# سفك (س-ف-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Dökersiniz

- Harfler: س - ف - ك
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَسْفِكُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%81%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Dökersiniz | 1 | 1 | [2:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/ayet/2:84.md) |
| [وَيَسْفِكُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%81%D9%90%D9%83%D9%8F.md) | وَيَفْعِلُ | Ve döker | 1 | 1 | [2:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/ayet/2:30.md) |

## Mücavir kökler — 19 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 26 · Ve kan
2. [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
3. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Anlaşma
4. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
5. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
6. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
7. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hamd: Cümle kapısı demektir
8. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
9. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Half : Ense demektir
10. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Petekteki baldır
11. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
12. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
13. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
14. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
15. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
16. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
17. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
18. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
19. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفك |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md), [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md), [هرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [حقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvıyı (özellikle kanı ve gözyaşını) bulunduğu kaptan veya damardan kontrolsüzce akıtıp yere dökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Canın taşıyıcısı olan kanı haksız yere akıtarak hayatı ve fıtrî dokunulmazlığı ifsad etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Can güvenliği ve fıtrî hukukun çiğnenmesiyle ortaya çıkan toplumsal çürüme ve fesat |
| Kritik Hata Riski | Eylemi yalnızca biyolojik bir sıvı akıtılmasına indirgeyip Kur’an’daki ahdi bozma ve yeryüzünde fesat çıkarma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya doğru yönelme, sıyrılma, dökülme ve hafifleşme hareketi; nitekim [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) aşağı inmeyi, [سفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86.md) yüzeyi sıyırıp soymayı, [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) sıvının tabana doğru genişçe yayılmasını ve [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) aklî dengenin aşağı düşüşünü ifade eder. | ك | Avuç, sınır ve kaplama çağrışımı yapan harfin eklenmesiyle, bir kapta veya damarda tutulan sıvının aniden ve basınçla dışarı boşaltılarak heder edilmesi anlamı pekişmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, direnç ve canı ayakta tutan dikey yapıyı temsil eder. |
| ف | Ağız | Boşalma, dışarı fışkırma, yarıktan dışarı dökülme çıkışını anlatır. |
| ك | Avuç içi | Kabı, hacmi, sınırlayıcı örtüyü veya kavramayı simgeler. |
| سفك | Diken, ağız ve avuç içi | Canı ayakta tutan bünyenin sınırlarının (kabının) yarılarak içindeki hayati sıvının dışarıya boşaltılıp zayi edilmesi hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın veya bedenin delinmesiyle kanın, gözyaşının yahut eritilmiş akışkan maddenin hızla akıtılması; mecazen sözün ardı ardına kontrolsüzce saçılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kök, kabileler arası savaşlarda intikam veya baskın sonucu kanın yere dökülmesini ve gözyaşının kontrolsüz akışını tasvir etmek üzere yaygın biçimde kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayet ve metinlerinde fuzuli ve çok konuşan kimseler için sözü döküp saçan anlamında خطيب سفاك veya رجل مسفك tabirleri kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سفك kökü, sıvının dökülmesi, saçılması ve özellikle kurban veya cinayet yoluyla kanın yere akıtılması semantik ekseninde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede שָׁפַךְ (šāfak / shaphakh) biçimiyle birebir morfolojik ve semantik denklik gösterir; bu dilde de kök özellikle kan dökme, ruhunu/içini dökme ve sıvı boşaltma anlamlarını taşır. Süryanicede ܫܦܰܟ (špak / shefak) fiili aynı şekilde akıtmak, dökmek ve boşaltmak fiilini karşılar. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği *š-p-k biçiminde rekonstrükte edilir ve temel fiziksel eylem bir muhafazadan sıvıyı yere boşaltmaktır. Arapçada kök özellikle kan ve gözyaşı akıtmaya özgülenmiş, ayrıca dilden sözün denetimsizce saçılması biçiminde mecazi bir genişleme kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سفك | Kan, gözyaşı ve erimiş maden gibi akışkanların yere dökülmesi; oradan da sözün denetimsiz saçılması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שפך (šāfak), Süryanice ܫܦܟ (špak) | Sıvıyı, özellikle kanı ve kurban kanını dökmek, boşaltmak yönünde tam fonetik ve semantik örtüşme. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفك | Anlamlı | Kan ve sıvı akıtmak | Sıvıyı kabından veya damarından hızla ve heder edercesine dökmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [سكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81.md) | Anlamlı | Eşik, zanaat ve düzleme | Kapı eşiği oluşturmak, marangozluk veya demircilikle maddeyi yontup düzeltmek. | Kur'an'da geçmez; şekil verme yönüyle zımni ilişki. |
| [فسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir. |
| فكس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) | Anlamlı | Kesmek, örtülmek, kararmak | Güneş veya ayın tutulması, bir nesnenin parçasının kesilip düşmesi. | Kur'an'da geçer; kesip ayırma ortak paydası. |
| [كفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B3.md) | Anlamlı | Ters çevirmek, katlamak | Bir nesneyi tersyüz etmek, büküp birbirine geçirmek. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفك | Merkez | Sıvı akıtma | Özellikle kan ve gözyaşını tahripkâr veya denetimsiz biçimde dökmek. | Kur'an'da yalnızca kan dökmek ve cana kıymak bağlamında kullanılır. |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Sıvı boşaltma | Yukarıdan aşağıya doğru her türlü sıvıyı genel anlamda akıtmak. | Nitelik ve ahlaki değer içermeyen genel dökme eylemidir. |
| [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Yayarak akıtma | Suyun veya kanın dağın eteğine yayılması gibi geniş bir alana saçılması. | Zina ve kontrolsüz cinsellik için de sefihlik boyutuyla genişler. |
| [هرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Sıvı dökme | Bir kabı eğerek içindekini yere saçmak, zayi etmek. | Fiziksel kabın boşaltılmasına odaklanır. |
| [حقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%86.md) | Zıt | Muhafaza etme | Kanı veya sıvıyı akıtmayıp damarında ve kabında tutarak canı kurtarmak. | Hukukta can güvenliğini koruma ve kanı durdurma eylemidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفك | Kan veya sıvı dökmek | Hayat sıvısını heder edecek biçimde damarından boşaltmak. | Kesin |
| Latince | Effundere, fundere sanguinem | Dökmek, kan akıtmak | Dışarıya boşaltma anlamını karşılar ancak ahit ihlali boyutunu doğrudan içermez. | Güçlü |
| İngilizce | To shed (blood), to spill | Dökmek, akıtmak | Özellikle kan dökme deyiminde (shed blood) semantik alanı büyük ölçüde örtüşür. | Kesin |
| Almanca | Vergießen (von Blut) | Dökmek, heder etmek | Sıvının zayi edilmesi ve kan dökülmesi anlamını tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Répandre, verser (le sang) | Saçmak, dökmek | Sıvıyı ve kanı yayarak dökme eylemini ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْفِكُ الدِّمَاءَ | Hilafet öncesi varoluşsal fesat ve şiddet | Meleklerin insanın yeryüzündeki yıkıcı ve kan dökücü potansiyeline dair tespiti; Bakara [2:30](https://lisan.digital/tr/ayet/2:30.md). |
| لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ | Ahit çiğneme ve toplumsal cinayet | İsrailoğullarının kendi canlarını/toplumlarını yok etmeme yönündeki ilahi sözleşmeyi bozmaları; Bakara [2:84](https://lisan.digital/tr/ayet/2:84.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın hilafeti ve kötülük problemi | Meleklerin insanın kan dökme potansiyeline yönelik sorusu üzerinden irade, fesat ve ilahi hikmet tartışması. | İnsanın yıkıcılığına rağmen halife kılınmasındaki hikmet. |
| Fıkıh | Cinayet hukuku ve kısas | Haksız yere kan dökmenin (sefkü'd-dem) haramlığı ve kanın korunması (hıfzu'n-nefs) ilkesi. | Masum kanın dokunulmazlığı (ismetü'd-dem). |
| Tefsir | Ahit ve toplumsal birlik | Bakara [2:84](https://lisan.digital/tr/ayet/2:84.md) ayetindeki kendi kanınızı dökmeyiniz ifadesinin, bir başkasını öldürmeyi kendi canına kıymak sayan derinliği. | Toplumun tek bir beden olarak telakki edilmesi. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve fitne | Fitne zamanlarında kan dökmenin çoğalması (herc) ve haksız yere kan dökenin akıbeti. | Haksız kan dökmenin büyük günahlar arasındaki merkezi yeri. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrî dokunulmazlık ve ahit | Can emniyetinin ihlali | İlahi hududu çiğneme | İnsanın can dokunulmazlığı ilahi bir ahittir; kan dökmek doğrudan bu ahdi bozmaktır. | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve ekolojik denge | Hayati sıvının kaybı | Sistemin çöküşü | Dolaşım sistemindeki basınçlı sıvının dışarı boşalması organizmanın ölümüyle sonuçlanır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve tekel | Anarşi ve fesat | Meşru otoritenin çökmesi | Yargısız ve haksız kan dökülmesi, siyasal birlik ve hukuk düzeninin ortadan kalkmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Beşeri sermaye ve emniyet | Emek gücünün imhası | Üretim zeminini yok etme | Can güvenliğinin olmadığı bir vasatta mülkiyet, ticaret ve ekonomik faaliyet sürdürülemez. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı hidrolik sistemde basınç kaybı ve sızıntı | Kapalı bir devrede dolaşan akışkanın dış çeperin yırtılmasıyla kontrolsüz biçimde dışarı tahliye olması ve sistem basıncının sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve anomi | Bireyleri bir arada tutan hukuki ve ahlaki bağların kopması sonucu şiddetin kuralsızca tabana yayılması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir cinayet fiiline indirgeyerek, ayetlerdeki kolektif ve kurumsal fesat boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, Kur'an'da yeryüzünde çıkarılan genel fesadın zirve noktası ve ilahi ahdin bozulmasıyla toplumun kendi kendini yok etmesi bağlamında yer alır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara [2:84](https://lisan.digital/tr/ayet/2:84.md)'teki ifadenin yalnızca kabile içi çatışma olarak okunması, başkasının canına kastetmenin bizzat kendi canına kıymak anlamına geldiği organik toplum bilincinin ıskalanmasına yol açar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın hilafet misyonunun karşı kutbunda yer alan varoluşsal yıkıcılığı (fesat ve kan dökme) tanımlayan anahtar kavram olması bakımından temel önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış gayesi ve yeryüzündeki hilafetini konu edinen ayetler ile İsrailoğullarına verilen toplumsal ahitleri içeren pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Barış ve nizamın yalnızca fiziki bir çatışmasızlık olduğu zannını yıkarak, kan dökmenin doğrudan ahit bozma ve varoluşsal bir çürüme olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canın ve hayatın muhafazası olan bedensel kabın parçalanarak kanın ve sıvının zayi edilecek şekilde yere boşaltılması.
- Soyut anlam: İlahi veya toplumsal ahdin çiğnenmesiyle can dokunulmazlığının ihlal edilmesi, varoluşsal emniyetin anarşi ve fesada dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: Kapalı ve korunaklı bir nizamın taşıyıcı unsurunun tahliye edilerek tüm yapının çözülüşe ve ölüme mahkûm edilmesi.
- LaTeX modeli: $$\Delta H = - \int_{t_0}^{t_1} \nabla \cdot (V \cdot \Phi) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $H$ hayat ve fıtrî düzen potansiyelini temsil eder; $\Delta H$ bu düzendeki negatif değişimi gösterir. $V$ canın akışkan taşıyıcısını (kanı), $\Phi$ ise onu muhafaza eden meşru sınırı simgeler. $\nabla \cdot (V \cdot \Phi)$ ifadesi muhafazanın yırtılmasıyla sistemden dışarıya doğru gerçekleşen kontrolsüz ıraksama ve boşalmayı (kan dökmeyi) modellemektedir. Zaman aralığındaki integral ise bu eylemin varoluşsal düzeni sıfırlayan kümülatif tahribatını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/ayet/2:30.md) — وَيَسْفِكُ

