# سفه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سفه

السَّفَهُ والسَّفاهُ والسَّفاهة: خِفَّةُ الحِلْم، وقيل: نقيض الحِلْم، وأَصله الخفة والحركة، وقيل: الجهل وهو قريب بعضه من بعض. وقد سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة: حمله على السَّفَهِ.
قال اللحياني: هذا هو الكلام العالي، قال: وبعضهم يقول سَفُه، وهي قليلة. وقولهم: سَفِهَ نَفْسَهُ وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه، كان الأَصلُ سَفِهَتْ نفسُ زيد ورَشِدَ أَمْرُه، فلما حُوِّل الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه، لأَنه صار في معنى سَفَّهَ نَفْسَه، بالتشديد؛ هذا قول البصريين والكسائي، ويجوز عندهم تقديم هذا المنصوب كما يجوز غلامَه ضرب زيدٌ. وقال الفراء: لما حُوِّل الفعلُ من النفس إلى صاحبها خرج ما بعده مُفَسِّراً ليدل على أَن السَّفَه فيه، وكان حكمه أَن يكون سَفِه زيدٌ نَفْساً، لأَن المُفَسِّر لا يكون إلا نكرة، ولكنه ترك على إضافته ونصب كنصب النكرة تشبيهاً بها، ولا يجوز عنده تقديمه لأَن المفسر لا يتقدَّم؛ ومثله قولهم: ضِقْتُ به ذَرْعاً وطَبْتُ به نَفْساً، والمعنى ضاق ذَرْعي به وطابت نفسي به. وفي التنزيل العزيز: إلاّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ قال أَبو منصور: اختلف النحويون في معنى سَفِهَ نَفْسه وانتصابه، فقال الأَخفش: أَهل التأْويل يزعمون أَن المعنى سَفَّه؛ ومنه قوله: إلا من سَفِهَ الحقَّ، معناه من سَفَّه الحقَّ، وقال يونس النحوي: أُراها لغة ذهب يونس إلى أَن فَعِلَ للمبالغة كما أَنَّ فَعَّلَ للمبالغة، فذهب في هذا مذهب أَهل التأْويل، ويجوز على هذا القول سَفِهْتُ زيداً بمعنى سَفَّهْتُ زيداً؛ وقال أَبو عبيدة: معنى سَفِهَ نفسَه أَهلك نفسَه وأَوْبَقَها، وهذا غير خارج من مذهب يونس وأَهل التأْويل؛ وقال الكسائي والفراء: إن نفسه منصوب على التفسير، وقالا: التفسير في النكرات أَكثر نحو طِبْتُ به نَفْساً وقَرِرْتُ به عيناً، وقالا: إن أَصل الفعل كان لها ثم حوِّل إلى الفاعل؛ أَراد أَن قولهم طبت به نفساً معناه طابت نفسي به، فلما حول الفعل إلى صاحب النفس خرجت النفسُ مُفَسِّرة، وأَنكر البصريون هذا القول، وقالوا إن المفسرات نكرات ولا يجوز أَن تجعل المعارف نكرات، وقال بعض النحويين: إن قوله تعالى: إلاَّ من سَفِهَ نَفْسَه؛ معناه إلا من سَفِهَ في نفسه أَي صار سفيهاً، إلا أَن في حذفت كما حذفت حروف الجر في غير موضع؛ قال الله تعالى: ولاجُناحَ عليكم أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكم؛ المعنى أَن تسترضعوا لأَولادكم، فحذف حرف الجر من غير ظرف؛ ومثله قوله:
نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،
ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ
