# سفو (س-ف-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%81%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ف - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
والسّفا في الفَرَس: خفّة النّاصية، يُقال: فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء، ولا يُقال ذلك في خفّة النّاصية إلا الفَرَس والسّفا: شَوْكُ البُهىَ أَسْفَتِ البُهْىَ، أي شوّكت.
سوف:
التّسويفُ: التّأخيرُ من قولك: سوف أَفْعَلُ كذا. والسّوف: الشّمّ.
والسّاف: من سافات البناء، ألفه واوٌ في الأصل. والمسافة: بُعدُ المفازة والطّريق وجمعه: مساوف. وبلادٌ مَساويفُ: مجدبة.
والسَّوافُ في الإبلِ: فَناءٌ يقع في مال العرب. يقال: قد أساف فلانٌ، أي: ذهب مالُه، وساءت حاله.
والأَسْواف: موسعٌ بالبادية.
فسو:
الفَسوُ: معروف، الواحدة فَسْوة، والجميع الفُساء، والفعْل: فسا يفسو فسواً. والفَسو: اسم لزم حيّاً من العرب معروفين يقال لهم: الفُساة، وهم: عبد القيس، وقيل لهم: بنو فَسوة.
وسف:
الوَسفُ: تشقُّقٌ يبدو في فَخِذِ البَعير وعَجُزه أولّ ما يبدو عندَ السِّمَنِ والاكتناز، ثمّ يعمّ جسدهن فيتوسّف جِلْدُه، أي: يَتَقشّرُ، وربّما توسَّفَ الجِلْدُ من داءٍ أو قُوباء، ووَسفَ وسفاً، إذا أصابه ذلك.
سفي:
الرِّيحُ تَسْفي التُّرابَ والوَرَقَ واليبيسَ سَفياً.
والسّافِياءُ: ريحٌ تحمل تُراباً كثيراً عن وَجْهِ الأرض تَهْجُمُهُ على النّاس.
والسَّفَي: ما سَفَتْ به الرِّيح من كلِّ ما ذكرت. وشَعاع السُّنبل وكلّ ما على أطرافه شوك فهو سَفَى. الواحدة بالهاء. والسَّفَى: التّراب، والجميع: أَسْفيه.
والسَّفاءُ بالمدّ هو السَّفه والجهل والطَّيش، قال:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
والسَّفَي: السَّحابة القليلة العَرْض، العظيمة القَطْر.
سيف:
السَّيف: معروف، وجَمْعُه: سُيُوف وأَسيْافٌ.
وجاريةٌ سَيفانةٌ، أي: شطبةٌ كأنّها نَصْلُ سَيْف، ولا يُوصَفُ به الرَّجل. واستاف القومُ وتسايفوا، أي تضاربوا بالسّيوف.
وبُرْدٌ مُسَيَّف: فيه كصُوَر السُّيُوف. وقومٌ سيّافة: حُصونُهم سُيُوفهم.
والسائفة: اسم رملة. والسِّيف: ساحِلُ البَحْر. والسِّيفُ: ما كان ملتزماً بأصول السَّعف من خلال اللّيف، وهو أَرْدؤه وأَخْشَنُه، قال:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
والسّائفة: مُستَرقّ الرَّمْل، والجميع: السّوائف.
والسِّيفُ: مَوْضِع، قال لبيد: ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ
أسف:
الأَسَفُ: الحُزْن في حال. والغضب في حال، فإذا جاءك أمرٌ مِمَّنْ هو دونك فأنت أَسِفٌ، أي: غضبان، وإذا جاءك ممّن فوقك، أو من مثلك فأنت أَسِفٌ، أي: حزين. فقوله جلّ وعزّ:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، أي: أغضبونا. و قولهم: آسفني المَلِك، أي: أحزنني وأَسِفَ فلان يَأْسَفُ فهو أَسِفٌ متأسِّف.
والأَسِيفُ: السَّريعُ البكاء والحُزْن والأسيف: العَبْد، لأنّه مقهور مَحزون، قال:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
والأسيفة والأُسافة: الأرض القليلة النّبات.
وإِسافٌ: اسم صَنَمٍ كان لقُرَيش. ويقال: إنّ إسافاً ونائلة كانا رجلاً وامرأة دخلا البيت فوجدا خَلْوةً، فوثب إسافٌ على نائلة فمسخهما اللهُ حَجَرين.
فسأ:
تفسّأت الملاءة، أي: تفتَّتَتْ وتشقّقت من غير مزق. قلّما يُتَكَلَّمُ به.
فأس:
الفأس: الذّي يُفلَقُ به الحَطَب، يُقال: فَأَسَهُ يَفْأَسُهُ، أي: يَفْلِقُهُ.
وفأسُ القفا هو مُؤَخَّرُ القَمَحدُوة. وفأسُ اللِّجام: الذي في وَسَط الشَّكيمة بني المِسْحَلَيْنِ.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الفاء** ve **و** ve **أ** ve **ي** ve **ء** ile birlikte

**س ف و**، **س و ف**، **ف س و**، **و س ف**، **س ف ي**، **س ي ف**، **أ س ف**، **ف س أ**، **ف أ س** kullanımdadırlar.

**سفو**:
**سَفْوانُ**: Benî Temîm’e ait bir yer adıdır; Basra badiyesinde **سَنام** denilen bir dağın yanındadır.
Ve **بغلةٌ سَفْواءُ**: yaratılışının kuvvetinde ve eklemlerinin sıkılığında **دَريرة** (olan). Erkek (için): **أَسْفَى**; bununla atlar vasfedilmez; çünkü bu ancak levhalar ve bacakların uzunluğu ile olur. Bununla eşekler vasfedilir. Dedi ki:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
Ve attaki **السّفا**: yelenin hafifliğidir; “**فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء**” denir. Yelenin hafifliğinde bu söz ancak at için söylenir. Ve **السّفا**: **شَوْكُ البُهىَ**’dır. “**أَسْفَتِ البُهْىَ**”, yani dikenledi.

**سوف**:
**التّسويفُ**: “Şunu yapacağım” sözünden, “**سوف أَفْعَلُ كذا**”, geciktirmedir. Ve **السّوف**: koklamadır.
Ve **السّاف**: yapı **سافات**’ından (olan); onun elif’i aslında vavdır. Ve **المسافة**: çölün ve yolun uzaklığıdır; çoğulu: **مساوف**. Ve **بلادٌ مَساويفُ**: kıt (verimsiz).
Ve develerde **السَّوافُ**: Arapların malında vuku bulan bir yok oluştur. “Falanca **أساف** etti” denir; yani malı gitti ve hâli kötüleşti.
Ve **الأَسْواف**: badiyede geniş (yer).

**فسو**:
**الفَسوُ**: bilinen (şey)dir; teki **فَسْوة**; hepsi **الفُساء**; fiil: **فسا يفسو فسواً**. Ve **الفَسو**: Araplardan bilinen bir hayy’a lâzım olmuş bir addır; onlara **الفُساة** denir; onlar: Abdülkays’tır. Ve onlara **بنو فَسوة** denildi.

**وسف**:
**الوَسفُ**: devenin uyluğunda ve sağrısında görünen bir çatlamadır; ilk göründüğü, semizlik ve dolgunluk zamanıdır; sonra bedenlerine yayılır da derisi **يتوسّف** olur; yani soyulur. Bazen deriye bir hastalıktan veya uyuzdan dolayı **توسَّفَ** olur. Ve “**وَسفَ** (deve) **وسفاً**” (denir), eğer ona bu isabet ederse.