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Hani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.

### [Bakara 2:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/ayet/2:84.md) — تَسْفِكُونَ

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

Meal (IK): Hani; bir de kanınızı dökmeyin, birbirinizi yurdunuzdan sürmeyin diye söz almıştık, sonra bunu ikrar ettiniz ve şahid de oldunuz.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والفاء معهما
ك س ف، س ك ف، س ف ك مستعملات كسفك الكَسْفُ: قطع العرقوب بالسيف. كَسَفَهُ يكْسِفُهُ.
وكَسَفَ القمر يَكْسِفُ كُسُوفاً، والشمس تَكْسِف كذلك، وانكسف خطأ.
ورجل كاسِفُ الوجه: عابس من سوء الحال. كَسَف في وجهي وعبس كُسُوفاً.
والكِسْفَةُ: قطعة سحاب، أو قطعة قطن أو صوف، فإذا كان واسعاً كبيراً فهو كِسْفٌ، ولو سقط من السماء جانب فهو كِسْفُ.
سكف: الأُسْكُفَّةُ: عتبة الباب.
والسِّكاف: مصدر الإسكاف، ولا فعل له.
سفك: السَّفْكُ: صب الدماء. فلان سفاك للدماء وللكلام.
وسفكت العين الدم: حدرته.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الفاء** bunlarla birlikte

**ك س ف**، **س ك ف**، **س ف ك** kullanımdadır; **سفك** gibi. **الكَسْفُ**: kılıçla aşil kirişini kesmek. **كَسَفَهُ** onu keser, **يكْسِفُهُ**.

Ve **كَسَفَ القمر** ay tutulur, **يَكْسِفُ** **كُسُوفاً** (tutulma olarak); ve güneş de **تَكْسِف** aynı şekilde; **وانكسف** hatadır.

Ve **رجل كاسِفُ الوجه**: hâlin kötülüğünden dolayı asık suratlı. **كَسَف في وجهي** yüzüme karşı surat astı ve **عبس كُسُوفاً** asıldı (asılma olarak).

Ve **الكِسْفَةُ**: bir parça bulut; yahut bir parça pamuk veya yün. Eğer geniş büyük olursa o **كِسْفٌ**’tur; gökten bir yan düşse o **كِسْفُ**’tur.

**سكف**: **الأُسْكُفَّةُ**: kapı eşiği.

Ve **السِّكاف**: **الإسكاف**’ın mastarıdır; onun fiili yoktur.

**سفك**: **السَّفْكُ**: kanları dökmek. Falan kimse kanlar ve söz için **سفاك**tır.

Ve **وسفكت العين الدم**: onu aşağı akıttı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَفَكْتُ الدمَ والدمعَ أَسْفِكُهُ سَفْكاً، أي هرقته. والسَفَّاكُ: السفّاح، وهو القادر على الكلام.

