُ**: çekti, aldı ve kavradı. Ve tenzîlde: **لَنَسْفَعنْ بالناصية ناصية كاذبة**; onun **ناصِيَتُه**: başının önü; yani onu mutlaka eriteceğiz ve onunla mutlaka tutacağız; yani onu mutlaka zelil kılacağız ve mutlaka alçaltacağız. Ve denilir: **لنأْخُذنْ بالناصية** ateşe (götürmek üzere), şu sözde dediği gibi: **فيؤخذ بالنواصي والأَقدام**. Ve denilir: **لنسفعنْ**’ın manası, yüzünü mutlaka karartacağız; **الناصية** yetti, çünkü o yüzün önündedir. Ezherî dedi: “**لنسفعنْ بالناصية** yani onunla ateşe götürmek üzere mutlaka tutacağız” diyenin delili şairin sözüdür:
قَومٌ، إِذا سَمِعُوا الصَّرِيخَ رأَيْتَهُم
مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ، أَو سافِعِ

“Perçeminden alan”ı kastetti. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**اسْفَعْ بيده**” yani “elinden tut.” Ve denilir: ata binmek için atın perçeminden **سَفَعَ**. Ondan Abbâs el-Cuşemî hadîsi: “Mümin kabirden diriltildiğinde başının yanında bir melek olur; çıktığında eliyle **سفَع** eder ve der ki: ‘Ben dünyada senin arkadaşınım’ ” yani elinden tuttu. Ve “**لنسفعنْ**” yani “yüzünü karartacağız” diyenin manası: perçem yerini siyahlıkla mutlaka dağlayacağız; yüzün geri kalanından ona yetindi, çünkü o yüzün önüdür. Bunun delili şu sözüdür:
وكنتُ، إِذا نَفْسُ الغَوِيّ نَزَتْ به،
سَفَعْتُ على العِرْنِين منه بمِيسَمِ

Yani onu burnunun üstüne dağladım; bu, Yüce Allah’ın sözüne benzer: **سَنَسِمُه على الخُرْطوم**. Hadiste: “Bazı kavimlere ateşten **سَفْعٌ** isabet edecektir” yani renklerinin değişmesine bir alâmet. “Şeyi **سَفَعْتُ**” denir: üzerine bir alâmet yaptığımda; ateşten bir iz kasteder. Ve **السَّفْعةُ**: göz (nazar). Ve **مرأَة مَسْفُوعةٌ**: onda **سَفعة** vardır, yani nazar isabeti. Ebû Ubeyd onu **شَفْعةٌ** diye rivayet etti; ve **مرأَة مشفوعة**; doğru olan, söylediğimizdir.

Ve denilir: onda şeytandan bir **سَفْعة** vardır; yani bir dokunuş, sanki perçeminden tutmuş gibi. Ümmü Seleme hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, onun yanına girdi; yanında, onda **سَفْعةٌ** bulunan bir cariye vardı; dedi ki: “Onda bir **نَظْرةً** vardır; onun için rukye isteyin.” Yani şeytandan bir alâmet. Ve denildi: ondan bir tek vuruş; yani şeytanın ona isabet ettiğini. Bu, **السَّفْعِ** olan “tutma”nın bir kerresidir. Mana: **السَّفْعَة** ona **النظرة** tarafından erişti; onun için rukye isteyin. Ve denildi: **السَّفْعةُ** nazardır; **النَّظْرة** gözle isabettir. Ondan İbn Mes‘ûd hadîsi: gördüğü bir adama dedi ki: “Şüphesiz bunda şeytandan bir **سَفعة** vardır.” Adam ona dedi ki: “Söylediğini işitmedim.” Dedi: “Seni Allah ile yemin verdiriyorum; kendinden daha hayırlı birini görüyor musun?” Dedi: “Hayır.” Dedi: “İşte bunun için söylediğimi söyledim.” Kişinin kendini beğenmesinin onda bulunmasını, delilikten bir dokunuş kıldı. Ve **السُّفْعةُ** ve **الشُّفْعةُ**, **بالسين والشين**: deliliktir. Ve **رجل مَسْفوع ومشفوع**: yani deli.

Ve **السَّفْعُ**: elbise; çoğulu **سُفُوع**. Tırmâh dedi:
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْيةٍ نَضْحُ عائطٍ،
يُزَيِّنُها كِنٌّ لها وسُفُوعُ

**العائط** ile hamile kalmamış bir cariyeyi kastetti. Ve onun **سُفُوعها**’sı: elbiseleridir.

Ve adam **اسْتَفَعَ**: elbisesini giydi. Ve kadın elbiselerini **استفعت**: onları giydiğinde; bunun en çok, boyalı elbiselerde söylendiği olur.

Ve **بنو السَّفْعاء**: bir kabiledir. Ve **سافِعٌ** ve **سُفَيْعٌ** ve **مُسافِعٌ**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ف ع * * سَفَعَ * بناصيته أي أخذ ومنه قوله تعالى ﴿لنسفعا بالناصية﴾ و * سَفَعَتْهُ * النار والسموم إذا لفحته لفحا يسيرا فغيرت لون البشرة وبابهما قطع

##### Türkçe

* س ف ع * * **سَفَعَ** * onun perçeminden; yani aldı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿لنسفعا بالناصية﴾. Ve ateş ile yakıcı sıcak rüzgâr **سَفَعَتْهُ**; onu hafif bir üfleyişle üfleyip de derinin rengini değiştirdiği zaman. İkisinin babı **قطع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سفع الطائر ضريبته، كمنع: لطمها بجناحيه، وفي بعض نسخ الصحاح: بجناحه. سفع فلان فلانا وجه بيده سفعا: لطمه، وسفعه بالعصا: ضربه. ويقال: سفع عنقه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. سفع الشيء سفعا: أعلمه، أي جعل عليه علامة ووسمه، يريد أثرا من النار، وفي الحديث:  ليصيبن أقواما سفع من النار  أي علامة تغير ألوانهم، وال الشاعر:
  وكنت إذا نفس الغوي نزت به                      سفعت على العرنين منه بميسم سفع السموم وجهه، زاد الجوهري: والنار، وزاد غيره: والشمس: لفحه لفحا يسيرا. هكذا في النسخ، وصوابه: لفحته، كما في العباب، قال الجوهري فغيرت لون البشرة، زاد غيره: وسودته، كسفعه تسفيعا، قال ذو الرمة:
  أذاك أم نمش بالوشم أكرعه                      مسفع الخد غاد ناشط شبب سفع بناصيته وبرجله يسفع سفعا: قبض عليها فاجتذبها، قاله الليث. وفي المفردات: السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي سواد ناصيته ومنه قوله تعالى:  لنسفعا بالناصية، ناصية كاذبة  ناصيته: مقدم رأسه، أي لنجرنه بها كما في العباب. وفي اللسان: لنصهرنها، ولنأخذن بها إلى النار، كما قال تعالى: فيؤخذ بالنواصي والأقدام  أو المعنى: لنسودن وجهه. وإنما اكتفى بالناصية لأنها مقدمه، أي في مقدم الوجه، نقله الأزهري عن الفراء، قال الصاغاني: والعرب تجعل النون الساكنة ألفا، قال:
  وقمير بدا ابن خمس وعشري                      ن فقالت له الفتاتان قـومـا أي قوما بالتنوين، أو المعنى لنعلمنه علامة أهل النار، فنسود وجهه ونزرق عينيه. كما في العباب. ولا يخفى أنه داخل تحت قوله: لنسودن وجهه كما هو صنيع الأزهري، قال: وهذا مثل قوله تعالى:  سنسمه على الخرطوم  أو المعنى: لنذلنه أو لنقمئنه، من أقمأه، إذا أذله. كما في العباب، وفي بعض النسخ: أو لنذلنه ولنقمئنه ومثله في اللسان وغيره من أمهات اللغة، قال الأزهري: ومن قال: معناه لنأخذن بها إلى النار، فحجته قول الشاعر:

  قوم إذا سمعوا الصريخ رأيتهم                      من بين ملجم مهره أو سافع أراد: وآخذ بناصيته، وحكى ابن الأعرابي: واسفع بيده، أي خذه، ويقال: سفع بناصية الفرس ليركبه، ومنه حديث عباس الجشمي: إذا بعث المؤمن من قبره كان عند رأسه ملك، فإذا خرج سفع بيده، وقال: أنا قرينك في الدنيا. أي أخذ بيده، قال الصاغاني: وكان عبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعا بأن يقول: اسفعا بيده. أي خذا بيده، فأقيماه. قلت: وهذا يدل على أن الصواب في النسخة أو لنقيمنه من أقامه يقيمه. ورجل مسفوع العين، أي: غائرها، عن ابن عباد. قال: رجل مسفوع، أي معيون، أصابته سفعة، أي عين، والشين المعجمة لغة فيه، عن أبي عبيد. ويقال: به سفعة من الشيطان أي مس، كأنه أخذ بناصيته. وفي حديث أم سلمة: أنه دخل عليها وعندها جارية بها سفعة، فقال: إن بها نظرة، فاسترقوا لها. أي علامة من الشيطان، وقيل: ضربة واحدة منه، يعني أن الشيطان أصابها، وهي المرة من السفع، الأخذ. المعنى: أن السفعة أدركتها من قبل النظرة، فاطلبوا لها الرقية، وقيل: السفعة: العين، والنظرة: الإصابة بالعين. والسوافع: لوافح السموم، نقله الجوهري، وفي بعض النسخ لوائح، والأولى الصواب. والسفع: الثوب أي ثوب كان وأكثر ما يقال في الثياب المصبوغة، جمعه سفوع، قال الطرماح:
  كما بل متني طفية نضح عائط                      يزينها كن لـهـا وسـفـوع أراد بالعائط: جارية لم تحمل، وسفوعها: ثيابها، أي تبل الخوص لتعمله. السفع، بالضم: حب الحنظل لسوادها، الواحدة بهاء، نقله ابن عباد. السفع: أثفية من حديد توضع عليها القدر، قال: هكذا أصل عربيته. أو السفع هي الأثافي، واحدتها سفعاء، وإنما سميت لسوادها، نقله الليث عن بعضهم، والراغب في المفردات. قلت: وهو قول أبي ليلى، وهي التي أوقد بينها النار فسودت صفاحها التي تلي النار، ثم شبهه الشعراء به فسموا ثلاثة أحجار تنصب عليها القدر سفعا، قال النابغة الذبياني:
  فلم يبق إلا آل خيم منـصـب                      وسفع على أس ونؤي معثلب وقال زهير بن أبي سلمى:
  أثافي سعفا في معرس مرجل                      ونؤيا كجذم الحوض لم يتثلـم السفع: السود تضرب إلى الحمرة، قيل لها: السفع؛ لأن النار سفعتها. السفع، بالتحريك: سفعة سواد وشحوب في الخدين من المرأة الشاحبة، ولو قال: في خدي المرأة الشاحبة كان أخصر، وزاد في العباب: - بعد المرأة: والشاة - ومنه الحديث:  أنا وسفعاء الخدين الحانية على ولدها يوم القيامة كهاتين. وضم إصبعيه  أراد بسفعاء الخدين امرأة سوداء عاطفة على ولدها، أراد أنها بذلت نفسها، وتركت الزينة والترفه حتى شحب لونها واسود؛ إقامة على ولدها بعد وفاة زوجها. والسفعة، بالضم: ما في دمنة الدار من زبل أو رمل أو رماد أو قمام متلبد، فتراه مخالفا للون الأرض، نقله الليث. وقيل: السفعة في آثار الدار: ما خالف من سوادها سائر لون الأرض، قال ذو الرمة:
  أم دمنة نسفت عنها الصبا سفعا                      كما ينشر بعد الطية الكـتـب

