# سفه (س-ف-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

- Harfler: س - ف - ه
- Kur'an'da: 11 geçiş · 10 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السُّفَهَاءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D9%91%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8F.md) | الْفُعَلَاءُ | Akılsızlar | 4 | 3 | [2:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:13.md) |
| [السُّفَهَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D9%91%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | الْفُعَلَاءَ | Akılsızlar | 1 | 1 | [4:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/4:5.md) |
| [سَفَاهَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعَالَةٌ | Düşüncesizlik | 1 | 1 | [7:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/7:67.md) |
| [سَفَاهَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعَالَةٍ | Düşüncesizlik | 1 | 1 | [7:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/7:66.md) |
| [سَفَهًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Düşüncesizlik | 1 | 1 | [6:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/6:140.md) |
| [سَفِهَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%87%D9%8E.md) | فَعِلَ | Düşüncesizlik etti | 1 | 1 | [2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:130.md) |
| [سَفِيهًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Akılsız | 1 | 1 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:282.md) |
| [سَفِيهُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِيلُنَا | Bizim akılsızımız | 1 | 1 | [72:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/72:4.md) |

## Mücavir kökler — 88 mücavir (115 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 16 · Hayvanların ön ayaklarına denir
2. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · İnanç
3. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
4. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
5. [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Körleşmiş bıçaktır
6. [شطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Saf, dizilmek demektir
7. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Veli arka demektir
8. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Rical ayak demektir
9. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sıvının zıddı katı demektir
10. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
11. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
12. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
13. [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Recef dalgalı deniz demektir
14. [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
15. [رغب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%BA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel yığıntısı alüvyonlu topraktır
16. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
17. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Üzüm demektir
18. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
19. [أبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
20. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük
21. [وقت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
22. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
23. [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Güneşin doğduğu yerdir
24. [صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Seçip ayırdı
25. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
26. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Dağın sivri noktası demektir
27. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yırtıcı hayvan demektir
28. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
29. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
30. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Şey
32. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kanat demektir
33. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
34. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
35. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
36. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
37. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yol
38. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katlanmış deri demektir
39. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İcl havuz demektir
40. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
41. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
42. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
43. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Önce
44. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
45. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
46. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
47. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İbrahim
48. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ad verilen
49. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
50. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
51. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
52. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
53. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
54. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
55. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
56. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
57. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
58. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
59. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
60. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%87/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md), [حمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%82.md), [طيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4.md), [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel hafiflik, gevşek dokuma, kontrolsüz dalgalanma ve kararsız çırpınış |
| Çekirdek Özet 2 | Aklın ve iradenin ağırlığını yitirerek nefsin anlık heveslerine kapılması, basiretsizlik |
| Çekirdek Özet 3 | Değerleri koruyamama, varlığı ve hukuki-mali dengeyi saçıp savurarak heba etme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel engellilik veya delilik sanarak ahlaki ve mali sorumluluk boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya yönelme, alçalma, dökülme, incelme ve tabana doğru dağılma; nitekim [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) tabana inmeyi, [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) suyun veya kanın dökülmesini, [سفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%83.md) akıtmayı, [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) örtünün sıyrılıp açılmasını, [سفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B9.md) çekip yere çalmayı ifade eder | ه | Alçalma ve dökülme hareketine gevşeklik, hafiflik ve içsel bir boşluk ekleyerek tutarsız bir dalgalanma ve akli-ahlaki hafiflik boyutu kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma ve direnç noktası oluşturma işlevi |
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurum, nefes ve sınırın aralanması |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, açığa vurma, hafifleme ve nefes verme |
| سفه | Diken, ağız ve kollarını kaldırmış insan | Destek ve dayanağın ağızdan veya sınırdan çözülerek dışa savrulması, yapının ciddiyetini yitirip hafifleyerek dağılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dokumanın gevşek ve delikli olması, devenin yularının kontrolsüzce sağa sola savrulup çırpınması veya rüzgârın yön değiştirerek sertçe dalgalanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rumme bir beytinde deve yularının gevşek ve savruk hareketini ifade etmek için kökü şu şekilde kullanmıştır: سَفيهٍ جَديلُها / Ayrıca rüzgârın dalları hafifçe ve kararsızca sarsmasını تَسَفَّهَت الريحُ olarak nitelemiştir |
| Erken Arapça kullanım | Şuteym b. Huveylid bir beytinde kabilenin akılsızca ve fevri hareket etmesini تسافهت عدي ifadesiyle hilm zıddı olarak zikretmiştir; ayrıca testiden sürekli ve ölçüsüzce su içip doymama haline de bu kökten türeyen fiillerle yer verilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سفه kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arap yarımadası havzasında özelleşmiş semantik bir gelişime işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kök, doğrudan aynı kök harfleriyle birincil bir kelime olarak yaygın biçimde temsil edilmez; ancak ikili سف kök ailesi İbranicede s-p-h / s-p-k ekseninde dökülme, saçılma, katılarak eklenme veya boşalma anlamlarıyla mevcuttur. Arapçada kökün sonundaki ه sesi, birincil kök katmanındaki akışkan ve aşağı doğru inen hareketi (سف), öznenin zihinsel ve ahlaki tabiatındaki hafifliğe, gevşekliğe ve ciddiyetsizliğe kaydırmıştır. Çöl yaşamının somut gerçekliğinde gevşek dokunmuş bir kumaşın sağlamlık taşımaması veya devenin başındaki dizginin gevşek kalarak kontrolsüzce savrulması, zamanla insan iradesinin ve hilminin eksikliği durumuna metaforik olarak aktarılmıştır. Bu doğrultuda kök, Arap dilinin kendi iç gelişimi içinde akıl ve ciddiyet zıddı bir sefahate dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سف ikili kökünden türeme | Dağ eteği, aşağı inme ve dökülme anlamındaki birincil kökün gevşeklik ve hafiflik bildiren harfle birleşerek zihinsel ve ahlaki hafifliğe dönüşmesi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami karşılaştırması | Kuzeybatı dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlıdır; ikili kök paralelleri süprüntü, döküntü ve saçılma ile akrabadır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفه | Anlamlı | Hafiflik ve ciddiyetsizlik | Aklın ve iradenin gevşemesi, ölçüsüzlük ve savurganlık | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [سهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%81.md) | Anlamlı | Çırpınma ve şiddetli susuzluk | Can çekişen kimsenin çırpınması veya balık pulu | Kitābü’l-ʿAyn müsta‘mel kaydıdır; Kur'an'da geçmez |
| فسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| فهس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| هسف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| هفس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفه | Merkez | Düşüncesizlik ve hafiflik | Akli ve ahlaki ağırlığı kaybetme, ölçüsüzce savurma ve ciddiyetsizlik | Maddi ve manevi değerleri zapt edememe durumu |
| [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) | Komşu | Bilgisizlik ve hamlık | Bilgi veya tecrübe eksikliğine ya da hakkı tanımamaya odaklanır | سفه kökünde bilgi eksikliğinden ziyade irade hafifliği ve kontrolsüzlük esastır |
| [حمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%82.md) | Komşu | Zihinsel kıtlık ve ahmaklık | Bozuk kavrayış ve yanlış hedefe yönelme durumudur | سفه dinamik bir savrulma ve hafiflik iken [حمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%82.md) tabiatta yerleşik akli kusurdur |
| [طيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4.md) | Komşu | Fevrilik ve havailik | Hedefinden sapma ve ani bir telaşla oraya buraya yönelme halidir | سفه sürekli bir zihni ve ameli gevşekliği de içine alır |
| [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Hafiflik | Ağırlığın zıddı olan fiziksel veya soyut noksanlıktır | سفه hafifliğin ahlaki ve hukuki açıdan kusur oluşturan formudur |
| [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Ağırbaşlılık ve sağduyu | Öfkeyi ve nefsi zapt etme, vakar ve zihinsel olgunluk | سفه kavramının Kur'an ve sözlüklerdeki tam antitezidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفه | Hafiflik, akılsızlık, dengesizlik | İradenin ve aklın zayıflayarak kontrolsüzce dağılması | Kesin |
| Latince | Levitas, stultitia, temeritas | Hafiflik, ahmaklık, düşüncesizlik | Levitas fiziksel ve ahlaki hafifliği karşılarken stultitia akli noksanlığı verir | Güçlü |
| İngilizce | Folly, foolishness, imprudence, recklessness | Düşüncesizlik, savurganlık, hafifmeşreplik | Folly ve imprudence hikmetsizlik ve ölçüsüzlüğü kapsar fakat kökün mali boyutunu tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Torheit, Unbesonnenheit, Leichtfertigkeit | Akılsızlık, düşüncesizlik, hafiflik | Leichtfertigkeit kavramı sorumluluktan uzak hafifliği çok iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Sottise, légèreté, imprudence | Budalalık, ciddiyetsizlik, tedbirsizlik | Légèreté kelimesi kökün asıl somut çekirdeği olan hafiflik yönünü doğrudan yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السُّفَهَاءُ | İman ilkelerini kavrayamayan basiretsizler | Münafıkların müminleri küçümsemesi ve kıble değişimini sorgulayanların nitelemesi (Bakara [2:13](https://lisan.digital/tr/ayet/2:13.md), Bakara [2:142](https://lisan.digital/tr/ayet/2:142.md)) |
| السُّفَهَاءُ | Mali ehliyeti ve tasarruf bilinci olmayanlar | Yetimlerin ve zayıfların mallarının korunması bağlamında hukuki ehliyetsizlik (Nisâ [4:5](https://lisan.digital/tr/ayet/4:5.md)) |
| سَفِهَ نَفْسَهُ | Öz benliğini ve varoluş gayesini heba etme | İbrahim'in tevhid milletinden yüz çeviren kimsenin durumunu açıklama (Bakara [2:130](https://lisan.digital/tr/ayet/2:130.md)) |
| سَفَاهَةٌ | Tebliğ edilen hakikati kavrayamama suçlaması | Kavminin peygambere yönelttiği akılsızlık ithamı ve peygamberin reddi (A‘râf [7:66](https://lisan.digital/tr/ayet/7:66.md), A‘râf [7:67](https://lisan.digital/tr/ayet/7:67.md)) |
| سَفِيهًا | Hukuki işlem yapma kabiliyeti eksik kişi | Borç ilişkisinde yazdırmaya güç yetiremeyen borçlunun durumu (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md)) |
| سَفِيهُنَا | İlahi hakikat hakkında aşırı yalan uyduran elebaşı | Cinlerin kendi içlerindeki azgın ve hadsiz öndere yönelik tespiti (Cin [72:4](https://lisan.digital/tr/ayet/72:4.md)) |
| سَفَهًا | Bilgisizlik ve ölçüsüzlükle cana kıyma | Müşriklerin çocuklarını anlamsız gerekçelerle katletmesi (En‘âm [6:140](https://lisan.digital/tr/ayet/6:140.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman, hidayet ve şirk tercihi | Tevhid inancından yüz çevirmenin ve şirk koşmanın en büyük akılsızlık ve varoluşsal hafiflik sayılması | Aklın yaratılış gayesini göremeyecek derecede işlevsizleşmesi |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve hacir teorisi | Malını saçıp savuran, kâr ve zararını ayırt edemeyen sefihin tasarruf yetkisinin kısıtlanması | İktisadi ehliyetsizlik ve mali tasarruf yetersizliği |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve münafık tiplemesi | Peygamberlere atılan iftiralar ile hakikate karşı direnen zihniyetin tutarsızlığı | İnatçı inkârın ve ahlaki hafifliğin tahlili |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve yönetim krizi | Genç ve tecrübesiz, ahlaki olgunluktan yoksun kimselerin yönetime geçmesi tehlikesi | Liyakatsizlik, toyluk ve hilm yoksunluğu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk bilinci | Gayesizlik ve nefse aldanış | İnsanın kendi yaratılış hakikatini unutması | Kişinin kendini değersizleştirerek fıtrattan kopması (Bakara [2:130](https://lisan.digital/tr/ayet/2:130.md)) | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve muhakeme | Yüzeysellik ve zihni savrukluk | Delilsiz ve ölçüsüz hüküm verme | Derinlikten yoksun, anlık algılarla hakikate karşı çıkma durumu | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal idare ve kamu düzeni | Liyakatsizlik ve popülizm | Kamusal kararların ciddiyetten uzaklaşması | Toplumu felakete sürükleyecek hafif ve sorumsuz davranışlar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf düzeni | İsraf ve kaynak savurganlığı | Sermayenin ve servetin heba edilmesi | Üretimden kopuk, hesapsız harcamayla iktisadi yapıyı zayıflatma | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek entropi ve sönümlenmemiş salınım | Sistemin düzenli enerjisini koruyamayarak dağılması ve kontrolsüz titreşimlerle kararsız duruma geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İrrasyonel mali davranış ve anomi | Bireyin uzun vadeli çıkarlarını gözetmeksizin anlık dürtülerle kaynak tüketmesi ve normatif denetimden çıkması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece doğuştan gelen klinik zekâ geriliği veya basit bir delilik hali olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün ahlaki savurganlığı, tevhidi ilkelerden sapmayı, dini ciddiyetsizliği ve iktisadi ölçüsüzlüğü kuşatan çok katmanlı yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ahlaki, hukuki ve teolojik sorumluluk çağrılarının tıbbi bir arıza zannedilerek muhataptan düşürülmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın akıl ve iman anlayışının salt teorik zekâdan ibaret olmadığını, ahlaki vakar, iktisadi basiret ve ruhi olgunluk (hilm) ile bütünleştiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini anlatan pasajlarda, peygamberlerin tebliğ mücadelelerinde ve medeni hukuka dair mülkiyet ve borçlanma hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkâr ve israfın bir zekâ parıltısı veya özgürlük değil, iradi bir hafiflik ve varoluşsal bir tükeniş olduğu gerçeğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dokumanın gevşek ve cılız olması, devenin dizgininin kontrolsüz biçimde sağa sola savrulması ve dengenin kaybolmasıdır.
- Soyut anlam: İnsanın akli ve manevi ağırlığını yitirerek nefsin anlık heveslerine kapılması, hakkı hafife alması ve değerlerini koruyamamasıdır.
- Sistematik karşılık: Hukuki, iktisadi ve ahlaki sorumluluk bilincini kaybederek varlığı ve sermayeyi ölçüsüzce heba eden dengesizlik durumudur.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{M \to 0} \left( \frac{\Delta H}{\Delta t} \right) \cdot \frac{E}{R}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ sefahat ve iradi hafiflik durumunu temsil eder. $M$ manevi ve akli ağırlığı (hilm ve vakar) gösterir; bu ağırlık sıfıra yaklaştıkça sistem dengesini kaybeder. $\Delta H / \Delta t$ birim zamandaki heves ve fevrilik değişimini, $E$ dışsal etkilere ve dürtülere açıklığı, $R$ ise ahlaki ve hukuki rüşd (olgunluk ve denetim) katsayısını simgeler. Rüşd azaldıkça ve içsel ağırlık kayboldukça hafiflik ve savrulma en üst dereceye ulaşır.

## Geçtiği ayetler (10 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%87/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:13.md) — السُّفَهَاءُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.

### [Bakara 2:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:130.md) — سَفِهَ

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Kendini bilmezden başka kim İbrahim’in dininden yüz çevirir. And olsun ki dünyada onu seçmiştik. Muhakkak ki o, ahirette de salihlerdendir.

### [Bakara 2:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:142.md) — السُّفَهَاءُ

سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): İnsanlardan bir kısım beyinsizler diyeceklerdir ki: Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden ne çevirdi? De ki: Doğu da Batı da Allah’ındır. O, dilediği kimseyi doğru yola iletir.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/2:282.md) — سَفِيهًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Nisa 4:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/4:5.md) — السُّفَهَاءَ

وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Allah’ın sizi başına diktiği mallarınızı beyinsizlere vermeyin. Kendileribi bunların geliri ile rızıklandırıp giydirin ve onlara güzel söz söyleyin.

### [En'am 6:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/6:140.md) — سَفَهًا

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Bilgisizlikleri yüzünden; çocuklarını beyinsizce öldürenler ve Allah’ın kendilerine verdiği rızkı Allah’a iftira ederek haram sayanlar; gerçekten hüsrana uğramuşlardır. Onlar; şüphesiz sapıtmışlardır. Zaten hidayete erenlerden olmamışlardı.

### [Araf 7:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/7:66.md) — سَفَاهَةٍ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Kavminin ileri gelenlerinden küfretmiş olanlar: Gerçekten biz, seni beyinsizlik içinde görüyoruz ve doğrusu biz, seni yalancılardan sanıyoruz, dediler.

### [Araf 7:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/7:67.md) — سَفَاهَةٌ

قَالَ يَاقَوْمِ لَيْسَ بِي سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; bende hiç bir beyinsizlik yoktur. Yalnız ben, alemlerin Rabbından gelmiş bir peygamberim.

### [Araf 7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/7:155.md) — السُّفَهَاءُ

وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Meal (IK): Musa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.

### [Cin 72:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/ayet/72:4.md) — سَفِيهُنَا

وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطًا

Meal (IK): Doğrusu bizim beyinsizimiz; Allah’a karşı yalanlar söylüyormuş.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir. “Sefeha” yuvarlandı, döküldü anlamlarında kullanılmıştır. “He” “ha”ya dönüşmüş ve saçıp savuran, ilerisini hesap etmeyen kimseye sefih denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والسين والفاء معهما
س ه ف، س ف ه مستعملان سهف: السَّهْفُ: تَشَحُّطُ القتيل، يَسْهَفُ في نَزْعه واضطرابه، قال:
ماذا هنالِك من أسوانَ مُكتئبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدَةٍ قِصَمِ
والسَّهْفُ: حَرْشفُ السَّمَك خاصّة سفه: السَّفَهُ والسَّفاهُ والسّفاهةُ: نقيضُ الحِلْم وسَفِهُتَ ْأحلامُهم. وسَفُهَ الرَّجلُ: صار سفيهاُ. وسَفِهَ حِلْمَهُ، ورأيَهُ وتَفْسَه، إذا حملها على أمرٍ خطأ. وقولُ اللهِ عزّ وجلّ: "إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه" مثل قولهم : صَبَر نَفْسَه، ولايُقالُ: سَفِهت زيداً ولا صَبَرته.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **السين** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olduğu bab

**س ه ف**, **س ف ه** kullanımdadır. **سهف**: **السَّهْفُ**: öldürülmüş kimsenin çırpınmasıdır; çekilip çıkarılmasında ve çalkalanmasında **يَسْهَفُ**. Dedi ki:
ماذا هنالِك من أسوانَ مُكتئبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدَةٍ قِصَمِ

Ve **السَّهْفُ**: özellikle balığın pulu.

**سفه**: **السَّفَهُ** ve **السَّفاهُ** ve **السّفاهةُ**: **الحِلْم**’ün zıddıdır. Ve “**سَفِهُتَ ْأحلامُهم**”. Ve **سَفُهَ الرَّجلُ**: sefih oldu. Ve **سَفِهَ حِلْمَهُ** ve görüşünü ve nefsini; onu yanlış bir işe yüklediği zaman. Ve Allah’ın عزّ وجلّ sözü: “**إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه**”, onların “**صَبَر نَفْسَه**” demeleri gibidir; ve “**سَفِهت زيداً**” da denilmez, “**صَبَرته**” de.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَفَهُ: ضدُّ الحِلمِ، وأصله الخِفَّةُ والحركةُ. يقال: تَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ، أي مالتْ به. قال ذو الرمة:
جَرَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رياحٌ تَسَفَّهَتْأَعالِيَها مَرُّ الرياحِ النَـواسـمِ
وتَسَفَّهَتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعتَه عنه. وتَسَفَّهْتُ عليه، إذا أَسْمَعْتَهُ. وسَفَّهَهُ تَسْفيهاً: نَسَبَهُ إلى السَّفَهِ. وسافَهَهُ مُسَافَهَةً. يقال: سَفيهٌ لم يجد مُسافِهاً. وسَفُهَ فلان بالضم سَفاهاً وسَفاهَةً، وسَفِهَ بالكسر سَفَهاً، لغتان، أي صار سَفيهاً. فإذا قالوا سَفِهَ نَفْسَهُ وسَفِهَ رأيَه لم يقولوه إلاّ بالكسر، لأن فَعُلَ لا يكون متعدّياً. وسَفِهْتُ الشرابَ أيضاً بالكسر، إذا أكثرت منه فلم تَرْوَ. وأسفَهكَهُ الله. وسافَهْتُ الدَنَّ أو الوطْبَ، إذا قَاعَدْتَهُ فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة.

##### Türkçe

**السَفَهُ**: **الحِلمِ**’in zıddıdır; aslı hafiflik ve harekettir. Denir ki: **تَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ**; yani onunla onu eğdi. **ذو الرمة** dedi ki:
جَرَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رياحٌ تَسَفَّهَتْأَعالِيَها مَرُّ الرياحِ النَـواسـمِ

Ve **تَسَفَّهَتُ فلاناً عن ماله**; onu malından (uzaklaştıracak şekilde) aldattığın zaman. Ve **تَسَفَّهْتُ عليه**; ona işittirdiğin zaman. Ve **سَفَّهَهُ تَسْفيهاً**: onu **السَّفَهِ**’e nisbet etti. Ve **سافَهَهُ مُسَافَهَةً**. Denir ki: **سَفيهٌ** bir **مُسافِهاً** bulmadı. Ve **سَفُهَ** falan (ötre ile) **سَفاهاً** ve **سَفاهَةً** (oldu); ve **سَفِهَ** (esre ile) **سَفَهاً** (oldu); iki lugattır; yani **سَفيهاً** oldu. Artık “**سَفِهَ نَفْسَهُ**” ve “**سَفِهَ رأيَه**” dedikleri zaman onu ancak esre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** müteaddî olmaz. Ve **سَفِهْتُ الشرابَ** da esre ile (denir); ondan çokça içtiğin de kanmadığın zaman. Ve **أسفَهكَهُ الله**. Ve **سافَهْتُ الدَنَّ** yahut **الوطْبَ**; onunla oturup ondan saatten sonra saat içtiğin zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه س ف
سفه ، سهف
استعمل من وجوهه : سفه ، سهف .
سهف : قال الليث : السَّهْفُ : تَشحُّطُ القتيلِ يَسْهَفُ في ( نَزْعِهِ واضطرابه ) . قال الهذليّ :
ماذا هُنَالِكَ مِنْ أَسوانَ مُكتئبٍ
وساهفٍ ثَمل في صَعْدَةٍ فَصِمِ
قال : والسَّهْفُ : حَرْشَفُ السَّمَك خاصّة .
وأخبرني الإياديّ ، عن شمر أنه سمع ابنَ الأعرابيّ يقول : طعامٌ مَسْهفَةٌ ، ومَسْفَهة : إذا كان يَسْقي الماءَ كثيراً ، ورجل ساهِفٌ ، وسافِهٌ : شديد العَطَش .
قلت : وأُرَى قول الهُذَليّ في بيته : ( وساهِفٍ ثَمِلٍ ) من هذا الذي قاله ابنُ الأعرابيّ .
وقال الأصمعيّ : رجل ساهفٌ : إذا نُزِفَ فأُغْمِيَ عليه ، ويقال : هو الذي غلب عليه حِرَّة العَطَش عند النّزع والسياق .
وقال ابن شميل : يقال : هو ساهِفُ الوَجه ، وساهِمُ الوجْه : إذا تَغيَّر وجهُه .
قال : والسَّاهِفُ : العطشان ، وأنشد قول أبي خِراش الهُذَليّ :
وأَنْ قد يُرَى مِنيّ لِما قد أصابني
مِنَ الحُزن أَنِّي ساهفُ الوَجْهِ ذُو هَمِّ
سفه : قال الله جلّ وعزّ : ( إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ ) ( البَقَرَة : 130 ) .
قلت : اختَلفتْ أقاويلُ النَّحويِّين في معنى قوله : ( إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ ( وانتصابه .
فقال الأخفش : أهل التأويل يَزْعمون أنّ المعنى : سَفّه نَفْسَه .
وقال يونسُ النحويّ : أُراها لغَةً ، ذهب يونُس إلى أنّ فَعِل للمبالغة ، كما أنّ فعَّل للمبالغة ، فذهب في هذا مَذْهبَ أهل التأويل ، ويجوزُ على هذا القول سَفِهْتُ زيداً ، بمعنى : سفَّهْتُ زيداً .
وقال أبو عبيدة : معنى سَفِه نفسَه : أَهْلَك نفسه ، وأوْبَقَها ، وهذا غير خارجٍ من مذهبِ يونُسَ ، وأهلِ التأويل .
وقال الكسائيُّ والفرّاء : إنّ ) نَفْسَهُ ( منصوب على التفسير ، وقالا : التفسير في النكرات أكثر ، نحو ( طِبْتُ به نَفْساً ) و ( قَرِرت به عَيْناً ) . وقالا معاً : إنَّ أصل الفعل كان لها ، ثمّ حُوِّل إلى الفاعل ؛ أراد أنّ قولهم : ( طبت به نفساً ) معناه طابت به نفسي ، فلمّا حُوِّل الفعل إلى ذي النفس خرجت النفس مفسِّرة وأنكر البصريّون هذا القول وقالوا : لا تكون المفسِّرات إلاّ نَكِراتٍ ، ولا يجوز أن تُجْعَل المَعارفُ نَكِراتٍ .
وقال بعض النحويّين في قوله : ( إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ ) ( البَقَرَة : 130 ) ، معناه إلا من سفه في نفسه ، إلاّ أنّ ( في ) حُذفت كما حذفت حروفُ الجرّ في غير موضع : قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَوْلَادَكُمْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ ) ( البَقَرَة : 233 ) ، المعنى أن تسترضعوا لأولادكم ، فحُذِفَ حرفُ الجرّ من غير ظَرْف ، ومثله قول الشاعر :
نُغَالِي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً
ونَبْذُلُه إذا نَضِج القُدُورُ
المعنى : نغالي باللحم .
وقال الزجّاج بعد ما ذكَر أقاويلَ النَّحويّين القولُ الجيّد عندي في هذا أنّ ) سَفِهَ ) ( البَقَرَة : 130 ) في موضع ( جَهِل ) ، فالمعنى والله أعلم إلا مَنْ جهل نفسه : أي لم يُفَكِّر في نفسه ، فَوُضِع ) سَفِهَ ( في موضع ( جهل ) ، وعُدِّي على المعنى .
فهذا جميعُ ما قال النحويُّون في هذه الآية .
قلت : ومما يقوِّي قولَ الزَّجَّاج الحديثُ المرفوع : حين سُئِل النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن الكِبْر ، فقال : ( الكِبْرُ أنْ تَسْفَه الحقَّ ، وتَغْمِطَ النّاس ) ؛ معناه أن تجهَل الحقَّ فلا تراه حَقّاً ، والله أعلم .
وقال بعض أهل اللّغة : أصل السَّفَه : الخفّة ، ومعنى السَّفِيه : الخفيفُ العَقْل ، ومن هذا يقال : تسفَّهَتِ الرّياحُ الشيء : إذا حرَّكَتْه واستخفّته فطيَّرتْه ، وقال الشاعر :
مَشَيْنَ كما اهتَزَّت رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أعالِيَها مَرُّ الرّياحِ النَّواسِمِ
ويقال : ناقةٌ سَفِيهةٌ الزِّمام : إذا كانت خفيفة السَّيْر .
ومنه قول ذي الرُّمَّة : ( سفيهةٍ جديلها ) ، وسافَهَتِ الناقةُ الطريقَ : إذا خفّت في سَيْرِها ، وقال الراجز :
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقوماً نُعّسَا
مُسَافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا
أراد بالمعمل الموعَّس : الطريقَ المَلحُوبَ الذي وُطِىء حتى استتب ووضَح .
أبو عبيد عن الكسائيّ : سَفِهْتُ الماءَ أسْفَهُه إذا أكثَرْتَ منه ولم تَرْوَ ، والله أسْفَهَكَهُ .
وقال غيره : سَافَهْتُ الشَّرابَ : إذا أسرفت فيه ، وقال الشّماخ :
فبِتُّ كأنّني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حمَيّاها تدُورُ
وفي حديث ثابت عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الكِبْرُ أن تَسْفَهَ الحقَّ ، وتَغْمِطَ النّاس ) ، فجعل سَفِه واقعاً .
وقال أبو زيد : امرأةٌ سَفِيهةٌ من نِسْوَةٍ سَفَائِه ، وَسَفِيهاتٍ ، وسُفُهٍ وسِفاهٍ ، ورجلٌ سفِيهٌ من رجال سُفَهَاءَ ، وسُفَّهٍ ، وسِفَاهٍ ، ويقال : سَفه الرجل يَسْفُهُ فهو سَفِيهٌ ، ولا يكون هذا واقعاً ، وأما سَفِه بكسر الفاء فإنه يجوز أن يكون واقعاً ، وقال الأكثر فيه أن يكون غير واقع أيضاً . قوله عزّ وجلّ : ( كَمَآ آمَنَ السُّفَهَآءُ ) ( البَقَرَة : 13 ) : أي الجهَّال ، وقوله : ( فَإن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا ) ( البَقَرَة : 282 ) . السفيه العقل ، من قولهم : تَسَفَّهت الرياحُ الشيءَ ، إذا استخفّته فحرَّكته .
وقال مجاهد : السفيه : الجاهل ، والضعيف : الأحمق .
قال ابن عرفةَ : والجاهل هاهنا : هو الجاهل بالأحكام لا يُحْسِنُ الإملاء ، ولا يدري كيف هو ؟ ولو كان جاهلاً في أحوالِه كلِّها ما جاز له أنْ يُدَايَن ، وقوله تعالى : ( وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَآءَ أَمْوَالَكُمُ ) ( النِّساء : 5 ) يعني المرأةَ والولد ، وسُمِّيَتْ سَفِيهةً لِضَعْفِ عَقْلِها ، ولأنها لا تُحْسِنُ سياسة مالها ، وكذلك الأولاد ما لم يُؤْنَسْ رُشْدُهُم ، وقوله عزّ وجلّ : ( إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ ) ( البَقَرَة : 130 ) أي سَفِه في نفسه : أي صار سَفِيهاً ، وقيل : أي سَفِهَت نَفْسُه ، أي صارت سفيهةً ، ونصب نفسه على التفسير المحوَّل ، وقيل : سَفِه هاهنا بمعنى سَفَّه ، ومنه قوله : إلا من سَفِه الحقّ . معناه : من سَفَّه الحقَّ ، ويقال : سَفِه فلانٌ رأْيَه : إذا جهله ، وكان رأيُه مضطرباً لا استقامةَ له .