**سفي**:
Rüzgâr toprağı, yaprağı ve kuruyu **سَفياً** savurur.
Ve **السّافِياءُ**: yerin yüzünden çok toprak taşıyan bir rüzgârdır; onu insanların üzerine ansızın bastırır.
Ve **السَّفَي**: rüzgârın zikredilen her şeyden savurduğu şeydir. Ve başağın ışını ve uçlarında diken bulunan her şey **سَفَى**’dır; teki **الهاء** iledir. Ve **السَّفَى**: topraktır; hepsi: **أَسْفيه**.
Ve med ile **السَّفاءُ**, **السَّفه** ve cehalet ve taşkınlıktır. Dedi ki:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
Ve **السَّفَي**: eni az, damlası büyük buluttur.

**سيف**:
**السَّيف**: bilinen (şey)dir; çoğulu: **سُيُوف** ve **أَسيْافٌ**.
Ve **جاريةٌ سَيفانةٌ**: yani ince-uzun; sanki bir kılıcın ağzı gibidir; bununla erkek vasfedilmez. Ve kavim **استاف** etti ve **تسايفوا**; yani kılıçlarla birbirlerine vuruştular.
Ve **بُرْدٌ مُسَيَّف**: içinde kılıç suretleri gibi (şeyler) vardır. Ve **قومٌ سيّافة**: onların kaleleri kılıçlarıdır.
Ve **السائفة**: bir kumluğun adıdır. Ve **السِّيف**: denizin sahilidir. Ve **السِّيفُ**: liflerin arasından hurma yaprağı saplarının köklerine bitişik olan şeydir; o, onun daha kötü ve daha kaba olanıdır. Dedi ki:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
Ve **السّائفة**: kumun sürüklenmiş (kısmı)dır; hepsi: **السّوائف**.
Ve **السِّيفُ**: bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ

**أسف**:
**الأَسَفُ**: bir hâlde hüzündür; bir hâlde öfkedir. Senden aşağı olandan bir iş gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani öfkeli. Ve senden yukarı olandan veya senin denginden gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani hüzünlü. Yüce ve aziz olanın sözü:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، yani: bizi öfkelendirdiler. Ve onların sözü: “Beni hükümdar **آسفني** etti”; yani beni hüzünlendirdi. Ve falanca **أَسِفَ** eder, **يَأْسَفُ**; o hâlde o **أَسِفٌ**dür, **متأسِّف**.
Ve **الأَسِيفُ**: çabuk ağlayan ve hüzün (sahibi)dir. Ve **الأسيف**: köledir; çünkü o, kahredilmiş, hüzünlüdür. Dedi ki:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
Ve **الأسيفة** ve **الأُسافة**: bitkisi az olan topraktır.
Ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denilir ki: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; eve girdiler de bir halvet buldular; derken **إسافٌ** **نائلة**’nin üzerine atıldı; Allah da onları iki taşa çevirdi.

**فسأ**:
**تفسّأت** örtü; yani yırtılma olmaksızın ufalandı ve çatladı. Onunla pek az konuşulur.

**فأس**:
**الفأس**: odunun yarıldığı şeydir. “Onu **فَأَسَهُ** eder, **يَفْأَسُهُ**” denir; yani onu yarar.
Ve **فأسُ القفا**: **القَمَحدُوة**’nin arka tarafıdır. Ve **فأسُ اللِّجام**: **الشَّكيمة**’nin ortasında, iki **المِسْحَل**’in yapısı olan (şey)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَفا يَسْفو سُفُوَّاً: أسرع في المشْي وفي الطيران. والسَفا أيضاً: شَوك البُهمى. وأَسْفى الزرعُ، إذا خشُن أطراف سنبُله. والسَفى: التراب. والسَفاةُ أخصُّ منه. وقول الشاعر:
ورَهْنُ السَفى غَمْرُ الطبيعةِ ماجِدُ
يعني تراب القبر. وقال أبو ذؤيب:
وقد أرسلوا فُرَّاطَهُمْ فَتأَثَّلوا		قَليباً سَفاها كالإماءِ القَواعِدِ
قوله سَفاها، الهاء فيه للقَليبِ. وسَافاهُ مُسافاةً وسِفاءً، إذا سافَهَهُ. وسَفَتِ الريح الترابَ تِسْفيهِ سَفْياً، إذا أذرَتْه، فهو سَفيٌّ. والسَفيُّ أيضاً: السحاب. والسَفي مقصوراً: خِفَّة الناصية في الخيل، وليس بمحمودٍ. قال سَلامة بن جَندلٍ:
ليس بأَسْفَى ولا أَقْنمى ولا سَغِلٍيُسْقَى دَواءَ قَفِيِّ السَكْنِ مربوبِ
الأصمعي: الأسْفَى من الخيل: القليل شَعَر الناصية؛ ومن البغال: السريعُ. قال: ولا يقال لشيءٍ أَسْفَى الخفّة ناصية إلا للفرس. وبغلةٌ سَفْواءُ: خفيفة سريعةٌ.

##### Türkçe

**سَفا** **يَسْفو** **سُفُوَّاً**: yürüyüşte ve uçuşta hızlandı. Ve **السَفا** ayrıca: **البُهمى**’nın dikeni. Ve ekin **أَسْفى** etti, yani başağının uçları sertleştiği zaman. Ve **السَفى**: toprak. Ve **السَفاةُ** ondan daha özeldir. Şairin sözü:
ورَهْنُ السَفى غَمْرُ الطبيعةِ ماجِدُ
yani kabir toprağı. Ve Ebû Züeyb dedi:
وقد أرسلوا فُرَّاطَهُمْ فَتأَثَّلوا		قَليباً سَفاها كالإماءِ القَواعِدِ
Onun **سَفاها** sözü: ondaki **الهاء** **القَليبِ** içindir. Ve onu **سَافاهُ** **مُسافاةً** ve **سِفاءً** etti; yani onu **سافَهَهُ** ettiği zaman. Ve rüzgâr toprağı **سَفَتِ**; onu **تِسْفيهِ** **سَفْياً** (sürükler), yani onu savurduğu zaman; o hâlde o **سَفيٌّ**’dir. Ve **السَفيُّ** ayrıca: bulut. Ve **السَفي** (maksûr olarak): atlarda perçemin hafifliği (seyrekliği); ve övülmüş değildir. Selâme b. Cendel dedi:
ليس بأَسْفَى ولا أَقْنمى ولا سَغِلٍيُسْقَى دَواءَ قَفِيِّ السَكْنِ مربوبِ
el-Asma‘î: atlardan **الأسْفَى**: perçeminin kılı az olan; katırlardan ise: hızlı olan. Dedi: perçemin hafifliği için **أَسْفَى** denilmez; ancak at için. Ve **بغلةٌ سَفْواءُ**: hafif, hızlıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك.
(سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض.
(سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً:
* سَفيهٍ جَديلُها([7]) *
يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس.
وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ
(سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه.
(سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ.
ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة  سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر.
ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب.
(سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
وهذا ليس بشيء.
(سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد.
فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة.
وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده.
--------------ــــ
([1]) يقال بالضم والكسر.
([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع".
([3]) الجمهرة (3: 39).
([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق".
([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن).
([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم".
([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه):
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
    وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش".
([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76).
([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف.
([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة.
([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو.
([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق).
([13])  البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة".
([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد).
([16]) الجمهرة (2: 333).
([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر".
([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله.
([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف.
([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان.
([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره:  * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الفاء** ve ikisini üçleyen(=üçüncü harf olarak onlarla gelen) şeyler bâbı)
(**سفق**) **السين** ve **الفاء** ve **القاف** aslîdir; **السخافة**’nin zıddına delâlet eder. Şu hâlde **السَّفيق** **الصفيق**’te bir lugattır; o da **السخيف**’in zıddıdır. Ondandır: **سَفَقْتُ الباب** da **فانْسَفَقَ**, onu kapattığım zaman. Ve o, şu kıyasa döner. Ondandır: **رجل سَفيق الوجه**; hayâsı az olduğu zaman. Ve bâbdandır: **سفَقْت وجهَه**; onu tokatladım.

