# سفن — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: سفن

سفن
سَفَنَ - يَسْفِنُ - سَفِيْنَة
سَفَنَ - يَسْفِنُ + كائن + شيئاً (وخاصة للخشب): ينحته قشراً: ينحت ويقشر الخشب لصنع مصنوعات منه
سَفِيْنَة:على وزن " فـَعيلة" : اسم فاعل مرة من " سَفَنَ - يَسْفِنُ ": وهي كذلك اسم آلة: المركب البحري الذي يطفو على سطح الماء ويستعمل لنقل الناس والأمتعة: والذي يقشر وينحت وجه الماء، أو المنحوت من الخشب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " استئصال أجزاء من الشيء على شكل طبقات، بالنجر والقشر والكشط "، وهي:
أرَمَ - يَأْرِمُ، زَبَرَ - يَزْبُرُ، سَفَنَ - يَسْفِنُ، خَشَبَ - يَخْشَبُ، كَشَطَ - يَكْشِط، سَحَتَ - يَسْحَتُ
سفينة
 	﴿فانطلقا حتى إذا ركبا في السفينة خرقها قال أخرقتها لتغرق أهلها لقد جئت شيئا إمرا(71)﴾ الكهف ﴿أما السفينة فكانت لمساكين يعملون في البحر فأردت أن أعيبها وكان وراءهم ملك يأخذ كل سفينة غصبا(79)﴾ الكهف ﴿فأنجيناه وأصحاب السفينة وجعلناها آية للعالمين(15)﴾ العنكبوت
مختار الصحاح
● [سفن] س ف ن: السَّفِينةُ الفُلْك و السَّفَّانُ صاحبها و السَّفِينُ جمع سفينة قال بن دريد سفينة فعيلة بمعنى فاعلة كأنها تَسْفِنُ الماء أي تقشره
الراغب
سفن
- السفن: نحت ظاهر الشيء، كسفن العود، والجلد، وسفن الريح التراب عن الأرض، قال الشاعر:
- 236 - فجاء خفيا يسفن الأرض صدره    (هذا شطر بيت، وعجزه: ترى الترب منه لاصقا كل ملصق
وهو لامرئ القيس في ديوانه ص 138؛ والبصائر 3/228؛ والمجمل 2/463؛ والفرق بين الحروف الخمسة ص 446)
والسفن نحو النقض لما يسفن، وخص السفن بجلدة قائم السيف، وبالحديدة التي يسفن بها، وباعتبار السفن سميت السفينة. قال الله تعالى: }أما السفينة{ [الكهف/79]، ثم تجوز بالسفينة، فشبه بها كل مركوب سهل.
ملخص اللسان
1.    السَّفْنُ: القَشْر. سَفَن الشيءَ يَسْفِنه سَفْناً: قشره؛
2.    والسَّفِينة: الفُلْك لأَنها تَسْفِن وجه الماء أَي تقشره، فَعِيلة بمعنى فاعلة، وقيل لها سفينة لأَنها تَسْفِنُ الرمل إذا قَلَّ الماء، قال: ويكون مأْخوذاً من السفن، وهو الفأْس التي يَنْحَت بها النجارُ، فهي في هذه الحال فعيلة بمعنى مفعولة،
3.    وقيل: سميت السفينة سفينة لأَنها تَسْفِنُ على وجه الأَرض أَي تَلزَق بها،
4. والسَّفَنُ: الفأْس العظيمة؛ قال بعضهم: لأَنها تَسْفِنُ أَي تَقْشر
لسان العرب
● - سفن: السَّفْنُ: القَشْر. سَفَن الشيءَ يَسْفِنه سَفْناً: قشره؛ قال       امرؤُ القيس:       فجاءَ خَفِيَّاً يَسْفِنُ الأَرضَ بَطْنُه،       تَرى التُّرْبَ منه لاصقاً كلَّ مَلْصَق.       وإنما جاء متلبداً       على الأَرض لئلا يراه الصيد فينفر منه. والسَّفِينة: الفُلْك لأَنها       تَسْفِن وجه الماء أَي تقشره، فَعِيلة بمعنى فاعلة، وقيل لها سفينة لأَنها       تَسْفِنُ الرمل إذا قَلَّ الماء، قال: ويكون مأْخوذاً من السفن، وهو       الفأْس التي يَنْحَت بها النجارُ، فهي في هذه الحال فعيلة بمعنى مفعولة، وقيل:       سميت السفينة سفينة لأَنها تَسْفِنُ على وجه الأَرض أَي تَلزَق بها، قال       ابن دريد: سفينة فعيلة بمعنى فاعلة كأَنها تَسْفِنُ الماء أَي تَقْشِره،       والجمع سَفائن وسُفُن وسَفِين؛ قال عمرو ابن كلثوم:       مَلأْنا البَرَّ حتى ضاقَ عَنَّا،       ومَوْجُ البحر نَمْلَؤُه سَفينا       (* قوله «وموج البحر» كذا بالأصل، والذي في المحكم: ونحن البحر). وقال       العجاج:       وهَمَّ رَعْلُ الآلِ أَن يكونا       بحْراً يَكُبُّ الحُوتَ والسَّفِينا       وقال المَثقَّب العَبْدي:       كأَنَّ حُدوجَهُنَّ على سَفِين.       