# سفل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سفل

السفل، والسفول، والسفالة، بضمهن، والسفل، والسفلة، العلو، والعلو، والعلاوة، والعلو، والعلوة، والعلاء، ويقال: أمرهم في سفال، والسفلى: نقيض العليا، والأسفل: نقيض الأعلى، يكون اسما وظرفا، وقر قوله تعالى:  والركب أسفل منكم  ، بالنصب على أنه ظرف، وبالرفع، أي أشد تسفلا منكم، والتسفل: نقيض التعلي، والسافل: نقيض العالي. وقوله تعالى:  رددناه أسفل سافلين  ، أي إلى أرذل العمر، وهو الهرم، كأنه قال: رددناه أسفل من سفل، وأسفل سافل، أو إلى التلف، أو إلى الضلال لمن كفر، لأن كل مولود يولد على الفطرة، فمن كفر وضل فهو المردود إلى أسفل السافلين، كما قال عز وجل:  إن الإنسان لفي خسر، إلا الذين ءامنوا وعملوا الصالحات  والجمع أسافل. وقد سفل، ككرم، وعلم، ونصر الأخيرتان عن الفراء، سفالا، وسفولا، وسفلا، الثلاثة من مصادر البابين، وسفالة مصدر الباب الأول. ومن المجاز: تسف فلان، وسفل في خلقه، وعلمه، ونسبه، ككرم، سفلا، بالفتح، ويضم، وسفالا، ككتاب، الثلاثة على غير القياس، وتسفلا مصدر الأول، وإنما لم يذكره لشهرته، وكذلك استفل، كل ذلك بمعنى: خس حظه فيه. وسفل في الشيء، من حد نصر، سفولا، بالضم: نزل من أعلاه إلى أسفله. وسفلة الناس، بالكسر، على التخفيف بنقل كسرة الفاء إلى السين، نقله ابن السكيت عن بعض العرب، وكفرحة: أسافلهم، وغوغاؤهم، وأراذلهم، وسقاطهم، مستعار من سفلة الدابة. وسفلة البعير، كفرحة: قوائمه، لأنها أسفل، كما في المحكم. قال: وسافلة الرمح: نصفه الذي يلي الزج. وسفالة الريح، بالضم: ضد علاوتها، يقال: قعد في سفالة الريح وعلاوتها، وقعد سفالتها وعلاوتها، وعلاوتها، من حيث تهب، والسفالة: ما كان بإزاء ذلك، وقيل: كن في علاوة الريح، وسفالة الريح، فأما علاوتها فإن يكون فوق الصيد، وأما سفالتها فأن يكون تحت الصيد لا يستقبل الريح، وقيل: سفالة كل شيء، وعلاوته: أسفله، وأعلاه. وسفالة: د، بالهند، نقله الصاغاني. والسفالة بالفتح: النذالة، وقد سفل، ككرم. والمسفلة: محلة بأسفل مكة، شرفها الله تعالى، والمعلاة: محلة أعلاها، وأيضا: ة، باليمامة، من قرى الخزرج. ومما يستدرك عليه: أسافل الأودية: ضد أعاليها، قال أبو ذؤيب:
  وأشهى إذا نامت كلاب الأسافل وأسافل الإبل: صغارها، عن الأصمعي، وأنشد أبو عبيد للراعي:
  تواكلها الأزمان حتى أجأنها                      إلى جلد منها قليل الأسافل