(**سفك**) **السين** ve **الفاء** ve **الكاف** tek bir kelimedir. Denir: **سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً**; onu akıttığı zaman; ve yine gözyaşı da böyledir.

(**سفل**) **السين** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da yükseklik zıddı olan şeydir. Şu hâlde **السُّفل**([1]) evin ve başkasının alt kısmıdır. Ve **السُّفُول**: **العُلُوّ**’nun zıddıdır. Ve **السَّفِلة**: insanlardan aşağı olan(lar)dır; denir: o, **سَفِلة الناس**’tandır; **سَفِلة**([2]) denmez. Ve **السَّفَال**: **العَلاء**’ın nakîzidir. Ve muhakkak onların işi **سَفَال** içindedir. Ve denir: rüzgârın **سُفالة**’sinde ve **عُلاوة**’sında oturdu. Ve **العُلاوة** estiği yöndendir; **السُّفالة** ise bunun karşısında olan şeydir.

(**سفن**) **السين** ve **الفاء** ve **النون** tek bir asıldır; bir şeyi bir şeyin yüzünden uzaklaştırmaya delâlet eder; kabuk soyma gibi. İbn Düreyd([3]) dedi: **السفينة** “yapan” mânasında **فعيلة**’dir; çünkü o suyu **تسفِن** eder; sanki onu soyup kazır. Ve **السَّفّان**: geminin denizcisidir. Bâbın aslı **السَّفْن**’dir; o da kabuk soymadır. Denir: **سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً**. İmru’ul-Kays dedi:
فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])
Ve **السَّفَن**: onunla yontulan demirdir. A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])
Ve rüzgâr toprağı yerin yüzünden **سفنت** etti.

(**سفه**) **السين** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; hafifliğe ve sefâhete delâlet eder. Ve o, muttarid bir kıyastır. Şu hâlde **السَّفَه**: **الحِلْم**’in zıddıdır. Denir: **ثوب سفيه**; yani dokuması kötü. Ve denir: **تَسَفَّهَت الريحُ**; meylettiği zaman. Zü’r-Rumme dedi:
مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])
Ve onun şiirinde yine:
* **سَفيهٍ جَديلُها**([7]) *
Dizgini ve onun çalkalanmasını zikreder. Ve denir: **تسفّهتُ فلاناً عن ماله**; onu malından aldattığım zaman; sanki onu ondan çevirmiş ve onu hafife almışsın. Dedi([8]):
تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])
Ve birtakım kimseler zikretti: **أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى**. Bu sahih olursa, şu kıyasa yakındır.

Ve Ebû Zeyd derdi: **سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ**; onunla oturup ondan saatten saate içtiğin zaman. Ve inşâd etti:
أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ
أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])

(**سفو**) **السين** ve **الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; şeyde bir hafifliğe delâlet eder. Şu hâlde **السَّفْو**: **سَفَا يَسْفو سَفْواً**([11])’nın masdarıdır; hızlı yürüdüğü zaman; ve kuş da uçuşunda hızlandığı zaman böyledir. Ve **السَّفَا**: perçemin hafifliğidir; atlarda mekruh görülür, katırlarda övülür; denir: **بغلةٌ سفواء**. Ve rüzgâr toprağı **سَفت** eder: **تَسفيه سَفْياً**. Ve **السَّفا**: rüzgârın topraktan uçurduğu şeydir. Ve **السَّفا**: **البُهْمَى**’nın dikenidir; bu, [şundan dolayıdır ki] kuruduğu zaman hafifler ve rüzgâr onu uçurur. Ru’be dedi:
* واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12])
Ve bâbdandır: **السَّفا**; o da kabir toprağıdır. Dedi:
وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13])
Ve **السَّفاءُ** (hemzeli): **السَّفَه** ve **الطَّيش**. Dedi:
كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ

(**سفح**) **السين** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir şeyi dökmeye delâlet eder. Denir: **سفح الدّمَ**; onu döktüğü zaman. Ve **سفح الدّم**: onu akıttı. Ve **السِّفاح**: nikâh akdi olmaksızın suyu dökmektir; o, zayi olarak dökülen şey gibidir. Ve **السَّفّاح**: Arap reislerinden bir adamdır([14]); bir gazvede suyu döktü de **سفَّاحاً** diye adlandırıldı. Amma **سَفْح الجبل** ise ibdâl bâbındandır; aslı onda **صَفح**’tır; kendi bâbında zikredilmiştir. Ve **السَّفيح**: payı olmayan üç oktan biridir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(**سفد**) **السين** ve **الفاء** ve **الدال** ondan dallanılan bir asıl değildir; ancak onda zahirde birbirinden ayrı iki kelime vardır; iştikak yoluyla ikisini birleştirmek mümkün olabilir. Ondan: kuşun **سِفاد**’ı; denir: **سَفِد يَسْفَد**; teke de böyledir. Diğer kelime **السّفُّود**’dur; o mâlûmdur. Nâbiga dedi:
كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])

(**سفر**) **السين** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir asıldır; açığa çıkmaya ve açıklığa delâlet eder. Ondan: **السَّفَر**; bununla adlandırıldı; çünkü insanlar mekânlarından açığa çıkarlar. Ve **السَّفْر**: yolcular. İbn Düreyd([16]) dedi: **رجلٌ سَفْرٌ** ve **قوم سَفْرٌ**.

Ve bâbdandır—ki o asıldır—: **سَفَرتُ البَيت**; onu süpürdüm. Ve ondan hadis: “**لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر**([17])”. Bunun için ağacın yaprağından düşen şeye **السَّفِير** denir. Dedi:
وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])
Ancak ona **سفيراً** denildi; çünkü rüzgâr onu **تسفره** eder. Ama onların sözü: **سَفَر بَيْن القوم سِفارة**; ıslah ettiği zaman; o, bâbdandır; çünkü orada olan düşmanlığı ve ihtilâfı giderdi. Ve **سَفَرتِ المرأةُ عن وجهها**; onu açtığı zaman. Ve **أسفر الصبح**; bu, karanlığın açığa çıkmasıdır. Ve **وجه مُسفِر**; sevinçle parıldayan olduğu zaman. Ve denir: **استفَرَت الإبل**; dönüp dolaştı ve yerde gittiği zaman. Ve yolcu için yapılan yemeğe **سُفْرة** denir. Ve deri **سُفْرة**([19]) diye adlandırıldı. Ve denir: **بعير مِسفَر**; yani sefere güçlü.

Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **السِّفار**; dişi devenin burnuna konulan bir demirdir. Ve o, şu sözdür:
ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ
Ve onda başka bir söz vardır: o, bir iptir; ucu devenin yularının üzerine bağlanır, onun üzerinde döndürülür ve ağzına gem olarak yapılır. Ve **السَّفْر**: yazmadır. Ve **السفَرَة**: kâtiblerdir; bununla adlandırıldı; çünkü yazı, yazılan şeyden ihtiyaç duyulana dair olanı açığa çıkarır.