المعنى: نغالي باللحم. وقال الزجاج: القول الجيد عندي في هذا أَن سَفِهَ في موضع جَهِلَ، والمعنى، والله أَعلم، إلا مَنْ جَهِل نَفْسَه أَي لم يُفَكِّرْ في نفسه فوضع سَفِهَ في موضع جَهِلَ، وعُدِّيَ كما عُدِّيَ، قال: فهذا جميع ما قاله النحويون في هذه الآية، قال: ومما يقوِّي قول الزجاج الحديث الثابتُ المرفوع حين سئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الكِبْر فقال: الكِبْرُ أَن تَسْفَهَ الحَقَّ وتَغْمِطَ الناسَ، فجعل سَفِهَ واقعاً معناه أن تَجْهَلَ الحق فلا تراه حقّاً، والله أَعلم. وقال بعض أَهل اللغة: أَصلُ السَّفَهِ الخُُِفَّةُ، ومعنى السفيه الخفيفُ العقل، وقيل أَي سَفِهَتْ نَفْسُه أي صارت سفيهة، ونصب نفسه على التفسير المحوّل. وفي الحديث: إنما البَغْيُ من سَفِهَ الحقَّ أَي من جهله، وقيل: من جهل نفسه، وفي الكلام محذوف تقديره إنما البغي فِعْلُ من سَفِهَ الحقَّ. والسَّفَهُ في الأَصل: الخِفَّة والطَّيْشُ. ويقال: سَفِهَ فلانٌ رأْيه إذا جهله وكان رأْيه مضطرباً لا استقامة له. والسَّفيه: الجاهل. ورواه الزمخشري: من سَفَهِ الحَقِّ، على أَنه اسم مضاف إلى الحق، قال: وفيه وجهان: أَحدهما على أَن يكون على حذف الجار وإيصال الفعل كان الأَصلُ سَفِهَ على الحق، والثاني أَن يضمن معنى فعل متعد كجهل، والمعنى الاستخفاف بالحق وأَن لا يراه على ما هو عليه من الرُّجْحان والرَّزانة. الأَزهري: روى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه قال الزّافِهُ السَّرابُ والسافِهُ الأَحمق. ابن سيده: سَفِهَ علينا وسَفُهَ جهل، فهو سَفِيهٌ، والجمع سُفَهاء وسِفَاهٌ، قال الله تعالى: كما آمنَ السُّفَهاء؛ أَي الجُهّال. والسفيه: الجاهل، والأُنثى سفيهة، والجمع سَفِيهات وسَفائِهُ وسُفَّهٌ وسِفاهٌ. وسَفَّه الرجلَ: جعله سفيهاً. وسَفَّهَهُ: نسبه إلى السَّفَه، وسافَهه مُسافَهة. يقال: سَفِيه لم يَجِدْ مُسافِهاً. وسَفَّه الجهلُ حِلْمَه: أَطاشه وأَخَفَّه؛ قال:
ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها
أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ
وسَفِهَ نفْسَه: خَسِرَها جَهْلاً. وقوله تعالى: ولا تُؤْتوا السُّفَهاء أَموالكم التي جعل الله لكم قياماً. قال اللحياني: بلغنا أَنهم النساء والصبيان الصغار لأَنهم جُهّال بموضع النفقة. قال: وروي عن ابن عباس أَنه قال: النساءُ أَسْفَهُ السُّفهاء. وفي التهذيب: ولا تؤتوا السفهاء أَموالكم، يعني المرأَة والولد، وسميت سفيهة لضعف عقلها، ولأَنها تُحْسِنُ سياسة مالها، وكذلك الأَولاد ما لم يُؤنَس رُشْدُهم. وقولُ المشركين للنبي، صلى الله عليه وسلم: أَتُسَفِّه أَحْلامنا، معناه أَتُجَهِّلُ أَحْلامَنا. وقوله تعالى: فإن كان الذي عليه الحقُّ سفيهاً أَو ضعيفاً؛ السفيه: الخفيفُ العقل من قولهم تَسَفَّهَتِ الرِّياحُ الشيءَ إذا استخفته فحركته. وقال مجاهد: السفيه الجاهل والضعيف الأَحمق؛ قال ابن عرفة: والجاهل ههنا هو الجاهل بالأَحكام لا يحسن الإِملال ولا يدري كيف هو، ولو كان جاهلاً في أَحواله كلها ما جاز له أَن يُداين؛ وقال ابن سيده: معناه إن كان