سيبويه: أَما سَفائن فعلى بابه، وفُعُلٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل       هذا قليل، وإِنما شبهوه بِقَليب وقُلُب كأَنهم جمعوا سَفيناً حين علموا       أَن الهاء ساقطة، شبهوها بجُفرةٍ وجِفارٍ حين أَجرَوْها مُجرى جُمْد       وجِماد. والسَّفَّانُ: صانع السُّفن وسائسها، وحِرْفَته السِّفانة.       والسَّفَنُ: الفأْس العظيمة؛ قال بعضهم: لأَنها تَسْفِنُ أَي تَقْشر، قال ابن سيده:       وليس عندي بقويّ. ابن السكيت: السَّفَن والمِسْفَن والشَّفْرُ أَيضاً       قَدوم تُقْشر به الأَجذاع؛ وقال ذو الرمة يصف ناقة أَنضاها السير:       تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامكاً قَرِداً،       كما تَخَوَّفَ عُودَ النَّبْعةِ السَّفَنُ       (* قوله «تخوف السير إلخ» الذي في الصحاح: الرحل بدل السير، وظهر بدل       عود. قال الصاغاني: وعزاه الأزهري لابن مقبل وهو لعبد الله بن عجلان       النهدي، وذكر صاحب الأغاني في ترجمة حماد الراوية أَنه لابن مزاحم الثمالي).       يعني تَنقَّص. الجوهري: السَّفَنُ ما يُنْحَت به الشيء، والمِسْفَن مثله؛       وقال:       وأَنتَ في كَفِّكَ المِبْراةُ والسَّفَنُ       يقول: إِنك نجَّار؛ وأَنشد ابن بري لزهير:       ضَرْباً كنَحتِ جُذوعِ الأَثْلِ بالسَّفَنِ       والسَّفَنُ: جِلدٌ أَخشَن غليظ كجلود التماسيح يكون على قوائم السيوف،       وقيل: هو حجَرٌ يُنْحَت به ويُليَّن، وقد سَفَنَه سَفْناً وسَفَّنَه. وقال       أَبو حنيفة: السَّفَنُ قطعة خشناء من جلد ضَبٍّ أَو جلد سمكة يُسْحَج       بها القِدْح حتى تذهب عنه آثار المِبراة، وقيل: السَّفَنُ جلد السمك الذي       تُحَكُّ به السِّياط والقِدْحان والسِّهام والصِّحافُ، ويكون على قائم       السيف؛ وقال عديّ بن زيد يصف قِدْحاً:       رَمَّه البارِي، فَسوَّى دَرْأَه       غَمْزُ كَفَّيه، وتحْليقُ السَّفَنْ       وقال الأََعشى:       وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةٌ       تَحُكّ الدوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ       أَي تأْكل الحجارةُ دوابرَ لها من بعد الغزو. وقال الليث: وقد يجعل من       الحديد ما يُسَفَّن به الخشبُ أَي يُحَك به حتى يلين، وقيل: السَّفَنُ جلد       الأَطومِ، وهي سمكة بحرية تُسَوَّى قوائمُ السيوف من جلدها. وسَفَنَتِ       الريحُ الترابَ تَسْفِنُه سَفْناً: جعلته دُقاقاً؛ وأَنشد:       إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّن       أَبو عبيد: السَّوافِنُ الرياح التي تَسْفِنُ وجه الأَرض كأَنها       تَمْسحه، وقال غيره: تقشره، الواحدة سافِنَة، وسَفَنَت الريح التراب عن وجه       الأَرض؛ وقال اللحياني: سَفَنَتِ الريح تَسْفُنُ سُفُوناً وسَفِنَتْ إذا       هَبَّتْ على وجه الأرض، وهي ريح سَفُونٌ إذا كانت أَبداً هابَّةً؛ وأَنشد:       مَطاعِيمُ للأَضيافِ في كلِّ شَتْوَةٍ       سَفُونِ الرِّياحِ، تَتْرُكُ الليطَ أَغْبرا       والسَّفِينَةُ: اسم، وبه سمي عبد أَو عَسِيف مُتكَهِّن كان لعلي بن أَبي       طالب، رضي الله عنه، وأَخبرني أَبو العَلاء أَنه إِنما سمي سفِينَة       لأَنه كان يحمل الحسنَ والحسين أَو متاعَهما، فشبَّه بالسَّفينة من الفُلْكِ.       وسَفَّانة: بنت       (*       قوله «وسفانة بنت إلخ» أصل السفانة اللؤلؤة كما في القاموس). حاتم       طَيِّءٍ، وبها كان يُكنى. وورد في الحديث ذكر سَفَوانَ، بفتح السين والفاء،       وادٍ من ناحية بدر بلغ إليه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في طلب كُرْزٍ       الفِهْرِي لما أَغار على سَرْحِ المدينة، وهي غزوة بدر الأُولى، والله       أَعلم.