  أي قليل الأولاد. والسافلة: المقعدة، والدبر. والسفلة، نقله الصاغاني عن يونس، وابن بري عن ابن خالويه، وحكى عن أبي عمر أن المراد بها أسفل السفل، قال: وكذا قال الوزير، يقال لأسفل السفل: سفلة، وجمع السفلة، بالكسر: سفل، قال الجوهري: ولا يقال: هو سفلة لأنها جمع، والعامة تقول: رجل سفلة، من قوم سفل. قال ابن الأثير: وليس بعربي. وسأل رجل الترمذي، فقال له: قالت لشي امرأتي يا سفلة، فقلت لها: إن كنت سفلة فأنت طالق، فقال له: ما صنعتك? قال: سماك، أعزك الله، قال: سفلة، والله. فظاهر هذه الحكاية أنه يجوز أن يقال للواحد: سفلة، فتأمل. والتسفيل: التصويب. والتسفل: التصويب. التسفل: التصوب. والسفيل، كأمير: السافل، الناقص الحظ. وسفلت منزلته عند الأمير. وهو من سفلي مضر. ويقال للقليل الحظ: هو سفلي، بالضم، نسبة إلى السفل. والسفلي: مقابل العلوي، ومنه قولهم: من يرحم السفلي يرحمه العلي. وهو يسافل فلانا، أي يباريه في أفعاله السفلة. وذو سفال، ككتاب قرية باليمن، منها: أبو إسحاق إبراهيم بن عبد الوهاب بن أسعد السفالي، روى عنه أبو القاسم هبة الله بن عبد الوارث الحافظ الشيرازي. وقال الحافظ: ذو سفل، بالكسر: لقب رجل من همدان، بأرض يحصب.

### Türkçe

**السفل** ve **السفول** ve **السفالة**, bunların üçü de damme ile; ve **السفل** ve **السفلة**: **العلو**’nun; ve **العلو** ve **العلاوة**’nin; ve **العلو** ve **العلوة**’nin; ve **العلاء**’ın (zıddıdır). Ve denilir: “Onların işi bir **سفال** içindedir.” Ve **السفلى**: **العليا**’nın zıddıdır. Ve **الأسفل**: **الأعلى**’nın zıddıdır; isim ve zarf olur. Ve Yüce Allah’ın sözü okunmuştur: “ve **الركب** sizden daha aşağıdadır”; zarf olduğu için nasb ile; ve ref‘ ile (de okunmuştur); yani sizden daha şiddetli aşağılıktadır. Ve **التسفل**: **التعلي**’nin zıddıdır. Ve **السافل**: **العالي**’nin zıddıdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Onu **أسفل سافلين**’e çevirdik”; yani ömrün en reziline; o da ihtiyarlıktır; sanki dedi ki: “Onu, aşağı olanın daha aşağısına; ve aşağı olan bir aşağıya çevirdik”; yahut helâke; yahut inkâr eden için sapıklığa; çünkü her doğan fıtrat üzere doğar; kim inkâr eder ve saparsa, o **أسفل السافلين**’e döndürülendir; Aziz ve Celil’in dediği gibi: “Şüphesiz insan elbette hüsrandadır; ancak iman edenler ve salih ameller işleyenler müstesna.” Çoğulu **أسافل**’dir. Ve **سفل** etti; **كرم** gibi; ve **علم** ve **نصر** (bablarından) — son ikisi **الفراء**’dan — **سفالا** ve **سفولا** ve **سفلا** (olarak); üçü de iki babın masdarlarındandır; ve **سفالة** birinci babın masdarıdır.

Mecazdan: “Falan **تسف** etti”; ve yaratılışında, ilminde ve nesebinde **سفل** etti; **كرم** gibi; **سفلا** (fetha ile), ve damme ile de gelir; ve **سفالا** (**كتاب** gibi); üçü de kıyasa göre değildir. Ve **تسفلا** birincinin masdarıdır; onu ancak şöhretinden dolayı zikretmedi. Ve yine **استفل** (de böyledir); bunların hepsi şu mânâdadır: onda payı düşük oldu.

Ve bir şeyde **سفل** etti; **نصر** haddi üzere; **سفولا** (damme ile): en üstünden en altına indi.

Ve **سفلة الناس** (kesra ile), hafifletme üzere, **الفاء**’nın kesrasını **السين**’e nakletmekle; bunu İbnü’s-Sikkît bazı Araplardan nakletti; ve **فرحة** gibi: onların aşağı tabakaları, ayaktakımı, rezilleri ve döküntüleridir; binek hayvanının **سفلة**’sinden ödünç alınmıştır.

Ve **سفلة البعير**, **فرحة** gibi: ayaklarıdır; çünkü onlar daha aşağıdadır; **المحكم**’de olduğu gibi. Dedi ki: Ve **سافلة الرمح**: zecce bitişik olan yarısıdır.

