# سفن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سفن

السَّفْنُ: القَشْر. سَفَن الشيءَ يَسْفِنه سَفْناً: قشره؛ قال امرؤُ القيس:
فجاءَ خَفِيَّاً يَسْفِنُ الأَرضَ بَطْنُه،
تَرى التُّرْبَ منه لاصقاً كلَّ مَلْصَق.
وإنما جاء متلبداً
على الأَرض لئلا يراه الصيد فينفر منه. والسَّفِينة: الفُلْك لأَنها تَسْفِن وجه الماء أَي تقشره، فَعِيلة بمعنى فاعلة، وقيل لها سفينة لأَنها تَسْفِنُ الرمل إذا قَلَّ الماء، قال: ويكون مأْخوذاً من السفن، وهو الفأْس التي يَنْحَت بها النجارُ، فهي في هذه الحال فعيلة بمعنى مفعولة، وقيل: سميت السفينة سفينة لأَنها تَسْفِنُ على وجه الأَرض أَي تَلزَق بها، قال ابن دريد: سفينة فعيلة بمعنى فاعلة كأَنها تَسْفِنُ الماء أَي تَقْشِره، والجمع سَفائن وسُفُن وسَفِين؛ قال عمرو ابن كلثوم:
مَلأْنا البَرَّ حتى ضاقَ عَنَّا،
ومَوْجُ البحر نَمْلَؤُه سَفينا
(* قوله «وموج البحر» كذا بالأصل، والذي في المحكم: ونحن البحر). وقال العجاج:
وهَمَّ رَعْلُ الآلِ أَن يكونا
بحْراً يَكُبُّ الحُوتَ والسَّفِينا
وقال المَثقَّب العَبْدي:
كأَنَّ حُدوجَهُنَّ على سَفِين.
سيبويه: أَما سَفائن فعلى بابه، وفُعُلٌ داخل عليه لأَن فُعُلاً في مثل هذا قليل، وإِنما شبهوه بِقَليب وقُلُب كأَنهم جمعوا سَفيناً حين علموا أَن الهاء ساقطة، شبهوها بجُفرةٍ وجِفارٍ حين أَجرَوْها مُجرى جُمْد وجِماد. والسَّفَّانُ: صانع السُّفن وسائسها، وحِرْفَته السِّفانة. والسَّفَنُ: الفأْس العظيمة؛ قال بعضهم: لأَنها تَسْفِنُ أَي تَقْشر، قال ابن سيده: وليس عندي بقويّ. ابن السكيت: السَّفَن والمِسْفَن والشَّفْرُ أَيضاً قَدوم تُقْشر به الأَجذاع؛ وقال ذو الرمة يصف ناقة أَنضاها السير: تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامكاً قَرِداً،
كما تَخَوَّفَ عُودَ النَّبْعةِ السَّفَنُ
(* قوله «تخوف السير إلخ» الذي في الصحاح: الرحل بدل السير، وظهر بدل عود. قال الصاغاني: وعزاه الأزهري لابن مقبل وهو لعبد الله بن عجلان النهدي، وذكر صاحب الأغاني في ترجمة حماد الراوية أَنه لابن مزاحم الثمالي). يعني تَنقَّص. الجوهري: السَّفَنُ ما يُنْحَت به الشيء، والمِسْفَن مثله؛ وقال:
وأَنتَ في كَفِّكَ المِبْراةُ والسَّفَنُ
يقول: إِنك نجَّار؛ وأَنشد ابن بري لزهير:
ضَرْباً كنَحتِ جُذوعِ الأَثْلِ بالسَّفَنِ
والسَّفَنُ: جِلدٌ أَخشَن غليظ كجلود التماسيح يكون على قوائم السيوف، وقيل: هو حجَرٌ يُنْحَت به ويُليَّن، وقد سَفَنَه سَفْناً وسَفَّنَه. وقال أَبو حنيفة: السَّفَنُ قطعة خشناء من جلد ضَبٍّ أَو جلد سمكة يُسْحَج بها القِدْح حتى تذهب عنه آثار المِبراة، وقيل: السَّفَنُ جلد السمك الذي تُحَكُّ به السِّياط والقِدْحان والسِّهام والصِّحافُ، ويكون على قائم السيف؛ وقال عديّ بن زيد يصف قِدْحاً:
رَمَّه البارِي، فَسوَّى دَرْأَه
غَمْزُ كَفَّيه، وتحْليقُ السَّفَنْ
وقال الأََعشى:
وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةٌ
تَحُكّ الدوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ
أَي تأْكل الحجارةُ دوابرَ لها من بعد الغزو. وقال الليث: وقد يجعل من الحديد ما يُسَفَّن به الخشبُ أَي يُحَك به حتى يلين، وقيل: السَّفَنُ جلد الأَطومِ، وهي سمكة بحرية تُسَوَّى قوائمُ السيوف من جلدها. وسَفَنَتِ الريحُ الترابَ تَسْفِنُه سَفْناً: جعلته دُقاقاً؛ وأَنشد: إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّن
أَبو عبيد: السَّوافِنُ الرياح التي تَسْفِنُ وجه الأَرض كأَنها تَمْسحه، وقال غيره: تقشره، الواحدة سافِنَة، وسَفَنَت الريح التراب عن وجه الأَرض؛ وقال اللحياني: سَفَنَتِ الريح تَسْفُنُ سُفُوناً وسَفِنَتْ إذا هَبَّتْ على وجه الأرض، وهي ريح سَفُونٌ إذا كانت أَبداً هابَّةً؛ وأَنشد: مَطاعِيمُ للأَضيافِ في كلِّ شَتْوَةٍ
سَفُونِ الرِّياحِ، تَتْرُكُ الليطَ أَغْبرا
والسَّفِينَةُ: اسم، وبه سمي عبد أَو عَسِيف مُتكَهِّن كان لعلي بن أَبي طالب، رضي الله عنه، وأَخبرني أَبو العَلاء أَنه إِنما سمي سفِينَة لأَنه كان يحمل الحسنَ والحسين أَو متاعَهما، فشبَّه بالسَّفينة من الفُلْكِ. وسَفَّانة: بنت
(*
قوله «وسفانة بنت إلخ» أصل السفانة اللؤلؤة كما في القاموس). حاتم طَيِّءٍ، وبها كان يُكنى. وورد في الحديث ذكر سَفَوانَ، بفتح السين والفاء، وادٍ من ناحية بدر بلغ إليه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في طلب كُرْزٍ الفِهْرِي لما أَغار على سَرْحِ المدينة، وهي غزوة بدر الأُولى، والله أَعلم.

### Türkçe

**السَّفْنُ**: soyma. **سَفَن الشيءَ يَسْفِنه سَفْناً**: onu soydu; dedi ki
İmruü’l-Kays:
Gizlice geldi, karnı yeri **يَسْفِنُ**,
Ondan toprağı her yapışana yapışmış görürsün.
Ancak yere yapışık gelmiştir
ki av onu görmesin de ondan ürkmesin. **والسَّفِينة**: gemi; çünkü o
suyun yüzünü **تَسْفِن** eder, yani onu soyar; **فَعِيلة** “**فاعلة**” mânâsında; ve ona gemi denildi, çünkü o
su azaldığında kumu **تَسْفِنُ** eder; dedi ki: ve **السفن**’den alınmış olur, o da
marangozun onunla yonttuğu balta olup; bu hâlde o **فعيلة** “**مفعولة**” mânâsındadır; ve denildi:
gemiye gemi denildi, çünkü o yerin yüzü üzerinde **تَسْفِنُ** eder, yani ona yapışır; dedi ki
İbn Düreyd: **سفينة** **فعيلة** “**فاعلة**” mânâsındadır; sanki o suyu **تَسْفِنُ** eder, yani onu soyar,
çoğulu **سَفائن** ve **سُفُن** ve **سَفِين**’dir; dedi ki Amr b. Külsûm:
Karayı doldurduk, ta ki bize dar geldi,
Denizin dalgasını da gemilerle doldururuz
(* Onun sözü “**وموج البحر**” asılda böyledir; **المحكم**’de olan: “**ونحن البحر**”). Ve dedi
el-Accec:
Âlinin sürüsü niyetlendi ki ikisi olsun
Bir deniz; balığı ve gemiyi devirir
Ve dedi el-Müsekḳab el-Abdî:
Sanki hevdacları gemiler üzerindedir.
Sîbeveyh: **سَفائن** ise kendi babı üzerinedir; ve **فُعُلٌ** ona dâhil olmuştur; çünkü **فُعُلٌ** bunun gibi
bu yerde azdır; ancak onu **قَليب** ve **قُلُب** ile benzettiler; sanki onlar **سَفيناً**’ı cem ettiler, ne vakit bildiler ki
**الهاء** düşüktür; onu **جُفرةٍ** ve **جِفارٍ** ile benzettiler, ne vakit onu **جُمْد**
ve **جِماد** yürütmesi gibi yürüttüler. **والسَّفَّانُ**: gemilerin yapıcısı ve sevk edicisi; mesleği **السِّفانة**’dir.