(**سفط**) **السين** ve **الفاء** ve **الطاء** bir şey değildir; ve bâbında dayanılacak bir şey yoktur; ancak onlar şu **السَّفَط**’ı adlandırdılar. Ve derler: **السفيط** erkeklerden cömert olandır. Ve inşâd ettiler:
* ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) *
Ve bu bir şey değildir.

(**سفع**) **السين** ve **الفاء** ve **العين** iki asıldır: birincisi renklerden bir renktir; diğeri elle bir şeyi tutup almaktır.

Birincisi **السُّفْعَة**’dır; o, siyahlıktır; bunun için ocak taşlarına **سُفْعٌ** denildi. Ve ondan onların sözü: onda öfkeden **سُفْعَةً** görüyorum; bu, rengi değişip çirkinleştiği zaman. Ve **السَّفْعاء**: solgun kadın; ve her doğan **أسْفَعُ**’dır. Ve **السَّفْعَاء**: güvercindir; onun **سُفعتُها**’sı boynundadır; başın aşağısında ve gerdanlığın yukarısında. Ve **السُّفْعة**: ev izlerinde; külünden yerin geri kalan renginden farklı olan şeydir. Ve Halîl derdi: **السُّفْعَةُ** renkte ancak kızıllıkla karışık bir siyahlık olur.

Ama diğer asıl, onların sözü: **سَفَعْتُ الفرسَ**; başının önünden tuttun zaman; o, onun perçemidir. Allah—cellet senâuhu—dedi: ﴿**لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ**﴾ [العلق 15]. Ve şair dedi:
* من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) *
Ve denir: **سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه**; yani onu tokatladı. Ve **سَفَعْتُ رأس فلان بالعصا**; bu, elle tutmaya hamledilmiştir. Halîl’in kitabında: Ubeydullah b. el-Hasen, Basra kadısı, şu sözü söylemeye düşkündü: “**اسفَعا بيده فأقيماهُ**”; yani elinden tutun da onu kaldırın.

--------------ــــ
([1]) Zamme ve kesre ile söylenir.
([2]) Lisân’da: “Denir: o, **السفلة**’dendir; ‘o **سفلة**’dir’ denmez; çünkü o cem‘dir.”
([3]) el-Cemhere (3: 39).
([4]) Asılda: (“خفيفاً”); doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır. Lisân’da: “Ancak av onu görüp ürkmesin diye yere yapışık geldi.” Ve Lisân rivayeti, Mücmel’de inşâd edilmeyen aczinde: “لاصقاً كل ملصق”.
([5]) Dîvânu’l-A‘şâ 19 ve el-Mücmel ve Lisân (**سفن**).
([6]) Mücmel rivayeti de böyledir. Dîvân’da 616 ve Lisân’da: “الرياح النواسم”.
([7]) Beyit tamamıyla, Dîvân 553 ve Lisân (**سفه**)’de olduğu üzere:
وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها
Dîvân şerhinde: “**أبيض**; yani kılıç. Ve **قميصه**; yani kını. **موشى**: nakışlı.”
([8]) Beyit, Mufaddaliyât’ta (1: 76) Muzarrid b. Dırâr’ın bir kasidesindendir.
([9]) **المتغايد**: salınan; onların sözü: **رجل أغيد** ve **امرأة غيداء**’dan; boyunları nimet sebebiyle salındığı zaman. Asılda: “المتفائد”; tahriftir.
([10]) Süt ve et suyu **تدوية** ile **دواية** üzerine oldu; yani kabuk.
([11]) Asılda ve el-Cemhere’de (3: 40) böyle ضبط edildi; lâkin el-Mücmel ve Lisân’da (19: 111 s 24): “سفوا” **السين** ve **الفاء**’ın zammıyla ve **الواو**’un teşdîdiyle.
([12]) Asılda “الفتق”; doğrusu Dîvân 105 ve Lisân (**قيق**)’dandır.
([13]) Beyit, Lisân (**سفا**)’da olduğu üzere Kesîr Azze’nindir. Mücmel’de aczi sadra takdim ederek inşâd etti. Lisân’da: “غمر النقيبة”.
([14]) O, Hâlid’in oğlu **السفاح**’tır; adı Seleme’dir. Orduları sürükleyen idi; ancak **السفاح** diye adlandırıldı; çünkü Kâzıme günü su tulumlarını **سفح** etti; ve ashabına dedi: savaşın; çünkü siz yenilirseniz susuzluktan ölürsünüz. İbn Düreyd onu el-İştikâk 203’te zikretti ve inşâd etti:
وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا
([15]) Dîvânu’n-Nâbiga 20 ve Lisân (**فأد**).
([16]) el-Cemhere (2: 333).
([17]) Lisân’da: “Hadiste: Ömer—radıyallahu anh—Nebî—sallallahu aleyhi ve sellem—’in yanına girdi de dedi: ‘Şu eve emretseydin de **سفر** edilseydi’.”
([18]) Beyit, Dîvân’ında 19 ve Lisân (**سفر**)’da Zü’r-Rumme’nindir. Ve **الشهب** hareke ile; **الشهبة** zamme ile: içinde siyahlık çatlatan bir beyazlık rengidir.
([19]) Lisân’da: “**السفرة** yolcunun edindiği yemektir; çoğu, yuvarlak bir deride taşınır.” Mücmel’de: “**السفرة** yolcu için edinilen yemektir; onunla deriye **سفرة** adı verildi.” Asılda: “مسفرة”; tahriftir.
([20]) Humeyd el-Arkat’ındır; Lisân (**سفط**)’ta olduğu üzere. Mücmel’de nisbesiz inşâd etti. Asılda: “ليس بيني”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([21]) Beyit, Ebû Hayyân tefsirinde (8: 491) olduğu üzere Amr b. Ma‘dîkerib’indir; ve onun sadri:
* قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ف و
بغلة سفواء‏:‏ بيّنة السفا وهو خفة الناصية وهو محمود في البغال والحمير مذموم في الخيل‏.‏
قال‏:‏ جـاءت بـه معتجرا في برده سفـواء تخـدى بنسيج وحده وقال سلامة‏:‏ ليس بأسفى ولا أقنى ولا سفل وطار سفا السنبل وهو شوكه‏.‏
والريح تسفي التراب والورق‏:‏ تـذروه وسفـت عليـه الريـاح ولعبت به السوافي‏.‏
وتراب ساف كعيشة راضية‏.‏
وقال أبو بكر الصديق رضي الله تعالى عنه‏:‏ أو يهلكوا كهلاك عاد قبلهم بهبوب ريح ذات ساف حاصب ومن المجاز‏:‏ ريح سفواء‏:‏ من السفا وهو السفه كما قيل‏:‏ ريح هوجاء‏.‏
قال‏:‏ سفـواء هوجـاء نؤوج الغدوه
وقولهم‏:‏ بغلة سفواء‏:‏ يحمل على هذا بمعنى السريعة المرّ كالريح‏.‏