Ve **سفالة الريح** (damme ile): onun **علاوة**’sinin zıddıdır. Denilir: “Rüzgârın **سفالة**’sinde ve **علاوة**’sinde oturdu”; ve “Onun **سفالة**’sinde ve **علاوة**’sinde oturdu”; ve onun **علاوة**’sinde: estiği taraftan. Ve **السفالة**: bunun karşısında olan şeydir. Ve denildi: “Rüzgârın **علاوة**’sinde ve rüzgârın **سفالة**’sinde ol.” Ama onun **علاوة**’si: avın üstünde olmasıdır; ama onun **سفالة**’si: avın altında olmasıdır; rüzgârı karşılamaz. Ve denildi: Her şeyin **سفالة**’si ve **علاوة**’si: onun en altı ve en üstüdür.

Ve **سفالة**: Hind’de bir beldedir; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **السفالة** (fetha ile): alçaklıktır; ve **سفل** etti, **كرم** gibi.

Ve **المسفلة**: Mekke’nin alt tarafında bir mahalledir — Allah Teâlâ onu şereflendirsin —; ve **المعلاة**: onun üst tarafında bir mahalledir. Ve ayrıca: Yemâme’de bir köydür; Hazrec köylerindendir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardan: **أسافل الأودية**: onların **أعاليها**’sının zıddıdır. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Ve daha iştahlıdır; **أسافل**’in köpekleri uyuduğu vakit”

Ve **أسافل الإبل**: onların küçükleridir; **الأصمعي**’den. Ve Ebû Ubeyd, er-Râî için şu beyti okudu:
  “Zamanlar onu birbirine dayanır hâle getirdi; nihayet onu sürükleyip getirdiler
                      ondan bir deriye; **الأسافل**’i az”

Yani: evladı az.

Ve **السافلة**: oturak; ve makat.

Ve **السفلة**: bunu **الصاغاني**, Yûnus’tan nakletti; ve İbn Berrî, İbn Hâlaveyh’ten (nakletti). Ve Ebû Ömer’den, bununla muradın “aşağının en aşağısı” olduğunu hikâye etti. Dedi ki: Vezir de böyle dedi. “Aşağının en aşağısı”na **سفلة** denilir. Ve **السفلة**’nin çoğulu (kesra ile): **سفل**’dir. **الجوهري** dedi ki: “O **سفلة**’dir” denilmez; çünkü o çoğuldur. Ve avam: “**سفل** kavminden bir **سفلة** adam” der. İbnü’l-Esîr dedi ki: Arapça değildir. Bir adam et-Tirmizî’ye sordu; ona dedi ki: “Karım bana ‘ey **سفلة**’ dedi; ben de ona: ‘Eğer ben **سفلة** isem sen boşsun’ dedim.” Ona dedi ki: “Sanatın nedir?” Dedi: “Semmâk, Allah seni aziz kılsın.” Dedi: “**سفلة**, vallahi.” Bu hikâyenin zahiri, tekil için **سفلة** denilmesinin câiz olduğudur; öyleyse düşün.

Ve **التسفيل**: aşağıya doğrultmadır. Ve **التسفل**: aşağıya doğrultmadır. **التسفل**: aşağıya eğilmedir.

Ve **السفيل**, **أمير** gibi: **السافل**; nasibi eksik olan.

Ve emirin yanında mertebesi **سفلت** oldu.

Ve o, Mudar’ın **سفلي**’lerindendir.

Ve nasibi az olana denilir: “O **سفلي**’dir” (damme ile); **السفل**’e nisbet olarak.

Ve **السفلي**: **العلوي**’nin karşılığıdır; ondan onların sözü: “**السفلي**’ye merhamet eden, ona **العلي** merhamet eder.”

Ve o, falanla **يسافل** eder; yani onun aşağı fiillerinde ona denk olmaya çalışır.

Ve **ذو سفال**, **كتاب** gibi: Yemen’de bir köydür; ondan: Ebû İshâk İbrâhîm b. Abdülvehhâb b. Es‘ad es-Sefâlî; ondan Ebû’l-Kâsım Hibetullâh b. Abdülvâris el-Hâfız eş-Şîrâzî rivayet etti. Ve Hâfız dedi ki: **ذو سفل** (kesra ile): Hemdân’dan bir adamın lakabıdır; Yahsıb toprağında.