**والسَّفَنُ**: büyük balta; dedi ki bazısı: çünkü o **تَسْفِنُ** eder, yani soyar; dedi İbn Sîde:
bana göre kuvvetli değildir. İbnü’s-Sikkît: **السَّفَن** ve **المِسْفَن** ve **الشَّفْرُ** dahi
kütüklerin onunla soyulduğu **قَدوم**’dur; ve dedi Zü’r-Rumme, yürüyüşün zayıflattığı bir dişi deveyi vasfederken:
Yürüyüş ondan dolgun, sert olanı eksiltti,
nasıl ki **السَّفَنُ** **عُودَ النَّبْعةِ**’yi eksiltir
(* Onun sözü “**تخوف السير إلخ**”: **الصحاح**’ta olan: **الرحل** yürüyüş yerine, ve **ظهر** kütük yerine. es-Sağânî dedi: el-Ezherî onu İbn Mukbil’e nisbet etti; o da Abdullah b. Aclân en-Nehdî’nindir; ve **الأغاني** sahibi Hammâd er-Râviye tercümesinde onun İbn Muzâhim es-Semâlî’ye ait olduğunu zikretti).
Yani: eksiltti. el-Cevherî: **السَّفَنُ** şeyin onunla yontulduğu şeydir; **المِسْفَن** de onun gibidir;
ve dedi:
Senin elinde **المِبْراةُ** ve **السَّفَنُ** var
der ki: sen marangozsun; ve İbn Berrî, Züheyr’den rivayet etti:
**السَّفَنِ** ile ılgın kütüklerini yontar gibi bir vuruşla
**والسَّفَنُ**: timsah derileri gibi kaba, kalın bir deri; kılıçların kabzaları üzerinde olur;
ve denildi: o, onunla yontulan ve yumuşatılan bir taştır; onu **سَفَنَه سَفْناً** ve **سَفَّنَه**. Ve dedi
Ebû Hanîfe: **السَّفَنُ** kertenkele derisinden yahut balık derisinden kaba bir parçadır; onunla
ok şaftı sürtülür, ta ki ondan **المِبراة**’nin izleri gitsin; ve denildi: **السَّفَنُ** balık derisidir ki
onunla kamçılar, ok şaftları, oklar ve tabaklar ovulur; ve kılıcın kabzası üzerinde olur; ve dedi Adiyy b. Zeyd bir ok şaftını vasfederken:
Onu yontucu onardı; sonra onun itmesini düzeltti;
iki elinin sıkması ve **السَّفَنْ**’in yuvarlatması
Ve dedi el-A‘şâ:
Ve her yıl onun bir akını vardır,
hayvanların kuyruk diplerini **السَّفَنْ**’in oyması gibi oyar
Yani: akından sonra taşlar onların kuyruk diplerini yer. Ve dedi el-Leys: ve demirden
ağacın onunla **يُسَفَّن** edildiği şey yapılır; yani onunla ovulur, ta ki yumuşasın; ve denildi: **السَّفَنُ** **الأَطومِ** derisidir;
o, deniz balığıdır; kılıçların kabzaları onun derisinden düzeltilir. **وسَفَنَتِ
الريحُ الترابَ تَسْفِنُه سَفْناً**: onu incecik yaptı; ve rivayet etti:
Rüzgârların **السُّفَّن** olanları ovup aşındırdığında
Ebû Ubeyd: **السَّوافِنُ** yeryüzünün yüzünü **تَسْفِنُ** eden rüzgârlardır; sanki onu
siler; başkası dedi: onu soyar; teki **سافِنَة**’dir; ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سَفَنَت** etti; ve dedi el-Lihyânî: rüzgâr **سَفَنَت** eder, **تَسْفُنُ سُفُوناً**; ve **سَفِنَتْ**: yerin yüzü üzerinde estiğinde; ve o, rüzgâr daima esen ise **سَفُونٌ** rüzgârdır; ve rivayet etti:
Her kışta misafirlere yediriciler,
**سَفُونِ الرِّياحِ**; çamuru tozlu bırakır
**والسَّفِينَةُ**: bir isimdir; onunla Ali b. Ebî Tâlib’in, Allah ondan razı olsun, bir kölesi yahut kâhini andırır bir **عَسِيف**’i adlandırdı; ve bana Ebû’l-Alâ haber verdi ki o ancak **سفِينَة** diye adlandırıldı
çünkü o Hasan’ı ve Hüseyin’i yahut eşyalarını taşırdı; böylece gemiye, **الفُلْك**’ten olan gemiye benzetildi.
**وسَفَّانة**: kızı
(*
Onun sözü “**وسفانة بنت إلخ**”: **السفانة**’nın aslı, **القاموس**’ta olduğu üzere, inci’dir). Hâtim
Tayy; ve onunla künyelenirdi. Hadiste **سَفَوانَ**’ın zikri geldi; **السين** ve **الفاء**’nın fethiyle;
Bedir tarafında bir vadidir; Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, Medine’nin otlağına baskın yapan Kürz el-Fihrî’yi talep ederken ona ulaştı; o, Bedir’in birinci gazvesidir; Allah
daha iyi bilir.