مقاييس اللغة:
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
القاموس المحيط:
سَفَنَهُ يَسْفِنُه قَشَرَهُ، ومنه السَّفِينَةُ، لِقَشْرِها وجهَ الماء ج سَفائِنُ وسُفُنٌ وسَفِينٌ، وصانِعُها سَفَّانٌ، وحِرْفَتُه السِّفانَةُ. والسَّفَنُ، محرَّكةً جِلْدٌ أخْشَنُ، وحَجَرٌ يُنْحَتُ به ويُلَيَّنُ، أو كُلُّ ما يُنْحَتُ به الشيءُ، كالمِسْفَنِ، كمِنْبَرٍ، وقِطْعَةٌ خَشْناءُ من جِلْدِ ضَبٍّ أو سَمَكَةٍ، يُسْحَجُ بها القِدْحُ حتى تَذْهَبَ عنه آثارُ المِبْراةِ. وسَفَنَتِ الرِّيحُ، كنَصَرَ وعَلِمَ هَبَّتْ على وجهِ الأرضِ، فهي ريحٌ سَفونٌ وسافِنَةٌ ج سَوافِنُ. والسافِينُ عِرْقٌ في باطِنِ الصُّلْبِ طُولاً، مُتَّصِلٌ به نِياطُ القلبِ. والسَّفَّانَةُ، مُشَدَّدَةً اللُّؤْلُؤَةُ، وبنتُ حاتِمِ طَيِّىءٍ. وسِيفَنَّةُ، بكسر السين وفتح الفاءِ والنون المشددة طائِرٌ بمصرَ، لا يَقَعُ على شجرةٍ إلا أكَلَ جَميع وَرَقِها، ولَقَبُ إبراهيمَ بنِ الحُسَيْن ابنِ دِيزِيلَ الهَمَذانِي، لُقِّبَ به لأَنَّه إذا أتَى محدِّثاً، كتبَ جَميعَ حَديثهِ. وكشَدَّادٍ ناحِيَةٌ بين نَصِيبِينَ وجَزِيرَةِ ابنِ عُمَرَ. ونَجيبُ بنُ مَيْمُون الواسِطِي السَّفَّانِيُّ محدِّثٌ. وكأَميرٍ ع بالمَشْرق. وسَفينةُ مَوْلَى رسول اللهِ، صلى الله عليه وسلم، أو مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ، واسمهُ مِهْرانُ. وسُفيانُ في الياءِ.
تاج العروس:
( سفنه يسفنه ) سفنا ( قشره ) كما في الصحاح وقال الراغب السفن تحت ظاهر الشئ كسفن الجلد والعود وأنشد الجوهرى لامرئ القيس فجاء قفيا يسفن الارض بطنه * ترى التراب منه لاصقا كل ملصق وانما جاء متلبدا على الارض لئلا يراه الصيد فيفر منه هكذا في نسخ الصحاح ويقال المحفوظ فجاء خفيا ومثله في المفردات ( ومنه السفينة لقشرها وجه الماء ) فهى فعيلة بمعنى فاعلة نقله الجوهرى عن ابن دريد وقال غيره لانها تسفن الرمل إذا قل الماء وقيل لانها تسفن على وجه الارض أي تلزق بها ( ج سفائن وسفن ) بضمتين ( وسفين ) الاولان مقيسان والثالث اسم جنس جمعى وأهل اللغة يطلقون الجمع على ما يدل على جمع ولو لم يقتضيه القياس كأسماء الجوع واسماء الاجناس الجمعية ونحو ذلك قاله شيخنا رحمه الله قال عمرو بن كلثوم ملانا البر حتى ضاق عنا * وموج البحر نملؤه سفينا وقال المثقب العبدى * كان حد على سفين * وقال سيبويه وأما سفائن فعلى بابه وفعل داخل عليه لان فعلا مثل هذا قليل وانما شبهوه بقليب وقلب كأنهم جمعوا سفينا حين علموا ان الهاء ساقطة شبهوها بجفرة وجفار حين اجروها مجرى جمد وجماد ( وصانعها سفان وحرفته السفانة ) بالكسر وفى الصحاح والسفان صاحبها * قلت ويطلق أيضا على سائسها ( والسفن محركة جلد أخشن ) غليظ كجلود التماسيح يجعل على قوائم السيوف كما في الصحاح والتهذيب ( و ) قيل السفن ( حجر ينحت به ويلين ) وقد سفنه سفنا ( أو ) هو ( كل ما ينحت به الشئ ) وقال ابن السكيت السفن والمسفن والشفر قدوم تقشر به الاجذاع قال ذو الرمة يصف ناقة أنضاها السير تخوف السير منها تامكا قردا * كما تخوف عود النبعة السفن يعنى تنقص هكذا في نسخ الصحاح لذى الرمة وقيل لابن مقبل وأورده أبو عدنان في كتاب النبل لابن المزاحم الثمالى وقال لم أجده في شعر ذى الرمة وقال غيره هو لعبد الله بن عجلان النهدي جاهلي كما وجد بخط أبى زكريا وفى المحكم السفن الفأس العظيمة قال بعضهم لانها تسفن أي تقشر قال ابن سيده وليس عندي بقوى وأنشد الجوهرى * وأنت في كفك المبراة والسفن * يقول انك نجار وأنشد ابن برى لزهير * ضربا كنحت جذوع الاثل بالسفن * قيل وبه سميت السفينة فهى في هذا الحال فعيلة بمعنى مفعولة قال الراغب ثم تجوز به فسمى كل مركوب سفينة ( كالمسفن كمنبر ) نقله الجوهرى ( و ) قال أبو حنيفة رحمه الله تعالى السفن ( قطعة خشناء من جلد ضب أو سمكة يسحج بها القدح حتى تذهب عنه آثار المبراة ) وقيل هو جلد السمك الذى تحك به السياط والقدحان والسهام والصحاف ويكون على قائم السيف قال عدى بن زيد يصف قدحا رمه الباري فسوى درأه * غمز كفيه وتحليق السفن وقال الاعشى وفى كل عام له غزوة * تحك الدوابر حك السفن
