# سقر (س-ق-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sekar pekmez demektir

- Harfler: س - ق - ر
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَقَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Yakıcı | 3 | 3 | [54:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/54:48.md) |
| [سَقَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | فَعَلُ | Yakıcı | 1 | 1 | [74:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/74:27.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fışkıran sudur
2. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sülük demektir
3. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ona yaslanırlar
4. [دري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
5. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ona dokundu
6. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
7. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yüz demektir
8. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
9. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سقر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md), [لظى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A.md), [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md), [نار](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A7%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [قرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Şiddetli güneş sıcağının cildi kavurması, eritmesi ve rengini bütünüyle değiştirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da gayr-ı munsarif özel isim olarak azap katmanını, tüketici ve deriyi kavurucu nihai ateşi niteleme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın dış kabuğunu soyan, hiçbir kalıntı bırakmaksızın dönüştüren mutlak ayrıştırma ve yakıcılık ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir alev veya mekân adı sayıp deriyi dönüştüren, geriye hiçbir şey bırakmayan nüfuz edici niteliğini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سق | Sıvının süzülmesi, akıtılması, ağırlık veya tesirle bir yüzeye çöküp onu kaplaması; [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) kökünde aşağı düşme, [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) kökünde üstten örtme, [سقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%85.md) kökünde bedene işleyen çöküntü, [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) kökünde ise sıvı aktarımı anlamı öne çıkar | ر | Ra harfinin sağladığı akış, tekrarlanma ve nüfuz edicilikle çekirdeğin taşıdığı dökülme ve kaplama etkisi, yakıcı ısının yüzeye aralıksız nüfuz ederek cildi eritmesi ve rengini değiştirmesi yönünde daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Keskin bir şekilde batma, temas yüzeyinde takılıp kalarak derine işleme |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Yüksek yoğunluk, dairesel odaklanma ve tepe noktasından gelen yoğun ışık ve ısı kaynağı |
| ر | İnsan başı | Üst katman, beden yüzeyi, baş ve derinin tamamını kaplayan tepe noktası |
| سقر | Diken gibi batan odaklanmış ısının başa ve deriye vurarak yüzeyi eritip değiştirmesi | Odaklanmış yoğun ısının (ق) hedef yüzeye saplanıp tutunması (س) ve varlığın tepe katmanını veya cildini (ر) kavurarak dönüştürmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Güneşin hararetinin insanın beynine ve tenine işlemesi, şiddetli sıcağın eti veya deriyi kavurarak rengini koyulaştırması ve eritmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde güneşin öğle vaktindeki en yakıcı hâli için kullanılır; el-A'şâ ve çağdaşları çöl sıcağının serap ve kavuruculuğunu tasvir ederken bu kökün türevlerine ve eşanlamlısı olan ص harfli biçimine başvurmuştur |
| Erken Arapça kullanım | Bedevi lehçelerinde güneşin en sert sıcağı سَقَرَاتُ الشَّمْسِ ifadesiyle anılmış, sıcağın dimağa vurup aklı sersemletmesi ve deriyi soyması bu fiille dile getirilmiştir; ayrıca akıcı tatlı şıranın (dibs/pekmez) kaynatılarak kıvam alması sürecine de fonetik ikizi üzerinden işaret edilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سقر kökü, Sami dil ailesinde yoğun ısı, tutuşturma, kavurma ve yakıcılık semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. Kökün arkaik katmanında [صقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1.md) varyantıyla olan ses denkliği merkezi bir rol oynar; Arapçada sin ve sad harflerinin kaf harfiyle yan yana geldiğinde nöbetleşmesi yaygın bir fonetik hadisedir. Nitekim Klasik Arapça lügatlerde güneşin kavurması hem سقر hem de صقر biçiminde kaydedilmiştir. Erken Sami köklerinde ateşin veya kor halindeki madenin/güneşin yüzeyi dağlaması, sıvıyı buharlaştırıp geriye koyu bir öz bırakması anlamı mevcuttur. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı üçlü kök dizilimi cehennem adı olarak bulunmamakla birlikte, yakma ve kavurma bildiren arkaik köklerle semantik paralellik gösterir. Kimi dilciler kelimenin cehennem ismi olarak kullanımını gayr-ı munsarif oluşu sebebiyle yabancı bir dilden intikal etmiş bir isim veya türetilmiş bir özel isim olarak değerlendirmişse de kökün bedevi Arapçasında güneşin deriyi yakıp rengini değiştirmesi fiilinden türediği görüşü çok daha güçlü bir morfolojik temele dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Güneş sıcağının deriyi kavurması ve eritmesi | Sin ve sad harflerinin dönüşümüyle [صقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%82%D8%B1.md) köküyle birleşen, yüzeyi eritme ve rengini soldurma anlamı taşıyan yerli türetim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıcaklık, dağlama ve yakıcı rüzgâr semantiği | Kuzeybatı Sami dillerindeki yakıcı hararet ve eritici tesir bildiren fonetik olarak yakın formlarla semantik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yakıcılık ve kurutuculuk kökleri | Çöl ikliminde güneşin organik maddeyi tüketip kurutmasına dayanan arkaik sıcaklık tasvirleri | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab ve Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سقر | Anlamlı | Yakmak, kavurmak, eritmek | Güneşin hararetinin cildi yakıp rengini değiştirmesi, cehennemin kavurucu tabakası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md) | Anlamlı | Gizlice almak, hırsızlık yapmak | Bir şeyi sahibinin bilgisi ve izni olmaksızın gizlice çekip almak; ipeğin en hası | Kur'an'da geçer; harf sırası değişimi |
| [قسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamlı | Zorlamak, boyun eğdirmek | Bir varlığı kendi iradesi dışında baskı ve güçle zaptetmek; aslan ve avcı | Kur'an'da geçer; güç ve şiddet bağı |
| [قرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Şiddetli soğuk, donmak | Aşırı soğuktan suyun donması veya ellerin kaskatı kesilerek iş yapamaz hâle gelmesi | Kur'an'da geçmez; hedef köke semantik zıtlık taşır |
| رسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan diziliş |
| [رقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilen diziliş |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سقر | Merkez | Yakıcı hararet, kavurma | Cilde doğrudan nüfuz ederek onu eriten, rengini değiştiren ve geriye kalıntı bırakmayan ateş | Odak noktası ısının temas yüzeyinde yaptığı yıkıcı biyolojik ve görsel değişimdir |
| [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Tutuşmuş büyük ateş | Ateşin derinliği, alevlerin birbiri üzerine yığılarak oluşturduğu yoğun kütle | Hacimsel büyüklük ve göz alıcı alev yoğunluğu ön plandadır |
| [لظى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B8%D9%8A.md) | Komşu | Dumansız saf alev | Ateşin en üst noktasındaki yapışıcı ve saç derisini koparıp alan katıksız yalın alev | Alevin tutuculuğu ve organları koparıcı dinamizmi esastır |
| [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yanma, tahrip olma | Bir maddenin alevle temas ederek kimyasal yapısının bozulması ve kül olması | Maddenin yok oluş süreci ve ateşin tahrip edici etkisidir |
| [قرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B3.md) | Zıt | Şiddetli dondurucu soğuk | Isının tamamen çekilmesiyle sıvının katılaşması, hareketin buz keserek durması | Hararetin eriticiliğine ve kavuruculuğuna karşı mutlak donma ve büzülme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سقر | Kavurucu ateş, deriyi eriten sıcaklık | Güneşin ve cehennemin cildi soyup rengini değiştiren, hiçbir şeyi sağ bırakmayan yakıcılığı | Kesin |
| Latince | Torriditas, Peruro | Kavurucu kuruluk, bütünüyle yakıp tüketme | Latince peruro (tamamen yakıp yok etmek) ve torreo (kavurmak, kurutmak) eylemleri kökün kavurucu yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Scorcher, Consuming Fire | Kavurucu güç, tüketici alev | Kavurma (scorch) ve geride hiçbir şey bırakmaksızın tüketme özelliğini verir; özel isim bağlamını doğrudan taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Versengung, Gluthölle | Kavurma, yakıcı alev çukuru | Cildi ve yüzeyi yakıp karartan kavurma eylemi (versengen) ile cehennem ateşinin birleşimini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Fournaise dévorante, Calcination | Yiyip bitiren ocak, kavurarak kül etme | Maddenin yapısını kavurarak değiştiren nihai tüketici ısıyı anlatır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَقَرَ (Kamer [54:48](https://lisan.digital/tr/ayet/54:48.md)) | Suçluların yüzüstü sürüklendiği yakıcı azap | Ahirette mücrimlerin yüzleri üzerinde ateşe sürüklendikleri andaki doğrudan temas ve azap bağlamı |
| سَقَرُ (Müddessir [74:26](https://lisan.digital/tr/ayet/74:26.md)-27) | İnsanı içine alan, tüketici ve akılla kavranamaz azap menzili | Vahye karşı kibirlenen ve onu insan sözü sayan inkârcının atılacağı nihai yıkım katmanı |
| لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ ile nitelenen سَقَر (Müddessir [74:29](https://lisan.digital/tr/ayet/74:29.md)-42) | Deriyi kavurup karartan, ne geride bir şey bırakan ne de terk eden mutlak dönüştürücü | Namaz kılmayan, yoksulu doyurmayan ve hesap gününü yalanlayanların itiraflarında geçen cehennem tabakası |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennemin katmanları | Cehennem azabının ebediyeti, azabın yalnızca ruha değil deriye ve bedene doğrudan temas etmesi; gayr-ı munsarif oluşunun alemiyet ve te'nis/ucme ile izahı | Varlığı yok etmeden sürekli dönüştüren ve tüketen mutlak ilahi adalet yaptırımı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Bu kök fıkhi hükümlere veya furu-ı fıkıh ıstılahlarına doğrudan kaynaklık etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Gaybî hakikatlerin dildeki somut karşılıkları | Müddessir suresindeki nitelemeler ışığında la tubki ve la tezer ifadelerinin varlığı ne öldürüp yok ettiği ne de azapsız bıraktığı yönündeki anlamsal açılımı | Tüketici, kavurucu, deriyi soyup yenileyen ve hakikati örten maskeleri düşüren azap |