جاهلاً أَو صغيراً. وقال اللحياني: السفيه الجاهل بالإملال. قال ابن سيده: وهذا خطأٌ لأَنه قد قال بعد هذا أَو لا يَسْتطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ. وسَفُه علينا، بالضم، سَفاهاً وسَفاهَةً وسَفِهَ، بالكسر، سَفَهاً، لغتان، أَي صار سفيهاً، فإذا قالوا سَفِهَ نَفْسَه وسَفِهَ رَأْيَه لم يقولوه إلاَّ بالكسر، لأَن فَعُلَ لا يكون متعدّياً. ووادٍ مُسْفَه: مملوء كأَنه جاز الحدَّ فسَفُهَ، فمُسْفَه على هذا مُتَوَهَّم من باب أَسْفَهْتُه وَجَدْته سفيهاً؛ قال عَدِيُّ بن الرِّقاع:
فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،
وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ
والسَّفَهُ: الخِفَّة. وثوب سَفِيهٌ لَهْلَهٌ سَخِيف. وتَسَفَّهَتِ الرياحُ: اضطَرَبت: وتَسَفَّهت الريحُ الغُصونَ: حرَّكتها واستخفتها؛ قال:مَشَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ
وتَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ أَي مالت به. وناقة سَفِيهة الزِّمامِ إذا كانت خفيفة السير؛ ومنه قول ذي الرمة يصف سيفاً:
وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُه
على ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ جَديلُها
يعني خفيفٍ زِمامُها، يريد أَن جديلها يضطرب لاضطراب رأْسها. وسافَهَتِ الناقةُ الطريقَ إذا خَفَّتْ في سيرها؛ قال الشاعر:
أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّسا
مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا
أَراد بالمُعْمَلِ المُوعَّسِ الطريقَ الموطوء؛ قال ابن بري: وأَما قول خلف بن إسحق البَهْرانيّ:
بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْ،
تَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ
فإنه أَراد أَنها تَترامى بلُغامِها يَمْنةً ويَسْرَة، كقول الجَرْمي: تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْ،
فتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا
فهو من تَسافُهِ الأَشْداق لا تَسافُهِ الجُدُلِ، وأَما المُبَرّدُ فجعله من تَسافُه الجُدُل، والأَول أَظهر. وسَفِه الماءَ يَسْفَهُه سَفْهاً: أَكثر شربه فلم يَرْوَ، والله أَسْفَهه إياه. وحكى اللحياني: سَفِهْتُ الماءَ وسافَهْتُه شربته بغير رِفْقٍ. وسَفِهْتُ الشرابَ، بالكسر، إذا أَكثرت منه فلم تَرْوَ، وأَسْفَهَكَه الله. وسافَهْتُ الدَّنَّ أَو الوَطْبَ: قاعَدْتُه فشَرِبْتُ منه ساعةً بعد ساعة. وسافَهْتُ الشرابَ إذا أَسرفت فيه؛ قال الشَّمَّاخ:
فَبِتُّ كأَنني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ
الأَزهري: رجل ساهِفٌ وسافِهٌ شديد العطش. ابن الأَعرابي: طعام مَسْهَفَة ومَسْفَهة إذا كان يَسْقِي الماءَ كثيراً. وسَفَهْتُ وسَفِهْتُ، كلاهما، شُغِلْتُ أَو شَغَلْتُ. وسَفِهْتُ نصيبي: نَسِيتُه؛ عن ثعلب، وتَسَفَّهْتُ فلاناً عن ماله إذا خدعته عنه. وتَسَفَّهْتُ عليه إذا أَسمعته.