##### Türkçe

ه س ف
**سفه** , **سهف**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **سفه** , **سهف** .

**سهف** : Leys dedi: **السَّهْفُ**: öldürülmüş kimsenin (can çekişmesinde ve çırpınışında) yuvarlanıp sürüklenmesidir; **يَسْهَفُ**. Hüzeli dedi ki:
ماذا هُنَالِكَ مِنْ أَسوانَ مُكتئبٍ
وساهفٍ ثَمل في صَعْدَةٍ فَصِمِ
Dedi: ve **السَّهْفُ**: özellikle balığın pulu.

İyâdî bana haber verdi; Şemr’den: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işitmiş: **طعامٌ مَسْهفَةٌ** ve **مَسْفَهة**: eğer suyu çok içiriyor ise. Ve **رجل ساهِفٌ** ve **سافِهٌ**: şiddetli susuz.

Dedim: Hüzeli’nin beytindeki ( **وساهِفٍ ثَمِلٍ** ) sözünü, İbnü’l-A‘râbî’nin söylediği bu şeyden görüyorum.

Asma‘î dedi: **رجل ساهفٌ**: eğer kanı akıtılıp da bayıltılmış ise; ve denilir: o, can çekişme ve sevk esnasında susuzluğun hararetinin kendisine galip geldiği kimsedir.

İbn Şümeyl dedi: denilir: o **ساهِفُ الوَجه** ve **ساهِمُ الوجْه**: eğer yüzü değişmiş ise.

Dedi: ve **السَّاهِفُ**: susuz; ve Ebû Hirâş el-Hüzelî’nin sözünü şahit getirdi:
وأَنْ قد يُرَى مِنيّ لِما قد أصابني
مِنَ الحُزن أَنِّي ساهفُ الوَجْهِ ذُو هَمِّ

**سفه** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ** ) ( **البَقَرَة : 130** ) .

Dedim: nahivcilerin, O’nun sözü: ( **إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ** ) ve onun nasbı manasında sözleri ihtilaf etti.

Ahfeş dedi: te’vil ehli, mananın: **سَفّه نَفْسَه** olduğunu iddia ederler.

Yûnus en-nahvî dedi: onu bir lügat görüyorum; Yûnus, mübalağa için **فَعِل**’e gitti; nitekim mübalağa için **فعَّل** olduğu gibi; böylece bu hususta te’vil ehlinin mezhebine gitti; ve bu söz üzere **سَفِهْتُ زيداً** caiz olur; manası: **سفَّهْتُ زيداً**.

Ebû Ubeyde dedi: **سَفِه نفسَه**’in manası: kendini helâk etti ve onu mahvetti; bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı değildir.

Kisâî ve Ferrâ dedi: **نَفْسَهُ** tefsir üzere mansuptur; ve dediler: tefsir nekirelerde daha çoktur; şu gibi: ( **طِبْتُ به نَفْساً** ) ve ( **قَرِرت به عَيْناً** ) . Ve ikisi birlikte dediler: fiilin aslı onun içindi, sonra fâile çevrildi; muradı: onların sözü ( **طبت به نفساً** ) manası “nefsim onunla hoş oldu” idi; fiil, nefis sahibine çevrilince nefis, açıklayıcı olarak çıktı. Basralılar bu sözü inkâr ettiler ve dediler: açıklayıcılar ancak nekireler olur; marifelerin nekireler kılınması caiz değildir.

Bazı nahivciler, O’nun sözü: ( **إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ** ) ( **البَقَرَة : 130** ) hakkında dedi ki: manası “ancak kendi nefsinde sefih olan”dır; ancak **في** hazfedildi; başka yerlerde cer harfleri hazfedildiği gibi: Allah جلّ وعزّ dedi: ( **وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **أَوْلَادَكُمْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ** ) ( **البَقَرَة : 233** ) ; mana “çocuklarınız için sütanne tutmak isterseniz”dir; böylece cer harfi, zarf olmaksızın hazfedildi. Bunun benzeri şairin sözü:
نُغَالِي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً
ونَبْذُلُه إذا نَضِج القُدُورُ
Mana: “eti pahalı tutarız”dır.

Zeccâc, nahivcilerin sözlerini zikrettikten sonra dedi: bunun hakkında bende iyi olan söz şudur ki: ( **سَفِهَ** ) ( **البَقَرَة : 130** ) ( **جَهِل** ) mevkiindedir; mana—Allah daha iyi bilir—ancak kendini bilmeyen: yani kendi nefsinde düşünmeyen; böylece ( **سَفِهَ** ), ( **جهل** ) mevkiine konuldu ve mana üzere geçişli kılındı.

İşte bu, nahivcilerin bu âyet hakkında söylediklerinin tamamıdır.

Dedim: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şeylerden biri, merfû hadis: Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) kibir hakkında sorulduğu vakit, dedi ki: ( **الكِبْرُ أنْ تَسْفَه الحقَّ ، وتَغْمِطَ النّاس** ) ; manası: hakkı bilmezsin de onu hak görmezsin; Allah daha iyi bilir.

Dil ehlinden bazıları dedi: **السَّفَه**’in aslı hafifliktir; **السَّفِيه**’in manası: aklı hafif olan. Bundan dolayı denilir: **تسفَّهَتِ الرّياحُ الشيء**: eğer onu hareket ettirdi ve onu hafif gördü de onu uçurdu ise. Şair dedi ki:
مَشَيْنَ كما اهتَزَّت رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أعالِيَها مَرُّ الرّياحِ النَّواسِمِ
Ve denilir: **ناقةٌ سَفِيهةٌ الزِّمام**: eğer yürüyüşü hafif ise.

Ve ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü: ( **سفيهةٍ جديلها** ) ; ve **سافَهَتِ الناقةُ الطريقَ**: eğer yürüyüşünde hafifledi ise. Râciz dedi ki:
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقوماً نُعّسَا
مُسَافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا
**المعمل الموعَّس** ile muradı: ayakla çiğnenip yerleşince düzgünleşen ve belirginleşen, çiğnenmiş yol.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **سَفِهْتُ الماءَ** onu **أسْفَهُه**: eğer ondan çok içtin de kanmadın ise; ve Allah onu sana **أسْفَهَكَهُ**.

Başkası dedi: **سَافَهْتُ الشَّرابَ**: eğer onda israf ettin ise. Şemmâh dedi ki:
فبِتُّ كأنّني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حمَيّاها تدُورُ

Sâbit’in, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet ettiği hadiste: dedi ki: ( **الكِبْرُ أن تَسْفَهَ الحقَّ ، وتَغْمِطَ النّاس** ) ; böylece **سَفِه**’i vâki‘ kıldı.

Ebû Zeyd dedi: **امرأةٌ سَفِيهةٌ**; **نِسْوَةٍ سَفَائِه**’den; ve **سَفِيهاتٍ**; ve **سُفُهٍ** ve **سِفاهٍ**. Ve **رجلٌ سفِيهٌ**; **رجال سُفَهَاءَ**’dan; ve **سُفَّهٍ** ve **سِفَاهٍ**. Ve denilir: **سَفه الرجل يَسْفُهُ فهو سَفِيهٌ**; bu vâki‘ olmaz. Amma **سَفِه** fâ’nın kesriyle olursa, vâki‘ olması caiz olur; ve onda çoğunluğun sözü, yine vâki‘ olmamasıdır. O’nun عزّ وجلّ sözü: ( **كَمَآ آمَنَ السُّفَهَآءُ** ) ( **البَقَرَة : 13** ) : yani cahiller. Ve O’nun sözü: ( **فَإن كَانَ الَّذِى عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا** ) ( **البَقَرَة : 282** ) . **السفيه**: aklı (hafif olan); onların sözü: **تَسَفَّهت الرياحُ الشيءَ**’den; eğer onu hafif gördü de onu hareket ettirdi ise.

Mücâhid dedi: **السفيه**: cahil; ve **الضعيف**: ahmak.

İbn Arefe dedi: ve buradaki cahil: hükümleri bilmeyen, imlâ etmeyi iyi yapmayan ve onun nasıl olduğunu bilmeyen kimsedir. Eğer hâllerinin hepsinde cahil olsaydı, ona borçlanmak caiz olmazdı. Ve O’nun تعالى sözü: ( **وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَآءَ أَمْوَالَكُمُ** ) ( **النِّساء : 5** ) kadın ve çocuğu kasteder; aklının zayıflığı için ve malını idare etmeyi iyi yapmadığı için **سَفِيهةً** diye isimlendirildi. Çocuklar da böyledir; onların rüşdü sezilmedikçe. Ve O’nun عزّ وجلّ sözü: ( **إِلاَّ مَن سَفِهَ نَفْسَهُ** ) ( **البَقَرَة : 130** ) yani **سَفِه في نفسه**: yani sefih oldu. Ve denildi: yani **سَفِهَت نَفْسُه**: yani sefih oldu; ve “nefs”i, çevrilmiş tefsir üzere mansup kıldı. Ve denildi: **سَفِه** burada **سَفَّه** manasındadır; ve ondan O’nun sözü: “ancak **سَفِه الحقّ** eden”; manası: hakkı **سَفَّه** eden. Ve denilir: **سَفِه فلانٌ رأْيَه**: eğer onu bilmedi ise; ve onun görüşü, düzgünlüğü olmayan, karışık idi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك.
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
(سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ.
ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة  سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر.
ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب.
(سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
وهذا ليس بشيء.
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
--------------ــــ
([1]) يقال بالضم والكسر.
([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع".
([3]) الجمهرة (3: 39).
([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن).
([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم".
([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه):
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
    وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش".
([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76).
([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف.
([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة.
([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو.
([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق).
([13])  البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة".
([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد).
([16]) الجمهرة (2: 333).
([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر".
([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله.
([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف.
([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان.
([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الفاء** ve ikisinin üçlü okunuşu babı)

(**سفق**) **السين** ve **الفاء** ve **القاف** aslîdir; **السخافة**’nin zıddına delâlet eder. Şu hâlde **السَّفيق** **الصفيق**’te bir lugattır; o da **السخيف**’in zıddıdır. Ondandır: **سَفَقْتُ الباب** da **فانْسَفَقَ**, onu kapattığım vakit. Ve o, şu kıyasa döner. Ondandır: **رجل سَفيق الوجه**, hayâsı az olduğu vakit. Ve babdandır: **سفَقْت وجهَه**, onu tokatladım.

(**سفك**) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** bir tek kelimedir. Denir: **سَفَكَ دمَه** **يسفِكه** **سفْكاً**, onu akıttığı vakit; ve yine gözyaşı da böyledir.

(**سفل**) **السين** ve **الفاء** ve **اللام** bir tek asıldır; o da yükseklik zıddı olan şeydir. Şu hâlde **السُّفل**([1]) evin ve başkasının alt kısmıdır. Ve **السُّفُول**: **العُلُوّ**’nun zıddıdır. Ve **السَّفِلة**: insanlardan aşağı olan; denir: o, **سَفِلة الناس**’tandır; **سَفِلة**([2]) denmez. Ve **السَّفَال**: **العَلاء**’ın nakîzidir. Ve muhakkak onların işi **سَفَال** içindedir. Ve denir: rüzgârın **سُفالة**’sinde ve **عُلاوة**’sinde oturdu. **العُلاوة** estiği yöndendir; **السُّفالة** ise bunun karşısında olan şeydir.

(**سفن**) **السين** ve **الفاء** ve **النون** bir tek asıldır; bir şeyi bir şeyin yüzünden uzaklaştırmaya delâlet eder; kabuk soymak gibi. İbn Düreyd([3]) dedi: **السفينة** “**فعيلة**” vezninde, “**فاعلة**” mânâsınadır; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu soyuyormuş gibidir. Ve **السَّفّان**: geminin denizcisidir. Babın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuktur. Denir: **سَفَنْتُ العودَ** **أسفِنُه** **سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
Ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

(**سفه**) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** bir tek asıldır; hafifliğe ve sefâhete delâlet eder. Ve o, muttarid bir kıyastır. Şu hâlde **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**, yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**, meylettiği vakit. Zü’r-Rumme dedi:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Ve onun şiirinde yine:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
Dizgini ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**, onu malından aldattığım vakit; sanki onu ondan çevirmiş ve onu hafife almışsın gibi. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve birtakım kimseler zikretti: **أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى**. Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.
Ve Ebû Zeyd derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ**, onu oturarak (başında durarak) saatten saate ondan içtiğim vakit. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

(**سفو**) **السين** ve **الفاء** ve illetli harf bir tek asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Şu hâlde **السَّفْو**: **سَفَا يَسْفو سَفْواً**([11])’nın masdarıdır; süratle yürüdüğü vakit; ve kuş da uçuşunda hızlandığı vakit böyledir. Ve **السَّفَا**: perçemin hafifliğidir; atlarda mekruh görülür, katırlarda övülür; denir: **بغلةٌ سفواء**. Ve rüzgâr toprağı **سَفت** eder: **تَسفيه** ile **سَفْياً**. Ve **السَّفا**: rüzgârın topraktan uçurduğu şeydir. Ve **السَّفا**: **البُهْمَى**’nın dikenidir; bu [şundandır ki] kuruduğu vakit hafifler ve rüzgâr onu uçurur. Ru’be dedi:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
Ve babdandır: **السَّفا**, o da kabir toprağıdır. Dedi:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
Ve **السَّفاءُ**, hemzeli: **السَّفَه** ve **الطَّيش**. Dedi:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ

(**سفح**) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** bir tek asıldır; bir şeyi dökmeye delâlet eder. Denir: **سفح الدّمَ**, onu döktüğü vakit. Ve **سفح الدّم**: onu akıtmasıdır. Ve **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın suyu dökmektir; o, zayi olarak dökülen şey gibidir. Ve **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır([14]); bir gazvede suyu döktü de ona **سفَّاحاً** denildi. Amma **سَفْح الجبل** ise ibdâl babındandır; aslında **صَفح** vardır; babında zikredilmiştir. Ve **السَّفيح**: payları olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(**سفد**) **السين** ve **الفاء** ve **الدال** ondan dallanılan bir asıl değildir; ancak onda zahirde birbirinden ayrı iki kelime vardır; ve iştikak yoluyla ikisini birleştirmek mümkün olabilir. Bundan: kuşun **سِفاد**’ı; denir: **سَفِد يَسْفَد**; teke de böyledir. Diğer kelime **السّفُّود**’dur; o mâlûmdur. Nâbiga dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])

(**سفر**) **السين** ve **الفاء** ve **الراء** bir tek asıldır; açığa çıkmaya ve açıklığa delâlet eder. Bundan: **السَّفَر**; bununla adlandırıldı; çünkü insanlar mekânlarından açığa çıkarlar. Ve **السَّفْر**: yolcular. İbn Düreyd([16]) dedi: **رجلٌ سَفْرٌ** ve **قوم سَفْرٌ**.
Ve babdandır, ki o asıldır: **سَفَرتُ البَيت**; onu süpürdüm. Ve ondan hadis: “**لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر**([17])”. Bunun için ağaç yaprağından düşene **السَّفِير** denir. Dedi:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])
Ancak ona **سفيراً** denildi; çünkü rüzgâr onu **تسفر** eder. Amma onların sözü: **سَفَر بَيْن القوم سِفارة**, ıslah ettiği vakit; o da babdandır; çünkü orada olan düşmanlığı ve ihtilâfı giderdi. Ve kadın **سَفَرت** yüzünden, onu açtığı vakit. Ve sabah **أسفر** etti; bu, karanlığın açığa çıkmasıdır. Ve **وجه مُسفِر**, sevinçle parıldadığı vakit. Ve denir: **استفَرَت الإبل**: dönüp dolaştı ve yeryüzünde gidip gitti. Ve yolcu için yapılan yemeğe **سُفْرة** denir. Ve deri **سُفْرة**([19]) diye adlandırıldı. Ve denir: **بعير مِسفَر**, yani sefere güçlü.
Ve babdan şâz olanlardandır: **السِّفار**: deve dişisinin burnuna konulan bir demirdir. O, şu sözdür:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
Ve onda başka bir söz vardır: o, bir iptir; ucu devenin yularına bağlanır, onun üzerinde döndürülür; ve ağzına bir yular yapılır. Ve **السَّفْر**: yazıdır. Ve **السفَرَة**: kâtiblerdir; bununla adlandırıldı; çünkü yazı, yazılan şeyden ihtiyaç duyulana dair olanı **تُسفِرُ** eder.

(**سفط**) **السين** ve **الفاء** ve **الطاء** bir şey değildir; babında dayanılacak bir şey yoktur; ancak onlar buna **السَّفَط** adını verdiler. Ve derler: **السفيط** erkeklerden cömert olandır. Ve inşâd ettiler:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
Ve bu bir şey değildir.

(**سفع**) **السين** ve **الفاء** ve **العين** iki asıldır: birincisi renklerden bir renktir; diğeri eliyle bir şeyi tutup almaktır.
Birincisi **السُّفْعَة**’dır; o da siyahlıktır; bunun için ocak taşlarına **سُفْعٌ** denildi. Ve ondan onların sözü: onda öfkeden **سُفْعَةً** görüyorum; bu, rengi değiştiği vakittir. Ve **السَّفْعاء**: solgun kadın; ve her doğan **أسْفَعُ**’dır. Ve **السَّفْعَاء**: güvercindir; onun **سُفعتُها** boynundadır; başın aşağısında ve gerdanlığın yukarısında. Ve **السُّفْعة**: ev izlerinde, külünün yerin geri kalan renginden farklı olan kısmıdır. Halîl derdi: **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur.
Amma diğer asıl ise onların sözü: **سَفَعْتُ الفرسَ**, başının ön kısmından, ki o perçemidir, tuttuğun vakit. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿**لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ**﴾ [العلق 15]. Ve şair dedi:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
Ve denir: kuş **سَفَعَ** avını; yani onu tokatladı. Ve **سَفَعْتُ** falanın başını sopayla; bu, elle tutmaya hamledilmiştir. Halîl’in kitabında: Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, şu sözü söylemeye düşkündü: “**اسفَعا بيده فأقيماهُ**”; yani elinden tutun da onu kaldırın.

--------------ــــ
([1]) Zamme ve kesre ile söylenir.
([2]) Lisân’da: “Denir: o **السفلة**’dendir; ‘o **سفلة**’dir’ denmez; çünkü o cem‘dir.”
([3]) el-Cemhere (3: 39).
([4]) Asılda: (“**خفيفاً**”); doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Lisân’da: “Ancak av onu görüp ürkmesin diye yere yapışık geldi.” Lisân rivayeti, **المجمل**’de inşâd edilmeyen aczinde: “**لاصقاً كل ملصق**”.
([5]) Dîvânu’l-A‘şâ 19 ve **المجمل** ve **اللسان** (**سفن**).
([6]) **المجمل** rivayeti de böyledir. Dîvân’da 616 ve Lisân’da: “**الرياح النواسم**”.
([7]) Beytin tamamı, Dîvân 553 ve Lisân (**سفه**)’de olduğu üzere:
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
Dîvân şerhinde: “**أبيض**: yani kılıç. **وقميصه**: yani kını. **موشى**: nakışlı.”
([8]) Beyit, **المفضليات** (1: 76)’da Mezred b. Dırâr’ın bir kasidesindendir.
([9]) **المتغايد**: salınan; onların sözü: **رجل أغيد** ve **امرأة غيداء**, boyunları nimet sebebiyle salındığı vakit. Asılda: “**المتفائد**”, tahriftir.
([10]) Süt ve et suyu **تدوية** ile **دوى** etti: üzerinde **دواية** oldu; yani kabuk.
([11]) Asılda ve **الجمهرة** (3: 40)’ta böyle ضبط edilmiştir; lâkin **المجمل** ve **اللسان** (19: 111 s 24)’te: “**سفوا**” **السين** ve **الفاء**’ın zammıyla ve **الواو**’un teşdîdiyle.
([12]) Asılda “**الفتق**”; doğrusu Dîvân 105 ve Lisân (**قيق**)’dandır.
([13]) Beyit, Lisân (**سفا**)’da olduğu üzere Kesîr Azze’nindir. **المجمل**’de aczi sadra takdim ederek inşâd etti. Lisân’da: “**غمر النقيبة**”.
([14]) O, Hâlid’in oğlu **السفاح**’tır; adı Selme’dir. Orduları sürükleyen idi. Ancak ona **السفاح** denildi; çünkü **المزاد**’ları döktü; yani Kâzıme günü onları boşalttı; ve ashabına dedi: Savaşın; çünkü siz yenilirseniz susuzluktan ölürsünüz. İbn Düreyd onu **الاشتقاق** 203’te zikretti ve inşâd etti:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) Dîvânu’n-Nâbiga 20 ve Lisân (**فأد**).
([16]) el-Cemhere (2: 333).
([17]) Lisân’da: “Hadiste: Ömer رضي الله عنه Peygamber صلى الله عليه وسلم’in yanına girdi de dedi: ‘Şu eve emretseydin de **سفر** edilseydi’.”
([18]) Beyit, Zü’r-Rumme’nin Dîvân’ında 19 ve Lisân (**سفر**)’dadır. **الشهب** hareke ile; **الشهبة** zamme ile: içinde siyahlık bulunan bir beyazlık rengidir.
([19]) Lisân’da: “**السفرة** yolcunun edindiği yemektir; çoğu, yuvarlak bir deride taşınır.” **المجمل**’de: “**والسفرة** yolcu için yapılan yemektir; onunla deriye **سفرة** adı verildi.” Asılda: “**مسفرة**”, tahriftir.
([20]) Lisân (**سفط**)’ta olduğu üzere Humeyd el-Arkat’ındır. **المجمل**’de nisbesiz inşâd etti. Asılda: “**ليس بيني**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([21]) Beyit, Ebû Hayyân tefsirinde (8: 491) olduğu üzere Amr b. Ma‘dîkerib’indir; sadrı:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السفة: خفة في البدن، ومنه قيل: زمام سفيه: كثير الاضطراب، وثوب سفيه: رديء النسج، واستعمل في خفة النفس لنقصان العقل، وفي الأمور الدنيوية، والأخروية، فقيل: ﴿سفه نفسه﴾ [البقرة/130]، وأصله سفهت نفسه، فصرف عنه الفعل (قال السمين الحلبي: قوله: (نفسه) في نصبه سبعة أوجه، أحدها - وهو المختار - أن يكون مفعولا به؛ لأن ثعلبا والمبرد حكيا أن (سفه) بكسر الفاء يتعدى بنفسه.
ثم ذكر، الثالث: أنه منصوب على إسقاط حرف الجر، تقديره: سفه في نفسه. وراجع: الدر المصون 2/120، فقد أجاد وأفاد، وجمع وأوعى)، نحو: ﴿بطرت معيشتها﴾ [القصص/58]، قال في السفه الدنيوي: ﴿ولا تؤتوا السفهاء أموالكم﴾ [النساء/5]، وقال في الأخروي: ﴿وأنه كان يقول سفيهنا على الله شططا﴾ [الجن/4]، فهذا من السفه في الدين، وقال: ﴿أنؤمن كما آمن السفهاء ألا إنهم هم السفهاء﴾ [البقرة/13]، فنبه أنهم هم السفهاء في تسمية المؤمنين سفهاء، وعلى ذلك قوله: ﴿سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها﴾ [البقرة/142].

##### Türkçe

- **السفة**: bedende hafifliktir; ondan dolayı şöyle denilmiştir: **زمام سفيه**: çokça çalkantılı; **ثوب سفيه**: dokuması kötü. Akıl noksanlığından dolayı nefsin hafifliğinde, dünya işlerinde ve âhiret işlerinde kullanılmıştır. Böylece denilmiştir: ﴿**سفه نفسه**﴾ [البقرة/130]; aslı **سفهت نفسه** idi; fiil ondan çevrilmiştir (Semîn el-Halebî dedi ki: “( **نفسه** ) lafzının nasbında yedi vecih vardır; bunlardan biri — ve tercih edilen odur — onun mef‘ûl bih olmasıdır; çünkü Sa‘leb ile el-Müberred, fâ’sı kesreli olarak ( **سفه** )’nin bizzat kendisiyle müteaddî olduğunu naklettiler.
Sonra zikretti; üçüncüsü: onun cer harfinin düşürülmesi üzerine mansûb olmasıdır; takdiri: **سفه في نفسه**. Ve bkz.: **الدر المصون** 2/120; gerçekten güzel yapmış ve fayda vermiş, toplamış ve kuşatmıştır), şu misal gibi: ﴿**بطرت معيشتها**﴾ [القصص/58]. Dünyevî sefihlik hakkında dedi ki: ﴿**ولا تؤتوا السفهاء أموالكم**﴾ [النساء/5]. Uhrevî hakkında dedi ki: ﴿**وأنه كان يقول سفيهنا على الله شططا**﴾ [الجن/4]; bu, dinde sefihliktendir. Ve dedi ki: ﴿**أنؤمن كما آمن السفهاء ألا إنهم هم السفهاء**﴾ [البقرة/13]; müminleri sefihler diye adlandırmalarında onların bizzat sefihler olduklarına dikkat çekti. Ve bunun üzerinedir şu sözü: ﴿**سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها**﴾ [البقرة/142].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ف ه
فيه سفه وسفاه وسفاهة وقد سفه الرجل فهو سفيه وهم سفهاء وسفه عليّ وتسافه‏.‏
قال شتيم بن خويلد‏:‏ وما خير عيش يرتجى إن تسافهت عديّ ولم يعطف من الحلم عازب وسفهه‏.‏
نسبـه إلـى السفـه وسافهـه مسافهـة‏.‏
وفـي مثـل ‏"‏ سفيـه لـم يجـد مسافهـاً ‏"‏ ويقـال‏:‏ سفـه حلمـه ورأيه ونفسه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ثـوب سفيـه‏.‏
رديء النسج كما يقال‏:‏ سخيف‏.‏
وزمام سفيه‏:‏ مضطرب وذلك لمرح الناقة ومنازعتها إياه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وأبيض موشى القميص نصبتـه إلى جنب مقلاق سفيه جديلها وناقة سفيهة الزمام‏.‏
وسفهت أحلامهم‏.‏
والناقة تسافه الطريق إذا أقبلت عليه بسير شديد‏.‏
قال‏:‏ أحـدو مطيّات وقوماً تعساً مسافهـات معمـلاً موعساً وسافه الشراب‏:‏ شربه جزافاً بغير تقدير‏.‏
قال الشماخ‏:‏ فبـت كأننـي سافهت صرفاً معتقـة حمياها تدور وطعام مسفهة‏:‏ يبعث على كثرة شرب الماء‏.‏
وسفهت الطعنة‏:‏ أسرع منها الدم وخف‏.‏
وفي مشين كما اهتزت رماح تسفهت أعاليها مر الرياح النواسم