##### Türkçe

**سَفَكْتُ** kanı ve gözyaşını **أَسْفِكُهُ** **سَفْكاً** (olarak) **سَفَكْتُ**; yani onu döktüm. Ve **السَفَّاكُ**: **السفّاح**; o, konuşmaya gücü yeten (kimsedir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ف
كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( مستعملة ) .
كفس : ( ابن دُرَيد ) : الكَفَسُ : الحَنَفُ ، وقد كَفِسَ كفَساً .
قال الأزهري : ولم أسمعه لغيره .
كسف : قال الليث : الكَسْفُ : قطْع العُرقوب . يقال : استَدبر فرسَه فكسَف عُرْقوبيْه .
قال : وكَسَفَ القمرُ يَكسِف كُسوفاً ، وكذلك الشمس .
قال : وبعضٌ يقول : انكسفَ وهو خطأٌ .
( قلت ) : ورَوى يحيى القطَّان ، عن عبد الملك ابن أبي سليمان عن عطاءٍ ، عن جابر بن عبد الله قال : انكَسفت الشمس على عهْد رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في حديثٍ طويل ، وكذلك رواه أبو عبيد : انكسفَتْ .
وقال الفرّاء في قول الله : ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) .
الكِسْفُ ، والكِسَف : وَجْهان ، والكسَف : جِماعُ كِسْفة .
سمعْت أعرابيّاً يقول : أَعْطِنِي كِسْفةً ، يريد قِطعةً كقولك : خِرقةً ، وكِسف : فِعْلٌ . وقد يكون الكِسْف جِماعاً للكِسْفة مِثل دِمْنةٍ ودِمْنٍ .
وقال الزّجاج : في قوله : ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) ، و ( كِسْفاً ) ، فمن قرأ كِسَفاً جعلها جمعَ كِسْفة ، وهي القِطعة . ومن قرأ : كِسْفاً قال : أو تُسْقِطها طَبَقاً علينا ، واشتقاقُه من كسفْت الشيءَ إذا غطَّيتَه .
( الحراني عن ابن السكيت ) قال : ويقال : كسَفَ أَمَلُه ، فهو كاسفٌ إِذا انقطع رجاؤه مما كان يأْمُل ولم يَنبسِطْ .
قال أبو الفضل : وسألْتُ أبا الهيثم عن قولهم : كسفتُ الثوبَ أي قطَعته . فقال : كلُّ شيءٍ قطعته فقد كسفتَه .
قال ، ويقال : كَسفَتِ الشمسُ إِذا ذهب ضوءُها ، وكسَف القمر إِذا ذهب ضوءُه ، وكسَف الرَّجلُ إِذا نَكَسَ طرْفَه ، وكسفَت حالُه إِذا تغيرَتْ .
قال : وكسَفت الشمسُ وخسَفَت بمعنىً واحد .
وقال شمرٌ : قال أبو زيد : كسفَت الشمسُ تَكسِفُ كسوفاً إِذا اسْودَّت بالنهار ، وكسفَت الشمسُ النُّجومَ إذا غَلَبَ ضوءُها النجومَ فلم يَبْدُ منها شيءٌ ، والشمسُ حينئذ كاسِفَةٌ للنجوم .
قال جريرٌ :
فالشمسُ طَالعةٌ ليست بكاسفةٍ
تَبْكِي عليكَ نجومَ الليل والقَمرا
قال . ومعناه أنها طالعةٌ تبكي عليك ولمْ تَكْسف النجومَ ولا القمرَ لأنها في طلوعها خاشعةٌ لا نُورَ لها .
قال : وتقول : خَشَعَت الشمس وكسَفَتْ وَخسَفَتْ بمعنىً واحد . ورواه الليث :
الشمسُ كاسفةٌ ليستْ بِطَالعةٍ
تَبْكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
وقال : أراد ما طلعَ نجْمٌ وما طلع القمر ، ثم صرَفه فنصَبَه ، وهذا كما تقول : لا آتيك مَطْرَ السماءِ : أي ما مَطَرتْ السماء ، وطلوعَ الشمس أي ما طلَعَت الشمسُ ، ثم صرَفْته فنصَبَتْه .
قال شمر : سمعت ابن الأعرابيّ يقول في قوله :
تَبكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
أي ما دامتِ النجومُ والقمر . وحُكِيَ عن الكسائي مِثلُهُ .
قال : وقلت للفراء : إنهم يقولون فيه : إنه على معنى المُغالبة : باكَيْتُه فبكَيتُه ، فالشمس تغلبُ النجومَ بكاءً فقالَ : إنَّ هذا الوجه حَسَنٌ ، فقلتُ : ما هذا بحَسَن ولا قريبٍ منه .
وقال الليث : رجلٌ كاسِفُ الوجه : عابسٌ من سوء الحال . يقال : عَبَسَ في وجْهِي وكَسَف كسوفاً .
( عمرو عن أبيه ) : يقال لِخرَق القميص قبل أن يُؤَلَّفَ : الكِسَف والكِيَف والخِدَف واحدتُها كِسْفةٌ وكِيفَةٌ وخِدْفةٌ .
قال شمر : الكُسوفُ في الوجْهِ : الصُّفرةُ والتغير ، ورجلٌ كاسِفٌ : مهمومٌ تغير لوُنه وهُزِلَ من الحُزْن ، وكَسَفَ : ذهب نُورُه ، وتغيَّر إلى السَّوَادِ ، قاله ابن شُمَيْل .
وقال أبو زيد : كَسَفَ بالهُ إِذا حَدَّثَتهُ نفسه بالشَّرِّ ، قال أبو ذُؤَيب :
يَرْمي الغُيُوبَ بعينيْهِ ، ومَطْرِفُهُ
مُغضٍ كما كَسفَ المستَأْخِذُ الرَّمِدُ
وقيل : كُسُوفُ باله : أَن يضيقَ عليه أَمله .
سكف : قال الليث : الأُسكُفَّةُ : عَتَبَةُ الباب التي يوطأُ عليها . والإسكافُ : مصدرُه السِّكَافةُ ، ولا فِعلَ له ، وهو الأَسْكَفُ .
وقال النضر : أُسْكُفَّةُ الباب : عَتبتُه التي تُوطَأُ ، والساكِف : أعلاه الذي يَدور فيه الصائِرُ ، والصائرُ : أَسْفلُ طرَف الباب الذي يَدور أَعْلاه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : أَسْكَفَ الرجلُ إِذا صار إِسكافاً .
قال : والإسكافُ عند العرب : كلُّ صانعٍ غيرِ مَن يعمل الْخِفافَ ، فإِذا أرادوا معنى الإسكافِ في الحَضَر قالوا : هو الأَسْكَفُ . وأنشد :
وَضَعَ الأسكَفُ فيه رُقَعاً
مِثل ما ضَمَّدَ جَنْبَيْه الطَّحِلْ
( أبو عبيد عن الأحمر ) : الإسكافُ : الصانع .
وقال الشماخ :
لم يَبْقَ إلا منطقٌ وأطرافْ
وشَجَرَامَيْسٍ بَرَاها إِسكاف
ابن السكيت : جعل النجارَ إِسكافاً على التوهم ، أراد براها النجار .
وقال شمر : سمعت ابنَ الْفَقْعَسِيِّ يقول : إنَّكَ لإسكافٌ بهذا الأمر أَيْ حاذِقٌ .
وأنشد :
حتى طَوَيْناها كطيِّ الإسكاف
يصِفُ بئراً . قال الإسكاف : الحاذقُ . ويقال : رجلٌ إسكافٌ وأُسكُوفٌ للخَفّافِ .
وقال أبو سعيد يقال : لا أَتسكَّفُ لك بيتاً ، مَأخوذٌ من الأُسكُفَّةِ أي لا أَدخلُ له بيتاً .
وأنشد ابن الأعرابي :
تُجِيلُ عَينْاً حالكاً أُسْكُفُّها
قال : أُسكفُّها : منَابتُ أَشْفارِها . وأنشد :
حَوراء في أُسكُفِّ عَينيها وَطَفْ
وفي الثَّنايا البِيضِ مِن فيهَا رَهَفْ
قال : رَهَف : رِقة .
سفك : قال الليث السَّفْكُ : صَبُّ الدَّمِ ، ونَثْرُ الكلامِ ، ورَجلٌ سَفَّاكٌ للدِّماءِ ، سفَّاكٌ بالكلام يَسْفِكُ سَفْكاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّفْكَة : ما يُقَدَّمُ إلى الضَّيف مِثْل اللُّمْجَةِ . يقال : سَفِّكُوه ولَمِّجُوه .
أبو زيد : مِن أسماء النفْسِ : السَّفُوكُ والجائشةُ والطَّمُوعُ .

##### Türkçe

ك س ف
**كفس** ، **كسف** ، **سكف** ، **سفك** : (kullanılan) .

**كفس** : (İbn Düreyd) : **الكَفَسُ** : **الحَنَفُ** (çarpıklık), ve gerçekten **كَفِسَ** **كفَساً** (çarpık oldu).
Ezherî dedi ki: Ve onu ondan başkası için işitmedim.

**كسف** : Leys dedi ki: **الكَسْفُ** : aşil kirişini kesmek. Denir ki: Atını arkasına aldı da iki aşilini kesti.
Dedi ki: Ve **كَسَفَ** ay **يَكسِف** **كُسوفاً** (tutuldu), ve aynı şekilde güneş.
Dedi ki: Ve bazısı **انكسفَ** der; o hatadır.

( Dedim ) : Yahyâ el-Kattân, Abdülmelik İbn Ebî Süleymân’dan, Atâ’dan, Câbir b. Abdullah’tan rivayet etti; dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) zamanında güneş **انكَسفت** (tutuldu); uzun bir hadiste; ve Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti: **انكسفَتْ**.

Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) .
**الكِسْفُ** , ve **الكِسَف** : iki veçhedir; ve **الكسَف** : **كِسْفة**’nin çoğuludur.
Bir bedevîyi işittim, şöyle diyor: Bana bir **كِسْفةً** ver; bir parça ister; senin “bir **خِرقةً**” (bir bez parçası) demen gibi; ve **كِسف** : bir fiildir. Ve **الكِسْف** , **كِسْفة** için bir çoğul olabilir; **دِمْنةٍ** ve **دِمْنٍ** gibi.

Zeccâc dedi ki: Şu sözü hakkında: ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) , ve ( **كِسْفاً** ) ; kim **كِسَفاً** okursa onu **كِسْفة**’nin çoğulu yapmıştır; o da parçadır. Kim de **كِسْفاً** okursa dedi ki: yahut onu üzerimize tabaka olarak düşür; onun türeyişi, “şeyi örttüğün zaman **كسفْت** الشيءَ”dendir.

( el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten ) dedi ki: Ve denir: **كسَفَ** ümidi; o, umduğu şeyden ümidi kesildiği ve açılmadığı zaman **كاسفٌ**’tir.

Ebû’l-Fadl dedi ki: Ebû’l-Heysem’e onların “**كسفتُ** elbiseyi” yani onu kestim sözleri hakkında sordum. O dedi ki: Kestiğin her şey, gerçekten onu **كسفتَه**.

Dedi, ve denir: Güneşin **كَسفَتِ** olması, ışığının gitmesidir; ayın **كسَف** olması, ışığının gitmesidir; adamın **كسَف** olması, bakışını aşağı çevirmesidir; hâlinin **كسفَت** olması, değişmesidir.
Dedi: Güneşin **كسَفت** olması ile **خسَفَت** olması bir tek mânâdadır.