### Türkçe

**السَّفَهُ** ve **السَّفاهُ** ve **السَّفاهة**: hilm(in) hafifliği; ve “hilm(in) zıddı” denilmiştir; asl(ı) hafiflik ve harekettir; ve “cehalet” denilmiştir; ve onun bazısı bazısına yakındır. Ve “hilm’ini, görüşünü ve nefsini **سَفِهَ** (etti) **سَفَهاً** ve **سَفاهاً** ve **سَفاهة**”: onu **السَّفَهِ** üzerine taşıdı (yani onu sefhe sevk etti).

Lihyânî dedi: Bu, yüksek sözdür; dedi: ve bazısı **سَفُه** der; ve o azdır. Ve onların sözü: **سَفِهَ نَفْسَهُ** ve **غَبِنَ رَأْيَه** ve **بَطِرَ عَيْشَه** ve **أَلِمَ بَطْنَه** ve **وَفِقَ أَمْرَه** ve **رَشِدَ أَمْرَه**; asl, “Zeyd’in nefsi **سَفِهَتْ** ve onun işi **رَشِدَ**” idi; fiil erkeğe çevrilince, ondan sonrası fiilin onun üzerine vuku bulmasıyla mansup oldu; çünkü “nefsini **سَفَّهَ** (şeddeli)” mânâsına döndü; bu, Basralıların ve Kisâî’nin sözüdür; ve onların yanında bu mansubun öne alınması câizdir; “Zeyd onun kölesini dövdü” câiz olduğu gibi. Ferrâ dedi: Fiil nefisten sahibine çevrilince, ondan sonrası, **السَّفَه**’in onda olduğunu göstermek için açıklayıcı (**مُفَسِّراً**) olarak çıktı; ve hükmü, “Zeyd **سَفِهَ** nefisçe (**نَفْساً**)” olmasıydı; çünkü açıklayıcı ancak nekre olur; fakat izâfesi üzere bırakıldı ve nekrenin nasbı gibi nasbedildi, ona benzetilerek; ve onun yanında öne alınması câiz değildir; çünkü açıklayıcı öne geçmez; bunun benzeri onların sözü: “Onunla **ضِقْتُ** kolca (**ذَرْعاً**) ve onunla **طَبْتُ** nefisçe (**نَفْساً**)”; mânâ: “Kolum onunla daraldı ve nefsim onunla hoş oldu.” Aziz tenzilde: “Ancak nefsini **سَفِهَ** eden”; Ebû Mansûr dedi: Nahivciler, **سَفِهَ نَفْسه**’nin mânâsında ve onun nasbında ihtilâf ettiler; Ahfeş dedi: Te’vil ehli, mânânın **سَفَّه** olduğunu sanırlar; ondan da onun sözü: “Ancak hakkı **سَفِهَ** eden”; mânâsı: hakkı **سَفَّه** eden; Yûnus en-nahvî dedi: Onu bir dil (lehçe) görüyorum; Yûnus, **فَعِلَ**’in mübalağa için olduğu görüşüne gitti; nitekim **فَعَّلَ** mübalağa içindir; böylece bu hususta te’vil ehlinin mezhebine gitti; ve bu söze göre “Zeyd’i **سَفِهْتُ**” demek câiz olur, “Zeyd’i **سَفَّهْتُ**” mânâsında; Ebû Ubeyde dedi: **سَفِهَ نفسَه**’nin mânâsı: nefsini helâk etti ve onu **أَوْبَقَها** (mahvetti); ve bu, Yûnus’un ve te’vil ehlinin mezhebinden dışarı değildir; Kisâî ve Ferrâ dedi: “Nefsi”, tefsir üzere mansuptur; ve dediler: tefsir nekrelerde daha çoktur; “Onunla **طِبْتُ** nefisçe (**نَفْساً**) ve onunla **قَرِرْتُ** gözce (**عيناً**)” gibi; ve dediler: fiilin aslı onun (nefsin) içindi, sonra fâile çevrildi; muradları: “Onunla **طبت به نفساً**” sözünün mânâsı “Nefsim onunla hoş oldu”dur; fiil nefsin sahibine çevrilince, nefis açıklayıcı olarak çıktı; Basralılar bu sözü inkâr ettiler ve dediler: açıklayıcılar nekrelerdir; marifeleri nekre yapmak câiz değildir; bazı nahivciler dedi: Yüce Allah’ın sözü: “Ancak nefsini **سَفِهَ** eden”; mânâsı: “Nefsinde **سَفِهَ** eden” yani sefih oldu; ancak **في** hazfedildi; başka yerlerde cer harfleri hazfedildiği gibi; Allah تعالى dedi: “Üzerinize günah yoktur ki çocuklarınızı **تَسْتَرْضِعُوا**”; mânâ: çocuklarınız için emzirtmeniz; böylece cer harfi, zarf olmayan yerden hazfedildi; bunun benzeri onun sözü:

نُغالي اللَّحْمَ للأَضْيافِ نِيّاً،
ونَبْذُلُه إذا نَضِجَ القُدورُ

mânâ: et ile pahalı tutarız (**نغالي باللحم**). Zeccâc dedi: Bende bu hususta iyi söz şudur: **سَفِهَ** “**جَهِلَ**” yerindedir; mânâ, Allah daha iyi bilir, “Ancak nefsini **جَهِل** eden” yani nefsinde düşünmeyen; böylece **سَفِهَ**’i **جَهِلَ** yerinde koydu ve (fiil) nasıl geçişli kılındıysa öyle geçişli kılındı; dedi: Bu, bu âyet hakkında nahivcilerin söylediğinin tamamıdır; dedi: Zeccâc’ın sözünü kuvvetlendiren şeylerden, sabit merfû hadis: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, kibirden sorulunca dedi ki: “Kibir, hakkı **تَسْفَهَ** etmen ve insanları **تَغْمِطَ** etmendir”; böylece **سَفِهَ**’i vâki kıldı; mânâsı: hakkı cahil olman, onu hak görmemen; Allah daha iyi bilir. Dil ehlinden bazıları dedi: **السَّفَه**’in aslı hafifliktir; ve **السفيه**’in mânâsı: aklı hafif olandır; ve “yani onun nefsi **سَفِهَتْ**; yani sefih oldu” denilmiştir; ve “nefsi” tefsir üzere, çevrilmiş (fiile bağlı) olarak mansup kılındı. Hadiste: “Azgınlık ancak hakkı **سَفِهَ** eden(kimse)dendir” yani onu cahil olandandır; ve “nefsini cahil olan” denilmiştir; ve sözde hazfedilmiş vardır; takdiri: “Azgınlık ancak hakkı **سَفِهَ** edenin fiilidir.”