  ويروى: من دمنة، ويروى: أو دمنة. أراد سواد الدمن، وأن الريح هبت به فنسفته، وألبسته بياض الرمل. السفعة من اللون: سواد ليس بالكثير؛ وقيل: سواد مع لون آخر؛ وقيل: سواد مع زرقة أو صفرة، كما في التوشيح؛ وقيل: سواد أشرب حمرة، قال الليث: ولا تكون السفعة في اللون إلا سوادا أشرب حمرة. والأسفع: الصقر، لما به من لمع السواد، كما قاله الراغب، والصقور كلها سفع. الأسفع: الثور الوحشي الذي في خديه سواد يضرب إلى الحمرة قليلا. قال الشاعر - يصف ثورا وحشيا شبه ناقته في السرعة به -:
  كأنهـا أسـفـع ذو حـدة                      يمسده القفر وليل سـدي
  كأنما ينظر مـن بـرقـع                      من تحت روق سلب مذود شبه السفعة في وجه الثور ببرقع أسود. الأسفع من الثياب: الأسود. قال رؤبة:
  كأن تحتي ناشطا مولعـا                      بالشام حتى خلته مبرقعا
  بنيقة من مرجلي أسفعا قال ابن عباد: يقال: أشل إليك أسفع، وهو اسم للغنم إذا دعيت للحلب، هكذا نص العباب. وفي بعض النسخ: اسم للعنز، ومثله في التكملة. والسفعاء: حمامة صارت سفعتها في عنقها دون الرأس في موضع العلاطين فوق الطوق، قال حميد بن ثور - رضي الله عنه -:
  من الورق سفعاء العلاطين باكرت                      فروع أشاء مطلع الشمس أسحما قال ابن دريد: بنو السفعاء: بطن من العرب. والمسافع: المسافح، عن ابن عباد. أي الناكح بلا تزويج، كما فسره الزمخشري، قال: وهو مجاز. المسافع: المطارد، ومنه قول الأعشى:
  يسافع ورقاء غـورية                      ليدركها في حمام ثكن أي يطارد. وثكن: جماعات. المسافع: الأسد الذي يصرع فريسته. المسافع: المعانق، وقيل: المضارب، وبهما فسر قول جنادة بن عامر الهذلي، ويروى لأبي ذؤيب:
  كأن محربا من أسد ترج                      يسافع فارسي عبد سفاعا

  قال أبو عمرو: يسافع، أي يعانق، وقيل: يضارب. وعبد: هو عبد ابن مناة بن كنانة بن خزيمة. والاستفاع، كالتهبج، بالباء الموحدة قبل الجيم. واستفع لونه مبنيا للمفعول أي تغير من خوف أو نحوه كالمرض. وتسفع: اصطلى، ومنه قول تلك البدوية لعمر بن عبد الوهاب الرياحي: ائتني في غداة قرة وأنا أتسفع بالنار. وأسيفع: مصغر أسفع صفة علما: اسم، قال السبكي في الطبقات: كذا ضبطه ابن باطيش بكسر الفاء، وقال الدار قطني في المؤتلف والمختلف: الأسيفع: أسيفع جهينة، مشهور، ومنه قول عمر رضي الله عنه: ألا إن الأسيفع أسيفع جهينة، رضي من دينه وأمانته بأن يقال: سابق الحاج، أو قال: سبق الحاج، فادان معرضا، فأصبح قد رين به، فمن كان له عليه دين فليغد بالغداة، فلنقسم ماله بينهم بالحصص، هذا الحديث الذي أشار به في تركيب ع-ر-ض وأحاله على هذا التركيب. ومما يستدرك عليه: أرى في وجهه سفعة من غضب، وهو تمعر لونه إذا غضب، وهو تغير إلى السواد، وهو مجاز. ونعجة سفعاء: اسود خداها وسائرها أبيض. وسفع الثور: نقط سود في وجهه، وهو مسفع، كمعظم. وظليم أسفع: أربد. والمسافعة: الملاطمة، ومنه سمي مسافع، وهو مجاز. وسافع قرنه مسافعة، وسفاعا: قاتله. واستفع الرجل: لبس ثوبه، واستفعت المرأة: لبست ثيابها وقد سموا أسفع، وسفيعا، مصغرا، ومسافعا. والأسفع البكري: صحابي له حديث رواه عنه مولاه عمر بن عطاء، رواه الطبراني في معجمه. ويزيد بن ثمامة بن الأسفع، وأخواه: سرج وعبد الله، في الجاهلية. وفي همدان: الأسفع بن الأدبر، والأسفع بن الأدرع، ومسافع بن عياض بن صخر القريشي التميمي، قال أبو عمر: له صحبة، وكان شاعرا. ومسافع الديلي، قال البخاري: له صحبة، روى عنه ابنه عبيدة. وكمي مسفع، كمعظم: اسود من صدإ الحديد، قال تأبط شرا:
  قليل غرار العين أكبر همه                      دم الثأر أو يلقى كميا مسفعا و سفعة بن عبد العزى الغافقي، بالفتح: صحابي، قاله ابن يونس.

##### Türkçe

**سفع** kuşun **ضريبته**’sini, **كمنع**: onu iki kanadıyla tokatladı; **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: kanadıyla. Falan, falanı yüzüne eliyle **سفعا**: onu tokatladı; onu sopayla **سفعه**: onu dövdü. Ve denir: boynunu **سفع**: onu avucu açıkken vurdu; bu **حرف الصاد**’da zikredilmiştir. Bir şeyi **سفعا** **سفع** etti: onu işaretledi; yani onun üzerine bir alâmet yaptı ve onu damgaladı; ateşten bir iz ister; hadiste: “Mutlaka birtakım kavimlere ateşten **سفع** isabet edecektir”; yani renklerini değiştiren bir alâmet; ve şair:
  Ve ben, azgının nefsi onunla sıçrayıp kalktığında,
                      onun burnunun üstüne bir dağlama demiriyle damga vururdum.

**سفع** sıcak rüzgârlar yüzünü; **الجوهري** artırdı: ve ateş; başkası artırdı: ve güneş: onu az bir yakışla yaktı. Nüshalarda böyledir; doğrusu: onu yaktı, **العباب**’da olduğu gibi. **الجوهري** dedi: böylece derinin rengini değiştirdi; başkası artırdı: ve onu kararttı; **تسفيعا** olarak onu **سفعه** gibi. **ذو الرمة** dedi:
  Bu, yoksa dövme ile beneklenmiş bir şey mi, onun diz altı mı?
                      yanağı **مسفع**; sabahleyin erken çıkan, gençliği çevik.

Onun perçeminden ve ayağından **سفعا** **يسفع**: onu tuttu da çekip aldı; bunu **الليث** söyledi. **المفردات**’ta: **السفع**: atın **سفعة**’sinden tutmaktır; yani perçeminin siyahlığı; ve bundan Yüce Allah’ın sözü: “Elbette perçemden **لنسفعا**; yalancı bir perçem”; onun perçemi: başının önü; yani onu onunla sürükleyeceğiz, **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da: elbette onu eriteceğiz; ve elbette onu onunla ateşe alacağız; Yüce Allah’ın dediği gibi: “Perçemlerden ve ayaklardan tutulur”; yahut mânâ: elbette yüzünü karartacağız. Ancak perçemle yetindi; çünkü o onun önüdür; yani yüzün ön kısmındadır; bunu **الأزهري** **الفراء**’dan nakletti. **الصاغاني** dedi: Araplar sâkin **النون**’u **ألف** yaparlar; dedi ki:
  Beş ve yirmi yaşın oğlu bir aycık belirdi,
                      derken iki genç kız ona: kalkın, dedi.

Yani tenvin ile “kalkın”; yahut mânâ: ona cehennem ehlinin alâmetini mutlaka bildireceğiz; böylece yüzünü karartır ve gözlerini mavi yaparız; **العباب**’da olduğu gibi. Gizli değildir ki bu, **الأزهري**’nin yaptığı üzere “yüzünü karartacağız” sözü altına girer. Dedi: bu, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “Onu hortum üzerine damgalayacağız.” Yahut mânâ: onu mutlaka zelil kılacağız yahut mutlaka onu küçük düşüreceğiz; **أقمأه**’den, onu zelil kıldığında; **العباب**’da olduğu gibi. Bazı nüshalarda: yahut mutlaka onu zelil kılacağız ve mutlaka onu küçük düşüreceğiz; bunun benzeri **اللسان**’da ve dilin ana kaynaklarının başkalarında. **الأزهري** dedi: “mânâsı: onu onunla ateşe alacağız” diyenin delili şairin sözüdür:

  Bir kavim ki çığlığı işittiklerinde onları görürsün,
                      ya tayının ağzına gem vurmuş, yahut **سافع** arasında.

İstedi: ve onun perçeminden tutan. **ابن الأعرابي** rivayet etti: “eliyle **واسفع**”, yani onu al. Ve denir: ata binmek için atın perçeminden **سفع** etti. Ve bundan **عباس الجشمي** hadisi: Mümin kabirden diriltildiğinde başı yanında bir melek olur; çıktığında eliyle **سفع** eder ve der ki: “Ben dünyada senin arkadaşınım.” Yani eliyle tuttu. **الصاغاني** dedi: **عبيد الله بن الحسن** Basra kadısı “eliyle **اسفعا**” demeye düşkündü; yani ikiniz onun eliyle tutun da onu kaldırın. Dedim: Bu, nüshadaki doğrunun “yahut mutlaka onu kaldıracağız” olduğuna delâlet eder; **أقامه يقيمه**’den. Ve **مسفوع العين** bir adam: yani göz çukuru çökmüş olanı; **ابن عباد**’dan. Dedi: **مسفوع** bir adam: yani göz değmiş; ona **سفعة** isabet etmiş; yani göz; ve **الشين المعجمة** bunun için bir dildir; **أبي عبيد**’den. Ve denir: onda şeytandan bir **سفعة** vardır; yani bir dokunuş; sanki onun perçeminden tutmuştur. **أم سلمة** hadisinde: onun yanına girdi; yanında üzerinde **سفعة** bulunan bir cariye vardı; dedi ki: “Onda bir **نظرة** vardır; ona rukye isteyin.” Yani şeytandan bir alâmet; ve denildi: ondan bir tek vuruş; yani şeytan ona isabet etti; bu, **السفع**’dan bir keredir: tutma. Mânâ: **السفعة** ona **النظرة**’den önce erişti; o hâlde ona rukye isteyin. Ve denildi: **السفعة**: göz; **النظرة**: göz ile isabet. **السوافع**: sıcak rüzgârların yakıcılarıdır; bunu **الجوهري** nakletti; bazı nüshalarda **لوائح**; birincisi doğrudur. **السفع**: elbise; yani herhangi bir elbise; en çok boyalı elbiselerde söylenir; çoğulu **سفوع**. **الطرماح** dedi:
  Tıpkı bir **طفية**’nin sırtımı ıslatması gibi; bir **عائط**’ın serpiştirmesi,
                      onu süsler: onun için **كن** ve **سفوع**.

**العائط** ile muradı: hamile kalmamış cariye; onun **سفوع**’u: elbiseleri; yani onu yapmak için hurma yaprağını ıslatır. **السفع** (ضم ile): siyahlığından dolayı acı kavun tanesi; bir tanesi **هاء** iledir; bunu **ابن عباد** nakletti. **السفع**: üzerine tencere konulan demirden üçayak; dedi: Arapçadaki aslı böyledir. Yahut **السفع** **الأثافي**’dir; bir tanesi **سفعاء**; ancak siyahlığından dolayı böyle adlandırıldı; bunu **الليث** bazı kimselerden ve **الراغب** **المفردات**’ta nakletti. Dedim: Bu, **أبي ليلى**’nın sözüdür; o, aralarında ateş yakılan ve ateşin yanına gelen yüzleri kararan şeydir; sonra şairler onu ona benzettiler de tencerenin üzerine dikilen üç taşı **سفعا** diye adlandırdılar. **النابغة الذبياني** dedi:
  Artık yalnızca dikilmiş bir çadır ailesi kaldı,
                      ve bir temel üzerinde **سفع** ve sağlamlaştırılmış bir **نؤي**.

Ve **زهير بن أبي سلمى** dedi:
  Bir kazan konak yerinde **سعفا** **أثافي**,
                      ve bir **نؤيا**; havuz köküğü gibi, aşınmamış.

**السفع**: kızıllığa çalan siyahlardır; onlara **السفع** denildi; çünkü ateş onları **سفعتها**. **السفع** (تحريك ile): solgun kadından yanaklarda siyahlık ve sararma **سفعة**’sı; “solgun kadının yanağında” deseydi daha kısa olurdu. **العباب**’da artırdı: kadından sonra: ve koyun. Ve bundan hadis: “Ben ve yanağı **سفعاء** olan, çocuğuna şefkatle eğilen (kadın) kıyamet gününde şu ikisi gibiyiz.” Ve iki parmağını birleştirdi. Yanağı **سفعاء** olanla muradı: çocuğuna şefkatli siyah bir kadın; muradı: o kendini feda etti; süsü ve refahı terk etti; böylece rengi soldu ve karardı; kocasının ölümünden sonra çocuğunun başında durdu. **السفعة** (ضم ile): evin gübreliğinde gübre, kum, kül yahut yapışmış çöp yığını olan şey; onu yerin rengine aykırı görürsün; bunu **الليث** nakletti. Ve denildi: evin izlerinde **السفعة**: onun siyahlığından yerin diğer rengine aykırı olan şeydir. **ذو الرمة** dedi:
  Yoksa bir gübrelik mi ki sabâ rüzgârı ondan **سفعا** savurdu,
                      tıpkı katlamadan sonra kitapların yayılması gibi.