##### Türkçe

س ف و
**بغلة سفواء**: **السفا**’sı (safâsı) açık olan; o da perçemin hafifliği olup, katırlarda ve eşeklerde övülmüş, atlarda yerilmiştir.
Dedi ki: Onu, hırkasına bürünmüş olarak getirdi; **سفواء**: yalnız başına dokunmuş bir kumaşla (örtüyle) sendeleyerek yürür. Selâme dedi ki: Ne **بأسفى**dır, ne **أقنى**dır, ne de **سفل**dir. Ve **سفا السنبل** uçtu; o, onun kılçığıdır (dikenidir).
Ve rüzgâr toprağı ve yaprağı **تسفي** eder: onu savurur. Ve rüzgârlar onun üzerine **سفت** ve **السوافي** onunla oynadı.
Ve **تراب ساف**; “**كعيشة راضية**” gibi.
Ebû Bekir es-Sıddîk (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi ki: “Yahut onlardan önce Âd’ın helâki gibi helâk olurlar; **ذات ساف** olan, taş savuran bir rüzgârın esmesiyle.” Ve mecazdandır: **ريح سفواء**: **السفا**dan; o da **السفه**dir; nitekim “**ريح هوجاء**” denildiği gibi.
Dedi ki:
**سفواء هوجاء نؤوج الغدوه**
Ve onların sözü: **بغلة سفواء**: bu (mânâ) üzerine taşınır; rüzgâr gibi hızlı geçen (mânâsında).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سفو and سفى

سَفَا
1 سَفَا ذ , (S, M,) aor. يَسْفُو, inf. n. سُفُوُّ, (S, TA,) like عُلُوُّ, (TA,) or سَفْوٌ, (so accord. to a copy of the M,) He was quick, or swift, in walking, or going, and in flying. (S, M.) -A2- سَفَتِ الرِّيحُ التُّرابَ, (S, M, Mgh, K,) aor. تَسْفِي, (S, K,) inf. n. سَفْيٌ, (S, M,) The wind raised the dust, or made it to fly, and carried it away, or dispersed it; (S, Mgh, K;) and cast it: (Mgh:) or bore it, carried it, or carried it away; (M, K;) as also ↓ أَسْفَتْهُ, (K,) a dial. var. of weak authority, mentioned by Sgh on the authority of Fr; (TA;) [or it may be thus expl. by a mistake originating from the fact that] IAar mentions سَفَتِ الرِّيحُ and أسْفَتْ, [as syn.,] but [in a sense to be expl. hereafter,] not making either of them trans.: (M:) [and ↓ سَافَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ occurs in the M and L in art. سنف:] and تَسْفِي بِهِ, relating to the wind and the dust, also occurs; the ب being redundant, or added because the verb implies the meaning of رَمَت [which is trans. by means of بِ]. (Mgh.) ― -b2- And سَفَتِ الرِيحُ The wind blew; as also ↓ أسْفَت. (IAar, TA.) And سَفَتْ عَلَيْهِ الرِيَاحُ [The winds blew upon him, or it]. (Z, TA.) ― -b3- And سَفَى التُّرَابُ, aor. يَسْفِى, [The dust, or earth, poured down,] the verb being intrans. as well as trans. (Ham p. 454. [It is there indicated that the meaning is اِنْهَالَ.]) -A3- سَفِىَ: see سَفًا, below. -A4- سَفِيَتْ يَدُهُ His hand became much cracked, or chapped, (K, TA,) in consequence of. work. (TA.) -A5- And سَفِىَ, [aor. يَسْفَى,] inf. n. سَفًا and سَفَآءٌ, He was, or became, lightwitted; or unwise, witless, or destitute of wisdom or understanding; i. q. سَفِهَ, inf. n. سَفَهٌ and سَفَاهٌ; (M, K;) as also ↓ اسفى. (Az, K.)

سافت الرِيحُ التُّرَابَ
3 سافت الرِيحُ التُّرَابَ ذ : see 1. -A2- سافاهُ, (S, K,) inf. n. مُسَافَاةٌ and سِفَآءٌ, i. q. سَافَهَهُ [He acted in a lightwitted manner, foolishly, or ignorantly, with him]. (S, K.) -A3- And He treated him medically, or curatively: (K:) from سَفَآءٌ. (TA. [But see سِفَآءٌ, below.])

اسِفى
4 اسِفى ذ He took for himself a mule such as is termed سَفْوَآء, i. e. quick [&c.]. (K.) -A2- أسْفَتْ said of the wind, intrans. and trans.: see 1, in two places. -A3- اسفى said of corn, It became rough, or coarse, in the extremities [or awn] of its ears. (S, K.) ― -b2- اسفت said of بُهْمَى [or barley-grass], It let fall its سَفَا [or prickles, or awn, or extremities]. (M, K.) ― -b3- And اسفى said of a man, He took the prickles [or awn or extremities] of the بُهْمَى [or barley-grass]. (TA.) -A4- Also, said of a man, He removed dust, or earth, (سَفًا, TA) from one place to another. (Az, K.) -A5- And اسفت said of a she-camel, (tropical:) She became lean, or emaciated, (K,) so that she was like the سَفا [or prickles of barley-grass]. (TA.) -A6- See also 1, last sentence. -A7- اسفاهُ It (an affair, or event, M) incited him (a man, K) to unsteadiness, and levity. (M, K.) ― -b2- And hence, perhaps, (M,) اسفى بِهِ He did evil or ill, or acted ill, to him, or with him, (M, K,) i. e., his companion. (M.)

استفى وَجْهَهُ
8 استفى وَجْهَهُ ذ i. q. اِصْطَرَفَهُ, (Sgh, K,) i. e. He turned away his face. (TK.)

سَفًا
سَفًا ذ Lightness, thinness, or scantiness, in the hair of the forelock, (S, M, Mgh, K,) of the horse, in which it is discommended, (S, * Z, Mgh,) and of the mule and ass, in both of which it is commended: (Z, Mgh:) or shortness, and scantiness, of the forelock: accord. to Th, it is ↓ سَفَآءٌ, with medd: which is metaphorically used by a poet as meaning scantiness in milk. (M.) [Accord. to the TK, the former is an inf. n., of which the verb is ↓ سَفِىَ, said of a horse, as meaning He was, or became, light, thin, or scanty, in the forelock.] ― -b2- And, accord. to IAar, A whiteness [or a tinge thereof] in the hair [of a horse]: particularly said by him in one place to be such as is termed أَدْهَم, and such as is أَضْلَرْقَر. (M, in art. سفو.) -A2- Also, [but more properly written سَفًى, the last radical in this case being ىِ,] Dust, or earth; (S, M, K;) and so ↓ سَافٍ: (TA:) or this is applied to earth, or dust, [as meaning pouring down,] from سَفَى التُّرَابُ [expl. above]: (Ham p. 454:) the former signifies dust, or earth, though not raised and carried away, or dispersed, by the wind: or, accord. to the T, whatever is raised and carried away, or dispersed, by the wind: (TA:) accord. to IAar, dust, or earth, taken forth from a grave or a well: (M:) سَفَاةٌ is a more special term, (S,) the n. un., (M,) سَفَاةٌ مِنْ تُرَابٍ signifying a collection (كُبَّةٌ) of dust, or earth. (Ham p. 810.) -A3- Also Any kind of tree having prickles, or thorns: (K: [but this seems to have been erroneously taken from what here follows:]) the prickles [or awn or beard] of بُهْمَى [or barley-grass], (S, M,) and of the ears of corn, [of wheat or barley, (TA in art. خدضْلَر,)] and of anything having prickles: accord. to Th, the extremities of بُهْمَى: n. un. سَفَاةٌ, as above. (M.) -A4- Also Leanness, or emaciation, (K, TA,) in consequence of disease. (TA.) -A5- It is also an inf. n. of سَفِىَ as syn. with سَفِهَ, expl. above. (M, K.)