##### Türkçe

س ف ه
Onda **سفه** ve **سفاه** ve **سفاهة** vardır; ve adam **سفه** etti; artık o **سفيه**tir; ve onlar **سفهاء**dır. Ve bana karşı **سفه** etti; ve **تسافه** etti.‏
Şetîm b. Huveylid dedi:
Ve hangi hayır bir yaşayış umulur, eğer **تسافهت** **عديّ** ve **الحلم**den bir engelleyici dönüp (ona) meyletmezse? Ve onu **سفه** etti.‏
Onu **السفه**e nisbet etti; ve onunla **سافهه** etti, **مسافهة** olarak.‏
Ve şu misalde: " **سفيه** bir kimse ki **مسافهاً** bulmadı" ve denilir: Onun **حلم**ini ve **رأي**ini ve **نفس**ini **سفه** etti.‏
Ve mecazdan: **ثوب سفيه**.‏
Dokuması kötü; denildiği gibi: **سخيف**.‏
Ve **زمام سفيه**: çalkantılıdır; bu, dişi devenin şımarıklığından ve onunla çekişmesindendir.‏
Zû’r-Rumme dedi:
Ve beyaz, gömleği nakışlı; onu, yanına diktim: çok ürken birinin; **سفيه** onun örgüsü. Ve **ناقة سفيهة الزمام**.‏
Onların **أحلام**ı **سفهت** etti.‏
Ve dişi deve, yola **تسافه** eder; ona şiddetli bir yürüyüşle yöneldiği zaman.‏
Dedi:
Binekleri ve bir kavmi sürüyorum; kötü talihli; **مسافهات**; işlenmiş (yol)u; yumuşak kumluğu.‏
Ve **سافه الشراب**: onu gelişigüzel, takdîrsiz içti.‏
Eş-Şemmâh dedi:
Artık geceleyin kaldım; sanki ben **سافهت** ettim: saf (şarap)ı; yıllanmış; onun harareti döner durur.‏
Ve **طعام مسفهة**: su içmenin çokluğuna sevk eder.‏
Ve **سفهت الطعنة**: ondan kan çabuk aktı ve hafifledi.‏
Ve (şu beyitte):
Ve iki kötü (at) içinde; mızraklar sallandığı gibi; **تسفهت** etti onların üstleri; esen rüzgârların geçişi (gibi).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّفَهُ والسَّفاهُ والسَّفاهة: خِفَّةُ الحِلْم، وقيل: نقيض الحِلْم، وأَصله الخفة والحركة، وقيل: الجهل وهو قريب بعضه من بعض. وقد سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة: حمله على السَّفَهِ.
قال اللحياني: هذا هو الكلام العالي، قال: وبعضهم يقول سَفُه، وهي قليلة. وقولهم: سَفِهَ نَفْسَهُ وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه، كان الأَصلُ سَفِهَتْ نفسُ زيد ورَشِدَ أَمْرُه، فلما حُوِّل الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه، لأَنه صار في معنى سَفَّهَ نَفْسَه، بالتشديد؛ هذا قول البصريين والكسائي، ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامَه ضرب زيدٌ. وقال الفراء: لما حُوِّل الفعلُ من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مُفَسِّراً ليدل على أَن السَّفَه فيه، وكان حكمه أَن يكون سَفِه زيدٌ نَفْساً، لأَن المُفَسِّر لا يكون إلا نكرة، ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيهاً بها، ولا يجوز عنده تقديمه لأَن المفسر لا يتقدَّم؛ ومثله قولهم: ضِقْتُ به ذَرْعاً وطَبْتُ به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعي به وطابت نفسي به. وفي التنزيل العزيز: إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ قال أَبو منصور: اختلف النحويون في معنى سَفِهَ نَفْسه وانتصابه، فقال الأَخفش: أَهل التأْويل يزعمون أَن المعنى سَفَّه؛ ومنه قوله: إلا من سَفِهَ الحقَّ، معناه من سَفَّه الحقَّ، وقال يونس النحوي: أُراها لغة ذهب يونس إلى أَن فَعِلَ للمبالغة كما أَنَّ فَعَّلَ للمبالغة، فذهب في هذا مذهب أَهل التأْويل، ويجوز على هذا القول سَفِهْتُ زيداً بمعنى سَفَّهْتُ زيداً؛ وقال أَبو عبيدة: معنى سَفِهَ نفسَه أَهلك نفسَه وأَوْبَقَها، وهذا غير خارج من مذهب يونس وأَهل التأْويل؛ وقال الكسائي والفراء: إن نفسه منصوب على التفسير، وقالا: التفسير في النكرات أَكثر نحو طِبْتُ به نَفْساً وقَرِرْتُ به عيناً، وقالا: إن أَصل الفعل كان لها ثم حوِّل إلى الفاعل؛ أَراد أَن قولهم طبت به نفساً معناه طابت نفسي به، فلما حول الفعل إلى صاحب النفس خرجت النفسُ مُفَسِّرة، وأَنكر البصريون هذا القول، وقالوا إن المفسرات نكرات ولا يجوز أَن تجعل المعارف نكرات، وقال بعض النحويين: إن قوله تعالى: إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ معناه إلا من سَفِهَ في نفسه أَي صار سفيهاً، إلا أَن في حذفت كما حذفت حروف الجر في غير موضع؛ قال الله تعالى: ولاجُناحَ عليكم أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكم؛ المعنى أَن تسترضعوا لأَولادكم، فحذف حرف الجر من غير ظرف؛ ومثله قوله:
نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،
ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ
المعنى: نغالي باللحم. وقال الزجاج: القول الجيد عندي في هذا أَن سَفِهَ في موضع جَهِلَ، والمعنى، والله أَعلم، إلا مَنْ جَهِل نَفْسَه أَي لم يُفَكِّرْ في نفسه فوضع سَفِهَ في موضع جَهِلَ، وعُدِّيَ كما عُدِّيَ، قال: فهذا جميع ما قاله النحويون في هذه الآية، قال: ومما يقوِّي قول الزجاج الحديث الثابتُ المرفوع حين سئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الكِبْر فقال: الكِبْرُ أَن تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ، فجعل سَفِهَ واقعاً معناه أن تَجْهَلَ الحق فلا تراه حقّاً، والله أَعلم. وقال بعض أَهل اللغة: أَصلُ السَّفَهِ الخُُِفَّةُ، ومعنى السفيه الخفيفُ العقل، وقيل أَي سَفِهَتْ نَفْسُه أي صارت سفيهة، ونصب نفسه على التفسير المحوّل. وفي الحديث: إنما البَغْيُ من سَفِهَ الحقَّ أَي من جهله، وقيل: من جهل نفسه، وفي الكلام محذوف تقديره إنما البغي فِعْلُ من سَفِهَ الحقَّ. والسَّفَهُ في الأَصل: الخِفَّة والطَّيْشُ. ويقال: سَفِهَ فلانٌ رأْيه إذا جهله وكان رأْيه مضطرباً لا استقامة له. والسَّفيه: الجاهل. ورواه الزمخشري: من سَفَهِ الحَقِّ، على أَنه اسم مضاف إلى الحق، قال: وفيه وجهان: أَحدهما على أَن يكون على حذف الجار وإيصال الفعل كان الأَصلُ سَفِهَ على الحق، والثاني أَن يضمن معنى فعل متعد كجهل، والمعنى الاستخفاف بالحق وأَن لا يراه على ما هو عليه من الرُّجْحان والرَّزانة. الأَزهري: روى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه قال الزّافِهُ السَّرابُ والسافِهُ الأَحمق. ابن سيده: سَفِهَ علينا وسَفُهَ جهل، فهو سَفِيهٌ، والجمع سُفَهاء وسِفَاهٌ، قال الله تعالى: كما آمنَ السُّفَهاء؛ أَي الجُهّال. والسفيه: الجاهل، والأُنثى سفيهة، والجمع سَفِيهات وسَفائِهُ وسُفَّهٌ وسِفاهٌ. وسَفَّه الرجلَ: جعله سفيهاً. وسَفَّهَهُ: نسبه إلى السَّفَه، وسافَهه مُسافَهة. يقال: سَفِيه لم يَجِدْ مُسافِهاً. وسَفَّه الجهلُ حِلْمَه: أَطاشه وأَخَفَّه؛ قال:
ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها
أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ
وسَفِهَ نفْسَه: خَسِرَها جَهْلاً. وقوله تعالى: ولا تُؤْتوا السُّفَهاء أَموالكم التي جعل الله لكم قياماً. قال اللحياني: بلغنا أَنهم النساء والصبيان الصغار لأَنهم جُهّال بموضع النفقة. قال: وروي عن ابن عباس أَنه قال: النساءُ أَسْفَهُ السُّفهاء. وفي التهذيب: ولا تؤتوا السفهاء أَموالكم، يعني المرأَة والولد، وسميت سفيهة لضعف عقلها، ولأَنها تُحْسِنُ سياسة مالها، وكذلك الأَولاد ما لم يُؤنَس رُشْدُهم. وقولُ المشركين للنبي، صلى الله عليه وسلم: أَتُسَفِّه أَحْلامنا، معناه أَتُجَهِّلُ أَحْلامَنا. وقوله تعالى: فإن كان الذي عليه الحقُّ سفيهاً أَو ضعيفاً؛ السفيه: الخفيفُ العقل من قولهم تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ إذا استخفته فحركته. وقال مجاهد: السفيه الجاهل والضعيف الأَحمق؛ قال ابن عرفة: والجاهل ههنا هو الجاهل بالأَحكام لا يحسن الإِملال ولا يدري كيف هو، ولو كان جاهلاً في أَحواله كلها ما جاز له أَن يُداين؛ وقال ابن سيده: معناه إن كان جاهلاً أَو صغيراً. وقال اللحياني: السفيه الجاهل بالإملال. قال ابن سيده: وهذا خطأٌ لأَنه قد قال بعد هذا أَو لا يَسْتطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ. وسَفُه علينا، بالضم، سَفاهاً وسَفاهَةً وسَفِهَ، بالكسر، سَفَهاً، لغتان، أَي صار سفيهاً، فإذا قالوا سَفِهَ نَفْسَه وسَفِهَ رَأْيَه لم يقولوه إلاَّ بالكسر، لأَن فَعُلَ لا يكون متعدّياً. ووادٍ مُسْفَه: مملوء كأَنه جاز الحدَّ فسَفُهَ، فمُسْفَه على هذا مُتَوَهَّم من باب أَسْفَهْتُه وَجَدْته سفيهاً؛ قال عَدِيُّ بن الرِّقاع:
فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،
وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ
والسَّفَهُ: الخِفَّة. وثوب سَفِيهٌ لَهْلَهٌ سَخِيف. وتَسَفَّهَتِ الرياحُ: اضطَرَبت: وتَسَفَّهت الريحُ الغُصونَ: حرَّكتها واستخفتها؛ قال:مَشَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ
وتَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ أَي مالت به. وناقة سَفِيهة الزِّمامِ إذا كانت خفيفة السير؛ ومنه قول ذي الرمة يصف سيفاً:
وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُه
على ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ جَديلُها
يعني خفيفٍ زِمامُها، يريد أَن جديلها يضطرب لاضطراب رأْسها. وسافَهَتِ الناقةُ الطريقَ إذا خَفَّتْ في سيرها؛ قال الشاعر:
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّسا
مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا
أَراد بالمُعْمَلِ المُوعَّسِ الطريقَ الموطوء؛ قال ابن بري: وأَما قول خلف بن إسحق البَهْرانيّ:
بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْ،
تَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ
فإنه أَراد أَنها تَترامى بلُغامِها يَمْنةً ويَسْرَة، كقول الجَرْمي: تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْ،
فتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا
فهو من تَسافُهِ الأَشْداق لا تَسافُهِ الجُدُلِ، وأَما المُبَرّدُ فجعله من تَسافُه الجُدُل، والأَول أَظهر. وسَفِه الماءَ يَسْفَهُه سَفْهاً: أَكثر شربه فلم يَرْوَ، والله أَسْفَهه إياه. وحكى اللحياني: سَفِهْتُ الماءَ وسافَهْتُه شربته بغير رِفْقٍ. وسَفِهْتُ الشرابَ، بالكسر، إذا أَكثرت منه فلم تَرْوَ، وأَسْفَهَكَه الله. وسافَهْتُ الدَّنَّ أَو الوَطْبَ: قاعَدْتُه فشَرِبْتُ منه ساعةً بعد ساعة. وسافَهْتُ الشرابَ إذا أَسرفت فيه؛ قال الشَّمَّاخ:
فَبِتُّ كأَنني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ
الأَزهري: رجل ساهِفٌ وسافِهٌ شديد العطش. ابن الأَعرابي: طعام مَسْهَفَة ومَسْفَهة إذا كان يَسْقِي الماءَ كثيراً. وسَفَهْتُ وسَفِهْتُ، كلاهما، شُغِلْتُ أَو شَغَلْتُ. وسَفِهْتُ نصيبي: نَسِيتُه؛ عن ثعلب، وتَسَفَّهْتُ فلاناً عن ماله إذا خدعته عنه. وتَسَفَّهْتُ عليه إذا أَسمعته.

##### Türkçe

**السَّفَهُ** ve **السَّفاهُ** ve **السَّفاهة**: hilm(in) hafifliği; ve “hilm(in) zıddı” denilmiştir; asl(ı) hafiflik ve harekettir; ve “cehalet” denilmiştir; ve onun bazısı bazısına yakındır. Ve “hilm’ini, görüşünü ve nefsini **سَفِهَ** (etti) **سَفَهاً** ve **سَفاهاً** ve **سَفاهة**”: onu **السَّفَهِ** üzerine taşıdı (yani onu sefhe sevk etti).

Lihyânî dedi: Bu, yüksek sözdür; dedi: ve bazısı **سَفُه** der; ve o azdır. Ve onların sözü: **سَفِهَ نَفْسَهُ** ve **غَبِنَ رَأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه**; asl, “Zeyd’in nefsi **سَفِهَتْ** ve onun işi **رَشِدَ**” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansup oldu; çünkü “nefsini **سَفَّهَ** (şeddeli)” mânâsına döndü; bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; ve onların yanında bu mansubun öne alınması câizdir; “Zeyd onun kölesini dövdü” câiz olduğu gibi. Ferrâ dedi: Fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, **السَّفَه**’in onda olduğunu göstermek için açıklayıcı (**مُفَسِّراً**) olarak çıktı; ve hükmü, “Zeyd **سَفِهَ** nefisçe (**نَفْساً**)” olmasıydı; çünkü açıklayıcı ancak nekre olur; fakat izâfesi üzere bırakıldı ve nekrenin nasbı gibi nasbedildi, ona benzetilerek; ve onun yanında öne alınması câiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez; bunun benzeri onların sözü: “Onunla **ضِقْتُ** kolca (**ذَرْعاً**) ve onunla **طَبْتُ** nefisçe (**نَفْساً**)”; mânâ: “Kolum onunla daraldı ve nefsim onunla hoş oldu.” Aziz tenzilde: “Ancak nefsini **سَفِهَ** eden”; Ebû Mansûr dedi: Nahivciler, **سَفِهَ نَفْسه**’nin mânâsında ve onun nasbında ihtilâf ettiler; Ahfeş dedi: Te’vil ehli, mânânın **سَفَّه** olduğunu sanırlar; ondan da onun sözü: “Ancak hakkı **سَفِهَ** eden”; mânâsı: hakkı **سَفَّه** eden; Yûnus en-nahvî dedi: Onu bir dil (lehçe) görüyorum; Yûnus, **فَعِلَ**’in mübalağa için olduğu görüşüne gitti; nitekim **فَعَّلَ** mübalağa içindir; böylece bu hususta te’vil ehlinin mezhebine gitti; ve bu söze göre “Zeyd’i **سَفِهْتُ**” demek câiz olur, “Zeyd’i **سَفَّهْتُ**” mânâsında; Ebû Ubeyde dedi: **سَفِهَ نفسَه**’nin mânâsı: nefsini helâk etti ve onu **أَوْبَقَها** (mahvetti); ve bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı değildir; Kisâî ve Ferrâ dedi: “Nefsi”, tefsir üzere mansuptur; ve dediler: tefsir nekrelerde daha çoktur; “Onunla **طِبْتُ** nefisçe (**نَفْساً**) ve onunla **قَرِرْتُ** gözce (**عيناً**)” gibi; ve dediler: fiilin aslı onun (nefsin) içindi, sonra fâile çevrildi; muradları: “Onunla **طبت به نفساً**” sözünün mânâsı “Nefsim onunla hoş oldu”dur; fiil nefsin sahibine çevrilince, nefis açıklayıcı olarak çıktı; Basralılar bu sözü inkâr ettiler ve dediler: açıklayıcılar nekrelerdir; marifeleri nekre yapmak câiz değildir; bazı nahivciler dedi: Yüce Allah’ın sözü: “Ancak nefsini **سَفِهَ** eden”; mânâsı: “Nefsinde **سَفِهَ** eden” yani sefih oldu; ancak **في** hazfedildi; başka yerlerde cer harfleri hazfedildiği gibi; Allah تعالى dedi: “Üzerinize günah yoktur ki çocuklarınızı **تَسْتَرْضِعُوا**”; mânâ: çocuklarınız için emzirtmeniz; böylece cer harfi, zarf olmayan yerden hazfedildi; bunun benzeri onun sözü:

نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،
ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ

mânâ: et ile pahalı tutarız (**نغالي باللحم**). Zeccâc dedi: Bende bu hususta iyi söz şudur: **سَفِهَ** “**جَهِلَ**” yerindedir; mânâ, Allah daha iyi bilir, “Ancak nefsini **جَهِل** eden” yani nefsinde düşünmeyen; böylece **سَفِهَ**’i **جَهِلَ** yerinde koydu ve (fiil) nasıl geçişli kılındıysa öyle geçişli kılındı; dedi: Bu, bu âyet hakkında nahivcilerin söylediğinin tamamıdır; dedi: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şeylerden, sabit merfû hadis: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, kibirden sorulunca dedi ki: “Kibir, hakkı **تَسْفَهَ** etmen ve insanları **تَغْمِطَ** etmendir”; böylece **سَفِهَ**’i vâki kıldı; mânâsı: hakkı cahil olman, onu hak görmemen; Allah daha iyi bilir. Dil ehlinden bazıları dedi: **السَّفَه**’in aslı hafifliktir; ve **السفيه**’in mânâsı: aklı hafif olandır; ve “yani onun nefsi **سَفِهَتْ**; yani sefih oldu” denilmiştir; ve “nefsi” tefsir üzere, çevrilmiş (fiile bağlı) olarak mansup kılındı. Hadiste: “Azgınlık ancak hakkı **سَفِهَ** eden(kimse)dendir” yani onu cahil olandandır; ve “nefsini cahil olan” denilmiştir; ve sözde hazfedilmiş vardır; takdiri: “Azgınlık ancak hakkı **سَفِهَ** edenin fiilidir.”

Ve **السَّفَهُ** aslında: hafiflik ve taşkınlıktır. Ve denir: “Falan, görüşünü **سَفِهَ** etti” — onu cahil oldu ve görüşü çalkantılı oldu, onda doğruluk yoktur. Ve **السَّفيه**: cahil olandır. Zemahşerî onu şöyle rivayet etti: “**سَفَهِ الحَقِّ**” — hakk’a izâfe edilmiş bir isim olmak üzere; dedi: onda iki vecih vardır: birincisi, cârın hazfi ve fiilin ulaştırılması üzere; asl “hakkın üzerine **سَفِهَ** etti” idi; ikincisi, “cahil oldu” gibi geçişli bir fiilin mânâsını tazmîn etmesidir; mânâ: hakkı hafife almak ve onu, onda bulunan üstünlük ve vakar üzere görmemektir. Ezherî: Sa‘leb’in, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o dedi ki: **الزّافِهُ** seraptır; **السافِهُ** ahmaktır. İbn Sîde: “Bize karşı **سَفِهَ** etti” ve “**سَفُهَ**” cahil oldu; o hâlde o **سَفِيهٌ**’dir; cem‘i **سُفَهاء** ve **سِفَاهٌ**; Allah تعالى dedi: “**السُّفَهاء** nasıl iman ettiyse”; yani cahiller. Ve **السفيه**: cahil olandır; müennesi **سفيهة**; cem‘i **سَفِيهات** ve **سَفائِهُ** ve **سُفَّهٌ** ve **سِفاهٌ**.

Ve “adamı **سَفَّه**”: onu sefih kıldı. Ve “onu **سَفَّهَهُ**”: onu **السَّفَه**’e nisbet etti; ve onunla **سافَهه**: **مُسافَهة** ile. Denir: “**سَفِيه** (kimse), bir **مُسافِهاً** bulmadı.” Ve “cehalet, onun hilm’ini **سَفَّه** etti”: onu şaşırttı ve hafifletti; dedi ki:

ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها
أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ

Ve “nefsini **سَفِهَ** etti”: onu cehaletle ziyan etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**السُّفَهاء**’a, Allah’ın sizin için ayakta tutma kıldığı mallarınızı vermeyin.” Lihyânî dedi: Bize ulaştı ki onlar kadınlar ve küçük çocuklardır; çünkü onlar harcamanın yerini bilmeyen cahillerdir. Dedi: İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki o dedi: “Kadınlar, **السُّفَهاء**’ın en sefihidir.” Tehzîb’de: “**السفهاء**’a mallarınızı vermeyin” — yani kadın ve çocuk; aklının zayıflığı sebebiyle ona sefîhe adı verildi; ve çünkü o, malını iyi idare eder; ve çocuklar da böyledir, rüşdleri sezilmedikçe. Müşriklerin Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, sözü: “Aklımızı **أَتُسَفِّه** mi ediyorsun?” mânâsı: “Aklımızı **أَتُجَهِّلُ** mi ediyorsun?” Yüce Allah’ın sözü: “Eğer üzerinde hak olan kimse **سفيهاً** yahut zayıf ise”; **السفيه**: “Rüzgârlar şeyi **تَسَفَّهَتِ** etti” sözünden; yani onu hafife aldı da hareket ettirdi; aklı hafif olandır. Mücâhid dedi: **السفيه** cahildir; zayıf ise ahmaktır; İbn Arefe dedi: Buradaki cahil, hükümleri bilmeyen cahildir; imlâ ettirmeyi iyi yapmaz ve nasıl olduğunu bilmez; eğer bütün hâllerinde cahil olsaydı, ona borçlanmak câiz olmazdı; İbn Sîde dedi: mânâsı: eğer cahil yahut küçük ise. Lihyânî dedi: **السفيه** imlâ ettirmeyi bilmeyen cahildir. İbn Sîde dedi: Bu hatadır; çünkü bunun ardından “yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremez” demiştir.

“Bize karşı **سَفُه** etti” (damme ile): **سَفاهاً** ve **سَفاهَةً**; ve “**سَفِهَ**” (kesre ile): **سَفَهاً**; iki dildir; yani sefih oldu. “Nefsini **سَفِهَ** etti” ve “görüşünü **سَفِهَ** etti” dediklerinde, onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** geçişli olmaz. Ve **وادٍ مُسْفَه**: dolu; sanki sınırı aşmış da **سَفُهَ** olmuş gibidir; böylece bu üzere **مُسْفَه**, “onu **أَسْفَهْتُ** (sefih buldum)” babından vehmedilmiş (türetilmiş)tir; Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi ki:

فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،
وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ

Ve **السَّفَهُ**: hafifliktir. Ve **ثوب سَفِيهٌ**: gevşek, ince. Ve “rüzgârlar **تَسَفَّهَتِ**”: çalkalandı. Ve “rüzgâr, dalları **تَسَفَّهت**”: onları hareket ettirdi ve hafife aldı; dedi ki:

مَشَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ

Ve “rüzgâr, ağacı **تَسَفَّهَت**” yani onunla eğildi. Ve “deve **سَفِيهة الزِّمامِ**” — yürüyüşü hafif olduğunda; ondan, Zü’r-Rumme’nin bir kılıcı vasfederken sözü:

وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُه
على ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ جَديلُها

yani yuları hafif; muradı: başının çalkantısından dolayı onun örgüsü çalkalanır. Ve “deve, yolu **سافَهَتِ**” — yürüyüşünde hafiflediğinde; şair dedi ki:

أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّسا
مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا

**المُعْمَلِ المُوعَّسِ** ile, ayakla çiğnenmiş yolu murad etti. İbn Berrî dedi: Ama Halef b. İshak el-Behrânî’nin sözü:

بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْ،
تَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ

o, onların salyalarıyla sağa sola atışmasını murad etti; Cerrmî’nin sözü gibi:

تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْ،
فتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا

Bu, örgülerin **تَسافُه**’inden değil, çenelerin **تَسافُه**’indendir; ama Müberred onu örgülerin **تَسافُه**’inden kıldı; birincisi daha açıktır. Ve “suyu **سَفِهَ** eder, onu **يَسْفَهُه** **سَفْهاً**”: içmesini çoğalttı da kanmadı; Allah onu ona **أَسْفَهه** etti. Lihyânî nakletti: “Suyu **سَفِهْتُ** ve onu **سافَهْتُ**”: onu yumuşaklık olmaksızın içtim. Ve “içeceği **سَفِهْتُ**” (kesre ile): ondan çoğalttığında da kanmadığında; “Allah seni onu içmeye **أَسْفَهَكَه** etsin.” Ve “fıçıyı yahut tulumu **سافَهْتُ**”: onun yanında oturdum da ondan saatten sonra saat içtim. Ve “içeceği **سافَهْتُ**”: onda israf ettiğinde; Şemmâh dedi ki:

فَبِتُّ كأَنني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ

Ezherî: **ساهِفٌ** ve **سافِهٌ** adam: şiddetli susuz. İbnü’l-A‘râbî: **طعام مَسْهَفَة** ve **مَسْفَهة**: suyu çok içirir olduğunda. Ve “**سَفَهْتُ** ve **سَفِهْتُ**” — ikisi de: meşgul oldum yahut meşgul edildim. Ve “nasibimi **سَفِهْتُ**”: onu unuttum; Sa‘leb’den. Ve “falanı malından **تَسَفَّهْتُ**”: onu ondan aldattım. Ve “onun üzerine **تَسَفَّهْتُ**”: ona işittirdim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ف ه * * السَّفَهُ * ضد الحلم وأصله الخفة والحركة و * تَسَفَّهَ * عليه إذا أسمعه و * سَفَّهَهُ تَسْفِيها * نسبه إلى السفه و * سافَهَهُ مُسافَهةً * يقال * سَفِيهٌ * لا يجد * مُسافِها * وقولهم * سَفِهَ * نفسه وغبن رأيه وبطر عيشه وألم بطنه ووفق أمره ورشد أمره كان الأصل سفهت نفس زيد ورشد أمره فلما حول الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه لأنه صار في معنى * سَفَّهَ * نفسه بالتشديد هذا قول البصريين والكسائي ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامه ضرب زيد وقال الفراء لما حول الفعل من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مفسرا ليدل على أن السفه فيه وكان حكمه أن يكون سفه زيد نفسا لأن المفسر لا يكون إلا نكرة ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيها بها ولا يجوز عنده تقديمه لأن المفسر لا يتقدم ومثله قولهم ضقت به ذرعا وطبت به نفسا والمعنى ضاق ذرعي به وطابت نفسي به و * سَفُهَ * الرجل صار * سَفيها * وبابه ظرف و * سَفَاهاً * أيضا بالفتح و * سَفِهَ * أيضا من باب طرب فإذا قالوا سفِه نفسه وسفِه رأيه لم يقولوه إلا بالكسر لأن فَعُلَ لا يكون إلا متعديا

##### Türkçe

* س ف ه * * **السَّفَهُ** * حلمin zıddıdır; aslı hafiflik ve harekettir. Ve **تَسَفَّهَ** عليه: ona (karşı) onu işittirdiği zaman. Ve **سَفَّهَهُ تَسْفِيها**: onu **السفه**’e nisbet etti. Ve **سافَهَهُ مُسافَهةً**: denilir ki: **سَفِيهٌ** (kimse) **مُسافِها** bulmaz. Ve onların sözü: **سَفِهَ** نفسه: kendi nefsini (akılsızlık etti); ve رأيه’ini gabn etti; ve عيشه’ini azdı; ve بطنه’nin ağrısı; ve أمره’ini muvaffak kıldı; ve أمره’ini reşîd kıldı. Asıl (şöyle) idi: سفهت نفس زيد ve رشد أمره; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansûb oldu; çünkü o, şeddeli olarak **سَفَّهَ** نفسه mânâsına girdi. Bu, Basralıların ve **الكسائي**’nin sözüdür. Onların yanında bu mansûbun öne alınması câizdir; nitekim غلامه ضرب زيد câiz olduğu gibi. **الفراء** dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, sefihin onda olduğunu delâlet etsin diye müfessir olarak çıktı; hükmü, müfessir ancak nekre olacağından, سفه زيد نفسا olması idi; fakat izâfet üzere bırakıldı ve nekrenin nasbı gibi nasb edildi, ona benzetilerek. Onun yanında öne alınması câiz değildir; çünkü müfessir öne geçmez. Bunun benzeri onların sözü: ضقت به ذرعا ve طبت به نفسا; mânâ: ضاق ذرعي به ve طابت نفسي به. Ve **سَفُهَ** الرجل: **سَفيها** oldu; bâbı ظرف’tır. Ve **سَفَاهاً** da, fetha ile. Ve **سَفِهَ** da, طرب bâbından. Ne zaman سفِه نفسه ve سفِه رأيه deseler, onu ancak kesra ile söylerler; çünkü فَعُلَ ancak müteaddî olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( السَّفَهُ ، محرّكةً وكسَحابٍ وسَحابَةٍ : خِفَّةُ الحِلْمِ أَو نَقِيضُه ) ، وأَصْلُه الخِفَّة والحرَكَةُ ، ( أَو الجَهْلُ ) ، وهو قَرِيبٌ بعضُه من بعضٍ .
( و ) قد ( سَفِهَ نَفْسَه ورَأْيَهُ ) وجِلْمَهُ ، ( مُثَلَّثَةً ) ، الكَسْرُ ، اقْتَصَرَ

عليه الجوْهرِيُّ وجماعَةٌ ، وقالوا : سَفُهَ ككَرُمَ ، وسَفِهَ بالكسْرِ ، لُغتانِ أَي صارَ سَفِيهاً ، فإذا قالوا : سَفِهَ نَفْسَه وسَفِهَ رأْيَهُ لم يَقولُوه إلاَّ بالكسْرِ ، لأنَّ فَعُلَ لا يكونُ مُتعدِّياً ، فتأَمَّلْ ذلِكَ مَعَ التَّثْلِيثِ الذي ذَكَرَه المصنِّفُ .
وقالَ اللّحْيانيُّ : سَفِهَ نَفْسَه ، بالكسْرِ ، سَفَهاً وسَفاهَةً وسَفاهاً : ( حَمَلَه على السَّفَهِ ) ، هذا هو الكَلامُ العالِي ؛ قالَ : وبعضُهم يقولُ : سَفُه ، وهي قَلِيلَةٌ .
قالَ الجوْهرِيُّ : وقوْلُهم : سَفِهَ نَفْسَه وغَبِنَ رأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه ، كانَ الأصْلُ سَفِهَتْ نَفْسُ زيْدٍ ، ورَشِدَ أَمْرُه ، فلمّا حُوِّلَ الفِعْل إلى الرَّجلِ انْتَصَبَ ما بَعْدَه بوقُوعِ الفِعْلِ عليه ، لأنَّه صارَ في معْنَى سَفَّهَ نَفْسَه ، بالتّشْديدِ ؛ هذا قَوْلُ البَصْرِيّين والكِسائي ، ويَجوزُ عنْدَهم تَقْديمُ هذا المَنْصوب كما يَجوزُ غلامَه ضَرَبَ زيْدٌ .
وقالَ الفرَّاءُ : لمَّا حُوِّلَ الفِعْلُ مِن النفْسِ إلى صاحِبِها خَرَجَ ما بَعْدَه مُفَسِّراً ليدلَّ على أَنَّ السَّفَه فيه ، وكانَ حُكْمُه أَنْ يكونَ سَفِه زيْدٌ نفْساً ، لأنَّ المُفَسِّر لا يكونُ إلاَّ نَكِرَةً ، ولكنَّه تُرِكَ على إضافَتِه ونُصِبَ كنَصْبِ النّكِرَةِ تَشْبيهاً بها ، ولا يَجوزُ عنْدَه تَقْديمه لأنَّ المُفَسِّر لا يتقدَّمُ .
ومِثْلُه قَوْلُهم : ضِقْتُ به ذَرْعاً وطِبْتُ به نَفْساً ، والمعْنى : ضاقَ ذَرْعِي به وطابَتْ نفْسِي به ، انتَهَى .
قُلْتُ : وهذا القَوْلُ أَنْكَرَه النّحويُّونَ ، وقالوا : إنَّ المُفَسِّراتِ نَكِرَاتٌ ولا يَجوزُ أَن تُجْعلَ المَعارِفُ نَكِرَاتٍ .
( أَو نَسَبَه إليه ) ؛ ) هذا القَوْلُ فيه إشارَةٌ إلى قَوْلِ الأخْفَش ، فإنَّه قالَ : أَهْلُ التَّأْوِيل يَزْعمونَ أَنَّ المَعْنَى سَفَّه نَفْسَه ، أَي بالتَّشْديدِ بالمعْنَى المذْكُور ؛ ومنه قَوْلُه : إلاَّ مَنْ سَفِهَ الحَقَّ ، معْناهُ : مَنْ سَفَّه الحقَّ .