Ve “**من دمنة**” diye rivayet edilir; ve “**أو دمنة**” diye rivayet edilir. Gübrenin siyahlığını murad etti; rüzgâr onunla esti de onu savurdu ve ona kumun beyazlığını giydirdi. Renkten **السفعة**: çok olmayan bir siyahlık; ve denildi: başka bir renkle birlikte siyahlık; ve denildi: mavilik yahut sarılıkla birlikte siyahlık; **التوشيح**’te olduğu gibi; ve denildi: kızıllıkla karışmış siyahlık. **الليث** dedi: renkte **السفعة** ancak kızıllıkla karışmış bir siyahlık olur. **الأسفع**: doğandır; onda siyahlığın parıltısı bulunduğu için; bunu **الراغب** söylediği gibi; doğanların hepsi **سفع**’dır. **الأسفع**: yanağında azıcık kızıllığa çalan siyahlık bulunan yaban öküzüdür. Şair — hızda devesini ona benzeterek bir yaban öküzünü tasvir eder — dedi:
  Sanki o, keskinliği olan bir **أسفع**’dır,
                      ona çöl ve karanlık gece sürter.
  Sanki o, bir **برقع**’dan bakar,
                      bir boynuzun altından; soyulmuş bir **مذود**.

Yaban öküzünün yüzündeki **السفعة**’yı siyah bir **برقع**’a benzetti. Elbiselerden **الأسفع**: siyah. **رؤبة** dedi:
  Sanki altımda, şama düşkün, çevik bir (binit) var,
                      öyle ki onu örtülü sandım;
  benim kazanımdan siyah bir **بنيقة**.

**ابن عباد** dedi: “Sana bir **أسفع** gönderiyorum” denir; o, sağım için çağrıldığında koyunun adıdır; **العباب**’ın nassı böyledir. Bazı nüshalarda: keçinin adıdır; bunun benzeri **التكملة**’de. **السفعاء**: boynunda, baştan aşağı değil; **العلاطين** yerinde, gerdanlığın üstünde **سفعة**’sı olan bir güvercindir. **حميد بن ثور** — Allah ondan razı olsun — dedi:
  **الورق**’tan **سفعاء** **العلاطين** erken çıktı,
                      güneşin doğuşunda **أسحما** olan **أشاء** dallarına.

**ابن دريد** dedi: **بنو السفعاء**: Araplardan bir koldur. **المسافع**: **المسافح**; **ابن عباد**’dan; yani nikâhsız cinsel ilişkiye giren; **الزمخشري**’nin açıkladığı gibi; dedi: bu mecazdır. **المسافع**: kovalayan; ve bundan **الأعشى**’nın sözü:
  Bir **غـورية** **ورقاء**’yı **يسافع** eder,
                      onu **ثكن** güvercinler içinde yakalasın diye.

Yani kovalar. **ثكن**: topluluklar. **المسافع**: avını yere seren aslandır. **المسافع**: kucaklayan; ve denildi: dövüşen; bununla **جنادة بن عامر الهذلي**’nin sözü tefsir edildi; **أبي ذؤيب**’e de rivayet edilir:
  Sanki **ترج** aslanından bir **محرب**’dır,
                      **عبد سفاعا** bir Farslıyı **يسافع** eder.

**أبو عمرو** dedi: **يسافع**; yani kucaklaşır; ve denildi: dövüşür. Ve **عبد**: **عبد بن مناة بن كنانة بن خزيمة**’dir. **الاستفاع** — **التهبج** gibi — **الباء الموحدة** ile **الجيم**’den önce. Ve **استفع** rengi, meçhul bina ile: yani korkudan yahut benzerinden, hastalık gibi değişti. Ve **تسفع**: ateşte ısındı; ve bundan o bedevî kadının **عمر بن عبد الوهاب الرياحي**’ye sözü: “Soğuk bir sabah bana gel; ben ateşle **أتسفع** ediyorum.” Ve **أسيفع**: **أسفع**’ın küçültmesi; sıfat olarak özel isim: bir isimdir. **السبكي** **الطبقات**’ta dedi: **ابن باطيش** onu **الفاء**’yı kesreli ضبط etti; ve **الدار قطني** **المؤتلف والمختلف**’te dedi: **الأسيفع**: **أسيفع جهينة**; meşhurdur. Ve bundan **عمر** — Allah ondan razı olsun — sözü: “Dikkat edin, **الأسيفع** **أسيفع جهينة**; dininden ve emanetinden, ‘haccı geçen’ denilmesine razı oldu; yahut dedi: haccı geçti; sonra yüz çevirerek borçlandı; derken onunla kaplandı. Kimin onun üzerinde alacağı varsa sabahleyin erkenden gelsin; malını aralarında hisselerle paylaştıracağız.” Bu, **ع-ر-ض** terkibinde işaret ettiği ve bu terkibe havale ettiği hadistir. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: “Yüzünde öfkeden bir **سفعة** görüyorum”; bu, öfkelendiğinde renginin buruşmasıdır; bu, siyaha değişmesidir; bu mecazdır. Ve **سفعاء** bir koyun: yanağı karardı, geri kalanı beyaz. Ve öküzün **سفع**’ı: yüzünde siyah noktalar; o **مسفع**’dır; **كمعظم** gibi. Ve **أسفع** bir devekuşu erkeği: kül rengidir. **المسافعة**: tokatlaşmadır; bundan **مسافع** adlandırıldı; bu mecazdır. Ve boynuzuyla **سافع** etti **مسافعة** ve **سفاعا**: onunla dövüştü. **استفع** adam: elbisesini giydi; **استفعت** kadın: elbiselerini giydi. Ve **أسفع** ve **سفيعا** (küçültme olarak) ve **مسافعا** diye adlandırdılar. **الأسفع البكري**: bir hadisi olan sahabî; ondan mevlası **عمر بن عطاء** rivayet etti; **الطبراني** onu **معجمه**’sinde rivayet etti. Ve **يزيد بن ثمامة بن الأسفع** ve iki kardeşi: **سرج** ve **عبد الله**; cahiliye devrinde. Ve **همدان**’da: **الأسفع بن الأدبر** ve **الأسفع بن الأدرع**; ve **مسافع بن عياض بن صخر القريشي التميمي**; **أبو عمر** dedi: onun sahâbeliği vardır; şairdi. Ve **مسافع الديلي**; **البخاري** dedi: onun sahâbeliği vardır; ondan oğlu **عبيدة** rivayet etti. Ve **كمي مسفع** — **كمعظم** gibi —: demirin pasından kararmış. **تأبط شرا** dedi:
  Gözünün bakışı az; en büyük kaygısı,
                      kan davası kanıdır; yahut **كميا مسفعا** ile karşılaşmasıdır.

Ve **سفعة بن عبد العزى الغافقي** — fetih ile —: sahabî; bunu **ابن يونس** söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَفَعَتْهُ السَّمُومُ
1 سَفَعَتْهُ السَّمُومُ ذ , (S,) or سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَهُ, (K,) and النَّارُ, (S,) and الشَّمْسُ, (TA,) aor. سَفَعَ , (K,) inf. n. سَفْعٌ, (TK,) The hot wind, (S, K,) and the fire, (S,) and the sun, (TA,) smote, or burned, (S, K,) him, (S,) or his face, (K,) slightly, (S, K,) so that it altered the colour of the external skin, (S,) and, as some add, blackened it; (TA;) as also ↓ سفّعهُ, (K,) inf. n. تَسْفِيعٌ. (TA.) [It is app. from سُفْعَةٌ signifying “ blackness tinged with redness. ”] ― -b2- [And hence,] سَفَعَهُ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) He made a mark upon it: and he made a mark upon it with a hot iron, or with fire. (K, * TA.) ― -b3- Also, aor. as above, (L, K,) and so the inf. n., (L,) (assumed tropical:) He slapped (L, K) it, a man's face, (L,) or him, a man, (K,) with his hand. (L.) And (assumed tropical:) He struck it (a man's neck) with his expanded hand: in which sense it is also written with ص. (TA.) And (assumed tropical:) He struck him, or beat him, (K,) with a staff, or stick. (TA.) And (assumed tropical:) He (a bird) slapped it, (S, [in which only the inf. n. is mentioned,] and K,) namely, the object struck by him, (K,) with his wing, (S,) or with his wings. (K: and so [as is implied in the TA] in some copies of the S.) ― -b4- سَفَعَ بِنَاصِيَتهِ, (Lth, S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He laid hold upon, or seized, (Lth, S, K,) and dragged, (Lth, K,) his ناصية, (Lth, S, K,) i. e. the fore part of his head (TA) [or his forelock or the hair over his forehead]: or سَفْعٌ signifies the laying hold upon, or seizing, the سُفْعَة of the head, i. e. the black part of its ناصية. (ElMufradلt, TA.) You say, سَفَعَ بِنَاصِيَةِ الفَرَسِ لِيَرْكَبَهُ [He laid hold upon, or seized, the forelock of the horse, to mount him]. (TA.) And سَفَعَ بِرِجْلِهِ He laid hold upon, or seized, and dragged, his foot. (TA.) And سَفَعَ بِيَدِهِ He laid hold upon his hand: (IAar:) or he laid hold upon his hand and raised him: often used in this sense by 'Obeyd-Allah Ibn-Al-Hasan, Kلdee of El-Bas- rah. (Sgh.) It is said in the Kur [xcvi. 15], لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ; (S, K, &c.;) [or لَنَسْفَعَا; (see أَلِفُ النُّونِ الخَفِيفَةِ in art. ا;)] the Arabs [sometimes] substituting ا for the quiescent ن [in a case of this kind]; (Sgh;) i. e. We will assuredly take by the ناصية (Az, S, TA) to the fire [of hell]: (Az, TA:) or we will assuredly lay hold upon his ناصية and drag him thereby with violence to the fire: (Bd:) or we will assuredly drag him thereby to the fire: (O, K:) or we will assuredly blacken his face; the ناصية being put for the face because it is the fore part thereof: (Fr, Az, K:) or we will assuredly mark him with the mark of the people of the fire, (O, K,) making his face black, and his eyes blue: (O:) or we will assuredly abase him: or, render him despicable: (O, K:) or we will assuredly abase him and make him to stand: so in the L and other lexicons; for these, instead of أولَنُقْمِئَنَّهُ in the O and K, have وَلَنُقِيمَنَّهُ, and this is shown to be the right reading by the last explanation in the sentence next preceding. (TA.) -A2- سَفِعَ, aor. سَفَعَ , inf. n. سَفَعٌ, It (a thing) was, or became, of the colour termed سُفْعَة, i. e. black tinged, or intermixed, with red. (Msb.)

2 سَفَّعَ see 1; first sentence.

سافعهُ
3 سافعهُ ذ , inf. n. مُسَافَعَةٌ, (S, TA,) (tropical:) He slapped him, being slapped by him: he struck him, or beat him, being struck, or beaten, by him: and he fought with him; namely his adversary: (TA:) [or he charged upon, or assaulted, or attacked, him, the latter doing the same; for] مُسَافَعَةٌ is like مُطَارَدَةٌ. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) He embraced him, being embraced by him. (TA.)

تسفّع
5 تسفّع ذ He warmed himself, (K, TA,) بِالنَّارِ with the fire. (TA.)

اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ
8 اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ ذ His colour became altered by reason of fear, or the like, (K, TA,) as, for instance, disease. (TA.) ― -b2- [اِسْتَفَعَ He, or it, became swollen, or affected with a tumour; for] اِسْتِفَاعٌ is like تَهَبُّجٌ, (K, TA,) with ب before the ج. (TA: [in the CK تَهَيُّج.]) -A2- اِسْتَفَعَ [from سَفْعٌ] He (a man) put on, or clad himself with, his garment: and اِسْتَفَعَتْ She (a woman) put on her garments. (TA.)