Şemmer dedi ki: Ebû Zeyd dedi: Güneşin **كسفَت** olması, gündüzleyin kararmasıdır; ve güneşin yıldızları **كسفَت** etmesi, ışığının yıldızlara galip gelmesi, onlardan hiçbir şeyin görünmemesidir; güneş o vakit yıldızlar için **كاسِفَةٌ**’dir.
Cerîr dedi ki:
فالشمسُ طَالعةٌ ليست بكاسفةٍ
تَبْكِي عليكَ نجومَ الليل والقَمرا
Dedi. Mânâsı: O, senin üzerine ağlayarak doğmuştur; yıldızları da ayı da **تَكْسف** etmedi; çünkü o, doğuşunda huşû içindedir; onun için nur yoktur.
Dedi: Ve dersin: Güneş **خَشَعَت** ve **كسَفَتْ** ve **خسَفَتْ**; bir tek mânâdadır. Leys onu şöyle rivayet etti:
الشمسُ كاسفةٌ ليستْ بِطَالعةٍ
تَبْكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
Ve dedi: “Ne bir yıldız doğdu ne de ay doğdu”yu kastetti; sonra onu çevirdi de mansup yaptı; bu, senin “Sana göğün yağmuru gelmem: yani gök yağmadığı müddetçe” demen gibidir; ve “güneşin doğuşu” yani güneş doğmadığı müddetçe; sonra onu çevirdin de onu mansup yaptın.

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şu söz hakkında derken işittim:
تَبكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
Yani: yıldızlar ve ay durdukça. Kisâî’den de bunun benzeri nakledildi.
Dedi: Ferrâ’ya dedim ki: Onlar onda “mugâlebe mânâsı üzerinedir” derler: “Onunla ağlaştım da onu ağlattım”; öyleyse güneş, ağlama bakımından yıldızlara galip gelir. O dedi ki: Bu veçih güzeldir. Ben dedim: Bu güzel değildir ve ona yakın da değildir.

Leys dedi ki: **كاسِفُ الوجه** bir adam: kötü hâlden dolayı asık suratlı. Denir: Yüzüme **عَبَسَ** etti ve **كَسَف** **كسوفاً** (yüzü asıldı).

( Amr, babasından ) : Gömleğin birleştirilmeden önceki yırtıklarına **الكِسَف** ve **الكِيَف** ve **الخِدَف** denir; bunların tekili **كِسْفةٌ** ve **كِيفَةٌ** ve **خِدْفةٌ**’dir.

Şemmer dedi: Yüzdeki **الكُسوفُ** : sarılık ve değişmedir; ve **كاسِفٌ** bir adam: kederli; rengi değişmiş ve hüzünden zayıflamış; ve **كَسَفَ** : nuru gitti ve siyaha değişti; bunu İbn Şümeyl söyledi.

Ebû Zeyd dedi: **كَسَفَ** aklı (bâli) ile; nefsi ona şerri fısıldadığı zaman. Ebû Züeyb dedi ki:
يَرْمي الغُيُوبَ بعينيْهِ ، ومَطْرِفُهُ
مُغضٍ كما كَسفَ المستَأْخِذُ الرَّمِدُ
Ve denildi: **كُسُوفُ** aklı (bâli): ümidinin ona dar gelmesidir.

**سكف** : Leys dedi: **الأُسكُفَّةُ** : üzerine basılan kapı eşiği. Ve **الإسكافُ** : onun masdarı **السِّكَافةُ**’dır; onun fiili yoktur; o **الأَسْكَفُ**’tur.
Nadr dedi: **أُسْكُفَّةُ** kapı: üzerine basılan eşiğidir; ve **الساكِف** : onun üst tarafıdır; dönme yeri ondadır; ve **الصائِرُ** : kapının alt ucudur; onun üstü döner.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: Adam **أَسْكَفَ** etti; **إِسكافاً** olduğu zaman.
Dedi: Ve **الإسكافُ** Araplar yanında: **الْخِفافَ** yapan kimse dışında her sanatkârdır; şehirde **الإسكافِ** mânâsını istedikleri zaman “o **الأَسْكَفُ**’tur” derler. Ve şu beyiti okudu:
وَضَعَ الأسكَفُ فيه رُقَعاً
مِثل ما ضَمَّدَ جَنْبَيْه الطَّحِلْ

( Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den ) : **الإسكافُ** : sanatkâr.

Şemmâh dedi ki:
لم يَبْقَ إلا منطقٌ وأطرافْ
وشَجَرَامَيْسٍ بَرَاها إِسكاف
İbn es-Sikkît: marangozu, vehim üzere **إِسكافاً** yaptı; “onu marangoz yonttu” demek istedi.

Şemmer dedi: İbnü’l-Fak‘asî’yi şöyle derken işittim: Şüphesiz sen bu işte bir **إسكافٌ**’sın; yani usta.
Ve şu beyiti okudu:
حتى طَوَيْناها كطيِّ الإسكاف
Bir kuyuyu vasfeder. **الإسكاف** dedi: usta. Ve denir: **الخَفّافِ** için **إسكافٌ** ve **أُسكُوفٌ** bir adam.

Ebû Saîd dedi: Denir: Senin için bir eve **أَتسكَّفُ** etmem; **الأُسكُفَّةِ**’den alınmıştır; yani onun için bir eve girmem.

İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
تُجِيلُ عَينْاً حالكاً أُسْكُفُّها
Dedi: **أُسكفُّها** : kirpiklerinin bitim yerleri. Ve şu beyiti okudu:
حَوراء في أُسكُفِّ عَينيها وَطَفْ
وفي الثَّنايا البِيضِ مِن فيهَا رَهَفْ
Dedi: **رَهَف** : incelik.

**سفك** : Leys dedi: **السَّفْكُ** : kanı dökmek, ve sözü saçmak; ve kanlar için **سَفَّاكٌ** bir adam; söz ile **سفَّاكٌ**; **يَسْفِكُ** **سَفْكاً** (döker/saçar).

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **السُّفْكَة** : misafire sunulan şey; **اللُّمْجَةِ** gibi. Denir: Onu **سَفِّكُوه** ve onu **لَمِّجُوه**.

Ebû Zeyd: Nefsin adlarındandır: **السَّفُوكُ** ve **الجائشةُ** ve **الطَّمُوعُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك.
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
(سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ.
ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة  سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر.
ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب.
(سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
وهذا ليس بشيء.
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
--------------ــــ
([1]) يقال بالضم والكسر.
([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع".
([3]) الجمهرة (3: 39).
([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن).
([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم".
([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه):
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
    وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش".
([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76).
([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف.
([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة.
([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو.
([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق).
([13])  البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة".
([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد).
([16]) الجمهرة (2: 333).
([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر".
([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله.
([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف.
([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان.
([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

##### Türkçe

(**باب السين والفاء وما يثلثهما**)

(**سفق**) **السين** ve **الفاء** ve **القاف** aslîdir; **السخافة**’nin zıddına delâlet eder. Artık **السَّفيق** **الصفيق** hakkında bir lugattır; o da **السخيف**’in zıddıdır. Ondandır: **سَفَقْتُ الباب** da **فانْسَفَقَ**, onu kapattığın zaman, yani onu kapattığında. Ve o, şu kıyasa döner. Ondandır: **رجل سَفيق الوجه**; hayâsı az olduğu zaman. Ve babdandır: **سفَقْت وجهَه**; onu tokatladın.

(**سفك**) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** bir tek kelimedir. Denir: **سَفَكَ دمَه** **يسفِكه** **سفْكاً**, onu akıttığı zaman; ve yine gözyaşı da böyledir.

(**سفل**) **السين** ve **الفاء** ve **اللام** bir tek asıldır; o da yükseklik zıddı olan şeydir. Artık **السُّفل**([1]) evin ve başkasının alt kısmıdır. Ve **السُّفُول**: **العُلُوّ**’nun zıddıdır. Ve **السَّفِلة**: insanlardan aşağı olan; denir: o, **سَفِلة الناس**’tandır; **سَفِلة**([2]) denmez. Ve **السَّفَال**: **العَلاء**’ın nakîzidir. Ve muhakkak onların işi **سَفَال** içindedir. Ve denir: rüzgârın alçak tarafında ve yüksek tarafında oturdu. Ve **العُلاوة** estiği taraftandır; **السُّفالة** ise bunun karşısında olan şeydir.

(**سفن**) **السين** ve **الفاء** ve **النون** bir tek asıldır; bir şeyi bir şeyin yüzünden uzaklaştırmaya delâlet eder; kabuk soymak gibi. İbn Düreyd([3]) dedi: **السفينة** “**فعيلة**” vezninde, “**فاعلة**” mânâsınadır; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu soyuyordur. Ve **السَّفّان**: geminin denizcisi. Ve babın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuktur. Denir: **سَفَنْتُ العودَ** **أسفِنُه** **سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
Ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

(**سفه**) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; hafifliğe ve sefâhete delâlet eder. Ve o, muttarid bir kıyastır. Artık **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**; yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**, meylettiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Ve onun şiirinde yine:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
Dizgini ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**, onu malından aldattığın zaman; sanki onu ondan yana eğdirdin ve onu hafife aldın. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve bir topluluk zikretti: *muhakkak **السَّفَه** insanın su içmeyi çoğaltmasıdır da doymamasıdır.* Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.