أي تأكل الحجارة دوابرها من بعد الغزو وقيل السفن جلد الاطوام وهى سمكة بحرية تسوى قوائم السيوف من جلدها ( وسفنت الرياح ) التراب عن وجه الارض كما في الصحاح أي جعلته دقاقا وقال اللحيانى سفنت الريح ( كنصر وعلم ) سفونا ( هبت على وجه الارض فهى ريح سفون ) إذا كانت ابدا هابة ( و ) ريح ( سافنة ) كذلك نقله الجوهرى عن أبى عبيد وأنشد اللحيانى مطاعيم للاضياف في كل شتوة * سفون الرياح تترك الليط أغبرا ( ج سوافن ) قال أبو عبيد السوافن الرياح التى تسفن وجه الارض كأنها تمسحه وقال غيره تقشره الواحدة سافنة ( والسافين عرق في باطن الصلب طولا متصل به نياط القلب ) هكذا في النسخ والصواب والسافن وكأنه لغة في الصاد فسيأتي هذا الحد بعينه فيه وهو الذى يسمى الاكحل ( والسفانة بالتشديد اللؤلؤة و ) به سميت ( بنت حاتم طيئ ) وبها كان يكنى كما في الصحاح ويقال هو أجود من أبى سفانة ( وسفينة بكسر السين وفتح الفاء والنون المشددة طائر بمصر لا يقع على شجرة الا أكل جميع ورقها ) كذا رواه ابن الاثير ويقال له سيبنة بالباء أيضا كما تقدم في سبن قال الحافظ والحق انه حرف بين حرفين ( و ) أيضا ( لقب ابراهيم بن الحسين بن ديزيل الهمداني ) المحدث الحافظ ( لقب به لانه ) كان ( إذا أتى محدثا كتب جميع حديثه ) تشبيها بهذا الطائر نقله عبد الغنى عن الدار قطني روى عن آدم بن أبى اياس واسمعيل بن أبى أوس وعنه أبو حفص المستملى ( و ) سفان ( كشداد ناحية بين نصيبين وجزيرة ابن عمر ونجيب بن ميمون الواسطي ) يقال له ( السفانى محدث و ) سفين ( كأمير ع بالمشرق وسفينة مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم أو مولى أم سلمة ) أو مولى علي بن أبى طالب رضى الله عنهما ( واسمه مهران ) وقيل رومان وقيل عبس وقيل قيس وقال أبو العلاء انما سمى به لانه كان يحمل الحسن والحسين أو متاعهما فشبه بالسفينة من الفلك ( وسفيان ) بالضم ( في الياء ) لانه من سفى يسفى * ومما يستدرك عليه يقال للابل سفائن البر وهو مجاز وسفان كشداد ناحية بوادي القرى وقيل بشين معجمة نقله نصر وأسفونا بالفتح قرب المعرة وهو خراب الان وقد ذكر في أس ف * ومما يستدرك عليه اسفيذبان قرية بأصبهان واخرى بنيسابور
واسفينقان قرية بنيسابور واسفيذجان قرية بناحية الجبال من أرض ماه * ومما يستدرك عليه سفينى بلدة منها سليمن بن السواء السفينى مؤلف نزهة الرياض ونزهة القلوب المراض مجلدان برواق اليمن في الجامع الازهر ومحل العلم الانور

### Türkçe

**سفن**
**سَفَنَ - يَسْفِنُ - سَفِيْنَة**
**سَفَنَ - يَسْفِنُ** + canlı + bir şeyi (özellikle ahşap için): onu kabuk soyarak yontar: ahşabı, ondan mamuller yapmak için yontar ve kabuğunu soyar.
**سَفِيْنَة**: “فـَعيلة” vezninde: **سَفَنَ - يَسْفِنُ**’den bir defalık ism-i fâil: ve o aynı zamanda ism-i âlettir: suyun yüzeyi üzerinde yüzen ve insanları ve eşyaları taşımak için kullanılan deniz taşıtı: suyun yüzünü soyan ve yontan; yahut ahşaptan yontulmuş olan.
Ve lafız, “şeyden tabakalar şeklinde parçaların kökünden çıkarılması; yontma, kabuk soyma ve kazıma ile” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**أرَمَ - يَأْرِمُ**، **زَبَرَ - يَزْبُرُ**، **سَفَنَ - يَسْفِنُ**، **خَشَبَ - يَخْشَبُ**، **كَشَطَ - يَكْشِط**، **سَحَتَ - يَسْحَتُ**

**سفينة**
 	﴿“Derken yürüdüler; nihayet gemiye bindikleri vakit onu deldi. Dedi ki: ‘Onu, içindekileri boğmak için mi deldin? Andolsun, çok fena bir şey getirdin.’(71)”﴾ **الكهف** ﴿“Gemi ise denizde çalışan yoksullara aitti; ben onu kusurlu kılmak istedim; onların arkasında her gemiyi zorla alan bir hükümdar vardı.(79)”﴾ **الكهف** ﴿“Onu ve gemi halkını kurtardık ve onu âlemler için bir âyet kıldık.(15)”﴾ **العنكبوت**

**مختار الصحاح**
● [**سفن**] س ف ن: **السَّفِينةُ**: gemi; **السَّفَّانُ**: onun sahibi; **السَّفِينُ**: **سفينة**’nin çoğulu. İbn Düreyd dedi: **سفينة** “فعيلة”dir, “فاعلة” mânâsında; sanki o suyu **تَسْفِنُ** eder; yani onu soyar.

**الراغب**
**سفن**
- **السفن**: şeyin dış yüzünü yontma; **سفن**’in dalı ve deriyi (yontması) gibi; ve rüzgârın toprağı yerden **سفن** etmesi gibi. Şair dedi:
- 236 - “Derken gizlice geldi; göğsüyle yeri **يسفن** eder”
( Bu bir beytin yarısıdır; ikinci yarısı: “Ondan toprağın, yapışan her şeye yapışık olduğunu görürsün”
Ve o, İmru’ul-Kays’ındır: Dîvân’ında s. 138; el-Besâir 3/228; el-Mücmel 2/463; el-Fark beyne’l-Hurûfi’l-Hamse s. 446 )
Ve **السفن**, **النقض**’a benzer; (yani) **يسفن** edilene (benzer). Ve **السفن**’i, kılıcın dik duran kısmının derisine ve onunla **يسفن** edilen demire tahsis etti; ve **السفن** itibarıyla gemiye **السفينة** adı verildi. Allah Teâlâ dedi: ﴿“**أما السفينة**”﴾ [**الكهف**/79]. Sonra **السفينة** ile mecaz yapıldı; böylece her kolay binek ona benzetildi.