سَفْعٌ مِنَ النَّارِ
سَفْعٌ مِنَ النَّارِ ذ A mark, from fire, altering the colour of a man. (TA.) -A2- سَفْعٌ also signifies A garment of any kind: (K:) but mostly such as is dyed: pl. سُفُوعٌ. (TA.) ― -b2- [And hence, perhaps,] The spathe, or spadix, (طَلْع,) of a tree called ظِمْخٌ. (AA, T in art. ظمخ.)

سُفْعٌ
سُفْعٌ ذ : see أَسْفَعُ, of which it is pl., though sometimes used as a subst.

سَفَعٌ
سَفَعٌ ذ : see سُفْعَةٌ.

سَفْعَةٌ
سَفْعَةٌ ذ (assumed tropical:) A stroke from a devil: (TA:) or a touch of madness or diabolical possession, in a person, as though a devil had laid hold upon his نَاصِيَة: (S, TA:) [see سَفَعَ بَنَاصِيَتِهِ:] or a stroke with the evil eye: (TA:) or a stroke of an [evil] eye by which one is affected from the jinn's looking at him; as also نَظْرَةٌ: (T in art. نظر:) or an evil eye. (K, TA: [in the CK, for سَفْعَةٌأىْ عَيْنٌ, is put سَفْعَةٌ أَوْ عَيْنٌ.]) One says, بَهِ سَفْعَةٌ In him is a touch of madness, &c. (S.) And أَصَابَتْهُ سَفْعَةٌ An evil eye smote him. (K, TA.)

سُفْعَةٌ
سُفْعَةٌ ذ Blackness tinged, or intermixed, with redness: (Lth, S, Msb, K:) or blackness that is not much: or blackness with another colour: or blackness with blueness; or, with yellowness; accord. to the Towsheeh: but Lth says that, as meaning a colour, it has the first of all these meanings only: (TA:) or [simply] blackness. (Mgh.) In the face, it is A blackness in the cheeks of a wan, or haggard, woman: (S:) and ↓ سَفَعٌ [which is properly the inf. n. of سَفِعَ, q. v.,] a blackness tinged with redness in the cheeks of a wan, or haggard, woman, (O, K,) and of a sheep, or goat. (O.) One says also, أَرَىفِى وَجْهِهِ سُفْعَةً مِنْ غَضَبٍ (tropical:) I see in his face a change to blackness in consequence of anger. (TA.) The سُفْعَة of the head is The blackness of its نَاصِيَة [i. e. fore part, or forelock, or hair over the forehead]. (El-Mufradلt, TA.) And سُفَعٌ [which is the pl.] signifies Black spots, or specks, on the face of a bull. (TA.) ― -b2- Also A spot of ground, in the traces of a house, differing, in its blackness, from the rest of the colour of the ground: (S, TA:) [i. e. a black, or dark, patch of ground where a house has stood:] or dung of beasts, (K, TA,) or sand, (TA,) or ashes, or sweepings commingled and compacted together, in the traces left by the inhabitants of a house, differing in colour from the ground [around]; (K, TA;) so says Lth. (TA.)

سَافِعٌ
سَافِعٌ ذ [act. part. n. of سَفَعَ,] A man laying hold upon, or seizing, the نَاصِيَة [or forelock] of his horse [to mount him]. (S, * and Ham p. 7.) -A2- سَوَافِعُ [pl. of سَافِعَةٌ,] Burning blasts of the [wind called] سَمُوم. (S, K.)

أًسْفَعُ
أًسْفَعُ ذ Of a black colour tinged, or intermixed, with redness: (S, Msb:) or black: (Mgh:) applied to a man: (S:) fem سَفْعَآءُ: (Mgh, Msb:) and سُفْعٌ [is the pl., and] signifies blacks inclining to redness. (K.) Applied to an ostrich, i. q. أَرْبَدُ [which is variously explained, as signifying Of a colour inclining to blackness, or of the colour of dust, &c.]. (TA.) And the fem., applied to a ewe, Having black cheeks, the rest of her being white. (TA.) The masc. also signifies A wild bull: (K:) or, applied to a wild bull, it signifies having in his cheeks a blackness inclining a little to redness. (TA.) And The hawk; (K;) because it has spots of black: (Er-Rلghib:) all hawks are سُفْعٌ: (S:) and the fem., A pigeon (حَمَامَةٌ); because of the سُفْعَة upon its neck: (S:) or, applied to a pigeon, it signifies of which the سُفْعَة is upon its neck, (K, TA,) exclusively of the head, (TA,) in the part on each side of the neck above the ring. (K, * TA.) It is also a name for Sheep, or goats; used when they are called to be milked: (K:) so in the O: but in some copies, and in the TS, for the she-goat: (TA:) thus in the phrase, أَشْلِ اـِلَيْكَ الأَسْفَعَ [Call thou to thee the sheep, or goats, or the she-goat, to be milked]: (O, TS, K:) mentioned by Ibn-'Abbلd. (TA.) ― -b2- Applied to a garment, or piece of cloth, Black. (K.) ― -b3- ↓ The pl. is also applied to The أَثَافِىّ, (Lth, S, K,) or three stones upon which the cooking-pot is set up; (TA;) because of their blackness: (Lth, Er-Rلghib:) [see حَاضِنٌ:] and a single one thereof is called سَفْعَآءُ: (K:) or an iron أُثْفِيَّة [meaning trivet], (K, TA,) upon which the cooking-pot is set up; and this is said to be the primary application. (TA.) ― -b4- سُفْعٌ also signifies The seeds, or grain, of the colocynth; (Ibn-'Abbلd, K;) because of their blackness: (TA:) n. un. with ة. (K.)

مُسَفَّعٌ
مُسَفَّعٌ ذ applied to a man clad in armour, Black from the rust of the iron. (TA.) Applied to a bull, Having black spots, or specks, on his face. (TA.)

مَسْفُوعٌ
مَسْفُوعٌ ذ A man (I'Ab) smitten by an evil eye. (I 'Ab, K.) ― -b2- مَسْفُوعُ العَيْنِ A man whose eye is sunk, or depressed, in his head. (I 'Ab, K.) ― -b3- [See also مَشْفُوعٌ.]

مُسَافِعٌ
مُسَافِعٌ ذ (assumed tropical:) Striking, or beating, another, being struck, or beaten, by him. (K.) (assumed tropical:) Charging upon, or assaulting, or attacking, another who is doing the same. (K.) ― -b2- [And hence,] (assumed tropical:) The lion (K, TA) that prostrates his prey. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) Embracing. (K.) ― -b4- (tropical:) I. q. مُسَافِحٌ; (Ibn-'Abbلd, K;) i. e. having sexual intercourse without marriage. (TA.)

##### Türkçe

**سَفَعَتْهُ السَّمُومُ**
1 **سَفَعَتْهُ السَّمُومُ** ذ, (S,) yahut **سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَهُ**, (K,) ve **النَّارُ**, (S,) ve **الشَّمْسُ**, (TA,) muzârîsi **سَفَعَ**, (K,) mastarı **سَفْعٌ**, (TK,) Sıcak rüzgâr, (S, K,) ve ateş, (S,) ve güneş, (TA,) ona, (S,) yahut yüzüne, (K,) hafifçe vurdu yahut yaktı, (S, K,) öyle ki dış derinin rengini değiştirdi, (S,) ve bazılarının eklediğine göre onu kararttı; (TA;) bunun gibi ↓ **سفّعهُ**, (K,) mastarı **تَسْفِيعٌ**. (TA.) [Bu, “kızıllıkla karışık karalık” mânasına gelen **سُفْعَةٌ**’den görünüşe göre (app.)dır.] ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **سَفَعَهُ**, muzârîsi yukarıdaki gibi, (K,) ve mastarı da böyle, (TA,) Ona bir iz yaptı: ve ona kızgın demirle, yahut ateşle bir iz yaptı. (K, * TA.) ― -b3- Yine, muzârîsi yukarıdaki gibi, (L, K,) ve mastarı da böyle, (L,) (mecaz kabul edilerek:) Onu tokatladı, (L, K) bir adamın yüzünü, (L,) yahut onu, bir adamı, (K,) eliyle. (L.) Ve (mecaz kabul edilerek:) Onu (bir adamın boynunu) açılmış eliyle vurdu: bu mânada ص ile de yazılır. (TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) Ona vurdu, yahut onu dövdü, (K,) bir değnekle, yahut sopayla. (TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) O (bir kuş) onu tokatladı, (S, [orada yalnız mastar zikredilmiştir,] ve K,) yani onun vurduğu şeyi, (K,) kanadıyla, (S,) yahut kanatlarıyla. (K: ve [TA’da ima edildiği üzere] S’nin bazı nüshalarında da.) ― -b4- **سَفَعَ بِنَاصِيَتهِ**, (Lth, S, K,) muzârî ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) Onun **ناصية**’sini, (Lth, S, K,) yani başının ön kısmını (TA) [yahut perçemini yahut alnının üzerindeki saçını], tuttu yahut yakaladı, (Lth, S, K,) ve sürükledi; (Lth, K;) yahut **سَفْعٌ**, başın **سُفْعَة**’sini, yani onun **ناصية**’sinin siyah kısmını tutmak yahut yakalamak mânasına gelir. (ElMufradلt, TA.) Şöyle dersin: **سَفَعَ بِنَاصِيَةِ الفَرَسِ لِيَرْكَبَهُ** [Onu binmek için atın perçemini tuttu yahut yakaladı]. (TA.) Ve **سَفَعَ بِرِجْلِهِ**: Ayağını tuttu yahut yakaladı ve sürükledi. (TA.) Ve **سَفَعَ بِيَدِهِ**: Elini tuttu; (IAar:) yahut elini tuttu ve onu kaldırdı: El-Basra kadısı 'Obeyd-Allah Ibn-Al-Hasan tarafından bu mânada çokça kullanılır. (Sgh.) Kur’ân’da [xcvi. 15] şöyle denilmiştir: **لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَةِ**; (S, K, &c.;) [yahut **لَنَسْفَعَا**; (bk. ا maddesinde **أَلِفُ النُّونِ الخَفِيفَةِ**;)] Arapların [bazen] bu tür bir durumda sâkin **ن** yerine **ا** koymalarıyla; (Sgh;) yani: Biz mutlaka **ناصية**’den tutacağız (Az, S, TA) ateşe [cehennem ateşine]: (Az, TA:) yahut onun **ناصية**’sini mutlaka tutacağız ve onu bununla şiddetle ateşe sürükleyeceğiz: (Bd:) yahut onu bununla mutlaka ateşe sürükleyeceğiz: (O, K:) yahut yüzünü mutlaka karartacağız; **ناصية** yüzün ön kısmı olduğu için yüz yerine konmuştur: (Fr, Az, K:) yahut onu mutlaka ateş ehlinin alâmetiyle damgalayacağız, (O, K,) yüzünü kara, gözlerini mavi yaparak: (O:) yahut onu mutlaka alçaltacağız: yahut onu hakir kılacağız: (O, K:) yahut onu mutlaka alçaltacağız ve onu ayakta durduracağız: L ve diğer sözlüklerde böyledir; zira bunlar, O ve K’deki **أولَنُقْمِئَنَّهُ** yerine **وَلَنُقِيمَنَّهُ**’yu verirler; ve bunun doğru kıraat olduğu, bir önceki cümledeki son açıklamayla gösterilmiştir. (TA.)

-A2- **سَفِعَ**, muzârîsi **سَفَعَ**, mastarı **سَفَعٌ**, O (bir şey) **سُفْعَة** denilen renkte oldu yahut o renge dönüştü; yani kızıllıkla boyanmış yahut kızıllıkla karışmış siyah. (Msb.)

2 **سَفَّعَ**: 1’e bak; ilk cümle.

**سافعهُ**
3 **سافعهُ** ذ, mastarı **مُسَافَعَةٌ**, (S, TA,) (mecaz:) O, onun tarafından tokatlanırken onu tokatladı: onun tarafından vurulurken yahut dövülürken onu vurdu yahut dövdü: ve onunla dövüştü; yani hasmıyla: (TA:) [yahut o, ona hücum etti, yahut saldırdı, yahut onu taarruz etti; öteki de aynısını yaparak; zira] **مُسَافَعَةٌ**, **مُطَارَدَةٌ** gibidir. (S.) ― -b2- (mecaz kabul edilerek:) O, onun tarafından kucaklanırken onu kucakladı. (TA.)