Ve **السَّفَهُ** aslında: hafiflik ve taşkınlıktır. Ve denir: “Falan, görüşünü **سَفِهَ** etti” — onu cahil oldu ve görüşü çalkantılı oldu, onda doğruluk yoktur. Ve **السَّفيه**: cahil olandır. Zemahşerî onu şöyle rivayet etti: “**سَفَهِ الحَقِّ**” — hakk’a izâfe edilmiş bir isim olmak üzere; dedi: onda iki vecih vardır: birincisi, cârın hazfi ve fiilin ulaştırılması üzere; asl “hakkın üzerine **سَفِهَ** etti” idi; ikincisi, “cahil oldu” gibi geçişli bir fiilin mânâsını tazmîn etmesidir; mânâ: hakkı hafife almak ve onu, onda bulunan üstünlük ve vakar üzere görmemektir. Ezherî: Sa‘leb’in, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o dedi ki: **الزّافِهُ** seraptır; **السافِهُ** ahmaktır. İbn Sîde: “Bize karşı **سَفِهَ** etti” ve “**سَفُهَ**” cahil oldu; o hâlde o **سَفِيهٌ**’dir; cem‘i **سُفَهاء** ve **سِفَاهٌ**; Allah تعالى dedi: “**السُّفَهاء** nasıl iman ettiyse”; yani cahiller. Ve **السفيه**: cahil olandır; müennesi **سفيهة**; cem‘i **سَفِيهات** ve **سَفائِهُ** ve **سُفَّهٌ** ve **سِفاهٌ**.

Ve “adamı **سَفَّه**”: onu sefih kıldı. Ve “onu **سَفَّهَهُ**”: onu **السَّفَه**’e nisbet etti; ve onunla **سافَهه**: **مُسافَهة** ile. Denir: “**سَفِيه** (kimse), bir **مُسافِهاً** bulmadı.” Ve “cehalet, onun hilm’ini **سَفَّه** etti”: onu şaşırttı ve hafifletti; dedi ki:

ولا تُسَفِّهُ عند الوِرْد عَطْشَتُها
أَحلامَنا، وشَريبُ السَّوْءِ يَضْطرِمُ

Ve “nefsini **سَفِهَ** etti”: onu cehaletle ziyan etti. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**السُّفَهاء**’a, Allah’ın sizin için ayakta tutma kıldığı mallarınızı vermeyin.” Lihyânî dedi: Bize ulaştı ki onlar kadınlar ve küçük çocuklardır; çünkü onlar harcamanın yerini bilmeyen cahillerdir. Dedi: İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki o dedi: “Kadınlar, **السُّفَهاء**’ın en sefihidir.” Tehzîb’de: “**السفهاء**’a mallarınızı vermeyin” — yani kadın ve çocuk; aklının zayıflığı sebebiyle ona sefîhe adı verildi; ve çünkü o, malını iyi idare eder; ve çocuklar da böyledir, rüşdleri sezilmedikçe. Müşriklerin Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, sözü: “Aklımızı **أَتُسَفِّه** mi ediyorsun?” mânâsı: “Aklımızı **أَتُجَهِّلُ** mi ediyorsun?” Yüce Allah’ın sözü: “Eğer üzerinde hak olan kimse **سفيهاً** yahut zayıf ise”; **السفيه**: “Rüzgârlar şeyi **تَسَفَّهَتِ** etti” sözünden; yani onu hafife aldı da hareket ettirdi; aklı hafif olandır. Mücâhid dedi: **السفيه** cahildir; zayıf ise ahmaktır; İbn Arefe dedi: Buradaki cahil, hükümleri bilmeyen cahildir; imlâ ettirmeyi iyi yapmaz ve nasıl olduğunu bilmez; eğer bütün hâllerinde cahil olsaydı, ona borçlanmak câiz olmazdı; İbn Sîde dedi: mânâsı: eğer cahil yahut küçük ise. Lihyânî dedi: **السفيه** imlâ ettirmeyi bilmeyen cahildir. İbn Sîde dedi: Bu hatadır; çünkü bunun ardından “yahut kendisi imlâ ettirmeye güç yetiremez” demiştir.