Ve Ebû Zeyd derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ** yahut **الدّنَّ**, onunla oturduğun zaman; sonra ondan saatten sonra saat içtiğin zaman. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

(**سفو**) **السين** ve **الفاء** ve illetli harf bir tek asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Artık **السَّفْو**: **سَفَا يَسْفو سَفْواً**([11])’nın masdarıdır; hızlı yürüdüğü zaman; ve kuş da uçuşunda hızlandığı zaman böyledir. Ve **السَّفَا**: perçemin hafifliğidir; atlarda mekruh görülür, katırlarda övülür; denir: **بغلةٌ سفواء**. Ve rüzgâr toprağı **سَفت** eder: **تَسفيه** ile **سَفْياً**. Ve **السَّفا**: rüzgârın topraktan uçurduğu şeydir. Ve **السَّفا**: **البُهْمَى**’nın dikenidir; ve bu, [şu sebepledir ki] kuruduğu zaman hafifler ve rüzgâr onu uçurur. Ru’be dedi:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
Ve babdandır: **السَّفا**, o da kabir toprağıdır. Dedi:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
Ve **السَّفاءُ**, hemzeli: **السَّفَه** ve **الطَّيش**. Dedi:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ

(**سفح**) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** bir tek asıldır; bir şeyi dökmeye delâlet eder. Denir: **سفح الدّمَ**, onu döktüğü zaman. Ve **سفح الدّم**: onu akıttı. Ve **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın su dökmektir; artık o, zayi olarak dökülen şey gibidir. Ve **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır([14]); bir gazvede suyu döktü de **سفَّاحاً** diye adlandırıldı. Ama dağın **سَفْح**’ı, ibdâl babındandır; aslı onda **صَفح**’tır; babında zikredilmiştir. Ve **السَّفيح**: payları olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(**سفد**) **السين** ve **الفاء** ve **الدال** ondan dallanan bir asıl değildir; ancak onda zahirde birbirinden ayrı iki kelime vardır; ve iştikak yoluyla ikisini birleştirmek mümkün olabilir. Bundan: kuşun **سِفاد**’ı; denir: **سَفِد يَسْفَد**; ve teke de böyledir. Diğer kelime **السّفُّود**’dur; o mâlûmdur. Nâbiga dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])

(**سفر**) **السين** ve **الفاء** ve **الراء** bir tek asıldır; açığa çıkmaya ve açıklığa delâlet eder. Bundan: **السَّفَر**; bununla adlandırıldı, çünkü insanlar mekânlarından açığa çıkarlar. Ve **السَّفْر**: yolcular. İbn Düreyd([16]) dedi: **رجلٌ سَفْرٌ** ve **قوم سَفْرٌ**.

Ve babdandır, ve o asıldır: **سَفَرتُ البَيت**; onu süpürdüm. Ve ondan hadis: “**لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر**([17])”. Ve bunun için ağaç yaprağından düşen şeye **السَّفِير** denir. Dedi:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])
Ancak ona **سفيراً** denildi; çünkü rüzgâr onu **تسفره** eder. Ama onların sözü: **سَفَر بَيْن القوم سِفارة**, ıslah ettiği zaman; o da babdandır; çünkü orada olan düşmanlığı ve ihtilâfı giderdi. Ve kadın **سَفَرت** yüzünden, onu açtığı zaman. Ve sabah **أسفر** etti; bu, karanlığın açığa çıkmasıdır. Ve **وجه مُسفِر**, sevinçle parıldayan olduğu zaman. Ve denir: **استفَرَت الإبل**; tasarruf etti ve yerde gidip dolaştı. Ve yolcu için yapılan yemeğe **سُفْرة** denir. Ve deri **سُفْرة**([19]) diye adlandırıldı. Ve denir: **بعير مِسفَر**; yani yolculuğa güçlü.

Ve babdan şâz olanlardandır: **السِّفار**; deve burnuna konulan bir demirdir. Ve o, şu sözdür:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
Ve onda başka bir söz vardır: onun, ucu devenin yularına bağlanan bir ip olduğu; onun üzerinde döndürülür; ve ağzında bir yular yapılır. Ve **السَّفْر**: yazıdır. Ve **السفَرَة**: kâtiblerdir; bununla adlandırıldı, çünkü yazı, yazılan şeyden ihtiyaç duyulana dair olanı **تُسفِرُ** eder.

(**سفط**) **السين** ve **الفاء** ve **الطاء** bir şey değildir; ve babında dayanılacak bir şey yoktur; ancak onlar bu **السَّفَط**’ı adlandırdılar. Ve derler: **السفيط** *erkeklerden* cömert olandır. Ve inşâd ettiler:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
Ve bu bir şey değildir.

(**سفع**) **السين** ve **الفاء** ve **العين** iki asıldır: birincisi renklerden bir renktir; diğeri bir şeyi elle almak.

Birincisi **السُّفْعَة**’dır; o da siyahlıktır; bunun için ocak taşlarına **سُفْعٌ** denildi. Ve ondan onların sözü: onda öfkeden bir **سُفْعَة** görüyorum; bu, rengi değiştiği zaman. Ve **السَّفْعاء**: solgun kadın; ve her doğan **أسْفَعُ**’dır. Ve **السَّفْعَاء**: güvercindir; ve onun **سُفعتُها** boynundadır; başın aşağısında ve gerdanlığın yukarısında. Ve **السُّفْعة**: ev izlerinde; külünden yerin geri kalan renginden farklı olan şeydir. Ve Halîl derdi: **السُّفْعَة** renkte ancak kırmızılık karışmış bir siyahlık olur.

Ama diğer asıl, onların sözü: **سَفَعْتُ الفرسَ**, başının önünden aldığın zaman; o da perçemidir. Allah Teâlâ buyurdu: ﴿**لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ**﴾ [العلق 15]. Ve şair dedi:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
Ve denir: kuş, avını **سَفَعَ** etti; yani onu tokatladı. Ve **سَفَعْتُ** falanın başını sopayla; bu, elle almaya hamledilmiştir. Ve Halîl’in kitabında: Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, şu sözü söylemeye düşkündü: “**اسفَعا بيده فأقيماهُ**”; yani elinden tutun da onu kaldırın.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السفك في الدم: صبه، قال تعالى: ﴿ويسفك الدماء﴾ [البقرة/30]، وكذا في الجوهر المذاب، وفي الدمع.

##### Türkçe

- Kanda **السفك**: onu dökmektir; Yüce Allah dedi ki: ﴿ويسفك الدماء﴾ [البقرة/30]; ve yine erimiş cevherde ve gözyaşında da (böyledir).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّفْكُ: صَبُّ الدم ونَثْرُ الكلام. وسَفَك الدمَ والدمعَ يَسْفِكُه سَفْكاً، فهو مَسْفوك وسَفِيك: صبه وهَراقَه، وكأَنه بالدم أَخص. وفي الحديث: أَن يَسْفكُوا دماءَهم؛ السَّفْك: الإراقة والإجراء لكل مائع، وقد انْسَفَك؛ ورجل سَفَّاك للدماء سَفَّاك للكلام. والسَّفَّاك: السَّفَّاح وهو القادر على الكلام. وسَفَكَ الكلام يَسْفِكه سَفْكاً:نَثَره. ورجل مِسْفَكَ: كثير الكلام. وخطيب سَفَّاك: سَفَّاك: بليغ كَسهَّاك؛ كلاهما عن كراع. ورجل سَفَّاك بالكلام وسَفْوك: كذَّاب.
والسُّفْكَة: ما يُقَدَّم إلى الضيف مثل اللُّمْجة، يقال: سَفِّكُوه ولَمَّجُوه.
ومن أسماء النفس: السَّفُوك والجائشة والطَّموح.