**تسفّع**
5 **تسفّع** ذ Isındı, (K, TA,) **بِالنَّارِ** ateşle. (TA.)

**اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ**
8 **اُسْتُفِعَ لَوْنُهُ** ذ Korku sebebiyle yahut benzeri bir sebeple rengi değişti, (K, TA,) meselâ hastalık. (TA.) ― -b2- [**اِسْتَفَعَ** O, yahut o şey, şişti yahut urla etkilendi; zira] **اِسْتِفَاعٌ**, **تَهَبُّجٌ** gibidir, (K, TA,) ج’den önce ب ile. (TA: [CK’de **تَهَيُّج**.]) -A2- **اِسْتَفَعَ** [**سَفْعٌ**’den] O (bir adam) elbisesini giydi yahut kuşandı: ve **اِسْتَفَعَتْ** O (bir kadın) elbiselerini giydi. (TA.)

**سَفْعٌ مِنَ النَّارِ**
**سَفْعٌ مِنَ النَّارِ** ذ Ateşten bir iz; bir adamın rengini değiştiren. (TA.) -A2- **سَفْعٌ** ayrıca Herhangi bir türden bir elbise mânasına gelir: (K:) fakat çoğunlukla boyanmış olan: çoğulu **سُفُوعٌ**. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı belki,] **ظِمْخٌ** denilen bir ağacın **طَلْع**’ı (spathe/spadix). (AA, T, ظمخ maddesinde.)

**سُفْعٌ**
**سُفْعٌ** ذ: **أَسْفَعُ**’a bak; onun çoğuludur; gerçi bazen isim olarak kullanılır.

**سَفَعٌ**
**سَفَعٌ** ذ: **سُفْعَةٌ**’ye bak.

**سَفْعَةٌ**
**سَفْعَةٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Şeytandan bir darbe: (TA:) yahut bir kişide delilik dokunuşu yahut şeytan çarpması; sanki bir şeytan onun **نَاصِيَة**’sini tutmuş gibi: (S, TA:) [bk. **سَفَعَ بَنَاصِيَتِهِ**:] yahut nazardan bir darbe: (TA:) yahut cinlerin ona bakmasıyla kişiye tesir eden [kötü] göz darbesi; bunun gibi **نَظْرَةٌ**: (T, نظر maddesinde:) yahut kötü göz. (K, TA: [CK’de **سَفْعَةٌأىْ عَيْنٌ** yerine **سَفْعَةٌ أَوْ عَيْنٌ** konmuştur.]) Şöyle denir: **بَهِ سَفْعَةٌ**: Onda delilik dokunuşu, vb. vardır. (S.) Ve **أَصَابَتْهُ سَفْعَةٌ**: Kötü göz onu vurdu. (K, TA.)

**سُفْعَةٌ**
**سُفْعَةٌ** ذ Kızıllıkla boyanmış yahut kızıllıkla karışmış siyahlık: (Lth, S, Msb, K:) yahut az olan siyahlık: yahut başka bir renkle birlikte siyahlık: yahut mavilikle; yahut sarılıkla birlikte siyahlık; Towsheeh’e göre: fakat Lth der ki, renk mânasında olunca bunların hepsinden yalnız birincisi vardır: (TA:) yahut [sadece] siyahlık. (Mgh.) Yüzde, zayıf yahut bitkin bir kadının yanaklarında bir siyahlıktır: (S:) ve ↓ **سَفَعٌ** [ki aslında **سَفِعَ**’ın mastarıdır, bk.], zayıf yahut bitkin bir kadının yanaklarında, (O, K,) ve bir koyunun yahut keçinin (O,) yanaklarında kızıllıkla boyanmış bir siyahlık. Şöyle de denir: **أَرَىفِى وَجْهِهِ سُفْعَةً مِنْ غَضَبٍ** (mecaz:) Onun yüzünde öfke sebebiyle siyahlığa doğru bir değişme görüyorum. (TA.) Başın **سُفْعَة**’si, onun **نَاصِيَة**’sinin siyahlığıdır [yani ön kısmı, yahut perçemi, yahut alnın üzerindeki saç]. (El-Mufradلt, TA.) Ve **سُفَعٌ** [ki çoğuldur] bir boğanın yüzündeki siyah benekler yahut noktalar mânasına gelir. (TA.) ― -b2- Yine, bir evin izlerinde, siyahlığı bakımından yerin geri kalan renginden farklı olan bir yer parçası: (S, TA:) [yani bir evin durduğu yerde siyah yahut koyu bir toprak parçası:] yahut hayvan pisliği, (K, TA,) yahut kum, (TA,) yahut kül, yahut süprüntüler; bir ev halkının bıraktığı izlerde birbirine karışmış ve sıkışmış halde; [çevredeki] yerden renkçe farklı: (K, TA;) Lth böyle söyler. (TA.)

**سَافِعٌ**
**سَافِعٌ** ذ [**سَفَعَ**’ın ism-i fâili,] Binmek için atının **نَاصِيَة**’sini [yahut perçemini] tutan yahut yakalayan bir adam. (S, * ve Ham s. 7.) -A2- **سَوَافِعُ** [**سَافِعَةٌ**’nin çoğulu,] **سَمُوم** denilen [rüzgârın] yakıcı esintileri. (S, K.)

**أًسْفَعُ**
**أًسْفَعُ** ذ Kızıllıkla boyanmış yahut kızıllıkla karışmış siyah renkte: (S, Msb:) yahut siyah: (Mgh:) bir adama söylenir: (S:) müennesi **سَفْعَآءُ**: (Mgh, Msb:) ve **سُفْعٌ** [onun çoğuludur ve] kızıllığa meyleden siyahlar mânasına gelir. (K.) Devekuşuna uygulanır; **أَرْبَدُ** ile aynı mânadadır [ki çeşitli şekillerde açıklanır; siyahlığa meyleden renkte, yahut toz renginde, vb.]. (TA.) Ve müennesi, bir koyuna uygulanınca, yanakları siyah olup geri kalanı beyaz olan demektir. (TA.) Müzekkeri ayrıca Yaban öküzü mânasına gelir: (K:) yahut yaban öküzüne uygulanınca, yanaklarında azıcık kızıllığa meyleden bir siyahlık bulunan demektir. (TA.) Ve doğan; (K;) çünkü onda siyah benekler vardır: (Er-Rلghib:) bütün doğanlar **سُفْعٌ**’dur: (S:) ve müennesi, bir güvercin (**حَمَامَةٌ**); çünkü boynunda **سُفْعَة** vardır: (S:) yahut güvercine uygulanınca, **سُفْعَة**’si boynunda olan demektir, (K, TA,) baş hariç, (TA,) boynun iki yanındaki, halkanın üstündeki kısımda. (K, * TA.) Ayrıca, sağılmak üzere çağrıldıklarında koyunlar yahut keçiler için bir addır: (K:) O’da böyledir: fakat bazı nüshalarda ve TS’de, dişi keçi için: (TA:) şu ibarede olduğu gibi: **أَشْلِ اـِلَيْكَ الأَسْفَعَ** [Sağılmak üzere koyunları yahut keçileri yahut dişi keçiyi kendine çağır]: (O, TS, K:) İbn-'Abbلd tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b2- Bir elbiseye yahut kumaş parçasına uygulanınca, Siyah. (K.) ― -b3- ↓ Çoğulu ayrıca **أَثَافِىّ**’ye uygulanır, (Lth, S, K,) yani tencerenin üzerine konduğu üç taş; (TA;) siyahlıklarından dolayı: (Lth, Er-Rلghib:) [bk. **حَاضِنٌ**:] ve bunlardan bir tanesine **سَفْعَآءُ** denir: (K:) yahut tencerenin üzerine konduğu demir **أُثْفِيَّة** [yani sacayağı]; ve bunun asıl kullanım olduğu söylenir. (TA.) ― -b4- **سُفْعٌ** ayrıca kabak (colocynth) tohumları yahut tanesi mânasına gelir; (Ibn-'Abbلd, K;) siyahlıklarından dolayı: (TA:) tekili ة ile. (K.)

**مُسَفَّعٌ**
**مُسَفَّعٌ** ذ Zırh giymiş bir adama uygulanınca, demirin pasından dolayı siyah. (TA.) Bir boğaya uygulanınca, yüzünde siyah benekler yahut noktalar bulunan. (TA.)

**مَسْفُوعٌ**
**مَسْفُوعٌ** ذ Kötü gözle vurulmuş bir adam. (I 'Ab, K.) ― -b2- **مَسْفُوعُ العَيْنِ** Gözü başında çökük yahut içeri gömük olan bir adam. (I 'Ab, K.) ― -b3- [Ayrıca **مَشْفُوعٌ**’a da bak.]

**مُسَافِعٌ**
**مُسَافِعٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Başkasını vuran yahut döven; kendisi de onun tarafından vurulurken yahut dövülürken. (K.) (mecaz kabul edilerek:) Kendisi de aynısını yapan bir başkasına hücum eden, yahut saldıran, yahut taarruz eden. (K.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Avını yere seren aslan. (K, TA) (TA.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) Kucaklayan. (K.) ― -b4- (mecaz:) **مُسَافِحٌ** ile aynı mânada; (Ibn-'Abbلd, K;) yani nikâhsız cinsel ilişkide bulunan. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَفَعَ
سَفَعَ A ( n. ac. سَفْع 1 ),
a.  Slapped, smacked, buffeted; beat, struck, smote.

b.  [ Bi ], Seized, grasped.

سَفَّعَ
سَفَّعَ II ,
a.  see I (a) .

سَاْفَعَ
سَاْفَعَ III ,
a.  see I (a) .

تَسَفَّعَ
تَسَفَّعَ V
a.  [ Bi ], Warmed himself at ( the fire ).

b.  [ Bi ], Was burned, scorched by.

سَفْع
سَفْع 1 , ( pl. سُفُوْع 27 ),
a.  Garment.

سُفْعَة
سُفْعَة 3t , ( pl. سُفَع 9 ),
a.  Blackness; lividness.

سَفَع
سَفَع 4 ,
a.  see 3t .

أَسْفَعُ
أَسْفَعُ 14 , ( pl. سُفْع 3 ),
a.  Black.

b.  Wild bull.

c.  Hawk; falcon.

سَفڤعَ
N. P. سَفڤعَ I ,
a.  Smitten by the evil eye.

##### Türkçe

**سَفَعَ**
**سَفَعَ** A (mastar-ı akuzatif: **سَفْع** 1),
a. Tokatladı, şaplakladı, çarptı; dövdü, vurdu, darbe indirdi.

b. [Bi], yakaladı, kavradı.

**سَفَّعَ**
**سَفَّعَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**سَاْفَعَ**
**سَاْفَعَ** III,
a. I (a)’ya bak.

**تَسَفَّعَ**
**تَسَفَّعَ** V
a. [Bi], (ateşte) ısındı.

b. [Bi], tarafından yakıldı, kavruldu.

**سَفْع**
**سَفْع** 1, (çoğulu: **سُفُوْع** 27),
a. Elbise.

**سُفْعَة**
**سُفْعَة** 3t, (çoğulu: **سُفَع** 9),
a. Karalık; morarma.

**سَفَع**
**سَفَع** 4,
a. 3t’ye bak.

**أَسْفَعُ**
**أَسْفَعُ** 14, (çoğulu: **سُفْع** 3),
a. Kara.

b. Yaban öküzü.

c. Şahin; doğan.