| Hadis | Cehennemin şiddeti ve mahiyeti | Hadis rivayetlerinde cehennemin hararetinin dünyadaki ateşlerle ve güneşin kavurucu sıcağıyla mukayese edildiği metinlerde yer alması | İnsanın tahammül sınırını aşan, dimağa ve bedene işleyen nihai hararet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi müeyyide ve ceza mimarisi | Varlığın özünü açığa çıkaran tüketici azap | Hakikati inkâr eden kibrin cildini ve dış görüntüsünü soymak | Sahte büyüklük iddialarını yakıcı bir yüzleşmeyle bütünüyle eritip yok eden ilahi yargı | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve biyolojik bozunma | Yüksek ısıl radyasyon ve yapısal denatürasyon | Organik yapının proteinlerini ve dış katmanını geri dönüşsüz dönüştürmek | Yoğun enerjinin temas ettiği yüzeydeki maddeyi biçimsel ve kimyasal başkalaşıma uğratması | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin nihai yaptırım gücü | Tavizsiz mutlak yargı ve infaz mekanizması | Düzen bozucu kibri ve sahte güç odaklarını tasfiye etmek | Hukuku çiğneyen, kendini müstağni gören tiranlığın dayandığı sahte zırhları bütünüyle eritme | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir sistem karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik termal radyasyon ve faz dönüşümü | Sisteme dışarıdan uygulanan aşırı ısının moleküler bağları kopararak maddeyi plazma veya bütünüyle biçimsiz bir faza sürüklemesi, geriye düzenli hiçbir yapı bırakmaması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikal ifşa ve kimliksizleştirici kriz | Bireyin veya toplumun sığındığı tüm statü, zenginlik ve sahte aidiyet katmanlarının büyük bir toplumsal kriz anında bütünüyle erimesi ve yalın çıplak gerçeklikle baş başa kalması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mitolojik bir yeraltı çukuru veya masalsı bir alev kuyusu gibi görerek, Kur'an'ın ona yüklediği fizyolojik ve psikolojik dönüştürücü boyutu sıradanlaştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سقر, sadece yakan bir ateş değil; ne geriye bir şey bırakan ne de terk eden (Müddessir [74:28](https://lisan.digital/tr/ayet/74:28.md)), beşerin derisini ve dış algısını bütünüyle kavurarak hakikati örten tüm perdeleri yırtan ontolojik bir arındırma ve cezalandırma alanıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki tasvirleri içi boş edebî korkutmalar olarak görüp, kibir, mülk ile şımarma ve hesap gününü inkâr etmenin insanın varoluşsal bütünlüğünü nasıl tükettiğini gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın suçluluk psikolojisi, sahte kibir ve ilahi adalet arasındaki bağı en somut bedensel ve görsel imgeyle kurduğu anahtar kavramlardan biridir; inkârcının dünyadaki kuruntusunun ahirette nasıl eritileceğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müddessir suresinde Velid b. Muğire'nin şahsında somutlaşan vahye karşı kibirlenme pasajlarında ve Kamer suresinde suçluların zillete uğratıldığı ceza tablolarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret azabının pasif bir bekleme veya basit bir fiziksel yanma olduğu zannını yıkarak; suçun türüyle cezanın niteliği arasındaki organik bağı, yani dış görünüşe ve güce aldanan nefsin derisinin soyulması hakikatini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Şiddetli güneş ışığının ve hararetin hedefe odaklanarak cildi kavurması, eritmesi, rengini bütünüyle değiştirmesi ve organik yapıyı tüketmesi.
- Soyut anlam: Hakikate karşı direnen, dünyevi imkânlarla kibirlenen ve sorumluluk bilincini terk eden varlığın sahte zırhlarının yakıcı bir yüzleşmeyle bütünüyle soyulması ve tüketilmesi.
- Sistematik karşılık: İlahi adalet düzeninde hiçbir sahte fazlalığı, kibri ve mazereti geride bırakmaksızın bütünüyle eriten tavizsiz ve dönüştürücü yaptırım katmanı.
- LaTeX modeli: $$S(x) \xrightarrow{\Delta Q \to \infty} \emptyset \quad \text{öyle ki} \quad \forall x \in M, \; R(x) = 0 \land E(x) \to \top$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ kavurucu ve tüketici süreci (sekar), $x$ bu sürece maruz kalan varlığı (mücrim), $M$ suçlular kümesini temsil eder. Isı ve şiddet girdisi ($\Delta Q$) mutlak sınıra ulaştığında nesnenin bütünüyle tüketildiği ($\emptyset$) ifade edilir. Ancak bu yok oluş mutlak bir adem değil, $R(x) = 0$ ile simgelenen hiçbir bakiye ve sığınak bırakmama (la tubki ve la tezer) ve $E(x) \to \top$ ile gösterilen deriyi ve özü bütünüyle kavurup gerçeği açığa çıkarma (levvahatun li'l-beşer) şartıdır.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Kamer 54:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/54:48.md) — سَقَرَ

يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ

Meal (IK): O gün, yüzleri üstü ateşe sürüldüklerinde: Tadın cehennemin tadını, denir.

### [Müddessir 74:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/74:26.md) — سَقَرَ

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ

Meal (IK): Ben, onu Sekar’a yaslayacağım.

### [Müddessir 74:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/74:27.md) — سَقَرُ

وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ

Meal (IK): Sekar’ın ne olduğunu bilir misin sen?

### [Müddessir 74:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/ayet/74:42.md) — سَقَرَ

مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ

Meal (IK): Nedir sizi Sekar’a sürükleyen?

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sekar pekmez demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والراء معهما
ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق مستعملات قسر: القَسوَر: الصياد والراعي، والجميع قَسْوَرةٌ.
والقَسْرُ: القهر على الكره. يقال: قَسَرْتُه قَسْراً، واقتَسَرْتُه أعم.
و"فرت من قَسْوَرة" أي رماة، ويقال: أسد.
والقَسْوَريُّ: الرامي.
والقَيسَريُّ: الضخم الشديد المنيع.
سقر: السَّقْرُ لغة في الصقر.
وسَقَرُ: اسم معرفة لجهنم نعوذ بالله منها.
قرس: القِرْسُ: أكثر الصقيع وأرده، قال العجاج:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ
وقَرِسَ المقرور: لا يستطيع عملاً بيديه من شدت الخصر، قال أبو زبيد:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ
وأَقْرَسَه البرد، وإنما سمي القَريسُ قَريساً لأنه يجمد فيصير ليس بجامس ولا ذائب. وقَرَسْنا قَريساً وتركناه حتى أقرَسَه البرد.
وقد أقرَسَ العود أي جمس ماؤه من البرد.
والقُراسِيةُ: الجمل الضخم. وناقة قُراسيةٌ أيضاً، وفي الفحول أعم: ليست نسبة أيضاً، إنما هي على بناء رباعية، وهذه باءات تزاد، قال جرير:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ
سرق: السَّرَقُ: أجود الحرير، الوحدة سَرَقة، قال:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه
وتقول: برئت إليك من الاباقِ والسَّرَقِ، في بيع العبد.
والسًّرَقُ: مصدر، والسَّرِقةُ اسم.
والاستِراقُ: الختل كالذي يستَرِقُ السمع أي يقرب من السماء فيستمع ثم يذيع واليوم يرجم، وكالكتبة يستَرِقون من بعض المحاسبات.
والاستِراق: أن يحبس إنسان نفسه من قوم ليذهب، كالمسارقة.