##### Türkçe

**السَّفْكُ**: kanı dökme ve sözü saçma. Ve kanı ve gözyaşını **سَفَك** eder,
onu **يَسْفِكُه** **سَفْكاً**; o hâlde o **مَسْفوك** ve **سَفِيك**tir: onu döktü ve akıttı; sanki kan ile daha özeldir.
Hadiste: “kendi kanlarını dökmeleri”; **السَّفْك**: her akıcı şey için akıtma ve akıtıp yürütmedir,
ve **انْسَفَك** etmiştir; ve bir adam **سَفَّاك**tır kanlar için, **سَفَّاك**tır söz için. Ve **السَّفَّاك**:
**السَّفَّاح**tır; ve o, söz söylemeye gücü yetendir. Ve sözü **سَفَكَ** eder, onu **يَسْفِكه** **سَفْكاً**: onu saçtı.
Ve bir adam **مِسْفَكَ**: çok sözlü. Ve bir hatip **سَفَّاك**: **سَفَّاك**: beliğdir, **كَسهَّاك** gibi; ikisi de
Kırâ‘dan. Ve bir adam söz ile **سَفَّاك** ve **سَفْوك**: yalancıdır.
Ve **السُّفْكَة**: misafire **اللُّمْجة** gibi sunulan şeydir; denir ki: “**سَفِّكُوه**”
ve “**لَمَّجُوه**”.
Nefsin adlarındandır: **السَّفُوك** ve **الجائشة** ve **الطَّموح**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ف ك * * سَفَكَ * الدم والدمع هراقه وبابه ضرب و * السَّفَّاكُ * السفاح وهو القادر على الكلام

##### Türkçe

* س ف ك * * **سَفَكَ** * kanı ve gözyaşını döktü; onu akıttı; babı **ضرب**’dır. Ve * **السَّفَّاكُ** *: **السفاح**’tır; ve o, konuşmaya gücü yeten (kimsedir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سفك الدم والدمع والماء يسفكه سفكا من حد ضرب، وعليه اقتصر الجوهري وابن سيده ويسفكه بالضم أيضا من حد نصر، نقله الصاغاني والفيومي وابن القطاع والسرقسطي، وقرأ ابن قطيب وابن أبي عبلة وطلحة بن مصرف وشعيب بن أبي حمزة: ويسفك الدماء بضم الفاء، ونقل ابن القطاع عن يحيى بن وثاب لا تسفكون دماءكم بالضم فاقتصار المصنف على حد ضرب قصور لا يخفي فهو مسفوك وسفيك: صبه وهراقه وأجراه، لكل مائع، وكأنه بالدم أخص، ولذا اقتصر عليه المصنف، فانسفك: انصب. ومن المجاز: سفك الكلام سفكا: إذا نثره من فيه بسرعة. والمسفك كمنبر: المكثار في الكلام. والسفاك كشداد: البليغ القادر على الكلام، وقال كراع: خطيب سفاك: بليغ، كسهاك. وقال ابن الأعرابي: السفكة، بالضم: اللمجة وهو ما يقدم إلى الضيف، يقال: سفكوه ولمجوه.
 وقال أبو زيد: السفوك كصبور: النفس، وهي أيضا: الجائشة، والطموح. والسفوك بالكلام: هو الكذاب، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: السفاك للدماء: هو السفاح. والتسفيك: تلميج الضيف. ورجل سفاك: كذاب. وعيون سوافك: تذري بالدموع، قال ذو الرمة:
  لئن قطع اليأس الحنين فـإنـه                      رقوء لتذراف الدموع السوافك

##### Türkçe

**سفك**: Kanı, gözyaşını ve suyu döktü; onu, **يسفكه** şeklinde, **سفكا** (dökme) olarak, **حد ضرب** babından (çekiminden) [kullanır]; Cevherî ve İbn Sîde bununla yetindi. Ve onu, **يسفكه** şeklinde, **بالضم** (fâ’nın ötrelenmesiyle) de, **حد نصر** babından [kullanır]; bunu Sâğânî, Feyyûmî, İbnü’l-Kattâ‘ ve Serakustî nakletti. Ve İbn Kuteyb, İbn Ebî ‘Able, Talha b. Musarrif ve Şu‘ayb b. Ebî Hamza şöyle okudu: **ويسفك الدماء** fâ’yı ötreleyerek. Ve İbnü’l-Kattâ‘, Yahyâ b. Vessâb’dan **لا تسفكون دماءكم** (ötre ile) [okunuşunu] nakletti; öyleyse musannifin yalnız **حد ضرب** ile yetinmesi, gizli kalmayan bir eksikliktir. O hâlde o, **مسفوك** ve **سفيك**tir: onu döktü, onu akıttı ve onu akıverdi; her akışkan için; sanki kana daha özeldir; bu yüzden musannif onunla yetindi. Böylece **فانسفك**: döküldü. Ve mecazdan: **سفك الكلام سفكا**: onu ağzından süratle saçtığı zaman. Ve **المسفك** (vezni **كمنبر**): sözde çok söyleyen. Ve **السفاك** (vezni **كشداد**): beliğ, söze güç yetiren; ve Kurâ‘ dedi: **خطيب سفاك**: beliğ; **كسهاك** gibi. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **السفكة** (ötre ile): **اللمجة**; o da misafire takdim edilendir; “**سفكوه** ve **لمجوه**” denir.

Ve Ebû Zeyd dedi: **السفوك** (vezni **كصبور**): nefis; o aynı zamanda: coşkun ve atılgan. Ve **السفوك بالكلام**: o, yalancıdır; ve o mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السفاك للدماء**: o, **السفاح**tır. Ve **التسفيك**: misafiri **تلميج** etmektir. Ve **رجل سفاك**: yalancı. Ve **عيون سوافك**: gözyaşlarıyla savurur; Zü’r-Rumme dedi:

لئن قطع اليأس الحنين فـإنـه                      رقوء لتذراف الدموع السوافك

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَفَكَ
1 سَفَكَ ذ , aor. سَفِكَ (S, M, O, Msb, K) and سَفُكَ , (O, Msb, TA, &c.,) inf. n. سَفْكٌ, (S, O, Msb,) He shed, poured forth, or caused to run or flow, blood, (S, O, Msb, K, TA,) and tears, (S, O, Msb, TA,) and water, and any fluid or liquid, but app. most especially blood. (TA.) ― -b2- And [hence,] سَفَكَ الكَلَامَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He poured forth speech profusely, (K, TA,) with haste, or quickly. (TA.)

سفّكهُ
2 سفّكهُ ذ ,inf. n. تَسْفِيكٌ, He fed him (i. e. his guest) with something whereby to content, or satisfy, him, [so as to allay the craving of his stomach,] before the morning-meal; i. q. لَمَّجَهُ (O, TA.)

تسافكوا دِمَآءَهُمْ
6 تسافكوا دِمَآءَهُمْ ذ [They contended together in the mutual shedding of blood]. (TA in art. نجز)

اسفك
7 اسفك ذ , said of blood, (K, TA,) and tears, and water, and any fluid or liquid, (TA,) It was, or became, shed, poured forth, or caused to run or flow; or it poured forth, or flowed. (K, TA.)

سُفْكَةٌ
سُفْكَةٌ ذ A portion of food that is presented to a guest, to content, or satisfy, him, [so as to allay the craving of his stomach,] before the morningmeal; like لُمْجَةٌ. (IAar, O, K. *)

سَفُوكٌ
سَفُوكٌ ذ : see سَفَّاكٌ, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) The soul: (K:) [like كَذُوبٌ: app. because of its proneness to lying.]

سَفِيكٌ
سَفِيكٌ ذ Blood, (K, TA,) and tears, and water, and any fluid or liquid, (TA,) Shed, poured forth, or caused to run or flow; as also ↓ مَسْفُوكٌ (K, TA.)

سَفَّاكٌ
سَفَّاكٌ ذ One who sheds blood, and tears, much; (Msb;) [as also ↓ سَفُوكٌ.] You say سَفَّاكٌ لِلدِّمَآءِ A great shedder of blood. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) Eloquent; (Kr, K;) an able speaker. (S, K.) ― -b3- And (tropical:) Mendacious; a great, or habitual, liar; (TA;) as also ↓ سَفُوكٌ, (K,) or سَفُوكٌ بَالكَلَامِ (TA.)

سَافِكٌ
سَافِكٌ ذ Shedding, or pouring forth, blood and tears [&c.]. (Msb.) You say عُيُونٌ سَوَافِكُ Eyes shedding, or pouring forth, tears. (TA.) ― -b2- And دُمُوعٌ سَوَافِكُ [Tears pouring forth; properly] meaning ذَوَاتُ سَفْكٍ [having a shedding or pouring forth], the latter word being pl. of سَافِكَةٌ: so as used in a verse of Mutemmim Ibn-Nuweyreh: but the obviously-right expression is ↓ مَسْفُوكَةٌ (Ham p. 370.)

مِسْفَكٌ
مِسْفَكٌ ذ (assumed tropical:) Loquacious; garrulous. (K, * TA.)

مِسْفُوكٌ
مِسْفُوكٌ ذ : See سَفِيكٌ and سَافِكٌ.

##### Türkçe

**سَفَكَ**
1 **سَفَكَ** ذ , muzâri‘ı **سَفِكَ** (S, M, O, Msb, K) ve **سَفُكَ** , (O, Msb, TA, &c.,) mastarı **سَفْكٌ**, (S, O, Msb,) Kanı, (S, O, Msb, K, TA,) ve gözyaşlarını, (S, O, Msb, TA,) ve suyu, ve her türlü akışkan ya da sıvıyı döktü, akıttı, yahut akmasına/akıtılmasına sebep oldu; fakat görünüşe göre en özellikle kanı. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **سَفَكَ الكَلَامَ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) Sözü bol bol döktü, (K, TA,) acele ile, yahut çabucak. (TA.)

**سفّكهُ**
2 **سفّكهُ** ذ , mastarı **تَسْفِيكٌ**, Onu (yani misafirini) sabah yemeğinden önce, [midesinin isteğini yatıştıracak şekilde,] kendisini hoşnut edecek yahut doyuracak bir şeyle doyurdu; **لَمَّجَهُ** ile aynı. (O, TA.)