سَفَآءٌ
سَفَآءٌ ذ : see the first sentence of the next preceding paragraph: it is expl. in the K [and also in the M] as signifying A stopping, stopping short, or ceasing, of the she-camel's milk: and ISd cites [in the M, after Th], from a poet, the phrase فَى أَلْبَانِهِنَّ سَفَآءُ [ending a verse,] referring to [she-camels such as are termed] قَلَائِص: but Az relates it differently, فِى أَلْبابِهِنَّ with ب [in the place of ن]; saying that سَفَآءٌ means lightness, or levity, in anything; and ignorance; and that the phrase, as he cites it, means in whose faculties of understanding is lightness. (TA.) [See 1, last sentence: and] see also what next follows.

سِفَآءٌ
سِفَآءٌ ذ , accord. to the K, signifies A medicine, or remedy: [see 3, last signification:] but this requires consideration; for it is said in the M, [↓ السَّفَآءُ signifies unsteadiness, and levity; and IAar says,] السَّفَآءُ from السَّفِىُّ is like الضْلَرَّقَآءُ from الضْلَرَّقِىُّ. (TA.)

سَفِىُّّ
سَفِىُّّ ذ Dust raised, or made to fly, and carried away, or dispersed, by the wind; (S, K;) and (K) so ↓ سَافٍ, (M, K,) i. q. ↓ مَسْفِىٌّ; a possessive epithet, or of the measure فَاعِلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (M. [See another explanation of سَاف voce سَفًا, from the Hamلseh. Freytag explains both سَفِىٌّ and سَافٍ, as on the authority of the K, as epithets applied to the wind, not to the dust.]) ― -b2- Also Clouds; [app. as being driven by the wind;] syn. سَحَابٌ. (S.) -A2- And i. q. سَفِيهٌ [Lightwitted, &c.: see 1, last sentence]. (M, K.) [And it seems to be indicated in the S that ↓ سَافٍ is syn. with سَافِهٌ, which is syn. with سَفِيهٌ.]

سَفَّآءٌ
سَفَّآءٌ ذ : see مُسْفٍ.

سَافٍ
سَافٍ ذ : fem. سَافِيَةٌ, pl. سَوَافٍ: see this last in the next paragraph: ― -b2- and for the first, see سَفًا: and سَفِىٌّ, first sentence. -A2- See also سَفِىٌّ again, last sentence.

سَافِيَآءُ
سَافِيَآءُ ذ Dust, syn. غُبَارٌ: (M, K:) or dust (تُرَابٌ) and dry herbage or the like: (Ham p. 445:) or dust (تُرَابٌ) with the wind: (M:) or wind that bears, or carries, or carries away, dust, (M, K, TA,) much, upon the surface of the earth, impelling it against men: (TA, and in like manner in the Ham ubi suprà:) and ↓ رِيَاحٌ سَوَافٍ, (TA,) pl. of رِيحٌ سَافِيَةٌ, (Ham ubi suprà,) winds that raise the dust, or make it to fly, and carry it away, or disperse it: you say, لَعِبَتْ بِهِ السَّوَافَى [The winds raising the dust, &c., made sport with him, or it]. (TA.) ― -b2- [Also Tracks, or streaks, upon a pool put in motion by the wind: so says Freytag; but he names not any authority for this.]

أسْفَى
أسْفَى ذ applied to a horse, (As, S, M, Mgh,) Light, thin, or scanty, in the hair of the forelock: (As, S, M, Mgh, K:) or short and scanty therein: fem. سَفْوَآءُ: (M:) [and accord. to some, it seems to be in like manner applied to a mule and an ass: (see سَفًا:)] one says فَرَسٌ أَسْفَى and بَغْلَةٌ سَفْوَآءُ: (Mgh:) [or,] accord. to As, أَسْفَى in the sense first expl. above is not applied to anything but a horse: applied to a mule, it means (assumed tropical:) quick, or swift: (S:) or بَغْلَةٌ سَفْوَآءُ signifies (tropical:) a she-mule that is quick, or swift, (S, M, A, K, TA,) like the wind, (A, TA,) active, or light, (S,) of middling make, compact and strong in the back; (M, TA;) and in like manner سَفْوَآءُ is applied to a wild she-ass. (M.) ― -b2- Accord. to IAar, الأَسْفَى applied to the horse signifies اَلَّذِي تَنْزِعُهُ ضْلَرَعَرَةٌ بَيْضَآءُ [app. meaning Distinguished by some white hairs, though I find no authority for thus rendering the verb here used] whether he be bay or of some other colour: or having that whiteness of the hair which is termed سَفًا [expl. above], which is particularly said by him in one place to be in such as is termed أَدْهَم, and such as is أَضْلَرْقَر: and the fem. in this sense also is as above. (M.) ― -b3- One says also رِيحٌ هَوْجَآءُ, meaning (tropical:) A swift wind; like as one says مُسْفٍ. (TA.)

مُسْفٍ
مُسْفٍ ذ [and, accord. to Golius, ↓ سَفَّآءٌ, mentioned by him as on the authority of the K, in which, however, I do not find it, nor did Freytag,] A calumniator, or slanderer. (K.)

مَسْفِىٌّ
مَسْفِىٌّ ذ : see سَفِىٌّ.

##### Türkçe

سفو ve **سفى**

**سَفَا**
1 **سَفَا** **ذ** , (S, M,) muzâri‘i **يَسْفُو**, mastarı **سُفُوُّ**, (S, TA,) **عُلُوُّ** gibi, (TA,) yahut **سَفْوٌ**, (M’nin bir nüshasına göre böyle,) Yürümekte yahut gitmekte ve uçmakta çabuk, yahut süratli oldu. (S, M.) —A2— **سَفَتِ الرِّيحُ التُّرابَ**, (S, M, Mgh, K,) muzâri‘i **تَسْفِي**, (S, K,) mastarı **سَفْيٌ**, (S, M,) Rüzgâr tozu kaldırdı, yahut onu uçurdu, ve onu götürdü, yahut dağıttı; (S, Mgh, K;) ve onu attı: (Mgh:) yahut onu taşıdı, götürdü, yahut götürüp uzaklaştırdı; (M, K;) bunun gibi ↓ **أَسْفَتْهُ** da; (K;) zayıf itimada sahip bir lehçe varyantı; Sgh tarafından Fr’nin rivayetiyle zikredilmiştir; (TA;) [yahut bu, şu olgudan doğan bir hatayla böyle açıklanmış olabilir ki] IAar **سَفَتِ الرِّيحُ** ve **أسْفَتْ**’i, [eş anlamlı olarak,] zikreder; fakat [ileride açıklanacak bir mânada,] ikisinden hiçbirini müteaddî kılmayarak: (M:) [ve ↓ **سَافَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ** M ve L’de **سنف** maddesinde vârid olur:] ve rüzgâr ve toz hakkında **تَسْفِي بِهِ** de vârid olur; **ب** ya زائد olup, yahut fiil **رَمَت** mânasını tazammun ettiği için eklenmiştir [ki o, **بِ** ile müteaddî olur]. (Mgh.) ― -b2- Ve **سَفَتِ الرِيحُ**: Rüzgâr esti; bunun gibi ↓ **أسْفَت** de. (IAar, TA.) Ve **سَفَتْ عَلَيْهِ الرِيَاحُ** [Rüzgârlar onun üzerine, yahut onun üzerine (şeyin üzerine) esti]. (Z, TA.) ― -b3- Ve **سَفَى التُّرَابُ**, muzâri‘i **يَسْفِى**, [Toz, yahut toprak, aşağı döküldü,] fiil hem lâzım hem müteaddî olmak üzere. (Ham s. 454. [Orada mânanın **اِنْهَالَ** olduğu işaret edilmiştir.]) —A3— **سَفِىَ**: aşağıda **سَفًا**’ya bak. —A4— **سَفِيَتْ يَدُهُ** Eli çok çatladı, yahut yarıldı, (K, TA,) iş sebebiyle. (TA.) —A5— Ve **سَفِىَ**, [muzâri‘i **يَسْفَى**,] mastarı **سَفًا** ve **سَفَآءٌ**, Hafif akıllı oldu, yahut oldu; yahut akılsız, anlayışsız, yahut hikmetten yahut anlayıştan yoksun oldu; **سَفِهَ** ile aynı; mastarı **سَفَهٌ** ve **سَفَاهٌ**; (M, K;) bunun gibi ↓ **اسفى** da. (Az, K.)