وقالَ يونُسُ النّحويُّ : أُراها لُغَةٌ ذَهَبَ يونُسُ إلى أَنَّ فَعِلَ للمُبالَغَةِ ، فذَهَبَ في هذا مَذْهَبَ التَّأْوِيلِ ، ويَجوزُ على هذا القَوْلِ سَفِهْتُ زيْداً بمعْنَى سَفَّهْتُ زيْداً .
( أَو أَهْلَكَهُ ) ، فيه إشارَةٌ إلى قَوْلِ أَبي عبيدَةَ فإنَّه قالَ : معْنَى سَفِهَ نفْسَه أَهْلَكَ نَفْسَه وأَوْبَقَها ، وهذا غَيْرُ خارِجٍ مِن مَذْهَبِ يونُسَ وأَهْل التّأْوِيل .
وقالَ بعضُ النّحويِّين في قوْلِه تعالى : ﴿إلاّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَه﴾ ، أَي في نَفْسِه أَي صارَ سَفِيهاً ، إلاَّ أَنَّ ( في ) حُذِفَتْ كما حُذِفَتْ حُرُوفُ الجَرِّ في غيرِ مَوْضِعٍ .
وقالَ الزجَّاجُ : القَوْلُ الجَيِّدُ عنْدِي في هذا : أَنَّ سَفِهَ في مَوْضِعِ جَهِلَ ، والمعْنَى ، واللَّهُ أَعْلَم ، إلاَّ مَنْ جَهِلَ نَفْسَه ، أَي لم يُفَكِّرْ في نَفْسِه فوَضَعَ سَفِهَ في مَوْضِعِ جَهِلَ ، وعُدِّيَ كما عُدِّيَ .
قالَ الأزْهرِيُّ : وممَّا يُقوِّي قوْلَ الزجَّاجِ الحدِيثُ : ( إنَّ الكِبْرَ أَنْ تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ ) ، فجعَلَ سَفِهَ واقِعاً مَعْناه أَنْ تَجْهَلَ الحَقَّ فلا تَراهُ حَقّاً .
ويقالُ : سَفِهَ فلانٌ رأْيَه إذا جَهِلَهُ وكانَ رأْيُه مُضْطرباً لا اسْتِقامَةَ له .
وفي الحدِيثِ : ( إنَّما البَغْيُ مَنْ سَفِهَ الحقَّ ) ، أَي مَنْ جَهِلَه ، وقيلَ : مَنْ جَهِلَ نَفْسَه ، وفي الكَلامِ مَحْذوفٌ تَقْديرُه إنَّما البَغْيُ فِعْلُ مَنْ سَفِهَ الحقَّ .
ورَوَاهُ الزَّمَخْشريُّ : مِن سَفَهِ الحَقِّ ، على أَنَّه اسمٌ مُضافٌ إلى الحقِّ ، قالَ : وفيه وَجْهان : أَحَدُهما : أَنْ يكونَ على حَذْفِ الجَارِ وإيصالِ الفِعْل كأَنَّ الأصْلَ سَفِهَ على الحقِّ ،

والثاني : أَنْ يَضْمنَ معْنَى فعل متعدَ كجَهِلَ ، والمعْنَى الاسْتِخْفاف بالحقِّ وأَنْ لا يَراهُ على ما هو عليه مِنَ الرُّجْحانِ والرَّزانَةِ .
( و ) مِن المجازِ : سَفِهَتِ ( الطَّعْنَةُ ) سَفْهاً : ( أَسْرَعَ منها الدَّمُ وجَفَّ ) ؛ ) كما في الأساسِ .
( و ) مِن المجازِ : سَفِهَ ( الشَّرابَ ) سَفْهاً : إذا ( أَكْثَرَ منه فلم يَرْوَ ) .
( وحَكَى اللّحْيانيُّ : سَفِهَ الماءَ شَرِبَه بغيرِ رِفْقٍ .
( وسَفِهَ ، كفَرِحَ وكَرُمَ ، علينا ) ؛ ) الأوْلى أَنْ يقولَ : سَفِهَ علينا ، كفَرِحَ وكَرُمَ ؛ ( جَهِلَ ، كتَسافَهَ ، فهو سَفِيهٌ ، ج سُفَهاءُ وسِفاهٌ ) ، بالكسْرِ ، ( وهي سَفِيهَةٌ ، ج سَفِيهاتٌ وسَفائِهُ وسَفَّهٌ ) ، كسُكَّرٍ ، ( وسِفاهٌ ) ، بالكسْرِ .
وقَوْلُه تعالَى : ﴿ولا تُؤثُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُم التي جَعَلَ اللَّهُ لكُم قِياماً﴾ .
قالَ اللّحْيانيُّ : بَلَغنا أَنَّهم النِّساءُ والصِّبْيان الصِّغارُ لأنَّهم جُهَّالٌ بموْضِعِ النّفَقةِ .
قالَ : ورُوِي عن ابنِ عبَّاسٍ ، رضِيَ اللَّهُ تعالى عنهما ، أنّه قالَ : النِّساءُ أَسْفَهُ السُّفَهاءِ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : سُمِّيت المرْأَةٌ سَفِيهَة لضعفِ عَقْلِها ، ولأنَّها لا تُحْسِنُ سِياسَةَ مالِها ، وكَذلِكَ الأَوْلاد ما لم يُؤْنَس رُشْدُهم .
وقوْلُه تعالَى : ﴿فإن كانَ الذي عليه الحقُّ سَفِيهاً أَو ضَعِيفاً﴾ ؛ ) السَّفِيهُ : الخَفِيفُ العَقْل .
وقالَ مُجاهِد : السَّفِيهُ : الجاهِلُ ، والضَّعِيفُ : الأحْمقُ .
قالَ ابنُ عَرَفَة : الجاهِلُ هنا هو الجاهِلُ بالأَحْكامِ لا يُحْسِنُ الإملاء ولا يَدْرِي كيفَ هو ، ولو

كانَ جاهِلاً في أَحْوالِه كُلِّها ما جازَ له أَنْ يُداينَ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : مَعْناه إنْ كانَ جاهِلاً أَو صَغِيراً .
وقالَ اللَّحْيانيُّ : السَّفِيهُ الجاهِلُ بالإِملاء .
قالَ ابنُ سِيدَه : وهذا خَطَأٌ لأنَّه قد قالَ بعْدَ هذا أَوْ لا يَسْتطِيعُ أَن يُمِلَّ هو .
وقالَ الرَّاغبُ : هذا هو السَّفَهُ الدِّنْيويُّ ، وأَمَّا السَّفَهُ الأُخْرَويُّ فكَقْولِه تعالى : ﴿وأَنَّه كانَ يقولُ سَفِيهُنا على اللَّهِ شَطَطاً﴾ ، فهذا هو السَّفَه في الدِّيْن .
( وسَفَّهَهُ تَسْفِيهاً : جَعَلَه سَفِيهاً ، كسَفِهَهُ ، كعَلِمَهُ ) ؛ ) عن الأخْفَش ويُونُسَ ، وعليه خَرَّج سَفِهَ نَفْسَه كما تقدَّمَ .
( أَو ) سَفَّهَهُ تَسْفِيهاً : ( نَسَبَه إليه ) ، أَي إلى السَّفَهِ ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
( وتَسَفَّهَه عن مالِهِ ) : ) إذا ( خَدَعَه عنه ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
( و ) تَسَفَّهَتِ ( الِّريحُ الغُصونَ : أَمالَتْها ) ، أَو مالَتْ بها ، أَو اسْتَخَفَّتْها فحرَّكَتْها ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لذي الرُّمَّة :
جَرَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْأَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ ( وسافَهَه ) مُسافَهَةً : ( شاتَمَهُ ؛ ومنه المَثَلُ : سَفِيهٌ لم يَجِدْ مُسافِهاً ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
( و ) سافَهَ ( الدَّنَّ ) أَو الوَطْبَ : ( فاعَدَهُ فَشَرِبَ منه ساعَةً بعد ساعَةٍ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .

( و ) مِن المجازِ : سافَهَ ( الشَّرابَ ) إذا ( أَسْرَفَ فيه فَشَرِبَهُ جُزافاً ) ؛ ) قالَ الشمَّاخُ :
فَبِتُّ كأَنَّني سافَهْتُ صِرْفاً مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُوقالَ اللَّحْيانيُّ : سافَهْتُ الماءَ شَرِبْتَه بغيرِ رِفْقٍ .
وفي الأساسِ : شَرِبْتَه جُزافاً بِلا تَقْديرٍ ؛ ( كَسَفِهَهُ ، كفَرِحَ ) ، وهذا قد تقدَّمَ قَرِيباً فهو تكْرارٌ .
( و ) مِن المجازِ : سافَهَتِ ( النَّاقَةُ الطَّريقَ ) إذا ( لازَمَتْهُ بسَيْرٍ شَدِيدٍ ) .
( وفي الأساسِ : إذا أَقْبَلَتْ على الطريقِ بشِدَّةِ سَيْرٍ .
وقالَ غيرُه : إذا خَفَّتْ في سيرِها ؛ قالَ الشاعِرُ :
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّساً مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّساأَرادَ بالمُعْمَلِ المُوَعَّسِ الطريقَ المَوْطُوء .
( وسَفِهْتُ ، كفَرِحْتُ ومَنَعْتُ : شَغَلْتُ أَو تَشَغَّلْتُ ) ، كذا في النسخِ والصَّوابُ شُغِلْتُ أَو شَغَلْتُ . ( و ) سَفِهْتُ ( نَصِيبِي ) ، كفَرِحْتُ : ( نَسِيتُه ) ؛ ) عن ثَعْلَب .
( و ) مِن المجازِ : ( ثَوْبٌ سَفِيهٌ ) : ) أَي ( لَهْلَهٌ ) ، رَدِيءُ النُّسْجِ ؛ كما يقالُ : ( سَخِيفٌ .
( و ) مِن المجازِ : ( زِمامٌ سَفِيهٌ : مُضْطَرِبٌ ) ، وذلِكَ لمرحِ الناقَةِ ومُنازَعَتِها إيَّاهُ ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لذي الرُّمَّة يَصِفُ سَيْفاً :
وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُهعلى ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ زِمامُها ( ووادٍ مُسْفَهٌ ، كمُكْرَمٍ : مَمْلوءٌ ) ،

كأَنَّه جازَ الحدَّ فسَفُهَ ، فَمُسْفَه على هذا مُتَوهَّم مِن بابِ أَسْفَهْتُه وَجَدْتُه سَفِيهاً وهو مجازٌ ؛ قالَ ابنُ الرِّقاعِ :
فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِهوإن تَراغَبَ إلاّ مُسْفَهٌ تَئِقُ ( و ) مِن المجازِ : ( ناقَةٌ سَفِيهَةُ الزِّمامِ ) : ) إذا كانتْ خَفِيفَةَ السَّيْرِ .
( و ) مِن المجازِ : ( طَعامٌ مَسْفَهَةٌ ) ومسفهة إذا كانَ ( يَبْعَثُ على كَثْرَةِ شُرْبِ الماءِ ) .
( وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : إذا كانَ يَسْقِي الماءَ كَثيراً .
( وسَفَهَ صاحِبَهُ ، كنَصَرَ : غَلَبَهُ في المُسافَهَةِ ) . ) يقالُ : سافَهَهُ فسَفَهَهُ .
( و ) مِن المجازِ : ( تَسَفَهَّتِ الرِّياحُ الغُصونَ ) إذا ( فَيَّأَتْها ) ؛ ) وهذا قد مَرَّ قريباً فهو تكْرارٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
السافهُ : الأحْمقُ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وسَفَّه الجهلُ حِلْمَهُ : أَطاشَهُ وأَخَفَّه ، قالَ :
ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُهاأَحلامَنا وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُوقد سفهتْ أَحْلامهم .
وسَفِهَ نَفْسَه : خَسِرَها جَهْلاً .
وأَسْفَهْتُه : وَجَدْتُه سَفِيهاً .
وتَسَفَّهَتِ الرِّياحُ : اضْطَرَبَتْ .
قالَ ابنُ بَرِّي : أَمَّا قوْلُ خَلَفِ بنِ إسْحاقِ البَهْرانيّ :
بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْتَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْفإنَّه أَرادَ أنَّها تَتَرامَى بلُغامِها يَمْنةً ويَسْرَةً ، كقَوْلِ الجَرْمي :
تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْفتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا

فهو مِن تَسافُهِ الأشْداقِ لا تَسافُهِ الجُدُلِ .
وأَمَّا المُبَرِّدُ فجَعَلَه مِن تَسافُه الجُدُلِ ، والأوَّلُ أظْهَر .
وأَسْفَهَ اللَّهُ فلاناً الماءَ : جَعَلَهُ يُكْثِرُ مِن شُرْبِه ، نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
ورجُلٌ سافِهٌ وساهِفٌ : شَدِيدُ العَطَشِ ؛ نَقَلَهُ الأَزْهرِيُّ .
وتَسَفَّهْتُ عليه : إذا أَسْمَعْته ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وفي المَثَلِ : قَرارَة تَسَفَّهَتْ قَرَارَة ؛ وهي الضَّأْنُ ؛ كما في الأساسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**السَّفَهُ**), harekeli olarak ve **سَحابٍ** ve **سَحابَةٍ** gibi: (hilm(in) hafifliği yahut onun zıddı), asl(ı) ise hafiflik ve hareket(tir), (yahut cehalet), ve o, bazısı bazısına yakındır.
(ve) muhakkak ( **سَفِهَ نَفْسَه ورَأْيَهُ** ) ve **جِلْمَهُ** ( **مُثَلَّثَةً** ), kesre (ile olanı) — üzerinde Cevherî ve bir cemaat iktisar etti; ve dediler ki: **سَفُهَ** **ككَرُمَ**, ve **سَفِهَ** kesre ile, iki lugattır; yani sefih oldu; fakat “**سَفِهَ نَفْسَه** ve **سَفِهَ رأْيَهُ**” dedikleri vakit onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** müteaddî olmaz; öyleyse bunu, musannifin zikrettiği teslîs ile beraber teemmül et.
Lihyânî dedi ki: **سَفِهَ نَفْسَه**, kesre ile, **سَفَهاً** ve **سَفاهَةً** ve **سَفاهاً**: (onu sefhe sevk etti); bu, yüksek sözdür; dedi ki: ve bazısı der ki: **سَفُهَ**, ve o azdır.
Cevherî dedi ki: onların “**سَفِهَ نَفْسَه** ve **غَبِنَ رأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه**” sözleri; asl(ı) “**سَفِهَتْ نَفْسُ زيْدٍ** ve **رَشِدَ أَمْرُه**” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansub oldu; çünkü “**سَفَّهَ نَفْسَه**”, teşdîd ile, manasına girdi; bu Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; ve onların yanında bu mansubun takdimi caiz olur; nitekim “**غلامَه ضَرَبَ زيْدٌ**” caiz olduğu gibi.
Ferrâ dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası müfessir olarak çıktı; sefhin onda olduğunu delalet etsin diye; ve hükmü “**سَفِه زيْدٌ نفْساً**” olmak idi; çünkü müfessir ancak nekre olur; fakat onun izafeti üzere bırakıldı ve nekrenin nasbı gibi nasb olundu, ona benzetilerek; ve onun yanında takdimi caiz olmaz; çünkü müfessir öne geçmez.
Ve onun misli onların sözü: “**ضِقْتُ به ذَرْعاً** ve **طِبْتُ به نَفْساً**”; mana: “**ضاقَ ذَرْعِي به** ve **طابَتْ نفْسِي به**”; bitti.
Dedim ki: ve bu sözü nahivciler inkâr etti; ve dediler ki: müfessirler nekrelerdir ve marifelerin nekreler kılınması caiz değildir.
( yahut onu ona nisbet etti ); bu sözde Ahfeş’in sözüne işaret vardır; çünkü o dedi ki: te’vil ehli, mananın “**سَفَّه نَفْسَه**” olduğunu zanneder; yani zikredilen mana ile teşdîd ile; ve ondan onun sözü: “**إلاَّ مَنْ سَفِهَ الحَقَّ**”, manası: “**مَنْ سَفَّه الحقَّ**”.

Yûnus en-nahvî dedi ki: onu bir lugat görürüm; Yûnus, **فَعِلَ**’in mübalağa için olduğuna gitti; böylece bu hususta te’vil mezhebine gitti; ve bu söz üzere “**سَفِهْتُ زيْداً**”ın “**سَفَّهْتُ زيْداً**” manasında olması caiz olur.
( yahut onu helâk etti ), onda Ebû Ubeyde’nin sözüne işaret vardır; çünkü o dedi ki: “**سَفِهَ نفْسَه**”in manası “nefsini helâk etti ve onu **أَوْبَقَها** (mahvetti)”dir; ve bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı çıkmış değildir.
Bazı nahivciler, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: ﴿**إلاّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَه**﴾, yani nefsinde; yani sefih oldu; ancak **في** hazfedildi; başka yerlerde cer harfleri hazfedildiği gibi.
Zeccâc dedi ki: bende bunun hakkında iyi söz şudur: **سَفِهَ** **جَهِلَ** mevkiindedir; mana — Allah daha iyi bilir — “nefsini cahil olan”, yani nefsinde düşünmedi; böylece **سَفِهَ**’i **جَهِلَ** mevkiine koydu ve onun ta‘diyesi gibi ta‘diye edildi.
Ezherî dedi ki: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şeylerden hadis: ( **إنَّ الكِبْرَ أَنْ تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ** ); böylece **سَفِهَ**’i vâki kıldı; manası: hakkı cahil olman, onu hak görmemen.
Ve denir: falan, görüşünü **سَفِهَ** etti; onu cahil oldu ve görüşü, onda istikamet olmayan, çalkantılı idi.
Ve hadiste: ( **إنَّما البَغْيُ مَنْ سَفِهَ الحقَّ** ), yani onu cahil olan; ve denildi: nefsini cahil olan; ve kelamda mahzuf vardır; takdiri: “**إنَّما البَغْيُ فِعْلُ مَنْ سَفِهَ الحقَّ**”.
Zemahşerî onu “**مِن سَفَهِ الحَقِّ**” diye rivayet etti; hakk’a izafe edilmiş bir isim olmak üzere; dedi ki: onda iki vecih vardır: birincisi: cârın hazfi ve fiilin ulaştırılması üzere olması; sanki asl “**سَفِهَ على الحقِّ**” idi,

ikincisi: **جَهِلَ** gibi müteaddî bir fiilin manasını tazmîn etmesi; mana: hakka karşı hafife alma ve onu, onda bulunan rüchân ve rızâne üzere görmemek.
(ve) mecazdan: **سَفِهَتِ ( الطَّعْنَةُ )** **سَفْهاً**: (ondan kan süratle aktı ve kurudu); ) esas’ta olduğu gibi.
(ve) mecazdan: **سَفِهَ ( الشَّرابَ )** **سَفْهاً**: (ondan çok içti de kanmadı) ise.
(ve Lihyânî hikâye etti: **سَفِهَ الماءَ**: onu yumuşaklık olmaksızın içti.
(ve **سَفِهَ** — **كفَرِحَ وكَرُمَ** gibi — bize karşı); ) evlâ olan, “**سَفِهَ علينا**”, **كفَرِحَ وكَرُمَ** gibi, demesidir; (cahil oldu, **كتَسافَهَ**, o hâlde o **سَفِيهٌ**’dir; cem‘i **سُفَهاءُ** ve **سِفاهٌ**), kesre ile; (ve o **سَفِيهَةٌ**’dir; cem‘i **سَفِيهاتٌ** ve **سَفائِهُ** ve **سَفَّهٌ**), **كسُكَّرٍ** gibi; (ve **سِفاهٌ**), kesre ile.
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**ولا تُؤثُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَكُم التي جَعَلَ اللَّهُ لكُم قِياماً**﴾.
Lihyânî dedi ki: bize ulaştı ki onlar kadınlar ve küçük çocuklardır; çünkü onlar nafakanın yerini bilmeyen cahillerdir.
Dedi ki: İbn Abbâs’tan, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, rivayet olundu ki o dedi: kadınlar, sefihlerin en sefihidir.
Ezherî dedi ki: kadın, aklının zayıflığı için ve malının idaresini iyi yapmadığı için **سَفِيهَة** diye isimlendirildi; ve evlatlar da, rüşdleri ünsiyet edilmedikçe, böyledir.
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فإن كانَ الذي عليه الحقُّ سَفِيهاً أَو ضَعِيفاً**﴾; ) **السَّفِيهُ**: aklı hafif olan(dır).
Mücâhid dedi ki: **السَّفِيهُ**: cahil; ve **الضَّعِيفُ**: ahmak.
İbn Arefe dedi ki: buradaki cahil, ahkâmı bilmeyen cahildir; imlâ etmeyi iyi yapmaz ve nasıl olduğunu bilmez, velev ki

Bütün hâllerinde câhil idi; ona borçlanması câiz olmazdı.
İbn Sîde dedi ki: Mânâsı, câhil yahut küçük ise.
El-Lahyânî dedi ki: **السَّفِيهُ** imlâda câhil olandır.
İbn Sîde dedi ki: Bu hatadır; çünkü bundan sonra “yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremez” demiştir.
Er-Râgıb dedi ki: Bu, dünyevî **السَّفَهُ**tir; âhiret **السَّفَهُ**i ise, Yüce Allah’ın sözü gibidir: ﴿Ve şüphesiz bizim **سَفِيهُنا** Allah hakkında aşırılık söylüyordu﴾; işte bu, dinde **السَّفَهُ**tir.

( **وسَفَّهَهُ تَسْفِيهاً**: onu **سَفِيهاً** kıldı; **كسَفِهَهُ**; **كعَلِمَهُ** ); el-Ahfeş ve Yûnus’tan; ve buna göre, daha önce geçtiği üzere, **سَفِهَ نَفْسَه**’yi çıkardı.
( **أَو** ) **سَفَّهَهُ تَسْفِيهاً**: ( onu ona nisbet etti ), yani **السَّفَهِ**e; el-Cevherî nakletti.
( **وتَسَفَّهَه عن مالِهِ** ): eğer ( onu ondan aldattı ) ise; el-Cevherî nakletti.
( **و** ) **تَسَفَّهَتِ** ( rüzgâr dalları: onları eğdi ), yahut onlarla eğildi, yahut onları hafife alıp hareket ettirdi; el-Cevherî, Zü’r-Rumme’den şu beyti okudu:
جَرَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْأَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ
( **وسافَهَه** ) **مُسافَهَةً**: ( ona sövdü; ve ondan darbımesel: **سَفِيهٌ لم يَجِدْ مُسافِهاً** ); el-Cevherî nakletti.
( **و** ) **سافَهَ** ( **الدَّنَّ** ) yahut **الوَطْبَ**: ( onunla karşılıklı vaadleşti de ondan saatten sonra saat içti ); el-Cevherî nakletti.

( **و** ) mecazdan: **سافَهَ** ( **الشَّرابَ** ) eğer ( onda israf etti de onu ölçüsüzce içti ) ise; eş-Şemmâh dedi ki:
فَبِتُّ كأَنَّني سافَهْتُ صِرْفاً مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ
El-Lahyânî dedi ki: **سافَهْتُ الماءَ**: onu yumuşaklık olmaksızın içtim.
El-Esâs’ta: onu ölçüsüz, takdîrsiz içtim; ( **كَسَفِهَهُ**، **كفَرِحَ** ); bu yakın zamanda geçmişti; o hâlde tekrardır.
( **و** ) mecazdan: **سافَهَتِ** ( **النَّاقَةُ الطَّريقَ** ) eğer ( onu şiddetli yürüyüşle lâzım oldu ) ise.
( Ve el-Esâs’ta: eğer yola yürüyüş şiddetiyle yöneldi ise.
Başkası dedi ki: eğer yürüyüşünde hafifledi ise; şair dedi ki:
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّساً مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّساً
**المُعْمَلِ المُوَعَّسِ** ile, ayakla çiğnenmiş yolu kastetti.
( **وسَفِهْتُ**، **كفَرِحْتُ ومَنَعْتُ**: ( meşgul oldum yahut meşgul oldum ) ), nüshalarda böyle; doğrusu **شُغِلْتُ** yahut **شَغَلْتُ**tur. ( **و** ) **سَفِهْتُ** ( **نَصِيبِي** ), **كفَرِحْتُ**: ( onu unuttum ); Sa‘leb’den.
( **و** ) mecazdan: ( **ثَوْبٌ سَفِيهٌ** ): yani ( gevşek ), dokuması kötü; denildiği gibi: ( **سَخِيفٌ** ).
( **و** ) mecazdan: ( **زِمامٌ سَفِيهٌ**: çalkantılı ), bu, devenin şımarıklığı ve onunla çekişmesi sebebiyledir; el-Cevherî, Zü’r-Rumme’den bir kılıcı vasfederken şu beyti okudu:
وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُهعلى ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ زِمامُها
( **ووادٍ مُسْفَهٌ**، **كمُكْرَمٍ**: dolu ),

sanki haddi aşmış da sefih olmuş gibidir; bu durumda **مُسْفَه** buna göre, “**أَسْفَهْتُه**: onu **سَفِيهاً** buldum” bâbından vehmedilmiş olup mecazdır; İbnü’r-Rikâ‘ dedi ki:
فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِهوإن تَراغَبَ إلاّ مُسْفَهٌ تَئِقُ
( **و** ) mecazdan: ( **ناقَةٌ سَفِيهَةُ الزِّمامِ** ): eğer yürüyüşü hafif ise.
( **و** ) mecazdan: ( **طَعامٌ مَسْفَهَةٌ** ) ve **مسفهة**: eğer ( suyu çok içmeye sevk ediyorsa ).
( İbnü’l-A‘râbî dedi ki: eğer suyu çok içiriyorsa.
( **وسَفَهَ صاحِبَهُ**، **كنَصَرَ**: müsâfehede ona galip geldi ). Denilir: **سافَهَهُ** da **سَفَهَهُ**.
( **و** ) mecazdan: ( **تَسَفَهَّتِ الرِّياحُ الغُصونَ** ) eğer ( onları gölgeye çevirdi ) ise; bu yakın zamanda geçti; o hâlde tekrardır.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**السافهُ**: ahmak; İbnü’l-A‘râbî’den.
**وسَفَّه الجهلُ حِلْمَهُ**: onu şaşırttı ve hafifletti; dedi ki:
ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُهاأَحلامَنا وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ
Ve onların akılları sefihlemiştir.
**وسَفِهَ نَفْسَه**: onu cehaletle ziyan etti.
**وأَسْفَهْتُه**: onu **سَفِيهاً** buldum.
**وتَسَفَّهَتِ الرِّياحُ**: çalkalandı.
İbn Berrî dedi ki: Halef b. İshâk el-Behrânî’nin sözüne gelince:
بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْتَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ
o, onların salyalarını sağa ve sola fırlattıklarını kastetmiştir; el-Cermî’nin sözü gibi:
تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْفتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا

Bu, **تَسافُهِ الأشْداقِ**tandır; **تَسافُهِ الجُدُلِ**den değildir.
Müberred’e gelince, onu **تَسافُه الجُدُلِ**den kıldı; birincisi daha açıktır.
**وأَسْفَهَ اللَّهُ فلاناً الماءَ**: onu ondan çok içirir kıldı; el-Cevherî nakletti.
Bir adam **سافِهٌ** ve **ساهِفٌ**: şiddetli susuz; el-Ezherî nakletti.
**وتَسَفَّهْتُ عليه**: eğer ona işittirdim ise; el-Cevherî nakletti.
Darbımeselde: **قَرارَة تَسَفَّهَتْ قَرَارَة**; o da koyundur; el-Esâs’ta olduğu gibi.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَفِهَ
1 سَفِهَ ذ , (S, MA, Msb,) aor. سَفَهَ ; (Msb;) and سَفُهَ, [aor. سَفُهَ ;] (S, Msb;) inf. n. سَفَهٌ and سَفَاهَةٌ (S, MA, Msb, K *) and سَفَاهٌ, (S, MA, K, *) [all mentioned in the MA as of the former verb, and so in the TA when that verb is trans., but properly] the first is of the former verb, and the second is of the latter verb, (S, Msb,) and so is the third; (S;) He (a man, S) was, or became, such as is termed سَفِيه; (S, TA;) [i. e.] he was, or became, unwise, witless, or destitute of wisdom or understanding, or [rather] lightwitted. (MA.) ― -b2- The phrase سَفِهَ نَفْسَةُ, [of which an instance occurs in the Kur ii. 124, and] to which غَبِنَ رَأْيَهُ and بَطِرَ عَيْضْلَرَهُ and أَلِمَ بَطْنَهُ and وَفِقَ أَمْرَهُ and رَضْلَرِدَ أَمْرَهُ are similar, was originally سَفِهَتْ نَفْسُ زَيْدٍ [or rather سَفِهَتْ نَفْسُهُ i. e. Himself, or his mind, was, or became, lightwitted, &c.]; but when [the dependence of] the verb became transferred [from the نفس] to the man, what followed the verb was put in the accus. case by being its objective complement, for the phrase became identical in meaning with نَفْسَهُ ↓ سَفَّهَ [he made himself, or his mind, lightwitted, &c.]: so say the Basrees and Ks; and it is allowable with them to make this accus. to precede [the verb]; like as it is allowable to say, غُلَامَهُ ضَرَب زَيْدٌ: (S, TA:) accord. to the K, the verb thus used has three forms; (TA;) you say سَفِهَ نَفْسَهُ and رَأْيَهُ, (K, TA,) and حِلْمَهُ, (TA,) and سَفُهَ, and سَفَهَ, meaning حَمَلَهُ عَلَىالسَّفَهِ [which is virtually the same as سَفَّهَهُ i. e. he made himself, or his mind, lightwitted, or unwise, &c., and in like manner his judgment, or opinion, and he made his gravity, or forbearance, or the like, to become levity, or hastiness, &c.]: or he attributed سَفَه [i. e. lightwittedness, &c., to himself, or his mind, and to his judgment, or opinion]: or he destroyed it; (K, TA;) agreeably with the meaning assigned to سَفِهَ نَفْسَهُ by AO: (TA:) or this means he held himself in mean, or light, estimation; (MA, and Ksh and Bd in ii. 124;) and rendered himself low, base, or contemptible: (Bd ibid.:) but Lh says that سَفِهَ نَفْسَهُ, with kesr [to the ف], inf. n. سَفَهٌ and سَفَاهَةٌ and سَفَاهٌ, means حَمَلَهُ عَلَى السَّفَهِ [or حَمَلَهَا], and is the approved form, and that some say سَفُهَ, which is rare: and accord. to J and others, (TA,) when they say سفه نَفْسَهُ, and رَأْيَهُ, they do not say it otherwise than with kesr [to the ف], because فَعُلَ is not trans.: (S, TA:) so that the three forms of the verb mentioned in the K require consideration: (TA:) accord. to Fr, when [the dependence of] the verb in the phrase سَفِهَ نَفْسَهُ became transferred from the نفس to the possessor thereof, what followed the verb became an explicative, to indicate that the سَفَه [or lightwittedness, &c.,] was therein; and by rule it should be سَفِهَ زَيْدٌ نَفْسًا, for the explicative should not be otherwise than indeterminate; but it was left in its state of a prefixed noun, and put in the accus. case in the manner of an indeterminate noun as being likened thereto; [the meaning, therefore, accord. to him, is he was, or became, lightwitted, &c., as to his mind;] it is not allowable, however, in his opinion, to make this accus. to precede [the verb], because the explicative may not precede; and similar to this is the phrase ضِقْتُ بِهِ ذَرْعًا, and طِبْتُ بِهِ نَفْسًا, meaning ضَاقَ ذَرْعِىبِهِ and طَابَتْ نَفْسِى بِهِ: (S, TA:) but this saying [of Fr] is disallowed by the grammarians; for they say that explicatives are indeterminate, and that determinate nouns may not be used as indeterminate: some of the grammarians say that اـِلَّامَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ in the Kur [ii. 124] means الّا من سَفِهَ فِىنَفْسِهِ [but he who is lightwitted, &c., in his mind], i. e., who becomes سَفِيه; [the prep.] فى being suppressed [and the noun therefore put in the accus. case agreeably with a general rule]: Zj holds that the approvable saying is, that it means اـِلَّا مَنْ جَهِلَ نَفْسَهُ, i. e., but he who is [ignorant or silly or foolish or] unreflecting in his mind: and in like manner, سَفِهَ رَأْيَهُ means جَهِلَهُ [i. e. he was ignorant, &c., in his judgment, or opinion]; and his judgment, or opinion, was unsound, without rectitude: and سَفِهَ نَفْسَهُ signifies also he lost himself, or his own soul. (TA.) سَفِهَ الحَقَّ is likewise expl. as meaning الحَقَّ ↓ سَفَّهَ [He made the truth, or right, to be foolishness, or the like]; and Yoo held the one to be a dial. var. of the other, and the measure of the former verb to denote intensiveness; and accord. to this explanation one may say, سَفِهْتُ زَيْدًا meaning زَيْدًا ↓ سَفَّهْتُ [I pronounced Zeyd lightwitted, &c.]: or the meaning is جَهِلَ الحَقَّ [he ignored the truth, or right], and he did not see it to be the truth, or right: (TA:) or he regarded the truth, or right, as foolishness, or ignorance. (S and TA in art. غمط.) See also 2. ― -b3- سَفِهَ عَلَيْهِ signifies جَهِلَ [i. e., when thus trans. by means of عَلَى, He feigned ignorance to him]; as also سَفُهَ, (K, TA,) and ↓ تسافه. (K.) ― -b4- And سَفِهْتُ نَصِيبِى [and it is implied in the K that one says سَفَهْتُ نصيبى also, but only the former is authorized by the TA,] I forgot my share, or portion. (Th, K, TA.) ― -b5- And سَفَهَ صَاحِبَهُ, aor. سَفُهَ , He overcame his companion in what is termed مُسَافَهَة [inf. n. of 3, q. v.]. (K.) You say, ↓ سَافَهَهُ فَسَفَهَهُ. (TA.) ― -b6- سَفِهَتِ الطَّعْنَةُ, (JK, K, TA,) inf. n. سَفَهٌ, (TA,) (tropical:) The spear-wound, or the like, emitted blood which came from it quickly (JK, K, TA) and dried up (وَجَفَّ [in the TK وِخف]): (K, TA:) so in the A. (TA.) ― -b7- سَفِهَ الضْلَرَّرَابَ, (S, K,) inf. n. سَفَهٌ, (TA,) He drank much of the beverage, or wine, without having his thirst satisfied thereby. (S, K, TA.) See also 3. And سَفِهَ المَآءَ (tropical:) He drank the water immoderately. (TA.) ― -b8- And سَفِهْتُ and سَفَهْتُ signify ضْلَرُغِلْتُ, (so in the CK,) in [some of] the copies of the K ضْلَرَغَلْتُ, but the right reading is ضْلَرُغِلْتُ [i. e. I was occupied, or busied, or diverted from a thing]: or, accord. to the copies of the K, تَضْلَرَغَّلْتُ; but correctly, or ضْلَرَغَلْتُ [i. e. I occupied, or busied, or diverted from a thing]. (TA.)

2 سَفَّهَ see 5. ― -b2- [Hence,] سِفِهِهُ, inf. n. تَسْفِيهٌ, (S, Msb, K,) signifies جَعَلَهُ سَفِيهًا [i. e. He, or it, made him to be, or he pronounced him to be, lightwitted, &c.]; as also ↓ سَفِهَهُ; (K, TA;) on the authority of Akh and Yoo: (TA:) or he attributed to him what is termed سَفَه [i. e. lightwittedness, &c.]: (S, Msb:) or he said to him that he was such as is termed سَفِيه. Msb.) And سفّه الجَهْلُ حِلْمَهُ Ignorance made him light, inconstant, unsteady, irresolute, or fickle; syn. أَطَاضْلَرَهُ and أَخَفَّهُ. (TA.) See also 1, in three places.

سافههُ
3 سافههُ ذ , (S, MA, K,) inf. n. مُسَافَهَةٌ, (S, KL,) He acted [in a lightwitted manner,] foolishly, or ignorantly, with him; (MA, KL;) showed lightness, levity, weakness of mind, and lack of حِلْم [or gravity, &c.], with him. (KL.) You say, سَافَهَهُ فَسَفَهَهُ: see 1, near the end of the paragraph. [سافهه in this instance may mean as above, or may have the meaning here next following.] ― -b2- He reviled him; or he reviled him, being reviled by him; syn. ضْلَرَاتَمَهُ: whence the prov., سَفِيهٌ لَمْ ↓ يَجِدْ مُسَافِهًا [A lightwitted person found not a reviler, or mutual reviler]; (K, TA;) mentioned in the S. (TA.) [See also 5.] ― -b3- سافه الدَّنَّ, (S, K,) or الوَطْبَ, (S,) (assumed tropical:) He sat with (قَاعَدَ) the دنّ [or wine-jar], (S, K,) or the وطب [or milk-skin], (S,) and drank from it while after while. (S, K.) And سافه الضْلَرَّرَابَ (tropical:) He exceeded the due bounds in respect of the beverage, or wine, drinking it without measure; (K, TA;) as also ↓ سَفِهَهُ. (K.) And سَافَهْتُ المَآءَ (tropical:) I drank the water immoderately, (Lh, TA,) or without measure. (A, TA.) [See also 1, near the end of the paragraph.] ― -b4- And سَافَهَتِ النَّاقَةُ الطَّرِيقَ (tropical:) The she-camel kept to the road, or way, (A, K, TA,) or took to it, (A, TA,) with a vehement pace: (A, K, TA:) or was light, or agile, in her pace, or going. (TA.)

أَسْفَهْتُهُ
4 أَسْفَهْتُهُ ذ I found him to be سَفِيه [i. e. lightwitted, &c.]. (TA. [There said to be tropical; but I see not why.]) ― -b2- أَسْفَهَكَ اللّٰه الضْلَرَّرَابَ (assumed tropical:) May God make thee to drink of the beverage, or wine, without having thy thirst satisfied thereby: or أَسْفَهَهُ اللّٰهُ God made him, or may God make him, to drink without having his thirst satisfied: (S, accord. to different copies:) or اسفه اللّٰهُ فُلَانَّا المَآءَ God made, or may God make, such a one to drink much water. (TA.)

تسفّهت الرِّيَاحُ
5 تسفّهت الرِّيَاحُ ذ The winds became in a state of commotion. (TA.) ― -b2- تسفّهت الرِّيحُ الضْلَرَّجَرَ, (S,) or الغُصُونَ, (K, TA,) and الرِّيحُ ↓ سَفَّهَتِ الغُصُونَ, (Ham p. 359,) The wind made the trees, (S,) or the branches, (K,) to bend, or incline: (S, K:) and put the branches in motion: (K, and Ham ubi suprà:) or ruffled, and put in motion, the branches. (TA. [There said to be tropical: but see what is said of the primary signification of سَفَهٌ, below.]) ― -b3- [Hence,] it is said in a prov., فُرَارَةٌ تَسَفَّهَتْ قَرَارَةً A lamb, or kid, made a sheep, or goat, to incline [to silly behaviour]: applied to the old whom the young incites to lightwittedness (السَّفَه) and levity. (Meyd. [See also a similar prov. in Freytag's Arab. Prov., ii. 253.]) ― -b4- تسفّههُ عَنْ مَالِهِ He deluded him, or beguiled him, of his property. (S, K.) ― -b5- تسفّه عَلَيْهِ He acted with سَفَاهَة [i. e. lightwittedness, &c.], or foolishly, towards him. (MA.) ― -b6- And تَسَفَّهْتُ عَلَيْهِ signifies أَسْمَعْتُهُ [as meaning I reviled him]. (S.) [See also 3.]

تسافه عَلَيْهِ
6 تسافه عَلَيْهِ ذ : see 1, in the last quarter of the paragraph. ― -b2- [And تسافهوا They behaved in a lightwitted, foolish, or ignorant, manner, one with another. See also 3, which has a similar meaning. ― -b3- And They reviled one another: as seems to be indicated in the TA. See also Har p. 522: and see, again, 3.] ― -b4- تَسَافَهُ أَضْلَرْدَاقُهَا, in a verse of Khalaf Ibn-Is-hلk El-Bahrلnee, [describing swift camels,] means Their sides of the mouth casting forth their foam, one at another: like the saying of El-Jarmee,
تَسَافَهُ أَضْلَرْدَاقُهَا بِاللُّغَامِ
[Their sides of the mouth casting forth the foam, one at another]. (TA. [تسافه, there written without any syll. signs, is app. thus, (for تَتَسَافَهُ,) not تُسَافِهُ.])

سَفَهٌ
سَفَهٌ ذ , (S, TA,) as also ↓ سَفَاهَةٌ and ↓ سَفَاهٌ, (TA,) [all mentioned as inf. ns. in the first paragraph of this art.,] primarily signifies خِفَّةٌ [in its proper sense of Lightness], and motion, commotion, or agitation. (S, TA.) ― -b2- And hence (S, TA) the first, (S, K, TA,) like each of the others, (K, TA,) signifies [generally Lightwittedness, or the like;] the contr. of حِلْمٌ; (S, K, TA;) [i. e.] خِفَّةٌ [as meaning lightness or levity, inconstancy, unsteadiness, irresoluteness; or lightness or levity, &c., and hastiness; for, as is said in the TA in art. رجح, the contr. of حِلْمٌ is described by the terms خِفَّةٌ and عَجَلٌ, like as حِلْمٌ is described by the term ثِقَلٌ]; and slenderness, shallowness, or weakness, of judgment; qualities which deficiency of intellect, or understanding, necessarily involves: (Bd in ii. 12, in explanation of سَفَهٌ:) or خِفَّةُ حِلْمٍ [i. e. slightness of gravity or staidness or sedateness or calmness &c.]: or جَهْلٌ [i. e. ignorance, or silliness or foolishness]: (K, TA:) all of which explanations are nearly alike: (TA:) or سَفَهٌ is a deficiency in intellect or understanding: (Msb:) or a lightness, or levity, accidental to a man, arising from joy or anger, inducing him to act unreasonably and unlawfully. (KT.)

سَفَاهٌ
سَفَاهٌ ذ : see the next preceding paragraph.

سَفيِهٌ
سَفيِهٌ ذ [Having the quality termed سَفَهٌ; i. e., accord. to the explanation of the primary signification of the latter, above, Light; and in a state of motion, commotion, or agitation:] applied to a camel's nose-rein, (S, K,) light: (S:) or quivering; (K, TA;) because of the she-camel's shaking it, and contending in pulling it. (TA: but there said to be, when thus applied, tropical.) Dhu-rRummeh says,
عَلَى ظَهْرِ مِقْلَاتٍ سَفِيهٍ جَدِيلُهَا
i. e. [Upon the back of a she-camel that had brought forth but once and not conceived after,] whose nose-rein was light. (S. In the TA, زِمَامُهَا is here put in the place of جَدِيلُهَا.) And one says also نَاقَةٌ سَفِيهَةُ الزِمَامِ, (K, TA,) meaning [A she-camel whose nose-rein is light, or quivering: or] light, or agile, in pace or going. (TA: in which this, also, is said to be tropical.) ― -b2- Also Lightwitted; light of intellect or understanding; (TA;) deficient in intellect or understanding; (Msb;) ignorant; (Mujلhid, K, TA;) weak; foolish, stupid, unsound in intellect or understanding, dull therein, or having little, or no, intellect, or understanding; (Mujلhid, TA;) and ↓ سَافِهٌ, also, [which is syn. with سَفِيهٌ in all the senses mentioned above,] is expl. by IAar as having this last meaning of foolish, stupid, &c.: (TA:) the fem. is سَفِيهَةٌ: (Msb, K:) and the pl. of the masc., (K,) or of the masc. and fem., (Msb, TA,) is سُفَهَآءُ, (Msb, K, TA,) and of both, سِفَاهٌ, and of the fem., سَفِيهَاتٌ also and سَفَائِهُ and سُفَّهٌ. (K, TA.) In the Kur ii. 282, سَفِيهًا means, accord. to Ibn-'Arafeh, Ignorant of the ordinances, or statutes; one who does not dictate well, and knows not what dictation is; for he who is ignorant in all his circumstances may not deal with another upon credit: accord. to ISd, ignorant or صَغِير [meaning under the age of puberty]; not ignorant of dictating, as Lh asserts it to mean, because it is added, “ or not able to dictate, himself: ” this, says Er-Rلghib, denotes سَفَه in respect of worldly matters: in the Kur lxxii. 4, سَفِيهُنَا denotes سَفَه in religion. (TA.) In the Kur iv. 4, the pl. السُّفَهَآء is said to mean Women, and young children; because they are ignorant of the proper object of expense: and I'Ab is related to have said that women are termed السُّفَّهُ and السُّفَهَآءُ: (Lh, TA:) Az, also, says that a woman is termed سَفِيهَةٌ because of the weakness of her intellect, and because she does not manage well her property; and in like manner are termed children as long as they are not known to be characterized by maturity of intellect, and rectitude of actions, and good management of affairs. (TA.) ― -b3- ثَوْبٌ سَفِيهٌ (tropical:) A garment, or piece of cloth, badly woven; thin, flimsy, unsubstantial, or scanty in the yarn. (K, * TA.)

سَفَاهَةٌ
سَفَاهَةٌ ذ : see سَفَهٌ.

سَافِهٌ
سَافِهٌ ذ : see سَفيهٌ. ― -b2- Also, applied to a man, (assumed tropical:) Vehemently thirsty: and so سَاهِفٌ. (Az, TA.)

وَادٍ مُسْفَهٌ
وَادٍ مُسْفَهٌ ذ (tropical:) A valley filled [with water]: (K, TA:) as though it exceeded the due bounds, and became such as is termed سَفِيه: imagined to be from أسْفَهْتُهُ signifying “ I found him to be سَفِيه. ” (TA.)

طَعَامٌ مَسْفَهَةٌ
طَعَامٌ مَسْفَهَةٌ ذ , (K, TA, in the CK [erroneously] مُسْفِهٌ,) as also مَسْهَفَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) Food that incites [in the CK يُتْعِبُ is erroneously put for يَبْعَتُ] to the drinking of much water. (IAar, * K, TA.)

مُسَافِهٌ
مُسَافِهٌ ذ act. part. n. of 3, q. v.

##### Türkçe

**سَفِهَ**
1 **سَفِهَ** ذ , (S, MA, Msb,) muzâri‘ı **سَفَهَ** ; (Msb;) ve **سَفُهَ**, [muzâri‘ı **سَفُهَ** ;] (S, Msb;) mastarı **سَفَهٌ** ve **سَفَاهَةٌ** (S, MA, Msb, K *) ve **سَفَاهٌ**, (S, MA, K, *) [bunların hepsi MA’da önceki fiile nispetle zikredilmiştir; TA’da da o fiil müteaddî olduğunda böyledir; fakat doğru olarak] birincisi önceki fiilindir, ikincisi sonraki fiilindir, (S, Msb,) üçüncüsü de böyledir; (S;) O (bir adam, S) **سَفِيه** diye adlandırılan kimse oldu, yahut öyle hâle geldi; (S, TA;) [yani] akılsız oldu, anlayışsız oldu, yahut hikmetten veya anlayıştan yoksun oldu; yahut [daha doğrusu] hafif akıllı oldu. (MA.) ― -b2- **سَفِهَ نَفْسَةُ** ibaresi, [Kur’ân’da ii. 124’te bir örneği bulunan ve] kendisine **غَبِنَ رَأْيَهُ** ve **بَطِرَ عَيْضْلَرَهُ** ve **أَلِمَ بَطْنَهُ** ve **وَفِقَ أَمْرَهُ** ve **رَضْلَرِدَ أَمْرَهُ** benzer olan, aslında **سَفِهَتْ نَفْسُ زَيْدٍ** idi [daha doğrusu **سَفِهَتْ نَفْسُهُ** yani kendisi, yahut zihni, hafif akıllı oldu, vb.]; fakat fiilin [bağlılığı] **نفس**’ten adama aktarılınca, fiilden sonra gelen, onun mef‘ûl tamamlayıcısı olmak suretiyle mansûb kılındı; çünkü ibare, anlamca **نَفْسَهُ** ↓ **سَفَّهَ** [kendini, yahut zihnini, hafif akıllı yaptı, vb.] ile özdeş oldu: Basralılar ve **Ks** böyle der; ve onlara göre bu mansûbun [fiilden] önce getirilmesi câizdir; tıpkı **غُلَامَهُ ضَرَب زَيْدٌ** demenin câiz olması gibi: (S, TA:) K’ye göre bu şekilde kullanılan fiilin üç kalıbı vardır; (TA;) **سَفِهَ نَفْسَهُ** ve **رَأْيَهُ**, (K, TA,) ve **حِلْمَهُ**, (TA,) ve **سَفُهَ**, ve **سَفَهَ** dersin; anlamı **حَمَلَهُ عَلَىالسَّفَهِ**’dir [bu, fiilen **سَفَّهَهُ** ile aynıdır; yani kendini, yahut zihnini, hafif akıllı yaptı, yahut akılsız yaptı, vb.; aynı şekilde hükmünü veya görüşünü; ve vakarını, yahut hilm ve tahammülünü, yahut benzerini, hafiflik, yahut acelecilik, vb. hâline getirdi]: yahut **سَفَه**’i (yani hafif akıllılığı vb.) kendine, yahut zihnine, ve hükmüne yahut görüşüne nispet etti: yahut onu yok etti; (K, TA;) **AO**’nun **سَفِهَ نَفْسَهُ** için verdiği anlama uygun olarak: (TA:) yahut bunun anlamı, kendini değersiz, yahut hafif, bir kıymette saydı; (MA, ve Ksh ve Bd ii. 124’te;) ve kendini alçalttı, aşağı kıldı, yahut hakir kıldı: (Bd aynı yer:) fakat **Lh** der ki: **سَفِهَ نَفْسَهُ**, **ف**’ye kesre ile, mastarı **سَفَهٌ** ve **سَفَاهَةٌ** ve **سَفَاهٌ**, **حَمَلَهُ عَلَى السَّفَهِ** [yahut **حَمَلَهَا**] demektir; bu, onaylanan kalıptır; bazıları **سَفُهَ** der ki bu nadirdir: ve **J** ve başkalarına göre, (TA,) **سفه نَفْسَهُ** ve **رَأْيَهُ** dediklerinde, onu **ف**’ye kesre dışında söylemezler; çünkü **فَعُلَ** müteaddî değildir: (S, TA:) böylece K’de zikredilen fiilin üç kalıbı üzerinde düşünmek gerekir: (TA:) **Fr**’a göre, **سَفِهَ نَفْسَهُ** ibaresinde fiilin [bağlılığı] **نفس**’ten onun sahibine aktarılınca, fiilden sonra gelen, **سَفَه**’in (yahut hafif akıllılığın vb.) onda bulunduğunu göstermek için bir temyiz oldu; kaide gereği **سَفِهَ زَيْدٌ نَفْسًا** olmalıydı; çünkü temyiz ancak nekre olur; fakat izafetli isim hâlinde bırakıldı ve nekreye benzetilerek nekre gibi mansûb kılındı; [buna göre anlam: zihni bakımından hafif akıllı oldu, vb.]; ancak onun görüşüne göre bu mansûbun [fiilden] önce getirilmesi câiz değildir; çünkü temyiz öne geçmez; buna benzer **ضِقْتُ بِهِ ذَرْعًا**, ve **طِبْتُ بِهِ نَفْسًا** ibaresidir; anlamı **ضَاقَ ذَرْعِىبِهِ** ve **طَابَتْ نَفْسِى بِهِ**’dir: (S, TA:) fakat bu söz [Fr’ınki] nahivcilerce reddedilir; zira onlar temyizlerin nekre olduğunu, marife isimlerin nekre gibi kullanılamayacağını söylerler: nahivcilerin bazısı Kur’ân’daki [ii. 124] **اـِلَّامَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ**’nun anlamının **الّا من سَفِهَ فِىنَفْسِهِ** [yani zihninde hafif akıllı olan, vb.], yani **سَفِيه** olan kimse olduğunu söyler; **فى**’nin hazfedildiğini [ve bu yüzden ismin genel bir kaideye göre mansûb kılındığını]: **Zj** onaylanabilir sözün, bunun **اـِلَّا مَنْ جَهِلَ نَفْسَهُ** anlamına geldiği olduğunu söyler; yani zihninde [cahil yahut budala yahut ahmak yahut] düşüncesiz olan: aynı şekilde **سَفِهَ رَأْيَهُ** demek **جَهِلَهُ** demektir [yani hükmünde yahut görüşünde cahil oldu, vb.]; ve onun hükmü yahut görüşü bozuk oldu, doğruluktan yoksun oldu: ve **سَفِهَ نَفْسَهُ** ayrıca, kendini, yahut kendi canını kaybetti demektir. (TA.) **سَفِهَ الحَقَّ** da, **الحَقَّ** ↓ **سَفَّهَ** anlamıyla açıklanır [hakikati yahut hakkı, ahmaklık (gibi) kıldı]; **Yoo** birini diğerinin lehçe varyantı saydı; önceki fiilin vezninin şiddet bildirdiğini kabul etti; bu açıklamaya göre **سَفِهْتُ زَيْدًا** denebilir; anlamı **زَيْدًا** ↓ **سَفَّهْتُ**’dur [Zeyd’i hafif akıllı diye niteledim, vb.]: yahut anlam **جَهِلَ الحَقَّ**’tır [hakikati yahut hakkı görmezden geldi]; ve onu hakikat yahut hak olarak görmedi: (TA:) yahut hakikati yahut hakkı ahmaklık, yahut cehalet, olarak gördü. (S ve TA, madde **غمط**.) 2’ye de bak. ― -b3- **سَفِهَ عَلَيْهِ** demek **جَهِلَ**’dir [yani **عَلَى** ile müteaddî kılındığında: ona karşı cehalet tasladı]; **سَفُهَ** de böyledir, (K, TA,) ve ↓ **تسافه** de. (K.) ― -b4- **سَفِهْتُ نَصِيبِى** [K’de **سَفَهْتُ نصيبى** de denildiği ima edilir; fakat TA yalnız birincisini sahih kılar,] payımı yahut hissesini unuttum demektir. (Th, K, TA.) ― -b5- **سَفَهَ صَاحِبَهُ**, muzâri‘ı **سَفُهَ**, arkadaşını **مُسَافَهَة** denilen şeyde yendi. (K.) Şöyle dersin: ↓ **سَافَهَهُ فَسَفَهَهُ**. (TA.) ― -b6- **سَفِهَتِ الطَّعْنَةُ**, (JK, K, TA,) mastarı **سَفَهٌ**, (TA,) (mecaz:) mızrak yarası yahut benzeri, ondan çabucak çıkan kanı akıttı (JK, K, TA) ve kurudu (**وَجَفَّ** [TK’de **وِخف**]): (K, TA:) A’da da böyledir. (TA.) ― -b7- **سَفِهَ الضْلَرَّرَابَ**, (S, K,) mastarı **سَفَهٌ**, (TA,) içeceği yahut şarabı çok içti; bununla susuzluğu giderilmedi. (S, K, TA.) 3’e de bak. Ve **سَفِهَ المَآءَ** (mecaz:) suyu ölçüsüz içti. (TA.) ― -b8- **سَفِهْتُ** ve **سَفَهْتُ**, **ضْلَرُغِلْتُ** demektir, (CK’de böyle;) K’nin [bazı] nüshalarında **ضْلَرَغَلْتُ**; fakat doğru okunuş **ضْلَرُغِلْتُ**’dur [yani bir şeyden meşgul edildim, oyalanıp alıkonuldum]: yahut K nüshalarına göre **تَضْلَرَغَّلْتُ**; fakat doğru olarak, yahut **ضْلَرَغَلْتُ** [yani bir şeyle meşgul ettim, oyaladım, alıkoydum]. (TA.)

2 **سَفَّهَ**: 5’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **سِفِهِهُ**, mastarı **تَسْفِيهٌ**, (S, Msb, K,) **جَعَلَهُ سَفِيهًا** demektir [yani onu hafif akıllı yaptı, yahut onu hafif akıllı diye niteledi, vb.]; ↓ **سَفِهَهُ** da böyledir; (K, TA;) **Akh** ve **Yoo** rivayetine göre: (TA:) yahut ona **سَفَه** denilen şeyi (yani hafif akıllılığı vb.) nispet etti: (S, Msb:) yahut ona, **سَفِيه** diye adlandırılan kimse olduğunu söyledi. (Msb.) Ve **سفّه الجَهْلُ حِلْمَهُ**: Cehalet onun hilm ve vakarını hafiflik, kararsızlık, dengesizlik, tereddüt, yahut değişkenlik hâline getirdi; eş anlamlısı **أَطَاضْلَرَهُ** ve **أَخَفَّهُ**. (TA.) 1’e de bak, üç yerde.