**سَفڤعَ**
Özel isim. **سَفڤعَ** I,
a. Nazar tarafından vurulmuş.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سفع
سَفَعَ - يَسْفَعُ
سَفَعَ - يَسْفَعُ + كائن أو شيء + كائناً + بـِشيء: يصفعه ويلطمه: يضربه على خده أو وجه أو قفاه أو ناصيته بالكف
﴿كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَاً بِالنَّاصِيَةِ﴾: وهي تقرأ: لـَنـَسْفــَعـَنْ بالناصية: لنـَضْربنَّ بناصيته بالكف
وقد يكون المعنى يغير لون البشرة إلى الأسود أو الأسمر بسبب التعرض إلى الشمس أو الحرارة وهي مثل قوله: ﴿سنسمه على الخرطوم(16)﴾ القلم
وقد يكون المعنى: يجذب من ناصيته جذباً شديداً مثل قوله ﴿يعرف المجرمون بسيماهم فيؤخذ بالنواصي والأقدام﴾
والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركات الضرب والبطش واللكم على أجزاء الجسم لإحداث أذى نفسي وجسدي "، وهي:
بَطَشَ- يَبْطِشُ، سَطا - يَسْطُوْ، وَكَزَ - يَكِزً، جَلَدَ - يَجْلِدُ، سَفَعَ - يَسْفَعُ، صَكَّ - يَصُكُّ
سفع - يسفع - نسفع
 	﴿كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَاً بِالنَّاصِيَةِ(15) ناصية كاذبة خاطئة(16)﴾ العلق ﴿سنسمه على الخرطوم(16)﴾ القلم
 	﴿يعرف المجرمون بسيماهم فيؤخذ بالنواصي والأقدام(41)﴾ الرحمن
جاء في التفسير: لنسفعاً: لنأخذ أخذاً شديداً، جاء في التفسير: سفعت بالشيء: إذا قبضت عليه وجذبته جذباً شديداً
مختار الصحاح
● [سفع] س ف ع: سَفَعَ بناصيته أي أخذ ومنه قوله تعالى ﴿لنسفعا بالناصية﴾ و سَفَعَتْهُ النار والسموم إذا لفحته لفحا يسيرا فغيرت لون البشرة وبابهما قطع
معجم الفرائد القرآنية:
س ف ع
"لَنَسْفَعاً" في قوله تعالى :" كَلاّ لَئِنْ لَمْ يَنْـتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنَّاصِيـَةِ "(15) العلق .
السَّفْعُ :الأخذ بشدة، ومعنى الآية أي لَنَجُرّن بناصيته جراً عنيفا .
الراغب
سفع
- السفع: الأخذ بسفعة الفرس، أي: سواد ناصيته، قال الله تعالى: }لنسفعا بالناصية{ [العلق/15]، وباعتبار السواد قيل للأثافي: سفع، وبه سفعة غضب، اعتبارا بما يعلو من اللون الدخاني وجه من اشتد به الغضب، وقيل للصقر: أسفع، لما به من لمع السواد، وامرأة سفعاء اللون.
ملخص اللسان
1.    وسَفَعَتْهُ النارُ والشمسُ والسَّمُومُ تَسْفَعُه سَفْعاً فَتَسَفَّعَ:  لَفَحَتْه لَفْحاً يسيراً فغيرت لون بشَرته وسَوَّدَتْه.
2.    والسَّوافِعُ:  لَوافِحُ السَّمُوم
3.     سفع: السُّفْعةُ والسَّفَعُ: السَّوادُ والشُّحُوبُ، وقيل: نَوْع من  السَّواد ليس بالكثير، وقيل: السواد مع لون آخر، وقيل: السواد المُشْرَبُ  حُمْرة، الذكر أَسْفَعُ والأُنثى سَفْعاءُ؛ ومنه قيل للأَثافي سُفْعٌ، وهي  التي أُوقِدَ بينها النار فسَوَّدَت صِفاحَها التي تلي النار؛
4.     وسَفَعَ الطائِرُ ضَرِيبَتَه وسافعَها: لَطَمَها بجناحه.
5.     والمُسافَعةُ:  المُضارَبةُ كالمُطارَدةِ؛
6.     وسَفَعَ وجهَه بيده سَفْعاً: لَطَمَه.
7.     وسَفَع عُنُقَه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد.
8.     وسَفَعَه  بالعَصا: ضَربه.
9.    ومن قال: لنسفعنْ لنسوّدنْ وجهه فمعناه  لنَسِمنْ موضع الناصية بالسواد، اكتفى بها من سائر الوجه لأَنه مُقدَّم  الوجه؛ والحجة له قوله:  وكنتُ، إِذا نَفْسُ الغَوِيّ نَزَتْ به،  سَفَعْتُ على العِرْنِين منه بمِيسَمِ  أَراد وَسَمْتُه على عِرْنِينِه، وهو مثل قوله تعالى: سَنَسِمُه على  الخُرْطوم. وفي الحديث: ليصيبن أَقواماً سَفْعٌ من النار أَي علامة تغير  أَلوانهم. يقال: سَفَعْتُ الشيءَ إِذا جعلت عليه علامة، يريد أَثراً من  النار
لسان العرب
● - سفع: السُّفْعةُ والسَّفَعُ: السَّوادُ والشُّحُوبُ، وقيل: نَوْع من  السَّواد ليس بالكثير، وقيل: السواد مع لون آخر، وقيل: السواد المُشْرَبُ  حُمْرة، الذكر أَسْفَعُ والأُنثى سَفْعاءُ؛ ومنه قيل للأَثافي سُفْعٌ، وهي  التي أُوقِدَ بينها النار فسَوَّدَت صِفاحَها التي تلي النار؛ قال زهير:  أَثافيَّ سُفْعاً في مُعَرَّسِ مِرْجَل  وفي الحديث: أَنا وسَفْعاءُ الخدَّيْنِ الحانِيةُ على ولدها يومَ  القيامة كَهاتَيْنِ، وضَمَّ إِصْبَعَيْه؛ أَراد بسَفْعاءِ الخدَّيْنِ امرأَة  سوداء عاطفة على ولدها، أَراد أَنها بذلت نفسها وتركت الزينة والترَفُّه  حتى شحِبَ لونها واسودَّ إِقامة على ولدها بعد وفاة زوجها، وفي حديث أَبي  عمرو النخعي: لما قدم عليه فقال: يا رسول الله إِني رأَيت في طريقي هذا  رؤْيا، رأَيت أَتاناً تركتها في الحيّ ولدت جَدْياً أَسْفَعَ أَحْوَى، فقال  له: هل لك من أَمة تركتها مُسِرَّةً حَمْلاً؟ قال: نعم، قال: فقد ولدت  لك غلاماً وهو ابنك. قال: فما له أَسْفَعَ أَحْوى؟ قال: ادْنُ مِنِّي،  فدنا منه، قال: هل بك من بَرَص تكتمه؟ قال: نعم، والذي بعثك بالحق ما رآه  مخلوق ولا علم به قال: هو ذاك ومنه حديث أَبي اليَسَر: أَرَى في وجهك  سُفْعةً من غضَب أَي تغيراً إِلى السواد. ويقال: للحَمامة المُطَوَّقة  سَفْعاءُ لسواد عِلاطَيْها في عُنُقها. وحَمامة سفعاء: سُفْعَتُها فوق  الطَّوْقِ؛ وقال حميد بن ثور:  منَ الْوُرْقِ سَفْعاء العِلاطَيْنِ باكَرَتْ  فُرُوعَ أَشاءٍ، مَطْلَع الشَّمْسِ، أَسْحَما  ونَعْجة سَفْعاءُ: اسوَدّ خَدّاها وسائرها أَبيض. والسُّفْعةُ في الوجه:  سواد في خَدَّي المرأَة الشاحِبةِ. وسُفَعُ الثوْرِ: نُقَط سُود في  وجهه، ثَوْرٌ أَسْفَع ومُسَفَّعٌ. والأَسْفَعُ: الثوْرُ الوحْشِيُّ الذي في  خدّيه سواد يضرب إِلى الحُمرة قليلاً؛ قال الشاعر يصف ثَوْراً وحشيّاً  شبَّه ناقته في السرعة به:  كأَنها أَسْفَعُ ذُو حِدّةٍ،  يَمْسُدُه البَقْلُ ولَيْلٌ سَدِي  كأَنما يَنْظُرُ مِن بُرْقُع،  مِنْ تَحْتِ رَوْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ  شبَّه السُّفْعةَ في وجه الثور بِبُرْقُع أَسْودَ، ولا تكون السُّفْعةُ  إِلا سواداً مُشْرَباً وُرْقةً، وكل صَقْرٍ أَسْفَعُ، والصُّقُورُ كلها  سُفْعٌ. وظَلِيمٌ أَسْفَعُ: أَرْبَدُ.  وسَفَعَتْهُ النارُ والشمسُ والسَّمُومُ تَسْفَعُه سَفْعاً فَتَسَفَّعَ:  لَفَحَتْه لَفْحاً يسيراً فغيرت لون بشَرته وسَوَّدَتْه. والسَّوافِعُ:  لَوافِحُ السَّمُوم؛ ومنه قول تلك البَدوِيّةِ لعمر بن عبد الوهاب  الرياحي: ائْتِني في غداةٍ قَرَّةٍ وأَنا أَتَسَفَّعُ بالنار.  والسُّفْعةُ: ما في دِمْنةِ الدار من زِبْل أَو رَمْل أَو رَمادٍ أَو  قُمامٍ مُلْتبد تراه مخالفاً للون الأَرض، وقيل: السفعة في آثار الدار ما  خالف من سوادِها سائر لَوْنِ الأَرض؛ قال ذو الرمة:  أَمْ دِمْنة نَسَفَتْ عنها الصِّبا سُفَعاً،  كما يُنَشَّرُ بَعْدَ الطِّيّةِ الكُتُبُ  ويروى: من دِمْنة، ويروى: أَو دِمْنة؛ أَراد سواد الدّمن أَنّ الريح  هَبَّتْ به فنسفته وأَلبَسَتْه بياض الرمل؛ وهو قوله:  بجانِبِ الزرْق أَغْشَتْه معارِفَها  وسَفَعَ الطائِرُ ضَرِيبَتَه وسافعَها: لَطَمَها بجناحه. والمُسافَعةُ:  المُضارَبةُ كالمُطارَدةِ؛ ومنه قول الأَعشى:  يُسافِعُ وَرْقاءَ غَوْرِيّةً،  لِيُدْرِكُها في حَمامٍ ثُكَنْ  أَي يُضارِبُ، وثُكَنٌ: جماعاتٌ. وسَفَعَ وجهَه بيده سَفْعاً: لَطَمَه.  وسَفَع عُنُقَه: ضربها بكفه مبسوطة، وهو مذكور في حرف الصاد. وسَفَعَه  بالعَصا: ضَربه. وسافَعَ قِرْنه مُسافَعةً وسِفاعاً: قاتَلَه؛ قال خالد بن  عامر  (* قوله «خالد بن عامر» بهامش الأصل وشرح القاموس: جنادة ابن عامر  ويروى لأبي ذؤيب.):  كأَنَّ مُجَرَّباً مِنْ أُسْدِ تَرْج  يُسافِعُ فارِسَيْ عَبْدٍ سِفاعا  وسَفَعَ بناصِيته ورجله يَسْفَعُ سَفْعاً: جذَب وأَخَذ وقَبض. وفي  التنزيل: لَنَسْفَعنْ بالناصية ناصية كاذبة؛ ناصِيَتُه: مقدَّم رأْسِه، أَي  لَنَصْهَرَنَّها ولنأْخُذَنَّ بها أَي لنُقْمِئَنَّه ولَنُذِلَّنَّه؛  ويقال: لنأْخُذنْ بالناصية إِلى النار كما قال: فيؤخذ بالنواصي والأَقدام.  