**ملخص اللسان**
1.    **السَّفْنُ**: kabuk soyma. **سَفَن** bir şeyi, onu **يَسْفِنه** olarak, **سَفْناً**: onun kabuğunu soydu;
2.    Ve **السَّفِينة**: gemidir; çünkü o suyun yüzünü **تَسْفِن** eder; yani onu soyar. “**فَعِيلة**”, “**فاعلة**” mânâsındadır. Ve denildi ki: su azaldığında kumu **تَسْفِنُ** ettiği için ona **سفينة** denildi. Dedi ki: **السفن**’den alınmış olabilir; o da marangozun onunla yonttuğu baltadır; bu durumda o, “**فعيلة**” olup “**مفعولة**” mânâsındadır.
3.    Ve denildi ki: gemiye **سفينة** denildi; çünkü o yerin yüzü üzerinde **تَسْفِنُ** eder; yani ona yapışır.
4. **السَّفَنُ**: büyük balta; bazıları dedi ki: çünkü o **تَسْفِنُ** eder; yani soyar.

**لسان العرب**
● - **سفن**: **السَّفْنُ**: kabuk soyma. **سَفَن** bir şeyi, onu **يَسْفِنه** olarak, **سَفْناً**: onun kabuğunu soydu; İmru’ul-Kays dedi:
      “Derken gizlice geldi; karnı yeri **يَسْفِنُ** eder,
      Ondan toprağın, yapışan her şeye yapışık olduğunu görürsün.”
      O ancak, av onu görüp ürkmesin diye, yere yapışık halde geldi. Ve **السَّفِينة**: gemidir; çünkü o suyun yüzünü **تَسْفِن** eder; yani onu soyar. “**فَعِيلة**”, “**فاعلة**” mânâsındadır. Ve denildi ki: su azaldığında kumu **تَسْفِنُ** ettiği için ona **سفينة** denildi. Dedi ki: **السفن**’den alınmış olabilir; o da marangozun onunla yonttuğu baltadır; bu durumda o, “**فعيلة**” olup “**مفعولة**” mânâsındadır. Ve denildi ki: gemiye **سفينة** denildi; çünkü o yerin yüzü üzerinde **تَسْفِنُ** eder; yani ona yapışır. İbn Düreyd dedi: **سفينة** “فعيلة”dir, “فاعلة” mânâsında; sanki o suyu **تَسْفِنُ** eder; yani onu **تَقْشِره** eder. Çoğulu: **سَفائن** ve **سُفُن** ve **سَفِين**. Amr b. Külsûm dedi:
      “Karayı doldurduk; nihayet bize dar geldi,
      Ve denizin dalgasını **سفينا** ile doldururuz.”
      (* “Ve denizin dalgası” sözü asılda böyledir; **المحكم**’de ise: “ve biz deniziz”dir.)
      el-Acçâc dedi:
      “Âl’in sürüsü niyetlendi ki ikisi olsun,
      Bir deniz; balığı ve **السَّفِينا**’yı devirir.”
      el-Müsekّkab el-Abdî dedi:
      “Sanki hevdacları **سَفِين** üzerindedir.”
      Sîbeveyh dedi: **سَفائن** ise kendi babı üzerinedir; ve **فُعُلٌ** ona dâhil olmuştur; çünkü bu misilde **فُعُلٌ** azdır. Ancak onu **قَليب** ve **قُلُب** ile benzettiler; sanki **سَفيناً**’ı, **الهاء**’nın düşmüş olduğunu bildiklerinde cem ettiler; onu **جُفرة** ve **جِفار** ile benzettiler; onu **جُمْد** ve **جِماد** yürütmesi gibi yürüttüklerinde. Ve **السَّفَّانُ**: gemilerin yapımcısı ve sevk edeni; mesleği **السِّفانة**’dir. Ve **السَّفَنُ**: büyük balta; bazıları dedi ki: çünkü o **تَسْفِنُ** eder; yani soyar. İbn Sîde dedi: bence güçlü değildir. İbnü’s-Sikkît: **السَّفَن** ve **المِسْفَن** ve **الشَّفْرُ** da: gövdelerin kabuğunu soymakla kabuk soyulan **قَدوم**’dur. Zü’r-Rumme, yürüyüşün zayıflattığı bir dişi deveyi vasfederek dedi:
      “Yürüyüş, ondan dolgun ve sert olanı eksiltti,
      Nitekim **السَّفَنُ**, neb‘a dalını eksiltir.”
      (* “**تخوف السير** …” sözü: **الصحاح**’ta “**الرحل**” yürüyüş yerine; ve “**ظهر**” dal yerine. es-Sağânî dedi: el-Ezherî onu İbn Mukbil’e nispet etti; ve **الأغاني** sahibi, Hammâd er-Râviye tercümesinde onun İbn Muzâhim es-Semâlî’ye ait olduğunu zikretti.)
      Yani: eksiltti. el-Cevherî: **السَّفَنُ**, şeyin onunla yontulduğu şeydir; **المِسْفَن** de onun gibidir. Ve dedi:
      “Ve senin elinde **المِبْراةُ** ve **السَّفَنُ** var.”
      Yani: sen marangozsun. İbn Berrî, Züheyr’den rivayet etti:
      “Vuruşla; tıpkı **السَّفَنِ** ile ılgın gövdelerini yontman gibi.”