**سافههُ**
3 **سافههُ** ذ , (S, MA, K,) mastarı **مُسَافَهَةٌ**, (S, KL,) onunla [hafif akıllı bir tarzda] ahmakça yahut cahilce davrandı; (MA, KL;) onunla, hafiflik, laubalilik, zihin zayıflığı ve **حِلْم** (yahut vakar vb.) eksikliği gösterdi. (KL.) Şöyle dersin: **سَافَهَهُ فَسَفَهَهُ**: 1’e bak, paragrafın sonuna yakın. [Bu örnekte **سافهه** yukarıdaki anlamda olabilir; yahut hemen aşağıdaki anlamda olabilir.] ― -b2- Ona sövdü; yahut ona sövdü, o da ona söverken; eş anlamlısı **ضْلَرَاتَمَهُ**: buradan darbımesel: **سَفِيهٌ لَمْ** ↓ **يَجِدْ مُسَافِهًا** [Hafif akıllı kimse bir sövücü, yahut karşılıklı sövüşen, bulmadı]; (K, TA;) S’de zikredilmiştir. (TA.) [5’e de bak.] ― -b3- **سافه الدَّنَّ**, (S, K,) yahut **الوَطْبَ**, (S,) (mecaz kabul edilen:) **دنّ** [yahut şarap küpü] ile, (S, K,) yahut **وطب** [yahut süt tulumu] ile, (S,) oturdu (**قَاعَدَ**) ve ondan defalarca içti. (S, K.) Ve **سافه الضْلَرَّرَابَ** (mecaz:) içecek yahut şarap hususunda haddi aştı; onu ölçüsüz içti; (K, TA;) ↓ **سَفِهَهُ** da böyledir. (K.) Ve **سَافَهْتُ المَآءَ** (mecaz:) suyu ölçüsüz içtim, (Lh, TA,) yahut ölçü olmaksızın. (A, TA.) [1’e de bak, paragrafın sonuna yakın.] ― -b4- Ve **سَافَهَتِ النَّاقَةُ الطَّرِيقَ** (mecaz:) dişi deve yola bağlı kaldı, yahut yola girdi, (A, K, TA,) yahut ona yöneldi, (A, TA,) şiddetli bir yürüyüşle: (A, K, TA:) yahut yürüyüşünde hafif, yahut çevik oldu. (TA.)

**أَسْفَهْتُهُ**
4 **أَسْفَهْتُهُ** ذ onu **سَفِيه** buldum [yani hafif akıllı vb.]. (TA. [Orada mecaz olduğu söylenir; fakat niçin olduğunu görmüyorum.]) ― -b2- **أَسْفَهَكَ اللّٰه الضْلَرَّرَابَ** (mecaz kabul edilen:) Allah sana içeceği yahut şarabı, susuzluğun onunla giderilmeden, içirtsin: yahut **أَسْفَهَهُ اللّٰهُ**: Allah ona içirtsin, yahut Allah ona içirdi, susuzluğu giderilmeden: (S, farklı nüshalara göre:) yahut **اسفه اللّٰهُ فُلَانَّا المَآءَ**: Allah falancaya çok su içirdi, yahut içirtsin. (TA.)

**تسفّهت الرِّيَاحُ**
5 **تسفّهت الرِّيَاحُ** ذ rüzgârlar çalkantı hâline girdi. (TA.) ― -b2- **تسفّهت الرِّيحُ الضْلَرَّجَرَ**, (S,) yahut **الغُصُونَ**, (K, TA,) ve **الرِّيحُ** ↓ **سَفَّهَتِ الغُصُونَ**, (Ham s. 359,) rüzgâr ağaçları, (S,) yahut dalları, (K,) eğdirdi, yahut meylettirdi: (S, K:) ve dalları harekete geçirdi: (K, ve Ham aynı yer:) yahut dalları kabarttı ve harekete geçirdi. (TA. [Orada mecaz olduğu söylenir: fakat aşağıda **سَفَهٌ**’ün aslî anlamı hakkında söylenene bak.]) ― -b3- [Bundan dolayı,] bir darbımeselde şöyle denir: **فُرَارَةٌ تَسَفَّهَتْ قَرَارَةً**: Bir kuzu yahut oğlak, bir koyunu yahut keçiyi [ahmakça davranışa] meylettirdi: gencin, yaşlıyı **السَّفَه** ve hafifliğe sevk etmesi hakkında söylenir. (Meyd.) ― -b4- **تسفّههُ عَنْ مَالِهِ**: onu malından aldattı, yahut kandırdı. (S, K.) ― -b5- **تسفّه عَلَيْهِ**: ona karşı **سَفَاهَة** (yani hafif akıllılık vb.) ile, yahut ahmakça, davrandı. (MA.) ― -b6- Ve **تَسَفَّهْتُ عَلَيْهِ** demek **أَسْمَعْتُهُ**’dur [yani ona sövdüm]. (S.) [3’e de bak.]

**تسافه عَلَيْهِ**
6 **تسافه عَلَيْهِ** ذ : 1’e bak, paragrafın son çeyreğinde. ― -b2- [Ve **تسافهوا**: birbirlerine karşı hafif akıllı, ahmakça, yahut cahilce davrandılar. 3’e de bak; benzer anlamı vardır. ― -b3- Ve birbirlerine sövdüler: TA’da işaret edildiği üzere. Har s. 522’ye de bak; ve yine 3’e bak.] ― -b4- **تَسَافَهُ أَضْلَرْدَاقُهَا**, Halef İbn-Is-hلk El-Bahrلnee’nin bir beytinde, [hızlı develeri tasvir ederken,] “ağız kenarlarının köpüklerini birbirlerine doğru saçması” demektir: El-Jarmee’nin sözü gibi:
**تَسَافَهُ أَضْلَرْدَاقُهَا بِاللُّغَامِ**
[Ağız kenarları köpüğü birbirlerine doğru saçar]. (TA. [Orada **تسافه**, harekesiz yazılmış, görünüşe göre ( **تَتَسَافَهُ** yerine) böyle olup **تُسَافِهُ** değildir.])

**سَفَهٌ**
**سَفَهٌ** ذ , (S, TA,) ve ↓ **سَفَاهَةٌ** ve ↓ **سَفَاهٌ** da, (TA,) [bu maddenin ilk paragrafında mastar olarak zikredilenlerin hepsi,] aslî olarak **خِفَّةٌ**’yi [asıl anlamıyla “hafiflik”i], ve hareketi, çalkantıyı, yahut sarsıntıyı ifade eder. (S, TA.) ― -b2- Ve buradan (S, TA) birincisi, (S, K, TA,) diğerlerinin her biri gibi, (K, TA,) [genel olarak hafif akıllılık vb.] anlamına gelir; **حِلْمٌ**’ün zıddıdır; (S, K, TA;) [yani] **خِفَّةٌ** [hafiflik yahut laubalilik, kararsızlık, dengesizlik, tereddüt; yahut hafiflik vb. ve acelecilik; zira TA’da **رجح** maddesinde söylendiği üzere **حِلْمٌ**’ün zıddı **خِفَّةٌ** ve **عَجَلٌ** terimleriyle anlatılır; tıpkı **حِلْمٌ**’ün **ثِقَلٌ** terimiyle anlatılması gibi]; ve hükmün inceliği, yüzeyselliği, yahut zayıflığı; bunlar, akıl yahut anlayış eksikliğinin zorunlu olarak gerektirdiği niteliklerdir: (Bd ii. 12’de **سَفَهٌ** açıklamasında:) yahut **خِفَّةُ حِلْمٍ** [yani vakar/temkin/sükûnet vb.’nin hafifliği]: yahut **جَهْلٌ** [yani cehalet, yahut budalalık yahut ahmaklık]: (K, TA:) bu açıklamaların hepsi birbirine yakındır: (TA:) yahut **سَفَهٌ**, akılda yahut anlayışta bir eksikliktir: (Msb:) yahut insana arız olan bir hafiflik yahut laubalilik olup sevinçten yahut öfkeden doğar; onu akıldışı ve şer‘e aykırı davranmaya sevk eder. (KT.)

**سَفَاهٌ**
**سَفَاهٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**سَفيِهٌ**
**سَفيِهٌ** ذ [**سَفَهٌ** diye adlandırılan niteliğe sahip; yani yukarıda onun aslî anlamı açıklamasına göre: hafif; ve hareket/çalkantı/sarsıntı hâlinde:] devenin burun yularına uygulanır, (S, K,) hafif: (S:) yahut titrek; (K, TA;) çünkü dişi deve onu sallar ve onu çekiştirerek mücadele eder. (TA: fakat orada bu kullanımda mecaz olduğu söylenir.) Dhu-rRummeh der ki:
عَلَى ظَهْرِ مِقْلَاتٍ سَفِيهٍ جَدِيلُهَا
yani [yalnız bir kez doğurmuş ve sonra gebe kalmamış bir dişi devenin sırtında,] burun yuları hafif olan. (S. TA’da burada **زِمَامُهَا**, **جَدِيلُهَا** yerine konmuştur.) Ve ayrıca **نَاقَةٌ سَفِيهَةُ الزِمَامِ** denir, (K, TA,) anlamı [burun yuları hafif yahut titrek olan bir dişi deve: yahut] yürüyüşünde hafif, yahut çevik olan. (TA: burada bunun da mecaz olduğu söylenir.) ― -b2- Ayrıca: hafif akıllı; akıl yahut anlayışça hafif; (TA;) akıl yahut anlayışça eksik; (Msb;) cahil; (Mujلhid, K, TA;) zayıf; ahmak, budala, akıl yahut anlayışça bozuk, onda küt, yahut aklı yahut anlayışı az, yahut hiç olmayan; (Mujلhid, TA;) ve ↓ **سَافِهٌ** de, [yukarıda zikredilen bütün anlamlarda **سَفِيهٌ** ile eş anlamlı olup,] **IAar** tarafından bu son “ahmak, budala, vb.” anlamıyla açıklanır: (TA:) müennesi **سَفِيهَةٌ**’dir: (Msb, K:) ve müzekkerin çoğulu, (K,) yahut müzekker ve müennesin çoğulu, (Msb, TA,) **سُفَهَآءُ**’dur, (Msb, K, TA,) ve ikisinin çoğulu **سِفَاهٌ**, ve müennesin çoğulu ayrıca **سَفِيهَاتٌ** ve **سَفَائِهُ** ve **سُفَّهٌ**’dür. (K, TA.) Kur’ân ii. 282’de **سَفِيهًا**, İbn-‘Arafeh’e göre, hükümlerden yahut şer‘î düzenlemelerden habersiz olan; iyi imlâ ettiremeyen ve imlânın ne olduğunu bilmeyen demektir; çünkü her hâlinde cahil olan kimse, başkasıyla veresiye muamele edemez: **ISd**’ye göre, cahil yahut **صَغِير** [yani bulûğ yaşının altında]; **Lh**’nin iddia ettiği gibi imlâ ettirmekten cahil değildir; çünkü buna “yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremeyen” ilave edilmiştir: Er-Rلghib der ki, bu, dünya işlerinde **سَفَه**’i gösterir: Kur’ân lxxii. 4’te **سَفِيهُنَا**, dinde **سَفَه**’i gösterir. (TA.) Kur’ân iv. 4’te çoğul **السُّفَهَآء**’ın “kadınlar ve küçük çocuklar” anlamına geldiği söylenir; çünkü onlar harcamanın uygun hedefini bilmezler: ve **I'Ab**’ın, kadınların **السُّفَّهُ** ve **السُّفَهَآءُ** diye adlandırıldığını söylediği rivayet edilir: (Lh, TA:) **Az** da, kadının aklının zayıflığı ve malını iyi idare edememesi sebebiyle **سَفِيهَةٌ** diye adlandırıldığını söyler; aynı şekilde çocuklar da, akıl olgunluğu, fiillerin doğruluğu ve işlerin iyi idaresiyle nitelenmiş oldukları bilininceye kadar böyle adlandırılır. (TA.) ― -b3- **ثَوْبٌ سَفِيهٌ** (mecaz:) kötü dokunmuş bir elbise yahut kumaş parçası; ince, gevşek, dayanıksız, yahut ipliği seyrek. (K, * TA.)

**سَفَاهَةٌ**
**سَفَاهَةٌ** ذ : **سَفَهٌ**’e bak.

**سَافِهٌ**
**سَافِهٌ** ذ : **سَفيهٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, bir adama uygulanır, (mecaz kabul edilen:) şiddetle susamış: ve **سَاهِفٌ** de böyledir. (Az, TA.)

**وَادٍ مُسْفَهٌ**
**وَادٍ مُسْفَهٌ** ذ (mecaz:) su ile dolu bir vadi: (K, TA:) sanki haddi aştı ve **سَفِيه** diye adlandırılan şey gibi oldu; **أسْفَهْتُهُ** “onu **سَفِيه** buldum” anlamından türetilmiş sayılır. (TA.)

**طَعَامٌ مَسْفَهَةٌ**
**طَعَامٌ مَسْفَهَةٌ** ذ , (K, TA, CK’de [yanlış olarak] **مُسْفِهٌ**, ) ve **مَسْهَفَةٌ** da, (TA,) (mecaz kabul edilen:) çok su içmeye sevk eden yiyecek. (IAar, * K, TA.)

**مُسَافِهٌ**
**مُسَافِهٌ** ذ 3’ün ism-i fâilidir; ona bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَفَهَ
سَفَهَ U ( n. ac. سَفْه 1 ),
a.  Overwhelmed with insults; outdid in insolence.

b.  see infra (b) .

سَفِهَ
سَفِهَ A ( n. ac. سَفَه 4 ),
a.  Was foolish, stupid.

b.  Made a stupid of ( himself ).

c.  Was impertinent, impudent.

سَفُهَ
سَفُهَ U ( n. ac. سَفَاْه 22 ,  سَفَاْهَة 22t ),
a.  Was ignorant, empty-minded.

سَفَّهَ
سَفَّهَ II ,
a.  Called a stupid &c.

b.  Made a stupid   of, befooled.

سَاْفَهَ
سَاْفَهَ III ,
a.  Abused, insulted.

أَسْفَهَ
أَسْفَهَ IV ,
a.  Made to suffer thirst.

تَسَفَّهَ
تَسَفَّهَ V ,
a.  Bent ( the branches: wind ).

b.  [ acc. &  An ], Cheated out of his property.

c.  [ 'Ala ],  see III .

تَسَاْفَهَ
تَسَاْفَهَ VI ,
a.  Played the fool.

b.  [ coll. ], Was obscene.

سَفَه
سَفَه 4 ,  سَفَاْهَة 22t ,
a.  Foolishness, stupidity, shallowness of mind; ignorance, impudence.

b.  Obscenity; vulgarity.

سَفِيْه
سَفِيْه 25 , ( pl. سِفَاْه 23 ,  سُفَهَآءُ 43 ),
a.  Foolish, stupid, shallow; ignorant, impudent.

b.  Unscemly; obscene, vulgar.

سَفِيْهَة
سَفِيْهَة 25t , ( pl. سِفَاْه 23 ,  سَفَاْئِهُ 46 &  reg. ),
a.  fem. of سَفِيْه 25 .

##### Türkçe

**سَفَهَ**
**سَفَهَ** U (mast. **سَفْه** 1),
a. Hakaretlerle altüst oldu; küstahlıkta üstün geldi.

b. Aşağıya bakınız (b).

**سَفِهَ**
**سَفِهَ** A (mast. **سَفَه** 4),
a. Ahmak oldu, aptal oldu.

b. (Kendini) aptal yaptı.

c. Küstah oldu, yüzsüz oldu.

**سَفُهَ**
**سَفُهَ** U (mast. **سَفَاْه** 22, **سَفَاْهَة** 22t),
a. Cahil oldu, boş-zihinli oldu.

**سَفَّهَ**
**سَفَّهَ** II,
a. Aptal vb. diye adlandırdı.

b. (Onu) aptal yaptı; aptallaştırdı.

**سَاْفَهَ**
**سَاْفَهَ** III,
a. Sövüp saydı; hakaret etti.

**أَسْفَهَ**
**أَسْفَهَ** IV,
a. Susuzluk çektirdi.

**تَسَفَّهَ**
**تَسَفَّهَ** V,
a. Eğdi (dalları: rüzgâr).

b. [mef‘ûl ile ve **أَنْ** ile], Malından hile ile yoksun bıraktı.

c. [**عَلَى** ile], III’e bakınız.

**تَسَاْفَهَ**
**تَسَاْفَهَ** VI,
a. Aptallık yaptı.

b. [topl.], Müstehcen oldu.

**سَفَه**
**سَفَه** 4, **سَفَاْهَة** 22t,
a. Ahmaklık, aptallık, zihnin sığlığı; cehalet, yüzsüzlük.

b. Müstehcenlik; bayağılık.

**سَفِيْه**
**سَفِيْه** 25, (çoğ. **سِفَاْه** 23, **سُفَهَآءُ** 43),
a. Ahmak, aptal, sığ; cahil, yüzsüz.

b. Yakışıksız; müstehcen, bayağı.