**تسافكوا دِمَآءَهُمْ**
6 **تسافكوا دِمَآءَهُمْ** ذ [Karşılıklı olarak kan dökmede birbirleriyle çekiştiler]. (TA, **نجز** maddesinde)

**اسفك**
7 **اسفك** ذ , kana dair söylenir, (K, TA,) ve gözyaşlarına, ve suya, ve her türlü akışkan ya da sıvıya, (TA,) Döküldü, akıtıldı, yahut akmasına/akıtılmasına sebep olundu; yahut döküldü, yahut aktı. (K, TA.)

**سُفْكَةٌ**
**سُفْكَةٌ** ذ Misafire, sabah yemeğinden önce, [midesinin isteğini yatıştıracak şekilde,] onu hoşnut etmek yahut doyurmak için sunulan bir miktar yiyecek; **لُمْجَةٌ** gibi. (IAar, O, K. *)

**سَفُوكٌ**
**سَفُوكٌ** ذ : iki yerde **سَفَّاكٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) Nefs: (K:) [**كَذُوبٌ** gibi: görünüşe göre yalan söylemeye yatkınlığından dolayı.]

**سَفِيكٌ**
**سَفِيكٌ** ذ Kan, (K, TA,) ve gözyaşları, ve su, ve her türlü akışkan ya da sıvı, (TA,) dökülmüş, akıtılmış, yahut akmasına/akıtılmasına sebep olunmuş; bunun gibi ↓ **مَسْفُوكٌ** (K, TA.)

**سَفَّاكٌ**
**سَفَّاكٌ** ذ Çokça kan ve gözyaşı döken; (Msb;) [bunun gibi ↓ **سَفُوكٌ**.] **سَفَّاكٌ لِلدِّمَآءِ** dersin: Kanı çok döken. (TA.) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) Fasih; (Kr, K;) güçlü bir konuşmacı. (S, K.) ― -b3- Ve (mecaz:) Yalancı; çok, yahut alışkanlık hâlinde yalan söyleyen; (TA;) bunun gibi ↓ **سَفُوكٌ**, (K,) yahut **سَفُوكٌ بَالكَلَامِ** (TA.)

**سَافِكٌ**
**سَافِكٌ** ذ Kanı ve gözyaşlarını [&c.] döken yahut akıtan. (Msb.) **عُيُونٌ سَوَافِكُ** dersin: Gözyaşı döken yahut akıtan gözler. (TA.) ― -b2- Ve **دُمُوعٌ سَوَافِكُ** [dökülen gözyaşları; aslında] **ذَوَاتُ سَفْكٍ** [dökme/akıtmaya sahip olanlar] mânâsındadır; ikinci kelime **سَافِكَةٌ**’nın çoğuludur: Mutemmim İbn-Nuweyreh’in bir beytinde kullanıldığı üzere; fakat açıkça doğru olan ifade ↓ **مَسْفُوكَةٌ**’dır (Ham s. 370.)

**مِسْفَكٌ**
**مِسْفَكٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Çok konuşan; geveze. (K, * TA.)

**مِسْفُوكٌ**
**مِسْفُوكٌ** ذ : **سَفِيكٌ** ve **سَافِكٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَفَكَ
سَفَكَ I ,  U ( n. ac. سَفْك 1 ),
a.  Shed, poured forth ( blood ).

اِنْسَفَكَ
اِنْسَفَكَ VII ,
a.  Was shed, poured out.

سُفْك
سُفْك 3 ,
a.  Small portion of food taken before a meal; sidedish, hors d'œuvre.

سَفِيْك
سَفِيْك 25 ,
a.  Poured out.

سَفَّاْك
سَفَّاْك 28 ,
a.  Shedder of blood.

b.  Eloquent, fluent.

c.  Mendacious; liar.

سَفڤكَ
N. P. سَفڤكَ I ,
a.  see 25 .

##### Türkçe

سَفَكَ
سَفَكَ I , U (mastar, acc. **سَفْك** 1),
a. (kanı) döktü, akıttı.

اِنْسَفَكَ
اِنْسَفَكَ VII,
a. döküldü, akıtıldı.

سُفْك
سُفْك 3,
a. yemekten önce alınan küçük bir yiyecek payı; meze, ordövr.

سَفِيْك
سَفِيْك 25,
a. dökülmüş, akıtılmış.

سَفَّاْك
سَفَّاْك 28,
a. kan dökücü.

b. beliğ, akıcı.

c. yalancı; yalan söyleyen.

سَفڤكَ
Özel isim. **سَفڤكَ** I,
a. 25’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سفك
سَفَكَ - يَسْفِكُ
سَفَك - يَسْفِكُ + كائن + شيئاً: يريق أو يهريق: جعل المائع أو السائل وخاصة الدم، يخرج من مكمنه ومجراه الأصلي، ليجري وينسكب ويراق ويهراق في أنحاء متفرقة خارج مجراه الأصلي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج  المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي:
سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ - يَنْشُرُ، فَضَحَ - يَفْضَحُ، عَرَضَ - يَعْرِضً، جَهَرَ - يَجْهَرُ
سفك
 	﴿وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون﴾ البقرة ﴿وإذ أخذنا ميثاقكم لا تسفكون دماءكم ولا تخرجون أنفسكم من دياركم ثم أقررتم وأنتم تشهدون(84)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [سفك] س ف ك: سَفَكَ الدم والدمع هراقه وبابه ضرب و السَّفَّاكُ السفاح وهو القادر على الكلام
الراغب
سفك
- السفك في الدم: صبه، قال تعالى: }ويسفك الدماء{ [البقرة/30]، وكذا في الجوهر المذاب، وفي الدمع
ملخص اللسان
1.     السَّفْكُ: صَبُّ الدم ونَثْرُ الكلام.
2.     وسَفَك الدمَ والدمعَ  يَسْفِكُه سَفْكاً، فهو مَسْفوك وسَفِيك: صبه وهَراقَه، وكأَنه بالدم أَخص
لسان العرب
● - سفك: السَّفْكُ: صَبُّ الدم ونَثْرُ الكلام. وسَفَك الدمَ والدمعَ    يَسْفِكُه سَفْكاً، فهو مَسْفوك وسَفِيك: صبه وهَراقَه، وكأَنه بالدم أَخص.    وفي الحديث: أَن يَسْفكُوا دماءَهم؛ السَّفْك: الإراقة والإجراء لكل مائع،    وقد انْسَفَك؛ ورجل سَفَّاك للدماء سَفَّاك للكلام. والسَّفَّاك:    السَّفَّاح وهو القادر على الكلام. وسَفَكَ الكلام يَسْفِكه سَفْكاً:نَثَره.    ورجل مِسْفَكَ: كثير الكلام. وخطيب سَفَّاك: سَفَّاك: بليغ كَسهَّاك؛ كلاهما    عن كراع. ورجل سَفَّاك بالكلام وسَفْوك: كذَّاب.    والسُّفْكَة: ما يُقَدَّم إلى الضيف مثل اللُّمْجة، يقال: سَفِّكُوه    ولَمَّجُوه.    ومن أسماء النفس: السَّفُوك والجائشة والطَّموح
مقاييس اللغة:
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
القاموس المحيط:
سَفَكَ الدَّمَ يَسْفِكُه، فهو مَسْفُوكٌ وسَفِيكٌ صَبَّهُ فانْسَفَكَ، و الكلامَ نَثَرَهُ. وكمِنْبَرٍ المِكْثارُ. وكشَدَّادٍ البَليغُ القادِرُ على الكلامِ. والسُّفْكَةُ، بالضم اللُّمْجَةُ. وكصَبورٍ النَّفْسُ، والكَذَّابُ.
تاج العروس:
س ف ك
سَفَكَ الدَّمَ والدَّمْعَ والماءَ يَسفِكُه سَفْكًا من حَدِّ ضَرَبَ وعليه اقْتَصَر الجوهري وابنُ سِيدَه ويَسفُكُه بالضمِّ أَيضًا من حَدّ نَصَرَ نقَلَه الصّاغانيُ والفَيُّومِي وابنُ القَطّاعِ والسَّرَقُسطي وقرأَ ابنُ قُطَيب وابنُ أبي عَبلَةَ وطَلْحَةُ بنُ مصَرف وشُعَيبُ بنُ أبي حَمْزَة : ويَسفُكُ الدِّماءَ بضمِّ الفاءِ ونقَلَ ابنُ القَطّاعِ عن يَحَيى بنِ وَثّابٍ لا تَسفُكُونَ دِماءَكُم بالضمِّ فاقْتِصارُ المُصَنِّفِ على حَدِّ ضَرَبَ قُصُورٌ لا يَخْفي فهوَ مَسفوكٌ وسَفِيكٌ : صَبَّهُ وهَراقَه وأَجْراهُ لِكُلِّ مائِعٍ وكأَنَّه بالدَّمِ أَخَصُّ ولذا اقْتَصَر عليه المُصَنِّفُ فانْسَفَكَ : انْصَبَّ . ومن المَجازِ : سَفَكَ الكَلامَ سَفْكًا : إِذا نَثَرَه مِن فِيهِ بسرعَة . والمِسفَكُ كمِنْبَرٍ : المِكْثارُ في الكَلاَمِ . والسَّفّاك كشَدّاد : البَلِيغُ القادِرُ على الكلامِ وقال كُراع : خَطِيبٌ سَفّاكٌ : بَلِيغٌ كسَهّاك . وقال ابنُ الأعرابي : السُّفْكَةُ بالضّمِّ : اللُّمْجَةُ وهو ما يُقَدَّم إِلى الضّيفِ يقال : سَفِّكُوه ولَمِّجُوه
وقال أَبو زَيْد : السَّفُوكُ كصَبُورٍ : النَّفْسُ وهي أَيْضًا : الجائِشَةُ والطَّمُوحُ . والسَّفُوكُ بالكلامِ : هو الكَذّابُ وهو مجازٌ
ومما يستدرك عليه : السَّفّاكُ للدِّماءِ : هو السَّفّاحُ . والتّسفِيكُ : تَلْمِيجُ الضَّيفِ . ورَجُلٌ سَفّاكٌ : كَذّابٌ . وعُيونٌ سَوافِكُ : تُذْرِي بالدُّمُوعِ قال ذُو الرمَةِ :
لَئنْ قَطَعَ اليَأْسُ الحَنِينَ فإِنّه ... رَقُوءٌ لتَذْرافِ الدّمُوعِ السَّوافِكِ