      Ve **السَّفَنُ**: timsah derileri gibi kaba, kalın bir deridir; kılıçların dik duran kısımları üzerinde olur. Ve denildi ki: o, onunla yontulan ve yumuşatılan bir taştır; onu **سَفَنَهُ**’yi **سَفْناً** ve **سَفَّنَهُ** yaptı. Ebû Hanîfe dedi: **السَّفَنُ**, kertenkele derisinden yahut balık derisinden kaba bir parçadır; **القِدْح** onunla sürtülür; ta ki **المِبراة** izleri ondan gitsin. Ve denildi ki: **السَّفَنُ**, kamçıların, **القِدْحان**’ın, okların ve tabakların onunla ovulduğu balık derisidir; ve kılıcın dik duran kısmı üzerinde olur. Adiyy b. Zeyd, bir **قِدْح**’ı vasfederek dedi:
      “Onu yontan onardı; onun itmesini düzeltti:
      İki elinin sıkması ve **السَّفَنْ**’in yuvarlatması.”
      el-A‘şâ dedi:
      “Ve her yıl onun bir seferi vardır;
      **السَّفَنْ**’in ovması gibi art ayakları ovar.”
      Yani: seferden sonra taşlar, onların art ayaklarını yer. el-Leys dedi: ve demirden, ahşabın onunla **يُسَفَّن** edildiği şey yapılır; yani onunla ovulur, ta ki yumuşasın. Ve denildi ki: **السَّفَنُ**, **الأَطوم** derisidir; o, deniz balığıdır; kılıçların dik duran kısımları onun derisinden düzeltilir. Ve rüzgâr toprağı **سَفَنَتْ**; onu **تَسْفِنُ** olarak, **سَفْناً**: onu ufak ufak yaptı. Ve şu beyit okundu:
      “Rüzgârların **السُّفَّن** olanları (olduğu zaman)”
      Ebû Ubeyd: **السَّوافِنُ**, yerin yüzünü **تَسْفِنُ** eden rüzgârlardır; sanki onu siler. Başkası dedi: onu soyar. Tekili: **سافِنَة**. Ve rüzgâr, toprağı yerin yüzünden **سَفَنَتْ**. el-Lihyânî dedi: rüzgâr **سَفَنَتْ**; **تَسْفُنُ** olarak, **سُفُوناً**; ve **سَفِنَتْ**: yerin yüzü üzerinde estiği zaman. Ve o, ebediyen esen olduğu zaman **سَفُونٌ** bir rüzgârdır. Ve şu beyit okundu:
      “Her kışta misafirlere yedirenlerdir,
      **سَفُونِ الرِّياحِ**; **الليط**’ı tozlu bırakır.”
      Ve **السَّفِينَةُ**: bir isimdir; ve onunla, Ali b. Ebî Tâlib’e ait, kâhinlik iddiasında bulunan bir köle yahut ücretli işçi adlandırıldı. Ebû’l-Alâ bana haber verdi ki: o ancak **سفِينَة** diye adlandırıldı; çünkü Hasan’ı ve Hüseyin’i yahut onların eşyasını taşırdı; böylece gemiden olan **السَّفينة**’ye benzetildi. Ve **سَفَّانة**: Hâtim Tayyi’nin kızı; ve onunla künyelenirdi. Hadiste **سَفَوانَ** zikri geldi; **السين** ve **الفاء**’nın fethiyle: Bedir tarafında bir vadidir; Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, Medine’nin otlağına baskın yapan Kürz el-Fihrî’yi talep için ona ulaştı; o, Bedir’in birinci gazvesidir; Allah daha iyi bilir.

**مقاييس اللغة:**
(**سفن**) **السين** ve **الفاء** ve **النون**, tek bir asıldır; şeyin yüzünden şeyi uzaklaştırmaya delâlet eder; kabuk soyma gibi. İbn Düreyd dedi: **السفينة** “فعيلة”dir, “فاعلة” mânâsında; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu **تقشِره** eder. Ve **السَّفّان**: geminin denizcisi. Bâbın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuk soymadır. Denilir: **سَفَنْتُ** dalı, onu **أسفِنُه** olarak, **سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
“Derken gizlice geldi; karnı yeri **يسفِنُ** eder *** Ondan toprağın, yapışık olmayan (şeye) yapışık olduğunu görürsün.”
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. el-A‘şâ dedi:
“Ve her yıl onun bir seferi vardır *** **السَّفَنْ**’in ovması gibi art ayakları ovar.”
Ve rüzgâr, toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

**القاموس المحيط:**
**سَفَنَهُ** onu **يَسْفِنُه**: onun kabuğunu soydu; ve ondan **السَّفِينَةُ** (gelir); suyun yüzünü soymasından dolayı. Çoğulu: **سَفائِنُ** ve **سُفُنٌ** ve **سَفِينٌ**. Onun yapımcısı: **سَفَّانٌ**; mesleği: **السِّفانَةُ**. Ve **السَّفَنُ**, harekeli olarak: kaba bir deri; ve onunla yontulan ve yumuşatılan bir taş; yahut **المِسْفَنِ** gibi, şeyin onunla yontulduğu her şey; **مِنْبَر** gibi. Ve kertenkele derisinden yahut balık derisinden kaba bir parça: **القِدْح** onunla sürtülür; ta ki **المِبراة** izleri ondan gitsin. Ve rüzgâr **سَفَنَتْ**; **نَصَرَ** ve **عَلِمَ** gibi: yerin yüzü üzerinde esti; o halde o, **سَفونٌ** ve **سافِنَةٌ** bir rüzgârdır; çoğulu: **سَوافِنُ**. Ve **السافِينُ**: belin iç tarafında boyuna bir damardır; kalbin bağı ona bitişiktir. Ve **السَّفَّانَةُ**, şeddeli olarak: inci; ve Hâtim Tayyi’nin kızı. Ve **سِيفَنَّةُ**, **السين**’in kesri, **الفاء**’nın fethi ve **النون**’un şeddelenmesiyle: Mısır’da bir kuş; bir ağaca konmaz ki onun bütün yapraklarını yemesin. Ve Hemazânî İbrâhîm b. el-Hüseyn b. Dîzîl’in lakabıdır; ona bu lakap verildi; çünkü bir muhaddise geldiğinde onun bütün hadisini yazardı. Ve **شَدَّاد** gibi: Nasîbîn ile Cezîretü İbn Ömer arasında bir bölge. Ve Necîb b. Meymûn el-Vâsıtî **السَّفَّانِيُّ**: bir muhaddistir. Ve **أَمير** gibi: doğuda bir yer. Ve **سَفينةُ**: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, mevlâsı; yahut Ümmü Seleme’nin mevlâsı; adı **مِهْرانُ**’dır. Ve **سُفيانُ**: **الياء**’da.