**سَفِيْهَة**
**سَفِيْهَة** 25t, (çoğ. **سِفَاْه** 23, **سَفَاْئِهُ** 46 ve kıyasî),
a. **سَفِيْه** 25’in müennesi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سفه
سَفِهَ - يَسْفَهُ - سَفَه - سَفَهَاً - سَفَاهَة - سَفِيْه - سُفَهَاء
سَفِهَ - يَسْفَهُ +الكائن: يكون أجدباً أو أحمقاً: يكون ذا عقل خفيف: يعتبر الأمور والمشاكل خفيفة لا وزن ولا أهمية لها ولا أثر، فلا يكترث لإعطائها حقها من الحكم الصواب
سَفِهَ - يَسْفَهُ + الكائن + أمراً أو أموراً، أو عن أمر: يستخفها ولا يأخذ لها أهمية واعتبار: يعامل الأمور بعدم اكتراث ولا مبالاة فلا يصدر لها أحكاماً سليمة صواباً: تنقص قدرة الحكم الصواب لديه
سَفِهَ - يَسْفَهُ + كائن + نَفْسَه: يجعل نفسه سفيهة: يتخلى عن قدرة الحكم الصواب بإرادة ذاتية: "يجدبها " بالعامية الشامية
سَفَه: اسم فعل " سَفِهَ - يَسْفَهُ ": نقص قدرة الحكم الصواب
سَفَهاً: حال من " سَفَه ": بـِ سَفَه: بطريقة فيها " سَفَه ":  بقدرة حكم صواب ناقصة
سَفَاهَة: على وزن " فـَعالة" اسم فعل مبالغة من " سَفِهَ - يَسْفَهُ ": الوضع الذي يتصرف فيه المرء بنقص في قدرة الحكم الصواب
سَفِيْه: على وزن " فَعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " سَفِهَ - يَسْفَهُ ": من يستخف الأمور بشدة: من تكون القدرة على الحكم الصواب لديه ضعيفة: نقص القدرات العقلية: بالعامية الدارجة: الأجدب والجدبة والتخلف العقلي
سُفَهَاء: جمع " سَفِيْه "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخلف العقلي وسوء وفساد الفهم والإدراك"، وهي:
حَابَ - يَحُوب، خَبَلَ - يَخْبُلُ، سَفِه َ - يَسْفَهُ، حَمِرَ - يَحْمَرُ، عَمِهَ - يَعْمَهُ، غَوى - يَغْوِي
سَفِهَ - يَسْفَهُ
 	﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(130)﴾ البقرة
سَفَهٌ - سفهاً
 ﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
سَفيْه -  سُفَهاء - السفهاء
السفيه بالتصرف بالمال﴿ولا تؤتوا السفهاء أموالكم التي جعل الله لكم قياما وارزقوهم فيها واكسوهم وقولوا لهم قولا معروفا (5)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة
السفيه بالتصرف الحياتي بسبب الاعتقاد: عبادة العجل	﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف
قتل الأولاد  	﴿قد خسر الذين قتلوا أولادهم سفها بغير علم وحرموا ما رزقهم الله افتراء على الله قد ضلوا وما كانوا مهتدين(140)﴾ الأنعام
السفيه في الاعتقاد والإيمان سفيه بنظر المؤمنين	﴿سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها قل لله المشرق والمغرب يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم(142)﴾ البقرة ﴿وأنه كان يقول سفيهنا على الله شططا(4)﴾ الجن ﴿ومن يرغب عن ملة إبراهيم إلا من سفه نفسه ولقد اصطفيناه في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(130)﴾ البقرة
سفيه بنظر غير المؤمنين	{ وإذا قيل لهم آمنوا كما آمن الناس قالوا أنؤمن كما آمن السفهاء ألا إنهم هم السفهاء ولكن لا يعلمون(13)  البقرة
سَفَاهة
 ﴿قال الملأ الذين كفروا من قومه إنا لنراك في سفاهة وإنا لنظنك من الكاذبين(66)﴾ الأعراف ﴿قال ياقوم ليس بي سفاهة ولكني رسول من رب العالمين(67)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [سفه] س ف ه: السَّفَهُ ضد الحلم وأصله الخفة والحركة و تَسَفَّهَ عليه إذا أسمعه و سَفَّهَهُ تَسْفِيها نسبه إلى السفه و سافَهَهُ مُسافَهةً يقال سَفِيهٌ لا يجد مُسافِها وقولهم سَفِهَ نفسه وغبن رأيه وبطر عيشه وألم بطنه ووفق أمره ورشد أمره كان الأصل سفهت نفس زيد ورشد أمره فلما حول الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه لأنه صار في معنى سَفَّهَ نفسه بالتشديد هذا قول البصريين والكسائي ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامه ضرب زيد وقال الفراء لما حول الفعل من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مفسرا ليدل على أن السفه فيه وكان حكمه أن يكون سفه زيد نفسا لأن المفسر لا يكون إلا نكرة ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيها بها ولا يجوز عنده تقديمه لأن المفسر لا يتقدم ومثله قولهم ضقت به ذرعا وطبت به نفسا والمعنى ضاق ذرعي به وطابت نفسي به و سَفُهَ الرجل صار سَفيها وبابه ظرف و سَفَاهاً أيضا بالفتح و سَفِهَ أيضا من باب طرب فإذا قالوا سفِه نفسه وسفِه رأيه لم يقولوه إلا بالكسر لأن فَعُلَ لا يكون إلا متعديا
الراغب
سفه
- السفة: خفة في البدن، ومنه قيل: زمام سفيه: كثير الاضطراب، وثوب سفيه: رديء النسج، واستعمل في خفة النفس لنقصان العقل، وفي الأمور الدنيوية، والأخروية، فقيل: }سفه نفسه{ [البقرة/130]، وأصله سفهت نفسه، فصرف عنه الفعل (قال السمين الحلبي: قوله: (نفسه) في نصبه سبعة أوجه، أحدها - وهو المختار - أن يكون مفعولا به؛ لأن ثعلبا والمبرد حكيا أن (سفه) بكسر الفاء يتعدى بنفسه.
ثم ذكر، الثالث: أنه منصوب على إسقاط حرف الجر، تقديره: سفه في نفسه. وراجع: الدر المصون 2/120، فقد أجاد وأفاد، وجمع وأوعى)، نحو: }بطرت معيشتها﴿[القصص/58]، قال في السفه الدنيوي:﴾ولا تؤتوا السفهاء أموالكم﴿[النساء/5]، وقال في الأخروي:﴾وأنه كان يقول سفيهنا على الله شططا﴿[الجن/4]، فهذا من السفه في الدين، وقال:﴾أنؤمن كما آمن السفهاء ألا إنهم هم السفهاء﴿[البقرة/13]، فنبه أنهم هم السفهاء في تسمية المؤمنين سفهاء، وعلى ذلك قوله:﴾سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها{ [البقرة/142].
ملخص اللسان
1.     والسَّفَهُ في الأَصل: الخِفَّة والطَّيْشُ. ويقال: سَفِهَ فلانٌ رأْيه إذا جهله وكان رأْيه مضطرباً لا استقامة له.
2.     والسَّفيه: الجاهل
3.     السفيه:الخفيفُ العقل من قولهم تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ إذا استخفته فحركته.
4.     الكِبْرُ أَن تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ
5.    والسَّفَهُ: الخِفَّة. وثوب سَفِيهٌ لَهْلَهٌ سَخِيف. وتَسَفَّهَتِ الرياحُ: اضطَرَبت: وتَسَفَّهت الريحُ الغُصونَ: حرَّكتها واستخفتها؛
6.    السَّفَهُ والسَّفاهُ والسَّفاهة: خِفَّةُ الحِلْم، وقيل: نقيض الحِلْم، وأَصله الخفة والحركة، وقيل: الجهل وهو قريب بعضه من بعض. وقد سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة: حمله على السَّفَهِ.
7.    سَفِهَ نَفْسَهُ وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ   بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه، كان الأَصلُ سَفِهَتْ نفسُ زيد ورَشِدَ أَمْرُه
8.     ومثله قولهم:ضِقْتُ به ذَرْعاً وطَبْتُ به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعي به وطابت نفسي به
9.     معنى سَفِهَ نفسَه أَهلك نفسَه وأَوْبَقَها
10.                        إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ معناه إلا من سَفِهَ في نفسه أَي صار سفيهاً، إلا أَن في حذفت كما حذفت حروف الجر في غير موضع؛
لسان العرب
● -    سفه: السَّفَهُ والسَّفاهُ والسَّفاهة: خِفَّةُ الحِلْم، وقيل: نقيض   الحِلْم، وأَصله الخفة والحركة، وقيل: الجهل وهو قريب بعضه من بعض. وقد   سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة: حمله على   السَّفَهِ.   قال اللحياني: هذا هو الكلام العالي، قال: وبعضهم يقول سَفُه، وهي   قليلة. وقولهم: سَفِهَ نَفْسَهُ وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ   بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه، كان الأَصلُ سَفِهَتْ نفسُ زيد   ورَشِدَ أَمْرُه، فلما حُوِّل الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل   عليه، لأَنه صار في معنى سَفَّهَ نَفْسَه، بالتشديد؛ هذا قول البصريين   والكسائي، ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامَه ضرب زيدٌ. وقال   الفراء: لما حُوِّل الفعلُ من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مُفَسِّراً   ليدل على أَن السَّفَه فيه، وكان حكمه أَن يكون سَفِه زيدٌ نَفْساً، لأَن   المُفَسِّر لا يكون إلا نكرة، ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة   تشبيهاً بها، ولا يجوز عنده تقديمه لأَن المفسر لا يتقدَّم؛ ومثله قولهم:   ضِقْتُ به ذَرْعاً وطَبْتُ به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعي به وطابت نفسي   به. وفي التنزيل العزيز: إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ قال أَبو منصور: اختلف   النحويون في معنى سَفِهَ نَفْسه وانتصابه، فقال الأَخفش: أَهل التأْويل   يزعمون أَن المعنى سَفَّه؛ ومنه قوله: إلا من سَفِهَ الحقَّ، معناه من   سَفَّه الحقَّ، وقال يونس النحوي: أُراها لغة ذهب يونس إلى أَن فَعِلَ   للمبالغة كما أَنَّ فَعَّلَ للمبالغة، فذهب في هذا مذهب أَهل التأْويل، ويجوز   على هذا القول سَفِهْتُ زيداً بمعنى سَفَّهْتُ زيداً؛ وقال أَبو عبيدة:   معنى سَفِهَ نفسَه أَهلك نفسَه وأَوْبَقَها، وهذا غير خارج من مذهب يونس   وأَهل التأْويل؛ وقال الكسائي والفراء: إن نفسه منصوب على التفسير،   وقالا: التفسير في النكرات أَكثر نحو طِبْتُ به نَفْساً وقَرِرْتُ به   عيناً، وقالا: إن أَصل الفعل كان لها ثم حوِّل إلى الفاعل؛ أَراد أَن قولهم   طبت به نفساً معناه طابت نفسي به، فلما حول الفعل إلى صاحب النفس خرجت   النفسُ مُفَسِّرة، وأَنكر البصريون هذا القول، وقالوا إن المفسرات نكرات   ولا يجوز أَن تجعل المعارف نكرات، وقال بعض النحويين: إن قوله تعالى:   إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ معناه إلا من سَفِهَ في نفسه أَي صار سفيهاً، إلا   أَن في حذفت كما حذفت حروف الجر في غير موضع؛ قال الله تعالى: ولاجُناحَ   عليكم أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكم؛ المعنى أَن تسترضعوا لأَولادكم،   فحذف حرف الجر من غير ظرف؛ ومثله قوله:   نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،   ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ   المعنى: نغالي باللحم. وقال الزجاج: القول الجيد عندي في هذا أَن سَفِهَ   في موضع جَهِلَ، والمعنى، والله أَعلم، إلا مَنْ جَهِل نَفْسَه أَي لم   يُفَكِّرْ في نفسه فوضع سَفِهَ في موضع جَهِلَ، وعُدِّيَ كما عُدِّيَ،   قال: فهذا جميع ما قاله النحويون في هذه الآية، قال: ومما يقوِّي قول   الزجاج الحديث الثابتُ المرفوع حين سئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن   الكِبْر فقال: الكِبْرُ أَن تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ، فجعل سَفِهَ   واقعاً معناه أن تَجْهَلَ الحق فلا تراه حقّاً، والله أَعلم. وقال بعض   أَهل اللغة: أَصلُ السَّفَهِ الخُُِفَّةُ، ومعنى السفيه الخفيفُ العقل،   وقيل أَي سَفِهَتْ نَفْسُه أي صارت سفيهة، ونصب نفسه على التفسير المحوّل.   وفي الحديث: إنما البَغْيُ من سَفِهَ الحقَّ أَي من جهله، وقيل: من جهل   نفسه، وفي الكلام محذوف تقديره إنما البغي فِعْلُ من سَفِهَ الحقَّ.   والسَّفَهُ في الأَصل: الخِفَّة والطَّيْشُ. ويقال: سَفِهَ فلانٌ رأْيه إذا   جهله وكان رأْيه مضطرباً لا استقامة له. والسَّفيه: الجاهل. ورواه   الزمخشري: من سَفَهِ الحَقِّ، على أَنه اسم مضاف إلى الحق، قال: وفيه وجهان:   أَحدهما على أَن يكون على حذف الجار وإيصال الفعل كان الأَصلُ سَفِهَ على   الحق، والثاني أَن يضمن معنى فعل متعد كجهل، والمعنى الاستخفاف بالحق وأَن   لا يراه على ما هو عليه من الرُّجْحان والرَّزانة. الأَزهري: روى ثعلب   عن ابن الأَعرابي أَنه قال الزّافِهُ السَّرابُ والسافِهُ الأَحمق. ابن   سيده: سَفِهَ علينا وسَفُهَ جهل، فهو سَفِيهٌ، والجمع سُفَهاء وسِفَاهٌ،   قال الله تعالى: كما آمنَ السُّفَهاء؛ أَي الجُهّال. والسفيه: الجاهل،   والأُنثى سفيهة، والجمع سَفِيهات وسَفائِهُ وسُفَّهٌ وسِفاهٌ.   وسَفَّه الرجلَ: جعله سفيهاً. وسَفَّهَهُ: نسبه إلى السَّفَه، وسافَهه   مُسافَهة. يقال: سَفِيه لم يَجِدْ مُسافِهاً. وسَفَّه الجهلُ حِلْمَه:   أَطاشه وأَخَفَّه؛ قال:   ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها   أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ   وسَفِهَ نفْسَه: خَسِرَها جَهْلاً. وقوله تعالى: ولا تُؤْتوا السُّفَهاء   أَموالكم التي جعل الله لكم قياماً. قال اللحياني: بلغنا أَنهم النساء   والصبيان الصغار لأَنهم جُهّال بموضع النفقة. قال: وروي عن ابن عباس أَنه   قال: النساءُ أَسْفَهُ السُّفهاء. وفي التهذيب: ولا تؤتوا السفهاء   أَموالكم، يعني المرأَة والولد، وسميت سفيهة لضعف عقلها، ولأَنها تُحْسِنُ   سياسة مالها، وكذلك الأَولاد ما لم يُؤنَس رُشْدُهم. وقولُ المشركين للنبي،   صلى الله عليه وسلم: أَتُسَفِّه أَحْلامنا، معناه أَتُجَهِّلُ أَحْلامَنا.   وقوله تعالى: فإن كان الذي عليه الحقُّ سفيهاً أَو ضعيفاً؛ السفيه:   الخفيفُ العقل من قولهم تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ إذا استخفته فحركته.   وقال مجاهد: السفيه الجاهل والضعيف الأَحمق؛ قال ابن عرفة: والجاهل ههنا هو   الجاهل بالأَحكام لا يحسن الإِملال ولا يدري كيف هو، ولو كان جاهلاً في   أَحواله كلها ما جاز له أَن يُداين؛ وقال ابن سيده: معناه إن كان جاهلاً   أَو صغيراً. وقال اللحياني: السفيه الجاهل بالإملال. قال ابن سيده: وهذا   خطأٌ لأَنه قد قال بعد هذا أَو لا يَسْتطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ.   وسَفُه علينا، بالضم، سَفاهاً وسَفاهَةً وسَفِهَ، بالكسر، سَفَهاً،   لغتان، أَي صار سفيهاً، فإذا قالوا سَفِهَ نَفْسَه وسَفِهَ رَأْيَه لم يقولوه   إلاَّ بالكسر، لأَن فَعُلَ لا يكون متعدّياً. ووادٍ مُسْفَه: مملوء   كأَنه جاز الحدَّ فسَفُهَ، فمُسْفَه على هذا مُتَوَهَّم من باب أَسْفَهْتُه   وَجَدْته سفيهاً؛ قال عَدِيُّ بن الرِّقاع:   فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،   وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ   والسَّفَهُ: الخِفَّة. وثوب سَفِيهٌ لَهْلَهٌ سَخِيف. وتَسَفَّهَتِ   الرياحُ: اضطَرَبت: وتَسَفَّهت الريحُ الغُصونَ: حرَّكتها واستخفتها؛   قال:مَشَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْ   أَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ   وتَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ أَي مالت به. وناقة سَفِيهة الزِّمامِ إذا   كانت خفيفة السير؛ ومنه قول ذي الرمة يصف سيفاً:   وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُه   على ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ جَديلُها   يعني خفيفٍ زِمامُها، يريد أَن جديلها يضطرب لاضطراب رأْسها. وسافَهَتِ   الناقةُ الطريقَ إذا خَفَّتْ في سيرها؛ قال الشاعر:   أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّسا   مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا   أَراد بالمُعْمَلِ المُوعَّسِ الطريقَ الموطوء؛ قال ابن بري: وأَما قول   خلف بن إسحق البَهْرانيّ:   بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْ،   تَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ   فإنه أَراد أَنها تَترامى بلُغامِها يَمْنةً ويَسْرَة، كقول الجَرْمي:   تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْ،   فتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا   فهو من تَسافُهِ الأَشْداق لا تَسافُهِ الجُدُلِ، وأَما المُبَرّدُ   فجعله من تَسافُه الجُدُل، والأَول أَظهر. وسَفِه الماءَ يَسْفَهُه سَفْهاً:   أَكثر شربه فلم يَرْوَ، والله أَسْفَهه إياه. وحكى اللحياني: سَفِهْتُ   الماءَ وسافَهْتُه شربته بغير رِفْقٍ. وسَفِهْتُ الشرابَ، بالكسر، إذا   أَكثرت منه فلم تَرْوَ، وأَسْفَهَكَه الله. وسافَهْتُ الدَّنَّ أَو الوَطْبَ:   قاعَدْتُه فشَرِبْتُ منه ساعةً بعد ساعة. وسافَهْتُ الشرابَ إذا أَسرفت   فيه؛ قال الشَّمَّاخ:   فَبِتُّ كأَنني سافَهْتُ صِرْفاً   مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ   الأَزهري: رجل ساهِفٌ وسافِهٌ شديد العطش. ابن الأَعرابي: طعام   مَسْهَفَة ومَسْفَهة إذا كان يَسْقِي الماءَ كثيراً. وسَفَهْتُ وسَفِهْتُ،   كلاهما، شُغِلْتُ أَو شَغَلْتُ. وسَفِهْتُ نصيبي: نَسِيتُه؛ عن ثعلب،   وتَسَفَّهْتُ فلاناً عن ماله إذا خدعته عنه. وتَسَفَّهْتُ عليه إذا   أَسمعته.
مقاييس اللغة:
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])
القاموس المحيط:
السَّفَهُ، مُحرَّكةً، وكسَحابٍ وسَحابَةٍ خِفَّةُ الحِلْمِ، أو نَقِيضُهُ، أو الجَهْلُ. وسَفِهَ نَفْسَهُ ورأيَهُ، مُثَلَّثَةً حَمَلَهُ على السَّفَهِ، أو نَسَبَهُ إليه، أو أهْلَكَهُ، و الطَّعْنَةُ أسْرَعَ منها الدَّمُ، وجَفَّ،
و الشَّرابَ: أكْثَرَ منهُ فلم يَرْوَ. وسَفِهَ، كفَرِحَ وكَرُمَ، علينا: جَهِلَ، كتَسافَهَ، فهو سَفيهٌ ج: سُفَهاء وسِفاهٌ، وهي: سَفِيهَةٌ ج: سَفِيهَاتٌ وسَفَائِهُ وسُفَّهٌ وسِفاهٌ. وسَفَّهَهُ تَسْفِيهاً: جَعَلَهُ سَفِيهاً
كسَفِهَهُ، كعَلِمَه، أو نَسَبَهُ إليه. وتَسَفَّهَه عن مالِه: خَدَعَهُ عنه، و الريحُ الغُصونَ: أمالَتْها. وسافَهَهُ: شاتَمَهُ، ومنه المَثَلُ: " سَفِيهٌ لم يَجِدْ مُسافِهاً " ، و الدَّنَّ: قاعَدَهُ فَشَرِبَ منه ساعَةً بعد ساعةٍ، و الشَّرابَ: أسْرَفَ فيه، فَشَرِبَهُ جُزافاً، كسَفِهَهُ، كفَرِحَ، و الناقةُ الطريقَ: لازَمَتْهُ بسَيْرٍ شديدٍ. وسَفِهْتُ، كفرِحْتُ ومَنَعْتُ: شَغَلْتُ، أو تَشَغَّلْتُ، و نَصِيبي: نَسِيتُه. وثَوْبٌ سَفيهٌ: لَهْلَهٌ سَخِيفٌ. ووادٍ مُسْفَهٌ، كمُكْرَمٍ: مَمْلوءٌ. وزِمامٌ سَفيهٌ: مُضطَّرِبٌ. وناقَةٌ سَفيهَةٌ الزِّمامِ.
وطعامٌ مَسْفَهَةٌ: يَبْعَثُ على كَثْرَةِ شُرْبِ الماء. وسَفَهَ صاحِبَهُ، كَنَصَرَ: غَلَبَهُ في المُسافَهَةِ.
وتَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الغُصونَ: فَيَّأَتْها.
تاج العروس:
( السفه محركة وكسحاب وسحابة خفة الحلم أو نقيضه ) وأصله الخفة والحركة ( أو الجهل ) وهو قريب بعضه من بعض ( و ) قد ( سفه نفسه ورأيه ) وحلمه ( مثلثة ) الكسر اقتصر عليه الجوهري وجماعة وقالوا سفه ككرم وسفه بالكسر لغتان اي صار سفيها فإذا قالوا سفه نفسه وسفه رأيه لم يقولوه الا بالكسر لان فعل لا يكون متعديا فتأمل ذلك مع التثليث الذي ذكره المصنف وقال اللحياني سفه نفسه بالكسر سفها وسفاهة وسفاها ( وحمله على السفه ) هذا هو الكلام العالي قال وبعضهم يقول سفه وهي قليلة قال الجوهري وقولهم سفه نفسه وغبن رأيه وبطر عيشه وألم بطنه ووفق امر ورشد أمره كان الاصل سفهت نفس زيد ورشد أمره فلما حول الفعل الى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه لانه صار في معنى سفه نفسه بالتشديد هذا قول البصريين والكسائي ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامه ضرب زيد وقال الفراء لما حول الفعل من النفس الى صاحبها خرج ما بعده مفسرا ليدل على ان السفه فيه وكان حكمه ان يكون سفه زيد نفسا لان المفسر لا يكون الا نكرة ولكنه ترك على اضافته ونصب كنصب النكرة تشبيها بها ولا يجوز عنده تقديمه لان المفسر لا يتقدم ومثله قولهم ضقت به ذرعا وطبت به نفسا والمعنى ضاق ذرعي به وطابت نفسي به انتهى * قلت وهذا القول أنكره النحويون وقالوا ان المفسرات نكرات ولا يجوز ان تجعل المعارف نكرات ( أو نسبه إليه ) هذا القول فيه اشارة الى قول الاخفش فانه قال اهل التأويل يزعمون ان المعنى سفه نفسه اي بالتشديد بالمعنى المذكور ومنه قوله الا من سفه الحق معناه من سفه الحق وقال يونس النحوي أراها لغة ذهب يونس الى ان فعل للمبالغة فذهب في هذا مذهب التأويل ويجوز على هذا القول سفهت زيدا بمعنى سفهت زيدا ( أو أهلكه ) فيه اشارة الى قول ابي عبيدة
فانه قال معنى سفه نفسه اهلك نفسه وأوبقها وهذا غير خارج من مذهب يونس واهل التأويل وقال بعض النحويين في قوله
تعالى الا من سفه نفسه اي في نفسه اي صار - فيها الا أن في حذفت كما حذفت حروف الجر في غير موضع وقال الزجاج القول الجيد عندي في هذا ان سفه في موضع جهل والمعنى والله اعلم الا من جهل نفسه اي لم يفكر في نفسه فوضع سفه في موضع جهل وعدى كما عدى قال الازهري ومما يقوي قول الزجاج الحديث ان الكبر ان تسفه الحق وتغمط الناس فجعل سفه واقعا معناه ان تجهل الحق فلا تراه حقا ويقال سفه فلان رأيه إذا جهله وكان رأيه مضطرا بالاستقامة له وفي الحديث انما البغي من سفه الحق اي من جهله وقيل من جهل نفسه وفي الكلام محذوف تقديره انما البغي فعل من سفه الحق ورواه الزمخشري من سفه الحق على انه اسم مضاف الى الحق قال وفيه وجهان احدهما ان يكون على حذف الجار وايصال الفعل كأن الاصل سفه على الحق والثاني ان يضمن معنى فعل متعد كجهل والمعنى الاستخفاف بالحق وان لا يراه على ما هو عليه من الرجحان والرزانة ( و ) من المجاز سفهت ( الطعنة ) سفها ( أسرع منها الدم وجف ) كما في الاساس ( و ) من المجاز سفه ( الشراب ) سفها إذا ( اكثرهم منه فلم يرو ) وحكى اللحياني سفه الماء شربه بغير رفق ( وسفه كفرح وكرم علينا ) الاولى ان يقول سفه علينا كفرح وكرم ( جهل كتسافه فهو سفيه ج سفهاء وسفاه ) بالكسر ( وهي سفيهة ج سفيهات وسفائه وسفه ) كسكر ( وسفاه ) بالكسر وقوله تعالى ولا تؤتوا السفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياما قال اللحياني بلغنا انهم النساء والصبيان الصغار لانهم جهال بموضع النفقة قال وروى عن ابن عباس رضي الله تعالى عنهما انه قال النساء أسفه السفهاء وقال الازهري سميت المرأة سفيهة لضعف عقلها ولانها لا تحسن سياسة مالها وكذلك الاولاد ما لم يؤنس رشدهم وقوله تعالى فان كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا السفيه الخفيف العقل وقال مجاهد السفيه الجاهل والضعيف الاحمق قال ابن عرفة الجاهل هنا هو الجاهل بالاحكام لا يحسن الاملاء ولا يدري كيف هو ولو كان جاهلا في احواله كلها ما جاز له ان يداين وقال ابن سيده معناه ان كان جاهلا أو صغيرا وقال اللحياني السفيه الجاهل بالاملاء قال ابن سيده وهذا خطأ لانه قد قال بعد هذا أو لايستطيع ان يمل هو وقال الراغب هذا هو السفه الدنيوي واما السفه الاخروي فكقوله تعالى وانه كان يقول سفيهنا على الله شططا فهذا هو السفه في الدين ( وسفهه تسفيها جعله سفيها كفهه كعلمه ) عن الاخفش ويونس وعليه خرج سفه نفسه كما تقدم ( أو ) سفهه تسفيها ( نسبة إليه ) اي الى السفه نقله الجوهري ( وتسفهه عن ماله ) إذا ( خدعه عنه ) نقله الجوهري ( و ) تسفهت ( الريح الغصون أمالتها ) أو مالت بها أو استخفتها فحركتها وانشد الجوهري لذي الرمة جرين كما اهتزت رماح تسفت * أعاليها مر الرياح النواسم ( وسافهه ) مسافهة ( شاتمه ومنه المثل سفيه لم يجد مسافها ) نقله الجوهري ( و ) سافه ( الدن ) أو الوطب ( فاعده فشرب منه ساعة بعد ساعة ) نقله الجوهري ( و ) من المجاز سافه ( الشراب ) إذا ( أسرف فيه فشربه جزافا ) قال الشماخ فبت كأنني سافهت صرفا * معتقة حمياها تدور وقال اللحياني سافهت الماء شربته بغير رفق وفي الاساس شربته جزافا بلا تقدير ( كسفهه كفرح ) وهذا قد تقدم قريبا فهو تكرار ( و ) من المجاز سافهت ( الناقة الطريق ) إذا ( لازمته بسير شديد ) وفي الاساس إذا أقبلت على الطريق بشدة سير وقال غيره إذا خفت في سيرها قال الشاعر احد ومطيات وقوما نعسا * مسافهات معملا موعسا أراد بالمعمل الموعس الطريق الموطوء ( وسفهت كفرحت ومنعت شغلت أو تشغلت ) كذا في النسخ والصواب شغلت أو شغلت ( و ) سفهت ( نصيبي ) كفرحت ( نسيته ) عن ثعلب ( و ) من المجاز ( ثوب سفيه ) اي ( لهله ) ردئ النسج كما يقال ( سخيف و ) ومن المجاز ( زمام سفيه مضطرب ) وذلك لمرح الناقة ومنازعتها اياه وانشد الجوهري لذي الرمة يصف سيفا وأبيض موشى القميص نصبته * على ظهر مقلات سفيه زمامها ( وواد مسفه كمكرم مملوء ) كانه جاز الحد فسفه فمسفه على هذا متوهم من باب اسفهته وجدته سفيها وهو مجاز قال ابن الرقاع فما به بطن وادغب تضحته * وان تراغب الا مسفه تئق ( و ) من المجاز ( ناقة سفيهة الزمام ) إذا كانت خفيفة السير ( و ) من المجاز ( طعام مسفهة ) ومسفهة إذا كان ( يبعث على كثرة شرب الماء ) وقال ابن الاعرابي إذا كان يسقى الماء كثيرا ( وسفه صاحبه كنصر غلبه في المسافهة ) يقال سافهه فسفهه ( و ) من المجاز ( تسفهت الرياح الغصون ) إذا ( فياتها ) وهذا قد مر قريبا فهو تكرار * ومما يستدرك عليه السافه الاحمق عن ابن الاعرابي وسفه الجهل حلمه أطاشه وأخفه قال ولا تسفه عند الورود عطشتها * احلامنا وشريب السوء يضطرم وقد سفهت احلامهم وسفه نفسه خسرها جهلا وأسفهته وجدته سفيها وتسفهت الرياح اضطربت قال ابن بري أما قول خلف بن اسحق البهراني بعثنا النواعج تحت الرحال * تسافه اشداقها في اللجم
فانه اراد انها تترامى بلغامها يمنة ويسرة كقول الجرمي تسافه اشداقها باللغام * فتكسو ذفاريها والجنوبا
فهو من تسافه الاشداق لا تسافه الجدل واما المبرد فجعله من تسافه الجدل والاول اظهر وأسفه الله فلانا الماء جعله يكثر من شربه نقله الجوهري ورجل سافه وساهف شديد العطش نقله الازهري وتسفهت عليه إذا أسمعته نقله الجوهري وفي المثل قرارة تسفهت قرارة وهي الضأن كما في الاساس

##### Türkçe

سفه
**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ** - **سَفَه** - **سَفَهَاً** - **سَفَاهَة** - **سَفِيْه** - **سُفَهَاء**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 05:23 yazar: Administrator
**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ** + varlık: kısır olur veya ahmak olur: hafif akıllı olur: işleri ve problemleri hafif, ağırlığı ve önemi ve etkisi olmayan (şeyler) sayar; bu yüzden onlara doğru hükümden haklarını vermeye aldırış etmez.
**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ** + varlık + bir işi veya işleri, yahut bir işten: onları hafife alır ve onlara önem ve itibar vermez: işleri aldırışsızlık ve kayıtsızlıkla muamele eder; böylece onlar hakkında sağlam, doğru hükümler çıkarmaz: onda doğru hüküm verme kudreti eksilir.
**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ** + varlık + **نَفْسَه**: kendisini sefih kılar: doğru hüküm verme kudretinden öz iradeyle vazgeçer: Şamî halk ağzında: “يجدبها”.
**سَفَه**: fiil adı “**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ**”: doğru hüküm verme kudretinin eksilmesi.
**سَفَهاً**: “**سَفَه**”den hâl: **بِ سَفَه**: içinde “**سَفَه**” bulunan bir tarzla: eksik bir doğru hüküm kudretiyle.
**سَفَاهَة**: “**فـَعالة**” vezninde, “**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ**”den mübalağa fiil adı: kişinin doğru hüküm verme kudretinde eksiklikle davrandığı durum.
**سَفِيْه**: “**فَعيل**” vezninde, “**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ**”den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: işleri şiddetle hafife alan: onda doğru hüküm verme kudreti zayıf olan: aklî kabiliyetlerin eksilmesi: yaygın halk ağzında: **الأجدب** ve **الجدبة** ve **التخلف العقلي**.
**سُفَهَاء**: “**سَفِيْه**”in çoğulu.
Lafız, “**التخلف العقلي وسوء وفساد الفهم والإدراك**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**حَابَ** - **يَحُوب**، **خَبَلَ** - **يَخْبُلُ**، **سَفِه َ** - **يَسْفَهُ**، **حَمِرَ** - **يَحْمَرُ**، **عَمِهَ** - **يَعْمَهُ**، **غَوى** - **يَغْوِي**
**سَفِهَ** - **يَسْفَهُ**
 	﴿Ve İbrâhîm’in milletinden kim yüz çevirir? Ancak kendini **سفه** eden (kimse). Andolsun onu dünyada seçtik; ve şüphesiz o âhirette de salihlerdendir (130)﴾ **البقرة**
**سَفَهٌ** - **سفهاً**
 ﴿Andolsun, çocuklarını bilgisizce **سفها** öldürenler ziyana uğradı; Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a iftira ederek haram kıldılar; sapmışlardır ve doğru yola ermiş değillerdi (140)﴾ **الأنعام**
**سَفيْه** -  **سُفَهاء** - **السفهاء**
Malla tasarrufta sefih ﴿Mallarınızı, Allah’ın sizin için bir dayanak kıldığı (mallarınızı) **السفهاء**’a vermeyin; onlara ondan rızık verin ve giydirin ve onlara uygun bir söz söyleyin (5)﴾ **النساء** ﴿Ey iman edenler, belirli bir vadeye kadar bir borçla borçlandığınızda onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın; üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabbinden sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin; eğer üzerinde hak olan kimse **سفيها** veya zayıf ise yahut kendisi imlâ edemiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin; erkeklerinizden iki şahit tutun; eğer iki erkek olmazsa, şahitlerden razı olduğunuz kimselerden bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa öteki ona hatırlatsın diye; şahitler çağrıldıklarında kaçınmasın; onu, küçük olsun büyük olsun, vadesine kadar yazmaktan usanmayın; bu, Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda peşin bir ticaret olur da onu aranızda döndürürseniz, onu yazmamanızda size günah yoktur; alışveriş yaptığınızda şahit tutun; ne kâtip ne şahit zarar görsün; eğer yaparsanız, o sizin için fısktır; Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir (282)﴾ **البقرة**
İnanç sebebiyle hayatî tasarrufta sefih: buzağıya ibadet ﴿Mûsâ kavminden yetmiş adamı buluşma vaktimiz için seçti; onları sarsıntı yakalayınca dedi ki: Rabbim, dileseydin onları daha önce ve beni helâk ederdin; içimizden **السفهاء**’ın yaptığından dolayı bizi helâk mi edeceksin? O ancak senin fitnendir; onunla dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirirsin; sen bizim velîmizsin; bizi bağışla, bize merhamet et; sen bağışlayanların en hayırlısısın (155)﴾ **الأعراف**
Çocukları öldürmek  	﴿Andolsun, çocuklarını bilgisizce **سفها** öldürenler ziyana uğradı; Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiğini Allah’a iftira ederek haram kıldılar; sapmışlardır ve doğru yola ermiş değillerdi (140)﴾ **الأنعام**
İtikad ve imanda sefih: müminlerin nazarında sefih	﴿İnsanlardan **السفهاء** diyecekler: onları üzerinde bulundukları kıblelerinden çeviren nedir? De ki: doğu da batı da Allah’ındır; dilediğini dosdoğru yola hidayet eder (142)﴾ **البقرة** ﴿Ve şüphesiz bizim **سفيهنا** Allah hakkında aşırılık söylerdi (4)﴾ **الجن** ﴿Ve İbrâhîm’in milletinden kim yüz çevirir? Ancak kendini **سفه** eden (kimse). Andolsun onu dünyada seçtik; ve şüphesiz o âhirette de salihlerdendir (130)﴾ **البقرة**
İman etmeyenlerin nazarında sefih	﴿Onlara: insanlar iman ettiği gibi iman edin denildiğinde, derler ki: **السفهاء**’ın iman ettiği gibi mi iman edelim? Dikkat edin, şüphesiz onlar **السفهاء**’dır; fakat bilmezler (13)﴾ **البقرة**
**سَفَاهة**
 ﴿Kavminden inkâr eden ileri gelenler dedi ki: Biz seni mutlaka bir **سفاهة** içinde görüyoruz ve seni mutlaka yalancılardan sanıyoruz (66)﴾ **الأعراف** ﴿Dedi ki: Ey kavmim, bende **سفاهة** yoktur; fakat ben âlemlerin Rabbinden bir elçiyim (67)﴾ **الأعراف**
مختار الصحاح
● [**سفه**] **س ف ه**: **السَّفَهُ** حلمün zıddıdır; aslı hafiflik ve harekettir. **تَسَفَّهَ** عليه: ona (söz) işittirdiğinde. **سَفَّهَهُ** **تَسْفِيها**: onu sefhe nispet etti. **سافَهَهُ** **مُسافَهةً**: denir ki: **سَفِيهٌ** bir **مُسافِها** bulmaz. Onların sözü: **سَفِهَ** نفسه ve **غبن** رأيه ve **بطر** عيشه ve **ألم** بطنه ve **وفق** أمره ve **رشد** أمره: asıl olan “سفهت نفس زيد” ve “رشد أمره” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin ona vuku bulmasıyla mansup oldu; çünkü şeddeli olarak “**سَفَّهَ** نفسه” manasına döndü. Bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür. Onların yanında bu mansubun öne alınması caizdir; “غلامه ضرب زيد” caiz olduğu gibi. Ferrâ dedi ki: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, sefhin onda olduğunu göstermek için müfessir olarak çıktı; hükmü, “سفه زيد نفسا” olmasıydı; çünkü müfessir ancak nekre olur; fakat izafesi üzere bırakıldı ve nekreye benzetilerek nekrenin nasbı gibi nasbedildi. Onun yanında öne alınması caiz değildir; çünkü müfessir öne geçmez. Bunun benzeri onların sözü: “ضقت به ذرعا” ve “طبت به نفسا”; mana: “ضاق ذرعي به” ve “طابت نفسي به”. Ve **سَفُهَ** الرجل: **سَفيها** oldu; babı **ظرف**’tır. Ve **سَفَاهاً** da, fetha ile. Ve **سَفِهَ** de, **طرب** babındandır. “**سفِه** نفسه” ve “**سفِه** رأيه” dediklerinde, onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** ancak müteaddî olur.
الراغب
**سفه**
- **السفة**: bedende hafifliktir; ondan dolayı denildi: **زمام سفيه**: çok çalkantılı; **ثوب سفيه**: kötü dokunmuş. Akıldaki noksanlıktan dolayı nefsin hafifliğinde, dünya işlerinde ve âhiret işlerinde kullanıldı. Böylece denildi: }**سفه نفسه**{ [**البقرة**/130]; aslı “سفهت نفسه” idi; fiil ondan çevrildi (Semîn el-Halebî dedi ki: onun sözü: (نفسه)nin nasbında yedi vecih vardır; birincisi—ki seçilen odur—mef’ûl bih olmasıdır; çünkü Sa‘leb ve Müberred, fâ’sı kesreli olarak (سفه)’in bizzat kendisiyle müteaddî olduğunu naklettiler.
Sonra zikretti, üçüncüsü: cer harfinin düşürülmesi üzere mansup olmasıdır; takdiri: “سفه في نفسه”. Ve bak: **الدر المصون** 2/120; gerçekten güzel yaptı ve fayda verdi, topladı ve kuşattı), şu gibi: }**بطرت معيشتها**﴿[**القصص**/58]. Dünyevî sefehte dedi:﴾**ولا تؤتوا السفهاء أموالكم**﴿[**النساء**/5]. Uhrevîde dedi:﴾**وأنه كان يقول سفيهنا على الله شططا**﴿[**الجن**/4]; bu, dindeki sefehtendir. Ve dedi:﴾**أنؤمن كما آمن السفهاء ألا إنهم هم السفهاء**﴿[**البقرة**/13]; müminleri sefih diye adlandırmalarında onların kendilerinin sefihler olduğunu tenbih etti. Bunun üzerinedir onun sözü:﴾**سيقول السفهاء من الناس ما ولاهم عن قبلتهم التي كانوا عليها**{ [**البقرة**/142].
ملخص اللسان
1.     Ve **السَّفَهُ** asılda: hafiflik ve taşkınlıktır. Denilir: falan, görüşünü **سَفِهَ** etti; onu bilmediğinde ve görüşü çalkantılı olup onda doğruluk bulunmadığında.
2.     Ve **السَّفيه**: cahil.

3. **السفيه**: aklı hafif olan; “**تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ**” sözlerinden: rüzgârlar bir şeyi hafif sayıp da onu hareket ettirdiği zaman.

4. **الكِبْرُ**: **الحَقَّ**’ı **تَسْفَهَ** etmen ve insanları **تَغْمِطَ** etmen.

5. **السَّفَهُ**: hafiflik. **ثوب سَفِيهٌ**: **لَهْلَهٌ** **سَخِيف**. “**تَسَفَّهَتِ الرياحُ**”: çalkalandı. “**تَسَفَّهت الريحُ الغُصونَ**”: onları hareket ettirdi ve hafif saydı;

6. **السَّفَهُ** ve **السَّفاهُ** ve **السَّفاهة**: **الحِلْم**’in hafifliği; ve “**الحِلْم**’in zıddıdır” denilmiştir. Aslı hafiflik ve harekettir; ve “cehalettir” denilmiştir; ve bunların bir kısmı bir kısmına yakındır. Ve “**سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة**”: onu **السَّفَهِ** üzerine taşıdı (sürükledi).

7. “**سَفِهَ نَفْسَهُ** ve **غَبِنَ رَأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه**” (denir); asıl olan “**سَفِهَتْ نفسُ زيد** ve **رَشِدَ أَمْرُه**” idi.

8. Bunun benzeri onların şu sözüdür: “**ضِقْتُ به ذَرْعاً** ve **طَبْتُ به نَفْساً**”; mânâ: onunla kolum daraldı ve onunla nefsim hoş oldu.

9. “**سَفِهَ نفسَه**” mânâsı: nefsini helâk etti ve onu **أَوْبَقَها** etti.