ويقال: معنى لنسفعنْ لنسوّدنْ وجهه فكَفَتِ الناصيةُ لأَنها في مقدّم الوجه؛  قال الأَزهري: فأَما من قال لنسفعنْ بالناصية أَي لنأْخُذنْ بها إِلى  النار فحجته قول الشاعر:  قَومٌ، إِذا سَمِعُوا الصَّرِيخَ رأَيْتَهُم  مِنْ بَيْنِ مُلْجِمِ مُهْرِهِ، أَو سافِعِ  أَراد وآخِذٍ بناصيته. وحكى ابن الأَعرابي: اسْفَعْ بيده أَي خُذْ بيده.  ويقال: سَفَعَ بناصية الفرس ليركبه؛ ومنه حديث عباس الجشمي: إِذا بُعِثَ  المؤمن من قبره كان عند رأْسه ملَك فإِذا خرج سفَع بيده وقال: أَنا  قرينُك في الدنيا، أَي أَخذ بيده، ومن قال: لنسفعنْ لنسوّدنْ وجهه فمعناه  لنَسِمنْ موضع الناصية بالسواد، اكتفى بها من سائر الوجه لأَنه مُقدَّم  الوجه؛ والحجة له قوله:  وكنتُ، إِذا نَفْسُ الغَوِيّ نَزَتْ به،  سَفَعْتُ على العِرْنِين منه بمِيسَمِ  أَراد وَسَمْتُه على عِرْنِينِه، وهو مثل قوله تعالى: سَنَسِمُه على  الخُرْطوم. وفي الحديث: ليصيبن أَقواماً سَفْعٌ من النار أَي علامة تغير  أَلوانهم. يقال: سَفَعْتُ الشيءَ إِذا جعلت عليه علامة، يريد أَثراً من  النار. والسَّفْعةُ: العين. ومرأَة مَسْفُوعةٌ: بها سَفعة أَي إِصابة عين،  ورواها أَبو عبيد: شَفْعةٌ، ومرأَة مشفوعة، والصحيح ما قلناه.  ويقال: به سَفْعة من الشيطان أَي مَسٌّ كأَنه أَخذ بناصيته. وفي حديث  أُم سلمة، رضي الله عنها، أَنه، صلى الله عليه وسلم، دخل عليها وعندها  جارية بها سَفْعةٌ، فقال: إِنّ بها نَظْرةً فاسْتَرْقُوا لها أَي علامة من  الشيطان، وقيل: ضَربة واحدة منه يعني أَنّ الشيطان أَصابها، وهي المرة من  السَّفْعِ الأَخذِ، المعنى أَن السَّفْعَة أَدْرَكَتْها من قِبَلِ النظرة  فاطلبوا لها الرُّقْيةَ، وقيل: السَّفْعةُ العين، والنَّظْرة الإِصابةُ  بالعين؛ ومنه حديث ابن مسعود: قال لرجل رآه: إِنَّ بهذا سَفعة من الشيطان،  فقال له الرجل: لم أَسمع ما قلت، فقال: نشدتك بالله هل ترى أَحداً خيراً  منك؟ قال: لا، قال: فلهذا قُلْتُ ما قُلْتُ، جعل ما به من العُجْب بنفسه  مَسّاً من الجنون. والسُّفْعةُ والشُّفْعةُ، بالسين والشين: الجنون.  ورجل مَسْفوع ومشفوع أَي مجنون.  والسَّفْعُ: الثوب، وجمعه سُفُوع؛ قال الطرماح:  كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْيةٍ نَضْحُ عائطٍ،  يُزَيِّنُها كِنٌّ لها وسُفُوعُ  أَراد بالعائط جارية لم تَحْمِلْ. وسُفُوعها: ثيابها.  واسْتَفَعَ الرجلُ: لَبِسَ ثوبه. واستفعت المرأَة ثيابها إِذا لبستها،  وأَكثر ما يقال ذلك في الثياب المصبوغة.  وبنو السَّفْعاء: قبيلة. وسافِعٌ وسُفَيْعٌ ومُسافِعٌ: أَسماء.
مقاييس اللغة:
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
القاموس المحيط:
سَفَعَ الطائِرُ ضَريبَتَهُ، كَمَنَعَ لَطَمَهَا بجَناحَيْهِ، و فُلانٌ فُلاناً لَطَمَهُ وضَرَبَهُ، و الشيءَ أعْلَمَهُ ووَسَمَهُ، و السَّمومُ وجْهَهُ لَفَحَهُ لَفْحاً يَسيراً، كسَفَّعَهُ، و بناصِيَتِهِ قَبَضَ عليها فاجْتَذَبَهَا، ومنه " لنَسْفَعاً بالناصيةِ " ، أي لَنَجُرَّنْهُ بها إلى النارِ، أَو لَنُسَوِّدَنْ وجْهَهُ، واكْتُفِيَ بالناصيةِ لأنها مُقَدَّمُهُ، أَو لَنُعْلِمَنْهُ عَلاَمَةَ أَهْلِ النارِ، أَو لَنُذِلَّنْهُ، أو لَنُقْمِئَنْهُ. ورَجُلٌ مَسْفوعُ العَيْنِ غائرُها، ومَسْفوعٌ مَعْيونٌ، أَصابَتْهُ سَفْعَةٌ، أَي عَيْنٌ. والسَّوافِعُ لوافِحُ السَّمومِ. والسِّفْعُ الثَّوْبُ أَيَّ ثَوْبٍ كان، وبالضم حَبُّ الحَنْظَلِ، الواحِدَةُ بهاءٍ، و أُثْفِيَّةٌ من حَديدٍ، أو الْأَثافي، واحِدَتُها سَفْعاءُ، والسودُ تَضْرِبُ إلى الحُمْرَةِ، وبالتَّحْريكِ سُفْعَةُ سَوادٍ في الخَدَّيْنِ من المرأةِ الشاحِبَةِ. والسُّفْعَةُ، بالضم ما في دِمْنَةِ النارِ من زِبْلٍ أَو رَمادٍ أو قُمامٍ مُتَلَبِّدٍ، فَتَرَاهُ مُخالِفاً للَوْنِ الأرض، و من اللَّوْنِ سَوادٌ أُشْرِبَ حُمْرَةٌ. والْأَسْفَعُ الصَّقْرُ، والثَّوْرُ الوَحْشِيُّ، و من الثِّيابِ الأَسْوَدُ. ويقالُ أَشْلِ إليكَ أَسْفَعَ وهو اسْمٌ للغَنَمِ إذا دُعِيَتْ للحَلْب. والسَّفْعاءُ حَمامَةٌ صارَتْ سُفْعَتُها في عُنُقِها مَوْضِعَ العِلاطَيْنِ. وبَنو السَّفْعاءِ بَطْنٌ. والمُسافِعُ المُسافِحُ، والمُطارِدُ، والأسَدُ، والمُعانِقُ، والمُضارِبُ، والاسْتِفاعُ كالتَّهَبُّجِ. واسْتُفِعَ لَوْنُه، للمَفْعُولِ تَغَيَّرَ من خَوْفٍ أو نحوِهِ. وَتَسَفَّعَ اصْطَلَى. وأُسَيْفِعُ مُصَغَّرَ أسْفَعَ، اسمٌ، ومنه قولُ عُمَرَ ألا إنَّ الْأُسَيْفِعَ أُسَيْفِعَ جُهَيْنَةَ، رَضِيَ من دِينِه وأمانَتِه بأن يقالَ سابِقُ الحاجِّ فادَّانَ مُعْرِضاً، فأصْبَحَ قَدْ رِينَ به، فمن كان له عليه دَيْنٌ فَلْيَعُدْ بالغَداة فَلْنَقْسِمْ مالَه بينَهم بالحِصَص.
تاج العروس:
سفع
سَفَعَ الطائرُ ضَريبَتَه كَمَنَعَ : لَطَمَها بجَناحَيْه وفي بعضِ نسخ الصحاح : بجناحِه . سَفَعَ فلانٌ فلاناً وَجْهُ بيَدِه سَفْعَاً : لَطَمَه وسَفَعَه بالعَصا : ضَرَبَه . ويقال : سَفَعَ عنُقَه : ضَرَبَها بكَفِّه مَبْسوطَةً وهو مَذْكُورٌ في حرفِ الصاد . سَفَعَ الشيءَ سَفْعَاً : أَعْلَمه أي جَعَلَ عليه علامةً وَوَسَمه يريدُ أَثَرَاً من النارِ وفي الحديثِ : " ليُصيبَنَّ أَقْوَاماً سَفَعٌ من النار " أي علامَة تُغَيِّرُ أَلْوَانَهم وال الشاعرُ :
وكنتُ إذا نَفْسُ الغَوِيِّ نَزَتْ بهِ ... سَفَعْتُ على العِرْنِينِ منه بمِيسَمِ سَفَعَ السَّمُومُ وَجْهَه زادَ الجَوْهَرِيّ : والنارُ وزادَ غَيْرُه : والشمسُ : لَفَحَه لَفْحَاً يَسيراً . هكذا في النسخ وصوابُه : لَفَحَتْه كما في العُباب قال الجَوْهَرِيّ فغَيَّرَتْ لَوْنَ البَشَرَة زادَ غَيْرُه : وسَوَّدَتْه كسَفَّعَه تَسْفِيعاً قال ذو الرُّمَّة :
أذاكَ أمْ نَمِشٌ بالوَشْمِ أَكْرُعُه ... مُسَفَّعُ الخَدِّ غادٍ ناشِطٌ شَبَبُ سَفَعَ بناصِيَتِه وبرِجلِه يَسْفَعُ سَفْعَاً : قَبَضَ عليها فاجْتَذَبها قاله الليثُ . وفي المُفرَدات : السَّفْع : الأخذُ بسُفْعَةِ الفرَسِ أي سَوادِ ناصِيَتِه ومنه قَوْله تَعالى : " لَنَسْفَعاً بالنّاصِيَةِ ناصِيَةٍ كاذِبَةٍ " ناصِيَتُه : مُقَدَّمُ رَأْسِه أي لنَجُرَّنَه بها كما في العُباب . وفي اللِّسان : لَنَصْهَرَنَّها وَلَنَأخُذَنَّ بها إلى النار كما قال تعالى : فيُؤْخَذُ بالنَّواصي والأَقْدامِ " أو المعنى : لنُسَوِّدَنَّ وَجْهَه . وإنّما اكتفى بالناصِيَةِ لأنّها مُقَدَّمُه أي في مُقَدَّمِ الوَجهِ نَقَلَه الأَزْهَرِيّ عن الفَرّاء قال الصَّاغانِيّ : والعربُ تجعلُ النونَ الساكنةَ أَلِفَاً قال :
وقُمَيْرٌ بَدا ابنَ خَمْسٍ وعِشْري ... نَ فقالَتْ له الفَتاتانِ قُوما أي قُوما بالتَّنْوين أو المعنى لنُعْلِمَنَّه عَلامةَ أَهْلِ النارِ فنُسَوِّد وَجْهَه ونُزَرِّق عَيْنَيْه . كما في العُباب . ولا يخفى أنّه داخلٌ تَحْتَ قوله : لنُسَوِّدَن وَجْهَه كما هو صَنيعُ الأَزْهَرِيّ قال : وهذا مِثلُ قَوْله تَعالى : " سَنَسِمُه على الخُرْطوم " أو المعنى : لنُذِلَّنَّه أو لنُقْمِئَنَّه من أَقْمَأَه إذا أَذَلَّه . كما في العُباب وفي بعضِ النسخ : أو لنُذِلَّنَّه ولنُقْمِئَنَّه ومثلُه في اللِّسان وغيرِه من أمَّهاتِ اللُّغَة قال الأَزْهَرِيّ : ومن قال : معناه لَنَأْخُذَنَّ بها إلى النارِ فحَجَّتُه قولُ الشاعرِ :