**سافت الرِيحُ التُّرَابَ**
3 **سافت الرِيحُ التُّرَابَ** **ذ**: 1. —A2—’ye bak. —A2— **سافاهُ**, (S, K,) mastarı **مُسَافَاةٌ** ve **سِفَآءٌ**, **سَافَهَهُ** ile aynı [Onunla hafif akıllıca, ahmakça, yahut cahilce davrandı]. (S, K.) —A3— Ve onu tıbbî olarak tedavi etti, yahut iyileştirdi: (K:) **سَفَآءٌ**’dan. (TA. [Fakat aşağıda **سِفَآءٌ**’a bak.])

**اسِفى**
4 **اسِفى** **ذ** Kendisi için **سَفْوَآء** diye adlandırılan türden bir katır edindi; yani çabuk [&c.]. (K.) —A2— Rüzgâr hakkında **أسْفَتْ**, lâzım ve müteaddî: iki yerde 1’e bak. —A3— Ekin hakkında **اسفى**, Başaklarının uçlarında [yahut kılçığında] kaba, yahut sert oldu. (S, K.) ― -b2- **بُهْمَى** [yahut arpa otu] hakkında **اسفت**, **سَفَا**’sını [yahut dikenlerini, yahut kılçığını, yahut uçlarını] döktü. (M, K.) ― -b3- Ve bir adam hakkında **اسفى**, **بُهْمَى**’nın [yahut arpa otunun] dikenlerini [yahut kılçığını yahut uçlarını] aldı. (TA.) —A4— Yine, bir adam hakkında: Bir yerden başka bir yere toz yahut toprağı (**سَفًا**, TA) nakletti. (Az, K.) —A5— Ve bir dişi deve hakkında **اسفت**, (mecaz:) Zayıfladı, yahut cılızlaştı, (K,) öyle ki **سَفا** [yahut arpa otunun dikenleri] gibi oldu. (TA.) —A6— 1’in son cümlesine de bak. —A7— **اسفاهُ** O (bir iş, yahut olay, M) onu (bir adamı, K) kararsızlığa ve hafifliğe sevk etti. (M, K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, belki, (M,) **اسفى بِهِ** Ona, yahut onunla, kötülük etti yahut kötü davrandı, (M, K,) yani onun arkadaşı. (M.)

**استفى وَجْهَهُ**
8 **استفى وَجْهَهُ** **ذ** **اِصْطَرَفَهُ** ile aynı, (Sgh, K,) yani Yüzünü çevirdi. (TK.)

**سَفًا**
**سَفًا** **ذ** Perçem saçında hafiflik, incelik, yahut seyreklik; (S, M, Mgh, K;) atta, ki onda kınanır, (S, * Z, Mgh,) ve katır ile eşekte, ki ikisinde de övülür: (Z, Mgh:) yahut perçemin kısalığı ve seyrekliği: Th’ye göre o ↓ **سَفَآءٌ**’dur, medd ile: ki bir şair tarafından mecazen sütte seyreklik mânasında kullanılmıştır. (M.) [TK’ye göre, birincisi bir mastardır; fiili ↓ **سَفِىَ**’dır; at hakkında söylenir; yani Perçemde hafif, ince, yahut seyrek oldu, yahut oldu.] ― -b2- Ve IAar’a göre, Kılda [bir atın kılında] bir beyazlık [yahut onun bir tonu]: özellikle onun tarafından bir yerde **أَدْهَم** diye adlandırılan ve **أَضْلَرْقَر** olan türde olduğu söylenir. (M, **سفو** maddesinde.) —A2— Yine, [fakat daha doğru olarak **سَفًى** yazılır; bu durumda son kök harfi ىِ’dir,] Toz, yahut toprak; (S, M, K;) ve bunun gibi ↓ **سَافٍ**: (TA:) yahut bu, toprağa yahut toza, [aşağı dökülme mânasında,] **سَفَى التُّرَابُ**’dan uygulanır [yukarıda açıklanmıştır]: (Ham s. 454:) birincisi, rüzgâr tarafından kaldırılıp götürülmüş yahut dağıtılmış olmaksızın, toz yahut toprak mânasına gelir: yahut T’ye göre, rüzgâr tarafından kaldırılıp götürülen yahut dağıtılan her şey: (TA:) IAar’a göre, bir kabirden yahut bir kuyudan çıkarılmış toz yahut toprak: (M:) **سَفَاةٌ** daha hususî bir terimdir, (S,) tekil isim, (M,) **سَفَاةٌ مِنْ تُرَابٍ** toz yahut toprağın bir yığını ( **كُبَّةٌ** ) mânasına gelir. (Ham s. 810.) —A3— Yine Her türlü dikenli ağaç: (K: [fakat bu, burada ardından gelen şeyden yanlışlıkla alınmış görünür:]) **بُهْمَى** [yahut arpa otu]nun dikenleri [yahut kılçığı yahut sakalı], (S, M,) ve ekin başaklarının [buğday yahut arpanın, (TA **خدضْلَر** maddesinde,)] ve dikenli her şeyin dikenleri: Th’ye göre, **بُهْمَى**’nın uçları: tekil isim **سَفَاةٌ**, yukarıdaki gibi. (M.) —A4— Yine Hastalık sebebiyle zayıflık, yahut cılızlık. (K, TA.) —A5— Ayrıca, yukarıda açıklanan, **سَفِهَ** ile eş anlamlı olarak **سَفِىَ**’nın bir mastarıdır. (M, K.)

**سَفَآءٌ**
**سَفَآءٌ** **ذ**: bir önceki paragrafın ilk cümlesine bak: K’da [ve M’de de] dişi devenin sütünün durması, kısa kesilmesi, yahut kesilmesi mânasında açıklanır: ve ISd [M’de, Th’den sonra] bir şairden, **فَى أَلْبَانِهِنَّ سَفَآءُ** ibaresini [bir beyti bitirirken] nakleder; [**قَلَائِص** diye adlandırılan] dişi develere işaret ederek: fakat Az onu farklı rivayet eder, **فِى أَلْبابِهِنَّ** ile, **ب** ile [**ن** yerine]; diyerek ki **سَفَآءٌ** her şeyde hafiflik yahut levity mânasına gelir; ve cehalet; ve ibare, onun naklettiği üzere, mânası: anlayış melekelerinde hafiflik olan kimselerde. (TA.) [1’in son cümlesine bak: ve] bundan sonra gelen şeye de bak.

**سِفَآءٌ**
**سِفَآءٌ** **ذ** , K’ya göre, Bir ilaç, yahut deva mânasına gelir: [3’ün son mânasına bak:] fakat bu, düşünmeyi gerektirir; zira M’de şöyle denir, [↓ **السَّفَآءُ** kararsızlık ve hafiflik mânasına gelir; ve IAar der ki,] **السَّفَآءُ** **السَّفِىُّ**’den, **الضْلَرَّقَآءُ**’nun **الضْلَرَّقِىُّ**’den olduğu gibidir. (TA.)