10. “**إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه**”; mânâsı: ancak kendi nefsinde **سَفِهَ** eden, yani sefih oldu; şu var ki “**في**” hazfedilmiştir; başka yerde harf-i cerrlerin hazfedildiği gibi;
لسان العرب

● - **سفه**: **السَّفَهُ** ve **السَّفاهُ** ve **السَّفاهة**: hilm(in) hafifliği; ve “hilm(in) zıddı” denilmiştir; aslîsi hafiflik ve harekettir; ve “cehalet” denilmiştir; ve onun bir kısmı bir kısmına yakındır. Ve gerçekten **سَفِهَ** hilm’ini ve görüşünü ve nefsini **سَفَهاً** ve **سَفاهاً** ve **سَفاهة** (olarak): onu **السَّفَهِ** üzerine taşıdı (sürükledi).

Lihyânî dedi: Bu, yüksek sözdür; dedi: ve bazısı **سَفُه** der; ve o azdır. Ve onların sözü: **سَفِهَ نَفْسَهُ** ve **غَبِنَ رَأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه**; asl(ı) **سَفِهَتْ نفسُ زيد** ve **رَشِدَ أَمْرُه** idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansup oldu; çünkü şeddeli olarak **سَفَّهَ نَفْسَه** manasına girdi; bu Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; ve onların yanında bu mansubun öne alınması caizdir; tıpkı “**غلامَه ضرب زيدٌ**” caiz olduğu gibi. Ferrâ dedi: Fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, **السَّفَه**’in onda olduğunu göstermek için müfessir olarak çıktı; ve hükmü, müfessirin ancak nekre olması sebebiyle, **سَفِه زيدٌ نَفْساً** olmasıydı; fakat onu izafesi üzere bıraktı ve nekrenin nasbı gibi nasbetti, ona benzeterek; ve onun yanında öne alınması caiz değildir; çünkü müfessir öne geçmez; bunun benzeri onların sözü: **ضِقْتُ به ذَرْعاً** ve **طَبْتُ به نَفْساً**; mana: “kolum onunla daraldı” ve “nefsim onunla hoş oldu”dur. Aziz tenzilde: **إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه**; Ebû Mansûr dedi: Nahivciler **سَفِهَ نَفْسه**’nin manası ve onun nasbı hakkında ihtilaf ettiler; Ahfeş dedi: Te’vil ehli, mananın **سَفَّه** olduğunu iddia eder; ondan da onun sözü: **إلا من سَفِهَ الحقَّ**; manası: “**سَفَّه الحقَّ** eden kimse”; ve nahivci Yûnus dedi: Onu bir dil (lehçe) görüyorum; Yûnus, mübalağa için **فَعِلَ**’in, mübalağa için **فَعَّلَ** gibi olduğuna gitti; böylece bu hususta te’vil ehlinin mezhebine gitti; ve bu söze göre **سَفِهْتُ زيداً**’ın, **سَفَّهْتُ زيداً** manasında olması caizdir. Ebû Ubeyde dedi: **سَفِهَ نفسَه**’nin manası “nefsini helâk etti ve onu helâke düşürdü”dür; ve bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı değildir. Kisâî ve Ferrâ dedi: “**نفسه**” tefsir üzere mansuptur; ve ikisi dedi: tefsir nekrelerde daha çoktur; mesela **طِبْتُ به نَفْساً** ve **قَرِرْتُ به عيناً**; ve ikisi dedi: fiilin aslı onun (nefsin) içindi, sonra fâile çevrildi; yani onların “**طبت به نفساً**” sözü “nefsim onunla hoş oldu” manasındadır; fiil nefsin sahibine çevrilince, nefis müfessir olarak çıktı. Basralılar bu sözü inkâr ettiler ve dediler: müfessirler nekrelerdir; marifeleri nekreler kılmak caiz değildir. Bazı nahivciler dedi: Yüce Allah’ın sözü: **إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه**; manası: “ancak nefsinde sefih olan”, yani sefih oldu; ancak **في** hazfedildi; başka yerlerde cer harfleri hazfedildiği gibi; Allah تعالى dedi: **ولاجُناحَ عليكم أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكم**; mana: “çocuklarınız için sütanne tutmanız”; böylece zarf olmayan yerden cer harfini hazfetti; bunun benzeri onun sözü:

**نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،
ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ**

mana: “et ile pahalıya tutarız (fiyat yükseltiriz)”. Zeccâc dedi: Bunda benim yanımda iyi söz şudur: **سَفِهَ** “**جَهِلَ**” yerindedir; ve mana—Allah daha iyi bilir—“ancak nefsini bilmeyen”, yani nefsinde düşünmeyen; böylece **سَفِهَ**’i **جَهِلَ** yerinde koydu ve onun ta‘diyesi gibi ta‘diye edildi. Dedi: Bu, nahivcilerin bu ayette söylediklerinin tamamıdır. Dedi: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şeylerden, sabit merfû hadis( tir): Peygamber’e—sallallahu aleyhi ve sellem—kibir sorulunca dedi ki: **الكِبْرُ أَن تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ**; böylece **سَفِهَ**’i vâki kıldı; manası: “hakkı bilmezlik edip onu hak görmemek”; Allah daha iyi bilir. Dil ehlinden bazısı dedi: **السَّفَهِ**’in aslı hafifliktir; ve **السفيه**’in manası aklı hafif olandır; ve “yani **سَفِهَتْ نَفْسُه**: nefsi sefih oldu” denilmiştir; ve “**نفسه**”yi, çevrilmiş tefsir üzere nasbetti. Hadiste: **إنما البَغْيُ من سَفِهَ الحقَّ** yani onu bilmeyen kimsedendir; ve “nefsini bilmeyen” denilmiştir; ve sözde hazfedilmiş vardır; takdiri: “zulüm ancak **من سَفِهَ الحقَّ**’ın fiilidir.” Ve **السَّفَهُ** aslında: hafiflik ve taşkınlıktır. Ve denir: **سَفِهَ فلانٌ رأْيه**; onu bilmediği ve görüşü çalkantılı olup onda doğruluk bulunmadığı zaman. Ve **السَّفيه**: cahil. Zemahşerî onu şöyle rivayet etti: **من سَفَهِ الحَقِّ**; “hakka izafe edilmiş isim” olmak üzere; dedi: onda iki vecih vardır: birincisi, cârın hazfi ve fiilin ulaştırılması üzere; aslı **سَفِهَ على الحق** idi; ikincisi, müteaddî bir fiilin manasını tazmîn etmesi üzere, **جهل** gibi; mana: hakkı hafife almak ve onu, rüchân ve rızâne üzere olduğu hâl üzere görmemek. Ezherî: Sa‘leb’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o dedi: **الزّافِهُ** seraptır, **السافِهُ** ahmaktır. İbn Sîde: **سَفِهَ علينا** ve **سَفُهَ** “cahil oldu” (demektir); o hâlde o **سَفِيهٌ**’dir; cem‘i **سُفَهاء** ve **سِفَاهٌ**’dır; Allah تعالى dedi: **كما آمنَ السُّفَهاء**; yani cahiller. Ve **السفيه**: cahil; müennesi **سفيهة**; cem‘i **سَفِيهات** ve **سَفائِهُ** ve **سُفَّهٌ** ve **سِفاهٌ**. Ve **سَفَّه الرجلَ**: onu sefih kıldı. Ve **سَفَّهَهُ**: onu **السَّفَه**’e nisbet etti; ve **سافَهه** **مُسافَهة** (ile). Denir: **سَفِيه** (kimse) bir **مُسافِهاً** bulmadı. Ve **سَفَّه الجهلُ حِلْمَه**: onu şaşırttı ve hafifletti; dedi ki:

**ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها
أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ**

Ve **سَفِهَ نفْسَه**: onu cehaletle ziyana soktu. Ve onun sözü تعالى: **ولا تُؤْتوا السُّفَهاء أَموالكم التي جعل الله لكم قياماً**. Lihyânî dedi: Bize ulaştı ki onlar kadınlar ve küçük çocuklardır; çünkü onlar harcamanın yerini bilmeyen cahillerdir. Dedi: İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki o dedi: “Kadınlar, sefihlerin en sefihidir.” **التهذيب**’de: **ولا تؤتوا السفهاء أَموالكم**; yani kadın ve çocuk; ve aklının zayıflığı sebebiyle “sefîhe” diye adlandırıldı; ve çünkü o, malını iyi idare eder; ve çocuklar da, rüşdleri sezilmedikçe, böyledir. Ve müşriklerin Peygamber’e—sallallahu aleyhi ve sellem—sözü: **أَتُسَفِّه أَحْلامنا**; manası: “akıllarımızı cahil mi sayıyorsun?” Ve onun sözü تعالى: **فإن كان الذي عليه الحقُّ سفيهاً أَو ضعيفاً**; **السفيه**: aklı hafif olan; onların “**تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ**” sözü(nden); rüzgârlar onu hafif görüp hareket ettirdiği zaman. Mücâhid dedi: **السفيه** cahildir, **الضعيف** ahmaktır. İbn Arafe dedi: Buradaki cahil, hükümleri bilmeyen cahildir; imlâ ettirmeyi iyi yapmaz ve onun nasıl olduğunu bilmez; eğer bütün hâllerinde cahil olsaydı, ona borçlanmak caiz olmazdı. İbn Sîde dedi: Manası: “cahil veya küçük”tür. Lihyânî dedi: **السفيه** imlâ ettirmeyi bilmeyen cahildir. İbn Sîde dedi: Bu hatadır; çünkü bundan sonra **أَو لا يَسْتطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ** demiştir.

Ve **سَفُه علينا** (damme ile) **سَفاهاً** ve **سَفاهَةً**; ve **سَفِهَ** (kesre ile) **سَفَهاً**; iki dildir; yani sefih oldu. Onlar **سَفِهَ نَفْسَه** ve **سَفِهَ رَأْيَه** dedikleri zaman, onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** müteaddî olmaz. Ve **وادٍ مُسْفَه**: dolu; sanki sınırı aşmış da **سَفُهَ** olmuş gibi; böylece **مُسْفَه** buna göre, “**أَسْفَهْتُه**: onu sefih buldum” babından vehmedilmiş (bir şekil)dir; Adî b. er-Rikâ‘ dedi:

**فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،
وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ**

Ve **السَّفَهُ**: hafifliktir. Ve **ثوب سَفِيهٌ**: **لَهْلَهٌ** **سَخِيف**.

Ve **تَسَفَّهَتِ** rüzgârlar: çalkalandı: ve **تَسَفَّهت** rüzgâr, dalları: onları hareket ettirdi ve hafife aldı; dedi ki:
“Yürüdüler, mızraklar sallandığı gibi; **تَسَفَّهَتْ**
uçlarını, esintili rüzgârların geçişi.”

Ve **تَسَفَّهَتِ** rüzgâr ağacı: yani onunla eğdi. Ve “devenin **سَفِيهة الزِّمامِ**”ı: eğer yürüyüşü hafif ise; ve ondan, Zü’r-Rumme’nin bir kılıcı vasfederek sözü:
“Ve beyaz, gömleği nakışlı; onu diktim
susuz bir dişinin sırtına; **سَفِيهٍ** örgüsü.”

Yani, yuları hafif olan; “örgüsü”nün, başının çalkalanmasından dolayı çalkalandığını kasteder. Ve **سافَهَتِ** deve yolu: eğer yürüyüşünde hafifledi ise; şair dedi ki:
“Uykulu kavmi ve binekleri sürerim;
**مُسافِهاتٍ**; çiğnenmiş, yumuşak bir (yolda).”

**المُعْمَلِ المُوعَّسِ** ile, çiğnenmiş yolu kastetti; İbn Berrî dedi ki: ve أما, Halef b. İshak el-Behrânî’nin sözü:
“Yüklerin altına, gebe develeri gönderdik,
yularlarda çeneleri **تَسافَهُ**.”

Şüphesiz o, onların salyalarıyla sağa ve sola atıştıklarını kastetti; Cermî’nin sözü gibi:
“Çeneleri salyayla **تَسافَهُ**,
böylece burun deliklerini ve yanları örter.”

O, çenelerin **تَسافُهِ**’indendir; örgülerin **تَسافُهِ**’inden değildir. أما el-Müberred ise onu örgülerin **تَسافُه**’undan kıldı; birincisi daha açıktır. Ve **سَفِه** suyu, **يَسْفَهُه** **سَفْهاً**: içmesini çoğalttı da kanmadı; ve Allah onu ona **أَسْفَهه**. Lihyânî nakletti: “**سَفِهْتُ** suyu ve **سافَهْتُه**: onu yumuşaklık olmaksızın içtim.” Ve **سَفِهْتُ** içkiyi, kesre ile: eğer ondan çoğalttıysan da kanmadıysan; ve Allah seni onu **أَسْفَهَكَه**. Ve **سافَهْتُ** küpü yahut tulumu: onunla oturdum da ondan saatten sonra saat içtim. Ve **سافَهْتُ** içkiyi: eğer onda israf ettiysen; Şemmâh dedi ki:
“Geceledim; sanki ben saf (şarap) **سافَهْتُ**;
eskitilmiş; kızgınlığı dolaşır.”

Ezherî: **ساهِفٌ** ve **سافِهٌ** adam: şiddetli susuz. İbnü’l-A‘râbî: **مَسْهَفَة** ve **مَسْفَهة** yiyecek: eğer suyu çok içiriyor ise. Ve **سَفَهْتُ** ve **سَفِهْتُ**, ikisi de: meşgul oldum yahut meşgul ettim. Ve **سَفِهْتُ** payımı: onu unuttum; Sa‘leb’den. Ve **تَسَفَّهْتُ** falancayı malından: eğer onu ondan aldattıysan. Ve **تَسَفَّهْتُ** ona karşı: eğer ona işittirdiysen.

مقاييس اللغة:
(**سفه**) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; hafifliğe ve sefihliğe delâlet eder. Ve o, düzenli bir kıyastır. Şu hâlde **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**, yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**, meylettiği zaman. **ذو الرمة** dedi:
Mَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Onun şiirinde yine:
* **سَفيهٍ جَديلُها**([7]) *
O, yuları ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**, onu malından aldattığım zaman; sanki sen onu ondan çevirmiş ve onu hafife almışsın gibi. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve bir topluluk zikretti: * **أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى**. Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.
Ve Ebû Zeyd şöyle derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ**, onu oturup beklediğin ve ondan saatten sonra saat içtiğin zaman. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

القاموس المحيط:
**السَّفَهُ**, harekeli olarak, ve **سَحاب** ve **سَحابَة** gibi: **الحِلْم**’in hafifliği; yahut onun nakîzi; yahut cehalet. Ve **سَفِهَ نَفْسَهُ ورأيَهُ**, üç vecih üzere: onu **السَّفَه**’e sevk etti; yahut onu ona nisbet etti; yahut onu helâk etti; ve **الطَّعْنَةُ**: ondan kan daha hızlı aktı ve kurudu,
ve **الشَّرابَ**: ondan çoğalttı da kanmadı. Ve **سَفِهَ**, **فَرِحَ** ve **كَرُمَ** gibi, bize karşı: cahillik etti; **تَسافَهَ** gibi; o hâlde o **سَفيهٌ**’dir; çoğulu: **سُفَهاء** ve **سِفاهٌ**; ve dişisi: **سَفِيهَةٌ**; çoğulu: **سَفِيهَاتٌ** ve **سَفَائِهُ** ve **سُفَّهٌ** ve **سِفاهٌ**. Ve **سَفَّهَهُ تَسْفِيهاً**: onu sefih kıldı
**سَفِهَهُ** gibi, **عَلِمَه** gibi; yahut onu ona nisbet etti. Ve **تَسَفَّهَه عن مالِه**: onu ondan aldattı; ve **الريحُ الغُصونَ**: onları eğdi. Ve **سافَهَهُ**: ona sövdü; ve ondan mesel: " **سَفِيهٌ لم يَجِدْ مُسافِهاً** " ; ve **الدَّنَّ**: onunla oturup bekledi de ondan saatten sonra saat içti; ve **الشَّرابَ**: onda israf etti; böylece onu ölçüsüzce içti; **سَفِهَهُ** gibi, **فَرِحَ** gibi; ve **الناقةُ الطريقَ**: onu şiddetli yürüyüşle lâzım tuttu. Ve **سَفِهْتُ**, **فَرِحْتُ** ve **مَنَعْتُ** gibi: meşgul oldum; yahut meşgul göründüm; ve **نَصِيبي**: onu unuttum. Ve **ثَوْبٌ سَفيهٌ**: gevşek, hafif. Ve **وادٍ مُسْفَهٌ**, **مُكْرَم** gibi: dolu. Ve **زِمامٌ سَفيهٌ**: çalkantılı. Ve **ناقَةٌ سَفيهَةٌ الزِّمامِ**.
Ve **وطعامٌ مَسْفَهَةٌ**: su içmeyi çoğaltmaya sevk eder. Ve **سَفَهَ صاحِبَهُ**, **نَصَرَ** gibi: **المُسافَهَة**’de ona galip geldi.
Ve **تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الغُصونَ**: onları gölgeledi.

تاج العروس:
( **السفه** harekeli olarak ve **سحاب** ve **سحابة** gibi: **الحلم**’in hafifliği yahut onun nakîzi ) ve aslı hafiflik ve harekettir ( yahut cehalet ) ve onun bir kısmı bir kısmına yakındır ( ve ) gerçekten ( **سفه نفسه ورأيه** ) ve **حلمه** ( üç vecih üzere ) kesre ile; Cevherî ve bir topluluk onunla yetindi ve dediler: **سفه** **كرم** gibi ve **سفه** kesre ile iki lugattır; yani sefih oldu. Şu hâlde “**سفه نفسه**” ve “**سفه رأيه**” dedikleri zaman onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فعل** müteaddî olmaz; öyleyse bunu, musannifin zikrettiği teslîs ile birlikte düşün. Ve Lihyânî dedi: **سفه نفسه** kesre ile, **سفها** ve **سفاهة** ve **سفاها** ( ve onu **السفه**’e sevk etti ) bu, yüksek sözdür. Dedi: bazısı **سفه** der; ve o azdır. Cevherî dedi: onların “**سفه نفسه**” ve “**غبن رأيه**” ve “**بطر عيشه**” ve “**ألم بطنه**” ve “**وفق امر**” ve “**رشد أمره**” sözleri; asıl “**سفهت نفس زيد**” ve “**رشد أمره**” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin ona vuku bulmasıyla mansûb oldu; çünkü “**سفه نفسه**” (teşdîd ile) mânâsına girdi. Bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür. Ve onların yanında bu mansûbun öne alınması câizdir; “**غلامه ضرب زيد**” câiz olduğu gibi. Ferrâ dedi: fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, sefihin onda olduğunu göstermek için müfessir olarak çıktı; ve hükmü “**سفه زيد نفسا**” olmasıydı; çünkü müfessir ancak nekre olur; fakat o, izâfesi üzere bırakıldı ve nekrenin nasbı gibi nasbedildi, ona benzetilerek. Ve onun yanında onu öne almak câiz değildir; çünkü müfessir öne geçmez. Bunun benzeri onların “**ضقت به ذرعا**” ve “**طبت به نفسا**” sözüdür; mânâ: “**ضاق ذرعي به**” ve “**طابت نفسي به**”. Bitti. * Dedim: bu sözü nahivciler inkâr ettiler ve dediler: müfessirler nekrelerdir; ve marifeleri nekre kılmak câiz değildir. ( yahut onu ona nisbet etti ) bu sözde, Ahfeş’in sözüne işaret vardır; çünkü o dedi: te’vil ehli, mânânın “**سفه نفسه**” yani teşdîd ile, zikredilen mânâ ile olduğunu zannederler; ve ondan “**الا من سفه الحق**” kavli; mânâsı: “**من سفه الحق**”. Ve Yûnus en-Nahvî dedi: onu bir lugat görürüm. Yûnus, **فعل**’in mübâlağa için olduğuna gitti; böylece bu hususta te’vil yoluna gitti. Ve bu söz üzere “**سفهت زيدا**” “**سفهت زيدا**” mânâsıyla câiz olur. ( yahut onu helâk etti ) bunda Ebû Ubeyde’nin sözüne işaret vardır; çünkü o dedi: “**سفه نفسه**” mânâsı: nefsini helâk etti ve onu mahvetti. Ve bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı değildir. Ve bazı nahivciler, Yüce Allah’ın kavlinde:
**الا من سفه نفسه**
yani “kendi nefsinde”; yani oldu—onda; ancak **في** hazfedildi; başka yerde cer harfleri hazfedildiği gibi. Zeccâc dedi: bunun hakkında benim yanımda iyi söz şudur: **سفه** “**جهل**” yerindedir; mânâ—Allah daha iyi bilir—“kendi nefsini bilmeyen”; yani kendi nefsinde düşünmedi; böylece **سفه** “**جهل**” yerinde kondu ve müteaddî kılındığı gibi müteaddî kılındı. Ezherî dedi: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şey hadistir: **أن الكبر أن تسفه الحق وتغمط الناس**; böylece **سفه** vâki kılındı; mânâsı: hakkı bilmemendir; böylece onu hak olarak görmezsin. Ve denir: **سفه فلان رأيه**; onu bilmediği zaman; hâlbuki onun görüşü, onun için istikametle zorunlu idi. Ve hadiste: **انما البغي من سفه الحق**; yani onu bilmeyenden. Ve denildi: kendi nefsini bilmeyenden. Ve sözde hazfedilmiş vardır; takdiri: **انما البغي فعل من سفه الحق**. Ve Zemahşerî onu “**من سفه الحق**” diye rivayet etti; **الحق**’a muzâf bir isim olmak üzere. Dedi: onda iki vecih vardır: birincisi, cârın hazfi ve fiilin ulaştırılması üzere olmasıdır; sanki asıl “**سفه على الحق**” idi. İkincisi, müteaddî bir fiilin mânâsını tazmîn etmesidir; **جهل** gibi; ve mânâ: hakkı hafife almak ve onu, onda bulunan rüchân ve vakar üzere görmemektir. ( ve ) mecazdan: **سفهت** ( **الطعنة** ) **سفها**: ( ondan kan daha hızlı aktı ve kurudu ) **الاساس**’ta olduğu gibi. ( ve ) mecazdan: **سفه** ( **الشراب** ) **سفها**; ( ondan çoğalttığı zaman da kanmadı ). Lihyânî nakletti: **سفه الماء**; onu yumuşaklık olmaksızın içti. ( **وسفه كفرح وكرم علينا** ) evlâ olan, “**سفه علينا كفرح وكرم**” demesidir. ( cahillik etti; **كتسافه**; o hâlde o **سفيه**’dir; çoğulu **سفهاء** ve **سفاه** ) kesre ile. ( ve dişisi **سفيهة**; çoğulu **سفيهات** ve **سفائه** ve **سفه** ) **سكر** gibi. ( ve **سفاه** ) kesre ile. Ve Yüce Allah’ın kavli: **ولا تؤتوا السفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياما**. Lihyânî dedi: bize ulaştı ki onlar kadınlar ve küçük çocuklardır; çünkü onlar nafakanın yerini bilmeyen cahillerdir. Dedi: İbn Abbâs’tan—Allah Teâlâ ikisinden razı olsun—rivayet edildi ki o dedi: kadınlar, sefihlerin en sefihidir. Ezherî dedi: kadın, aklının zayıflığı ve malını idareyi iyi yapmaması sebebiyle **سفيهة** diye adlandırıldı; ve çocuklar da, rüşdleri sezilmedikçe böyledir. Ve Yüce Allah’ın kavli: **فان كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا**; **السفيه**: aklı hafif olan. Mücâhid dedi: **السفيه**: cahil. Ve **الضعيف**: ahmak. İbn Arafe dedi: buradaki cahil, ahkâmı bilmeyen cahildir; imlâyı iyi yapmaz ve nasıl olduğunu bilmez; eğer bütün hâllerinde cahil olsaydı, ona borçlanmak câiz olmazdı. İbn Sîde dedi: mânâsı: cahil yahut küçük. Lihyânî dedi: **السفيه**: imlâyı bilmeyen cahil. İbn Sîde dedi: bu hatadır; çünkü bundan sonra “**أو لايستطيع ان يمل هو**” demiştir. Râgıb dedi: bu, dünyevî **السفه**’tir; uhrevî **السفه** ise, Yüce Allah’ın kavli gibi: **وانه كان يقول سفيهنا على الله شططا**; işte bu, dinde **السفه**’tir. ( **وسفهه تسفيها جعله سفيها كفهه كعلمه** ) Ahfeş ve Yûnus’tan. Ve bunun üzerine, daha önce geçtiği üzere “**سفه نفسه**” çıkarıldı. ( yahut ) **سفهه تسفيها** ( ona nisbet etti ); yani **السفه**’e; Cevherî onu nakletti. ( ve **تسفهه عن ماله** ) ( onu ondan aldattığı zaman ); Cevherî onu nakletti. ( ve ) **تسفهت** ( **الريح الغصون أمالتها** ) yahut onlarla meyletti; yahut onları hafife aldı da onları hareket ettirdi. Ve Cevherî, Zü’r-Rumme’nin şu beytini inşâd etti: **جرين كما اهتزت رماح تسفت * أعاليها مر الرياح النواسم**. ( ve **سافهه** ) **مسافهة** ( ona sövdü; ve ondan mesel: **سفيه لم يجد مسافها** ); Cevherî onu nakletti. ( ve ) **سافه** ( **الدن** ) yahut **الوطب** ( onunla oturup bekledi de ondan saatten sonra saat içti ); Cevherî onu nakletti. ( ve ) mecazdan: **سافه** ( **الشراب** ) ( onda israf ettiği zaman; böylece onu ölçüsüzce içti ). Şemmâh dedi: **فبت كأنني سافهت صرفا * معتقة حمياها تدور**. Lihyânî dedi: **سافهت الماء**; onu yumuşaklık olmaksızın içtim. Ve **الاساس**’ta: onu ölçüsüzce, takdir olmaksızın içtim. ( **كسفهه كفرح** ) ve bu, az önce geçti; öyleyse tekrardır. ( ve ) mecazdan: **سافهت** ( **الناقة الطريق** ) ( onu şiddetli yürüyüşle lâzım tuttuğu zaman ). Ve **الاساس**’ta: yola şiddetli yürüyüşle yöneldiği zaman. Ve başkası dedi: yürüyüşünde hafiflediği zaman. Şair dedi: **احد ومطيات وقوما نعسا * مسافهات معملا موعسا**; **المعمل الموعس** ile, ayakla çiğnenmiş yolu kastetti. ( **وسفهت كفرحت ومنعت شغلت أو تشغلت** ) nüshalarda böyle; doğrusu: **شغلت** yahut **شغلت**. ( ve ) **سفهت** ( **نصيبي** ) **كفرحت** ( onu unuttum ); Sa‘leb’den. ( ve ) mecazdan ( **ثوب سفيه** ) yani ( **لهله** ); dokuması kötü; denildiği gibi: ( **سخيف** ). ( ve ) mecazdan ( **زمام سفيه مضطرب** ); bu, devenin şımarıklığı ve onunla çekişmesi sebebiyledir. Ve Cevherî, Zü’r-Rumme’nin şu beytini inşâd etti; bir kılıcı vasfederken: **وأبيض موشى القميص نصبته * على ظهر مقلات سفيه زمامها**. ( ve **واد مسفه كمكرم مملوء** ); sanki haddi aştı da hafifledi; böylece **مسفه**; bu üzere, “**اسفهته**: onu sefih buldum” باب’ından vehmedilmiş; ve o mecazdır. İbn er-Riqâ‘ dedi: **فما به بطن وادغب تضحته * وان تراغب الا مسفه تئق**. ( ve ) mecazdan ( **ناقة سفيهة الزمام** ); yürüyüşü hafif olduğu zaman. ( ve ) mecazdan ( **طعام مسفهة** ) ve **مسفهة**; ( su içmeyi çoğaltmaya sevk ettiği zaman ). İbnü’l-A‘râbî dedi: suyu çok içirilen olduğu zaman. ( **وسفه صاحبه كنصر غلبه في المسافهة** ); denir: **سافهه فسفهه**. ( ve ) mecazdan ( **تسفهت الرياح الغصون** ) ( onları gölgelediği zaman ). Ve bu, az önce geçti; öyleyse tekrardır. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السافه**: ahmak; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **سفه الجهل حلمه**: onu şaşırttı ve onu hafifletti. Dedi: **ولا تسفه عند الورود عطشتها * احلامنا وشريب السوء يضطرم**. Ve **سفهت احلامهم**; ve **سفه نفسه**: onu cehaletle ziyana soktu. Ve **أسفهته**: onu sefih buldum. Ve **تسفهت الرياح**: çalkalandı. İbn Berî dedi: Halef b. İshâk el-Behrânî’nin sözüne gelince: **بعثنا النواعج تحت الرحال * تسافه اشداقها في اللجم**; o, onun, salyasını sağa sola atmasını kastetti; Cerrmî’nin sözü gibi: **تسافه اشداقها باللغام * فتكسو ذفاريها والجنوبا**. Şu hâlde o, **تسافه الاشداق**’tandır; **تسافه الجدل**’den değildir. Ama Müberred onu **تسافه الجدل**’den kıldı; ve birincisi daha açıktır. Ve **أسفه الله فلانا الماء**: onu su içmeyi çoğaltır kıldı; Cevherî onu nakletti. Ve **رجل سافه وساهف**: şiddetli susuz; Ezherî onu nakletti. Ve **تسفهت عليه**: ona işittirdim; Cevherî onu nakletti. Ve meselde: **قرارة تسفهت قرارة**; ve o, **الضأن**’dır; **الاساس**’ta olduğu gibi.