قَوْمٌ إذا سَمِعوا الصَّريخَ رَأَيْتَهم ... مِن بَيْنِ مُلْجِمِ مُهرِه أو سافِعِ أرادَ : وآخِذٍ بناصِيَتِه وحكى ابْن الأَعْرابِيّ : واسْفَعْ بيَدِه أي خُذْه ويقال : سَفَعَ بناصيةِ الفرَسِ ليرْكَبَه ومنه حديثُ عبّاسٍ الجُشَمِيُّ : إذا بُعِثَ المُؤمنُ من قَبْرِه كان عندَ رَأْسِه مَلَكٌ فإذا خَرَجَ سَفَعَ بيَدِه وقال : أنا قَرينُكَ في الدنيا . أي أَخَذَ بيَدِه قال الصَّاغانِيّ : وكان عُبَيْد اللهِ بنُ الحسَنِ قاضي البَصرةِ مُولَعاً بأن يقول : اسْفَعا بيَدِه . أي خُذا بيدِه فأَقيماه . قلتُ : وهذا يدُلُّ على أنّ الصوابَ في النسخةِ أو لنُقِيمَنَّه من أقاَمه يُقيمُه . ورجُلٌ مَسْفُوعُ العَين أي : غائرُها عن ابنِ عَبّادٍ . قال : رجلٌ مَسْفُوعٌ أي مَعْيُونٌ أصابَتْه سَفْعَةٌ أي عَيْنٌ والشينُ المُعجَمةُ لغةٌ فيه عن أبي عُبَيْدٍ . ويقال : به سَفْعَةٌ من الشيطان أي مَسٌّ كأنّه أَخَذَ بناصِيَته . وفي حديثِ أمِّ سَلَمَةَ : أنّه دَخَلَ عليها وعِندَها جارِيَةٌ بها سَفْعَةٌ فقال : إنَّ بها نَظْرَةً فاسْتَرْقُوا لها . أي عَلامةً من الشيطان وقيل : ضَرْبَةً واحدةً منه يعني أنّ الشيطانَ أصابَها وهي المَرَّةُ من السَّفْعِ الأَخْذ . المعنى : أنّ السَّفْعَةَ أَدْرَكَتْها من قِبَلِ النَّظْرَةِ فاطْلُبوا لها الرُّقْيَةَ وقيل : السَّفْعَة : العَين والنَّظْرَة : الإصابَةُ بالعَين . والسَّوافِع : لَوافِحُ السَّمُوم نَقَلَه الجَوْهَرِيّ وفي بعضِ النسخ لَوائِحُ والأُولى الصواب . والسَّفْع : الثَّوبُ أيَّ ثَوْبٍ كان وأَكْثَرُ ما يقال في الثِّيابِ المَصبوغةِ جَمْعُه سُفوع قال الطِّرْماحُ :
كما بَلَّ مَتْنَيْ طُفْيَةٍ نَضْحُ عائِطٍ ... يُزَيِّنُها كِنٌّ لها وسُفوعُ أرادَ بالعائطِ : جارِيَةً لم تَحْمِلْ وسُفوعُها : ثِيابُها أي تَبُلُّ الخُوصَ لتَعْمَلَه . السُّفْع بالضَّمّ : حَبُّ الحَنظَلِ لسَوادِها الواحدةُ بهاءٍ نَقَلَه ابنُ عَبّادٍ . السُّفْع : أُثْفِيَّةٌ من حديدٍ تُوضَعُ عليها القِدرُ قال : هكذا أصلُ عرَبِيَّتِه . أو السُّفْعُ هي الأَثافيُّ واحدَتُها سَفْعَاء وإنّما سُمِّيَت لسَوادِها نَقَلَه الليثُ عن بَعْضِهم والراغبُ في المُفرَدات . قلتُ : وهو قولُ أبي لَيْلَى وهي التي أُوقِدَ بَيْنَها النارُ فسَوَّدَتْ صِفاحَها التي تَلي النارَ ثمّ شبَّهَه الشُّعَراءُ به فسَمَّوْا ثلاثةَ أَحْجَارٍ تُنصَبُ عليها القِدرُ سُفْعاً قال النابغةُ الذُّبْيانيُّ :
فَلَمْ يَبْقَ إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَصَّبٍ ... وسُفْعٌ على أُسٍّ ونُؤْيٌ مُعَثْلَبُ وقال زُهَيْرُ بنُ أبي سُلْمى :
أثافيَّ سُعْفاً في مُعَرَّسٍ مِرْجَلٍ ... ونُؤْياً كجِذْمِ الحَوْضِ لم يَتَثَلَّمِ السُّفْع : السُّودُ تَضْرِبُ إلى الحُمرَة قيل لها : السُّفْعُ ؛ لأنّ النارَ سَفَعَتْها . السَّفَعُ بالتحريك : سُفْعَةُ سَوادٍ وشُحوبٍ في الخدَّيْنِ من المرأةِ الشاحِبَةِ ولو قال : في خَدَّيِ المرأةِ الشاحبةِ كان أَخْصَر وزادَ في العُباب : - بعد المرأةِ : والشاةِ - ومنه الحديثُ : " أنا وسَفْعَاءُ الخَدَّيْنِ الحانِيَةُ على ولَدِها يومَ القيامةِ كهاتَيْن . وضَمَّ إصْبَعَيْهِ " أرادَ بسَفْعاءِ الخَدَّيْن امرأةً سَوْدَاءَ عاطِفَةً على ولَدِها أرادَ أنّها بَذَلَتْ نَفْسَها وَتَرَكتْ الزِّينةَ والتَّرَفُّه حتى شَحَبَ لَوْنُها واسْوَدَّ ؛ إقامَةً على ولَدِها بعدَ وفاةِ زَوْجِها . والسُّفْعَةُ بالضَّمّ : ما في دِمنَةِ الدارِ من زِبْلٍ أو رملٍ أو رَمادٍ أو قُمامٍ مُتَلَبِّدٍ فتراهُ مُخالِفاً للونِ الأرضِ نقله الليث . وقيل : السُّفْعَةُ في آثارِ الدارِ : ما خالَفَ مِن سَوادِها سائرَ لونِ الأرضِ قال ذو الرُّمّة :
أمْ دِمْنَةٌ نَسَفَتْ عنها الصَّبا سُفَعا ... كما يُنَشَّرُ بَعْدَ الطِّيَّةِ الكُتُبُ
ويُروى : مِن دِمنَةِ ويُروى : أو دِمنَة . أرادَ سَوادَ الدِّمَن وأنَّ الريحَ هبَّتْ به فَنَسَفتْه وأَلْبَسَتْه بَياضَ الرملِ . السُّفْعَةُ من اللون : سَوادٌ ليس بالكثير ؛ وقيل : سَوادٌ مع لونٍ آخَر ؛ وقيل : سَوادٌ مع زُرقَةٍ أو صُفرَةٍ كما في التوشيح ؛ وقيل : سَوادٌ أُشرِبَ حُمرَةً قال الليثُ : ولا تكونُ السُّفْعَةُ في اللونِ إلاّ سَواداً أُشرِبَ حُمرَةً . والأَسْفَع : الصَّقْر لِما به من لُمَعِ السَّوادِ كما قاله الراغبُ والصُّقورُ كلُّها سُفْعٌ . الأَسْفَع : الثورُ الوَحشيُّ الذي في خدَّيْه سَوادٌ يَضْرِبُ إلى الحُمرَةِ قليلاً . قال الشاعر - يصفُ ثَوْرَاً وَحْشِيّاً شبَّهَ ناقتَه في السُّرْعَة به - :
كأنَّها أَسْفَعُ ذو حِدَّةٍ ... يَمْسُدُه القَفْرُ ولَيْلٌ سَدِي
كأنَّما يَنْظُرُ مِن بُرْقُعٍ ... مِن تحتِ رَوْقٍ سَلِبٍ مِذْوَدِ شبَّهَ السُّفْعَةَ في وَجْهِ الثورِ ببُرْقُعٍ أَسْوَدَ . الأَسْفَعُ من الثِّياب : الأَسْوَد . قال رُؤْبَةُ :
كأنَّ تَحْتِي ناشِطاً مُوَلَّعا ... بالشامِ حتى خِلْتُه مُبَرْقَعا
" بَنيقَةً مِن مَرْجَليٍّ أَسْفَعا قال ابنُ عَبّادٍ : يقال : أَشْلِ إليكَ أَسْفَعَ وهو اسمٌ للغنَمِ إذا دُعِيَتْ للحَلْب هكذا نَصُّ العُباب . وفي بعضِ النسخ : اسمٌ للعَنْز ومثلُه في التكملة . والسَّفْعاء : حَمامةٌ صارتْ سُفْعَتُها في عنُقِها دون الرأسِ في مَوْضِع العِلاطَيْنِ فوقَ الطَّوْقِ قال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ - رَضِيَ الله عنه - :
مِن الوُرْقِ سَفْعَاءُ العِلاطَيْنِ باكَرَتْ ... فُروعَ أَشاءٍ مَطْلِعَ الشمسِ أَسْحَما قال ابْن دُرَيْدٍ : بَنو السَّفْعاء : بَطنٌ من العرب . والمُسافِع : المُسافِح عن ابنِ عَبّادٍ . أي الناكِحُ بلا تَزْوِيجٍ كما فسَّرَه الزَّمَخْشَرِيّ قال : وهو مَجاز . المُسافِع : المُطارِد ومنه قولُ الأعشى :
يُسافِعُ وَرْقَاءَ غَوْرِيَّةً ... ليُدْرِكَها في حَمَامٍ ثُكَنْ أي يُطارد . وثُكَنٌ : جماعات . المُسافِع : الأسَدُ الذي يَصْرَعُ فَريستَه . المُسافِع : المُعانِق وقيل : المُضارِب وبهما فُسِّرَ قَوْلُ جُنادَة بنِ عامرٍ الهُذَليّ ويروى لأبي ذُؤَيْبٍ :
كأنَّ مُحَرَّباً من أُسْدِ تَرْجٍ ... يُسافِعُ فارِسَيْ عَبْدٍ سِفاعا
قال أبو عمروٍ : يُسافِع أي يُعانِق وقيل : يُضارِب . وعَبدٌ : هو عبدُ ابنُ مَناةَ بنِ كِنانةَ بنِ خُزَيْمةَ . والاسْتِفاع كالتَّهَبُّج بالباءِ المُوَحَّدة قبلَ الجيم . واسْتُفِعَ لَوْنُه مَبْنِيّاً للمَفعول أي تغَيَّرَ من خوفٍ أو نَحْوِه كالمرَض . وَتَسَفَّعَ : اصْطَلى ومنه قولُ تلكَ البدَوِيّةِ لعُمرَ بنِ عبدِ الوَهّابِ الرِّيَاحيِّ : ائتِني في غَداةِ قَرَّةٍ وأنا أَتَسَفَّعُ بالنار . وأُسَيْفِع : مُصَغَّرُ أَسْفَع صفةً عَلَمَاً : اسمٌ قال السَّبْكيُّ في الطَّبقات : كذا ضَبَطَه ابنُ باطيشَ بكسرِ الفاء وقال الدارَ قُطْنيُّ في المُؤْتَلِف والمُختَلِف : الأُسَيْفِع : أُسَيْفعُ جُهَيْنة مَشْهُورٌ ومنه قولُ عمرَ رَضِيَ الله عنه : ألا إنّ الأُسَيْفِعَ أُسَيْفِعُ جُهَيْنةَ رَضِيَ من دِينِه وأمانتِه بأن يقال : سابِقُ الحاجِّ أو قال : سَبَقَ الحاجَّ فادّانَ مُعرِضاً فأصبحَ قد رِينَ به فَمَنْ كان له عليه دَيْنٌ فليَغْدُ بالغَداة فلنَقسِمْ مالَه بَيْنَهم بالحِصَصِ هذا الحديثُ الذي أشارَ به في تركيب عرض وأحالَه على هذا التركيب . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : أرى في وَجْهِه سُفْعَةً من غضَبٍ وهو تَمَعُّرُ لَوْنِه إذا غَضِبَ وهو تغيُّرٌ إلى السَّواد وهو مَجاز . ونَعجَةٌ سَفْعَاء : اسْوَدَّ خَدّاها وسائرُها أَبْيَض . وسُفَعُ الثورِ : نُقَطٌ سودٌ في وَجْهِه وهو مُسَفّعٌ كمُعَظّمٍ . وظَليمٌ أَسْفَع : أَرْبَد . والمُسافَعة : المُلاطَمة ومنه سُمِّي مُسافِع وهو مَجاز . وسافَعَ قِرْنَه مُسافَعةً وسِفاعاً : قاتَله . واسْتَفعَ الرجلُ : لَبِسَ ثَوْبَه واسْتَفَعَت المرأةُ : لَبِسَتْ ثيابَها وقد سمَّوْا أَسْفَعَ وسُفَيْعاً مُصغّراً ومُسافِعاً . والأَسْفَعُ البَكْريُّ : صَحابيٌّ له حديث رواه عنه مَولاه عمرُ بنُ عَطاء رواه الطَّبَرانيُّ في مُعجَمِه . ويَزيدُ بنُ ثُمامةَ بنِ الأَسْفَع وأخَواه : سرجٌ وعَبْد الله في الجاهليّة . وفي هَمْدَان : الأَسْفَعُ بنُ الأَدْبَر والأَسْفَعُ بنُ الأَدْرَع ومُسافِعُ بن عِيَاضِ بنِ صخرٍ القُرَيشيُّ التَّميميُّ قال أبو عمر : له صُحبةٌ وكان شاعراً . ومُسافِعُ الدِّيليُّ قال البُخاريُّ : له صُحبةٌ روى عنه ابنُه عُبَيْدةُ . وكَمِيٌّ مُسَفَّع كمُعَظّم : اسوَدَّ من صَدإِ الحديد قال تأبَّطَ شرَّاً :
قليلُ غِرَارِ العَينِ أَكْبَرُ هَمِّهِ ... دَمُ الثَّأْرِ أو يَلْقَى كَمِيّاً مُسَفَّعا و سَفْعَةُ بنُ عبدِ العُزّى الغافِقيّ بالفَتْح : صحابيٌّ قاله ابنُ يونُس

_Türkçe çeviri henüz yok_