##### Türkçe

**سفك**
**سَفَكَ - يَسْفِكُ**
**سَفَكَ - يَسْفِكُ** + bir varlık + bir şeyi: döker yahut döktürür: akışkan yahut sıvı olanı, özellikle kanı, bulunduğu yerinden ve aslî mecrasından çıkarır; böylece aslî mecrasının dışında dağınık yönlerde akıp dökülmesi ve dökülüp saçılması için.

Ve lafız, “örtülü yahut gizli olanı bulunduğu yerinden çıkarma, onu yayma ve kolaylık ve rahatlıkla görülsün diye onu ortaya koyma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَفَحَ - يَسْفَحُ**، **سَفَك - يَسْفِكُ**، **نَشَرَ - يَنْشُرُ**، **فَضَحَ - يَفْضَحُ**، **عَرَضَ - يَعْرِضً**، **جَهَرَ - يَجْهَرُ**

**سفك**
﴿Ve Rabbin meleklere demişti: “Ben yeryüzünde bir halife kılacağım.” Dediler ki: “Orada fesat çıkaracak ve kanları dökecek kimseyi mi kılacaksın? Hâlbuki biz seni hamdinle tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz.” Dedi ki: “Ben sizin bilmediklerinizi bilirim.”﴾ **البقرة**
﴿Ve sizden söz almıştık: “Kanlarınızı dökmeyeceksiniz ve kendilerinizi yurtlarınızdan çıkarmayacaksınız.” Sonra siz ikrar ettiniz, siz şahitlik ediyorsunuz (84).﴾ **البقرة**

**مختار الصحاح**
● [**سفك**] س ف ك: **سَفَكَ** kanı ve gözyaşını: onu döktü; babı **ضرب**’dır. Ve **السَّفَّاكُ**: **السفاح**’tır; ve o, konuşmaya güç yetirendir.

**الراغب**
**سفك**
- Kanda **السفك**: onu dökmektir. Yüce Allah’ın sözü: }**ويسفك الدماء**{ [**البقرة/30**]. Ve aynı şekilde eritilmiş cevherde; ve gözyaşında da.

**ملخص اللسان**
1. **السَّفْكُ**: kanı dökmek ve sözü saçmaktır.
2. Ve **سَفَك** kanı ve gözyaşını **يَسْفِكُه** **سَفْكاً**; o hâlde o **مَسْفوك** ve **سَفِيك**’tir: onu döktü ve akıttı; sanki kan ile daha özeldir.

**لسان العرب**
● - **سفك**: **السَّفْكُ**: kanı dökmek ve sözü saçmaktır. Ve **سَفَك** kanı ve gözyaşını **يَسْفِكُه** **سَفْكاً**; o hâlde o **مَسْفوك** ve **سَفِيك**’tir: onu döktü ve akıttı; sanki kan ile daha özeldir. Ve hadiste: “Kendi kanlarını dökmeleri”; **السَّفْك**: her akışkan için dökme ve akıtma; ve **انْسَفَك**: döküldü. Ve bir adam **سَفَّاك** kanlar için; **سَفَّاك** söz için. Ve **السَّفَّاك**: **السَّفَّاح**’tır; ve o, konuşmaya güç yetirendir. Ve **سَفَكَ** sözü **يَسْفِكه** **سَفْكاً**: onu saçtı. Ve bir adam **مِسْفَكَ**: çok konuşandır. Ve bir hatip **سَفَّاك**: **سَفَّاك**: beliğdir; **كَسهَّاك** gibi; ikisi de **كراع**’dan. Ve bir adam söz ile **سَفَّاك** ve **سَفْوك**: yalancıdır. Ve **السُّفْكَة**: misafire sunulan şey; **اللُّمْجة** gibi; denir ki: **سَفِّكُوه** ve **لَمَّجُوه**. Ve nefsin adlarından: **السَّفُوك** ve **الجائشة** ve **الطَّموح**.

**مقاييس اللغة:**
(**سفك**) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir ki: **سَفَكَ** onun kanını **يسفِكه** **سفْكاً**; onu akıttığı zaman; ve aynı şekilde gözyaşı.

**القاموس المحيط:**
**سَفَكَ** kanı **يَسْفِكُه**; o hâlde o **مَسْفُوكٌ** ve **سَفِيكٌ**: onu döktü; böylece **انْسَفَكَ**: döküldü. Ve sözü: onu saçtı. Ve **كمِنْبَرٍ**: çok konuşan. Ve **كشَدَّادٍ**: beliğ, konuşmaya güç yetiren. Ve **السُّفْكَةُ** (ötre ile): **اللُّمْجَةُ**. Ve **كصَبورٍ**: nefis; ve yalancı.

**تاج العروس:**
س ف ك
**سَفَكَ** kanı, gözyaşını ve suyu **يَسفِكُه** **سَفْكًا**; **ضَرَبَ** haddinden; **الجوهري** ve **ابنُ سِيدَه** bununla yetindi. Ve **يَسفُكُه** (ötre ile) de; **نَصَرَ** haddinden; bunu **الصّاغانيُ** ve **الفَيُّومِي** ve **ابنُ القَطّاعِ** ve **السَّرَقُسطي** nakletti. Ve **ابنُ قُطَيب** ve **ابنُ أبي عَبلَةَ** ve **طَلْحَةُ بنُ مصَرف** ve **شُعَيبُ بنُ أبي حَمْزَة** okudu: **ويَسفُكُ الدِّماءَ** (fâ’nın ötrelenmesiyle). Ve **ابنُ القَطّاعِ** **يَحَيى بنِ وَثّابٍ**’dan nakletti: **لا تَسفُكُونَ دِماءَكُم** (ötre ile). O hâlde musannifin **ضَرَبَ** haddine hasretmesi bir eksikliktir, gizli değildir. O hâlde o **مَسفوكٌ** ve **سَفِيكٌ**: onu döktü, akıttı ve her akışkan için onu akıttı; sanki kan ile daha özeldir; bu yüzden musannif onunla yetindi. Böylece **انْسَفَكَ**: döküldü. Mecazdan: **سَفَكَ** sözü **سَفْكًا**: onu ağzından süratle saçtığı zaman. Ve **المِسفَكُ** **كمِنْبَرٍ**: sözde çok konuşan. Ve **السَّفّاك** **كشَدّاد**: beliğ, konuşmaya güç yetiren. **كُراع** dedi: **خَطِيبٌ سَفّاكٌ**: beliğ; **كسَهّاك** gibi. Ve **ابنُ الأعرابي** dedi: **السُّفْكَةُ** (ötre ile): **اللُّمْجَةُ**; o, misafire sunulan şeydir; denir ki: **سَفِّكُوه** ve **لَمِّجُوه**.
Ve **أَبو زَيْد** dedi: **السَّفُوكُ** **كصَبُورٍ**: nefistir; ve o ayrıca: **الجائِشَةُ** ve **الطَّمُوحُ**’tur. Ve söz ile **السَّفُوكُ**: yalancıdır; ve o mecazdır.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **السَّفّاكُ** kanlar için: o **السَّفّاحُ**’tır. Ve **التّسفِيكُ**: misafiri **تَلْمِيجُ** etmektir. Ve bir adam **سَفّاكٌ**: yalancıdır. Ve gözler **سَوافِكُ**: gözyaşlarıyla savurur. **ذُو الرمَةِ** dedi:
لَئنْ قَطَعَ اليَأْسُ الحَنِينَ فإِنّه ... رَقُوءٌ لتَذْرافِ الدّمُوعِ السَّوافِكِ