**تاج العروس:**
(**سفنه يسفنه**) onu **سفنا**: kabuğunu soydu; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Râgıb dedi: **السفن**, şeyin dışının altını (yontmaktır); derinin ve dalın **سفن** edilmesi gibi. el-Cevherî, İmru’ul-Kays’tan şu beyti şâhid getirdi:
“Derken gizlice geldi; karnı yeri **يسفن** eder * Ondan toprağın, yapışan her şeye yapışık olduğunu görürsün.”
O ancak, av onu görüp kaçmasın diye, yere yapışık halde geldi. Bu, **الصحاح** nüshalarında böyledir; ve denilir ki: mahfuz olan “**فجاء خفيا**”dır; ve onun benzeri **المفردات**’tadır.
(Ve ondan: **السفينة**; suyun yüzünü soymasından dolayı.) O, “**فعيلة**” olup “**فاعلة**” mânâsındadır; el-Cevherî bunu İbn Düreyd’den nakletti. Başkası dedi: su azaldığında kumu **تسفن** ettiği için; ve denildi ki: yerin yüzü üzerinde **تسفن** ettiği için; yani ona yapışır.
(Çoğul: **سفائن** ve **سفن**) iki **ضمة** ile; (ve **سفين**). İlk ikisi kıyasîdir; üçüncüsü cem‘î cins ismidir. Dil ehli, kıyas gerektirmese bile, cem‘e delâlet eden şeye “cem‘” adını verir; açlık adları ve cem‘î cins adları ve benzerleri gibi. Bunu şeyhimiz, رحمه الله, söyledi. Amr b. Külsûm dedi:
“Karayı doldurduk; nihayet bize dar geldi * Ve denizin dalgasını **سفينا** ile doldururuz.”
Ve el-Müsekّkab el-Abdî dedi:
“sanki … **سفين** üzerindedir.”
Ve Sîbeveyh dedi: **سفائن** ise kendi babı üzerinedir; ve **فعل** ona dâhil olmuştur; çünkü bu misilde **فعلا** azdır. Ancak onu **قليب** ve **قلب** ile benzettiler; sanki **سفينا**’yı, **الهاء**’nın düşmüş olduğunu bildiklerinde cem ettiler; onu **جفرة** ve **جفار** ile benzettiler; onu **جمد** ve **جماد** yürütmesi gibi yürüttüklerinde.
(Ve onun yapımcısı **سفان**; mesleği **السفانة**’dir) kesre ile. **الصحاح**’ta: **السفان** onun sahibidir. Dedim ki: onun sevk edeni için de kullanılır.
(Ve **السفن**, harekeli olarak, kaba bir deridir) kalın; timsah derileri gibi; kılıçların dik duran kısımları üzerine konur; **الصحاح** ve **التهذيب**’te olduğu gibi. (Ve) denildi ki: **السفن**, (onunla yontulan ve yumuşatılan) bir taştır; onu **سفنه**’yi **سفنا** yaptı. (Yahut) o, (şeyin onunla yontulduğu her şeydir). İbnü’s-Sikkît dedi: **السفن** ve **المسفن** ve **الشفر**: gövdelerin kabuğunu soymakla kabuk soyulan **قدوم**’dur. Zü’r-Rumme, yürüyüşün zayıflattığı bir dişi deveyi vasfederek dedi:
“Yürüyüş, ondan dolgun ve sert olanı eksiltti * Nitekim **السفن**, neb‘a dalını eksiltir.”
Yani: eksiltti. Bu, **الصحاح** nüshalarında Zü’r-Rumme’nindir; ve denildi ki: İbn Mukbil’indir. Ebû Adnân onu, İbn Muzâhim es-Semâlî’nin **النبل** kitabında getirdi ve dedi: Zü’r-Rumme’nin şiirinde onu bulmadım. Başkası dedi: o, câhiliye şairi Abdullah b. Aclân en-Nehdî’nindir; Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla bulunduğu gibi. Ve **المحكم**’de: **السفن** büyük baltadır. Bazıları dedi: çünkü o **تسفن** eder; yani soyar. İbn Sîde dedi: bence güçlü değildir. el-Cevherî şu beyti şâhid getirdi:
“Ve senin elinde **المبراة** ve **السفن** var.”
Yani: sen marangozsun. İbn Berrî, Züheyr’den şu beyti rivayet etti:
“Vuruşla; tıpkı **السفن** ile ılgın gövdelerini yontman gibi.”
Denildi ki: bununla gemiye **السفينة** adı verildi; bu durumda o, “**فعيلة**” olup “**مفعولة**” mânâsındadır. Râgıb dedi: sonra onunla mecaz yapıldı; böylece her binek **سفينة** diye adlandırıldı.