“Bize karşı **سَفُه** etti” (damme ile): **سَفاهاً** ve **سَفاهَةً**; ve “**سَفِهَ**” (kesre ile): **سَفَهاً**; iki dildir; yani sefih oldu. “Nefsini **سَفِهَ** etti” ve “görüşünü **سَفِهَ** etti” dediklerinde, onu ancak kesre ile söylerler; çünkü **فَعُلَ** geçişli olmaz. Ve **وادٍ مُسْفَه**: dolu; sanki sınırı aşmış da **سَفُهَ** olmuş gibidir; böylece bu üzere **مُسْفَه**, “onu **أَسْفَهْتُ** (sefih buldum)” babından vehmedilmiş (türetilmiş)tir; Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi ki:

فما به بَطْنُ وادٍ غِبَّ نَضْحَتِه،
وإن تَراغَبَ، إلا مُسْفَهٌ تَئِقُ

Ve **السَّفَهُ**: hafifliktir. Ve **ثوب سَفِيهٌ**: gevşek, ince. Ve “rüzgârlar **تَسَفَّهَتِ**”: çalkalandı. Ve “rüzgâr, dalları **تَسَفَّهت**”: onları hareket ettirdi ve hafife aldı; dedi ki:

مَشَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رِماحٌ تَسَفَّهَتْ
أَعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ النَّواسِمِ

Ve “rüzgâr, ağacı **تَسَفَّهَت**” yani onunla eğildi. Ve “deve **سَفِيهة الزِّمامِ**” — yürüyüşü hafif olduğunda; ondan, Zü’r-Rumme’nin bir kılıcı vasfederken sözü:

وأَبْيَضَ مَوْشِيِّ القَمِيصِ نَصَبْتُه
على ظَهْرِ مِقْلاتٍ سَفِيهٍ جَديلُها

yani yuları hafif; muradı: başının çalkantısından dolayı onun örgüsü çalkalanır. Ve “deve, yolu **سافَهَتِ**” — yürüyüşünde hafiflediğinde; şair dedi ki:

أَحْدُو مَطِيَّاتٍ وقَوْماً نُعَّسا
مُسافِهاتٍ مُعْمَلاً مُوَعَّسا

**المُعْمَلِ المُوعَّسِ** ile, ayakla çiğnenmiş yolu murad etti. İbn Berrî dedi: Ama Halef b. İshak el-Behrânî’nin sözü:

بَعْثنا النَّواعِجَ تَحْتَ الرِّحالْ،
تَسافَهُ أَشْداقُها في اللُّجُمْ

o, onların salyalarıyla sağa sola atışmasını murad etti; Cerrmî’nin sözü gibi:

تَسافَهُ أَشْداقُها باللُّغامْ،
فتَكْسُو ذَفارِيَها والجُنُوبا

Bu, örgülerin **تَسافُه**’inden değil, çenelerin **تَسافُه**’indendir; ama Müberred onu örgülerin **تَسافُه**’inden kıldı; birincisi daha açıktır. Ve “suyu **سَفِهَ** eder, onu **يَسْفَهُه** **سَفْهاً**”: içmesini çoğalttı da kanmadı; Allah onu ona **أَسْفَهه** etti. Lihyânî nakletti: “Suyu **سَفِهْتُ** ve onu **سافَهْتُ**”: onu yumuşaklık olmaksızın içtim. Ve “içeceği **سَفِهْتُ**” (kesre ile): ondan çoğalttığında da kanmadığında; “Allah seni onu içmeye **أَسْفَهَكَه** etsin.” Ve “fıçıyı yahut tulumu **سافَهْتُ**”: onun yanında oturdum da ondan saatten sonra saat içtim. Ve “içeceği **سافَهْتُ**”: onda israf ettiğinde; Şemmâh dedi ki:

فَبِتُّ كأَنني سافَهْتُ صِرْفاً
مُعَتَّقَةً حُمَيَّاها تَدُورُ

Ezherî: **ساهِفٌ** ve **سافِهٌ** adam: şiddetli susuz. İbnü’l-A‘râbî: **طعام مَسْهَفَة** ve **مَسْفَهة**: suyu çok içirir olduğunda. Ve “**سَفَهْتُ** ve **سَفِهْتُ**” — ikisi de: meşgul oldum yahut meşgul edildim. Ve “nasibimi **سَفِهْتُ**”: onu unuttum; Sa‘leb’den. Ve “falanı malından **تَسَفَّهْتُ**”: onu ondan aldattım. Ve “onun üzerine **تَسَفَّهْتُ**”: ona işittirdim.