**سَفِىُّّ**
**سَفِىُّّ** **ذ** Rüzgârın kaldırdığı, yahut uçurduğu, ve götürdüğü yahut dağıttığı toz; (S, K;) ve (K) bunun gibi ↓ **سَافٍ**, (M, K,) ↓ **مَسْفِىٌّ** ile aynı; izafet sıfatı, yahut **فَاعِلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânasında. (M. [**سَاف**’ın **سَفًا** maddesinde Hamâse’den başka bir açıklamasına bak. Freytag hem **سَفِىٌّ** hem **سَافٍ**’i, K’nın rivayetine göre, toza değil rüzgâra uygulanan sıfatlar olarak açıklar.]) ― -b2- Yine Bulutlar; [görünüşe göre rüzgârla sürülmeleri sebebiyle;] eş anlamlısı **سَحَابٌ**. (S.) —A2— Ve **سَفِيهٌ** ile aynı [Hafif akıllı, &c.: 1’in son cümlesine bak]. (M, K.) [Ve S’de ↓ **سَافٍ**’in **سَافِهٌ** ile eş anlamlı olduğuna, onun da **سَفِيهٌ** ile eş anlamlı olduğuna işaret edilmiş görünür.]

**سَفَّآءٌ**
**سَفَّآءٌ** **ذ**: **مُسْفٍ**’e bak.

**سَافٍ**
**سَافٍ** **ذ**: müennesi **سَافِيَةٌ**, çoğulu **سَوَافٍ**: bir sonraki paragrafta bu sonuncuya bak: ― -b2- ve birincisi için, **سَفًا**’ya bak: ve **سَفِىٌّ**’nin ilk cümlesine. —A2— **سَفِىٌّ**’ye tekrar, son cümleye de bak.

**سَافِيَآءُ**
**سَافِيَآءُ** **ذ** Toz; eş anlamlısı **غُبَارٌ**: (M, K:) yahut toz (**تُرَابٌ**) ve kuru ot yahut benzeri: (Ham s. 445:) yahut rüzgârla birlikte toz (**تُرَابٌ**): (M:) yahut yeryüzünün yüzeyi üzerinde çokça tozu taşıyan, yahut götüren, yahut götürüp uzaklaştıran rüzgâr; (M, K, TA,) onu insanlara doğru sevk ederek: (TA, ve aynı şekilde Ham’da, yukarıda geçen yerde:) ve ↓ **رِيَاحٌ سَوَافٍ**, (TA,) **رِيحٌ سَافِيَةٌ**’nin çoğulu, (Ham yukarıda geçen yerde,) tozu kaldıran, yahut onu uçuran, ve onu götüren yahut dağıtan rüzgârlar: şöyle dersin, **لَعِبَتْ بِهِ السَّوَافَى** [Tozu kaldıran rüzgârlar, &c., onunla, yahut onunla (şeyle), eğlendi]. (TA.) ― -b2- [Yine rüzgârla hareket ettirilmiş bir su birikintisi üzerinde izler, yahut çizgiler: Freytag böyle der; fakat hiçbir kaynak adı vermez.]

**أسْفَى**
**أسْفَى** **ذ** ata uygulanınca, (As, S, M, Mgh,) Perçem saçında hafif, ince, yahut seyrek: (As, S, M, Mgh, K:) yahut onda kısa ve seyrek: müennesi **سَفْوَآءُ**: (M:) [ve bazılarına göre, benzer şekilde katır ve eşeğe de uygulanır görünür: (**سَفًا**’ya bak):] şöyle denir **فَرَسٌ أَسْفَى** ve **بَغْلَةٌ سَفْوَآءُ**: (Mgh:) [yahut,] As’a göre, yukarıda ilk açıklanan mânada **أَسْفَى** hiçbir şeye, attan başka, uygulanmaz: katıra uygulanınca, (varsayılan mecaz:) çabuk, yahut süratli mânasına gelir: (S:) yahut **بَغْلَةٌ سَفْوَآءُ** (mecaz:) rüzgâr gibi, (A, TA,) çabuk, yahut süratli, (S, M, A, K, TA,) faal, yahut hafif, (S,) orta yapılı, sırtı derli toplu ve güçlü; (M, TA;) ve aynı şekilde **سَفْوَآءُ** yabanî dişi eşeğe de uygulanır. (M.) ― -b2- IAar’a göre, atta **الأَسْفَى** **اَلَّذِي تَنْزِعُهُ ضْلَرَعَرَةٌ بَيْضَآءُ** mânasına gelir [görünüşe göre: Bazı beyaz kıllarla temayüz eden; gerçi burada kullanılan fiili böyle tercüme etmeye bir kaynak bulamıyorum] ister doru olsun ister başka bir renkte: yahut kıldaki, **سَفًا** diye adlandırılan beyazlığa sahip olan; [yukarıda açıklanmıştır;] ki onun tarafından bir yerde özellikle **أَدْهَم** diye adlandırılan ve **أَضْلَرْقَر** olan türde olduğu söylenir: ve bu mânada da müennesi yukarıdaki gibidir. (M.) ― -b3- Yine şöyle denir **رِيحٌ هَوْجَآءُ**, (mecaz:) Süratli bir rüzgâr mânasında; tıpkı **مُسْفٍ** denildiği gibi. (TA.)

**مُسْفٍ**
**مُسْفٍ** **ذ** [ve Golius’a göre, ↓ **سَفَّآءٌ**, K’nın rivayetine göre diye onun tarafından zikredilmiştir; hâlbuki onda onu bulmuyorum, Freytag da bulmadı,] Bir iftiracı, yahut koğucu. (K.)

**مَسْفِىٌّ**
**مَسْفِىٌّ** **ذ**: **سَفِىٌّ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَفَا
سَفَا U ( n. ac. سُفُوّ [ 27 ] ),
a.  Was swift.

سَفِيَ
سَفِيَ A ( n. ac. سَفًى [ 4 ] ,  سَفَآء [ 22A ] ),
a.  Was cracked ( hand ).

b.  Was light-witted, witless.

c.  Had a thin forelock ( horse ).

أَسْفَيَ
أَسْفَيَ IV ,
a.  Lost its prickles ( tree ).

b.  Became lean ( camel ).

c.  [ Bi ], Did evil to.

سَفًا
سَفًا [ 4A ],
a.  Thinness, leanness; scantiness.

b.  Earth, dust.

c.  Prickly tree; prickles.

سِفَآء
سِفَآء [ 23A ],
a.  Medicine, remedy.

سَفِيّ
سَفِيّ [ 25 ],
a.  Lightwitted.

b.  Clouds.

##### Türkçe

سَفَا
**سَفَا** U (n. ac. **سُفُوّ** [ 27 ]),
a. Süratli oldu.

سَفِيَ
**سَفِيَ** A (n. ac. **سَفًى** [ 4 ], **سَفَآء** [ 22A ]),
a. (El) çatladı.

b. Hafif akıllı oldu, akılsız oldu.

c. (At) ince bir perçeme sahip oldu.

أَسْفَيَ
**أَسْفَيَ** IV,
a. (Ağaç) dikenlerini kaybetti.

b. (Deve) zayıf oldu.

c. [ Bi ], -e kötülük etti.

سَفًا
**سَفًا** [ 4A ],
a. İncelik, zayıflık; azlık.

b. Toprak, toz.

c. Dikenli ağaç; dikenler.

سِفَآء
**سِفَآء** [ 23A ],
a. İlaç, deva.

سَفِيّ
**سَفِيّ** [ 25 ],
a. Hafif akıllı.

b. Bulutlar.