(**كالمسفن كمنبر**) el-Cevherî nakletti.
Ve Ebû Hanîfe, رحمه الله تعالى, dedi: **السفن**, (kertenkele derisinden yahut balık derisinden kaba bir parçadır; **القدح** onunla sürtülür; ta ki **المبراة** izleri ondan gitsin). Ve denildi ki: o, balık derisidir; kamçıların, **القدحان**’ın, okların ve tabakların onunla ovulduğu; ve kılıcın dik duran kısmı üzerinde olur. Adiyy b. Zeyd, bir **قدح**’ı vasfederek dedi:
“Onu yontan onardı; onun itmesini düzeltti * İki elinin sıkması ve **السفن**’in yuvarlatması.”
Ve el-A‘şâ dedi:
“Ve her yıl onun bir seferi vardır * **السفن**’in ovması gibi art ayakları ovar.”
Yani: seferden sonra taşlar onların art ayaklarını yer. Ve denildi ki: **السفن**, **الاطوام** derisidir; o, deniz balığıdır; kılıçların dik duran kısımları onun derisinden düzeltilir.
(Ve rüzgârlar **سفنت** etti) toprağı yerin yüzünden; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yani onu ufak ufak yaptı. el-Lihyânî dedi: rüzgâr **سفنت**; (**كنصر وعلم**) **سفونا**: yerin yüzü üzerinde esti; o halde o, (daima esen olduğu zaman) **سفون** bir rüzgârdır. (Ve) **سافنة** bir rüzgâr: yine böyledir; el-Cevherî bunu Ebû Ubeyd’den nakletti. el-Lihyânî şu beyti okudu:
“Her kışta misafirlere yedirenlerdir * **سفون الرياح**; **الليط**’ı tozlu bırakır.”
(Çoğul: **سوافن**). Ebû Ubeyd dedi: **السوافن**, yerin yüzünü **تسفن** eden rüzgârlardır; sanki onu siler. Başkası dedi: onu soyar. Tekili: **سافنة**.
(Ve **السافين**: belin iç tarafında boyuna bir damardır; kalbin bağı ona bitişiktir.) Bu, nüshalarda böyledir; doğrusu **السافن**’dir; sanki **الصاد**’da bir lehçedir; yakında bu sınır onun içinde aynen gelecektir; ve o, **الاكحل** diye adlandırılandır.
(Ve **السفانة**, şeddeli olarak: inci; ve) onunla adlandırıldı (Hâtim Tayyi’nin kızı); ve onunla künyelenirdi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denilir ki: o, Ebû **سفانة**’dan daha cömerttir.
(Ve **سفينة**, **السين**’in kesri, **الفاء**’nın fethi ve **النون**’un şeddelenmesiyle: Mısır’da bir kuş; bir ağaca konmaz ki onun bütün yapraklarını yemesin.) İbnü’l-Esîr böyle rivayet etti. Ve denilir ki: **سيبنة**; **الباء** ile de; daha önce **سبن**’de geçtiği gibi. Hâfız dedi: hak, iki harf arasında bir harftir.
(Ve) ayrıca (Hemazânî İbrâhîm b. el-Hüseyn b. Dîzîl’in lakabı) muhaddis hâfız. (Ona bu lakap verildi; çünkü) bir muhaddise geldiğinde (onun bütün hadisini yazardı); bu kuşa benzetme olarak. Abdülganî bunu Dârakutnî’den nakletti: Âdem b. Ebî İyâs’tan ve İsmâîl b. Ebî Evs’ten rivayet etti; ondan da Ebû Hafs el-Müstemlî rivayet etti.
(Ve **سفان**, **شَدَّاد** gibi: Nasîbîn ile Cezîretü İbn Ömer arasında bir bölge; ve Necîb b. Meymûn el-Vâsıtî) ona ( **السفانى** denilir): bir muhaddistir. (Ve) **سفين** (**أمير** gibi): doğuda bir yer. Ve **سفينة**: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلم, mevlâsı; yahut Ümmü Seleme’nin mevlâsı; yahut Ali b. Ebî Tâlib’in mevlâsı, رضى الله عنهما. (Adı **مهران**’dır.) Ve denildi ki: **رومان**; ve denildi ki: **عبس**; ve denildi ki: **قيس**. Ebû’l-Alâ dedi: o ancak bununla adlandırıldı; çünkü Hasan’ı ve Hüseyin’i yahut onların eşyasını taşırdı; böylece gemiden olan **السفينة**’ye benzetildi.
(Ve **سفيان**) **ضم** ile ( **الياء**’da): çünkü o **سفى يسفى**’dendir.
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: develere “**سفائن البر**” denilir; bu mecazdır. Ve **سفان**, **شَدَّاد** gibi: Vâdî’l-Kurâ’da bir bölgedir; ve denildi ki: **شين** mu‘ceme ile; Nasr bunu nakletti. Ve **أسفونا** fetha ile: Ma‘arra yakınında; o şimdi haraptır; ve **أس ف**’te zikredilmiştir.
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اسفيذبان**: İsfahân’da bir köy; ve Nîsâbûr’da bir diğeri.
Ve **واسفينقان**: Nîsâbûr’da bir köy; ve **اسفيذجان**: Cibâl tarafında, Mâh toprağından bir köy.
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **سفينى**: bir belde; ondan Süleymân b. es-Sevvâ’ **السفينى**; **نزهة الرياض** ve **نزهة القلوب المراض**’ın müellifi; iki cilt; el-Ezher Câmii’nde Yemen revakında; ve ilmin yeri şimdi daha nurludur.