##### Türkçe

القاف والسين والراء معهما
**ق س ر**، **س ق ر**، **ق ر س**، **س ر ق** kullanımdadır. **قسر**: **القَسوَر**: avcı ve çoban; hepsi **قَسْوَرةٌ**’dir.
Ve **القَسْرُ**: kerih görmeye rağmen zorla boyun eğdirme. Denir: **قَسَرْتُه قَسْراً**; ve **اقتَسَرْتُه** daha geneldir.
Ve “**فرت من قَسْوَرة**” yani okçular; ve denir: aslan.
Ve **القَسْوَريُّ**: okçu.
Ve **القَيسَريُّ**: iri, şiddetli, sağlam.

**سقر**: **السَّقْرُ** **الصقر** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **سَقَرُ**: cehenneme özel isimdir; Allah’a sığınırız ondan.

**قرس**: **القِرْسُ**: kırağının en çoğu ve en şiddetlisi; el-A‘câc dedi ki:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ
Ve **قَرِسَ** donmuş olan: belin şiddetinden elleriyle bir iş yapamaz; Ebû Zübeyd dedi ki:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ
Ve soğuk onu **أَقْرَسَه**; **القَريسُ** ancak **قَريساً** diye adlandırıldı; çünkü donar da ne katılaşmış ne de erimiş olur. Ve biz bir **قَريساً** yaptık ve onu soğuk onu **أقرَسَه** edinceye kadar bıraktık.
Ve **أقرَسَ** oldu odun; yani soğuktan suyu katılaştı.
Ve **القُراسِيةُ**: iri deve. Ve **قُراسيةٌ** bir dişi deve de; ve erkek develerde daha geneldir: bu da bir nisbet değildir; ancak dörtlü kalıp üzerinedir; ve bunlar artırılan **باءات**tır; Cerîr dedi ki:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ

**سرق**: **السَّرَقُ**: ipeğin en iyisi; birimi **سَرَقة**; dedi ki:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه
Ve dersin: kölenin satımında, **الاباقِ** ve **السَّرَقِ**’ten sana beri oldum.
Ve **السًّرَقُ**: mastardır; **السَّرِقةُ** isimdir.
Ve **الاستِراقُ**: gizlice alma; tıpkı **يستَرِقُ السمع** eden gibi; yani göğe yaklaşır da dinler, sonra yayar; ve bugün taşlanır. Ve tıpkı kâtipler gibi; bazı muhasebelerden birbirlerinden **يستَرِقون** ederler.
Ve **الاستِراق**: bir kimsenin, gitmek için kendisini bir kavimden alıkoymasıdır; **المسارقة** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَقَراتُ الشمس: شدةُ وقعِها. وسَقَرَتْهُ الشمسُ: لوَّحتْه. ويومٌ مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ: شديدُ الحر. وسَقَرُ: اسمٌ من أسماء النار.

##### Türkçe

**سَقَراتُ الشمس**: onun etkisinin şiddeti. Ve **سَقَرَتْهُ الشمسُ**: onu kavurdu. Ve **يومٌ مُسْمَقِرٌّ** ve **مُصْمَقِرٌّ**: şiddetli sıcak. Ve **سَقَرُ**: ateşin isimlerinden bir isim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ر
قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة .
قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره .
يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد :
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ .
وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة .
قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور معاً ، وأخطأ في القسورةِ أنه جمع القسور ، والشرشر والقَسور نبتانِ معروفانِ وقد رأيتهما معاً في البادِيةِ ، وذَكرهما الأصمعي وابن الأعرابي وغيرهما ، والنَّضْرى : الناضر الأخضرُ .
وأنشد ابن الأعرابي لِجُبَيْهاء في صفة مِعْزَى بحسْن القَبول وسرعةِ السِّمَن عَلَى أَوفَى المَرَاتِعِ :
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
قال ابن الأعرابيّ : ووَاحدةُ القَسْوَر قَسْوَرةٌ .
وأما قول الله عزّ وجلّ : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) فقد اختَلف أهلُ التفسير فيه ، فرَوى سلمة عن الفرّاء أنه قال : القَسوَرة : الرُّماةُ .
قال : وقال الكلبيُّ بإسنادِهِ هو الأسدُ .
قال : وحدثني أبو الأحوص عن سعيد بن مسروق عن عكرمة قال : قيل له : الأسد القسْوَرَةُ بلسان الحبشة ، فقال : القسْوَرَةُ : الرُّماةُ ، والأسد بلسان الحبشة عَنْبَسَةٌ .
وقال ابن عُيينة كان ابن عباس يقول : القسْوَرَةُ : رِكز الناس ، يريد حِسَّهَمْ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : القسْوَرَةُ : الشجاع ، والقسْوَرَةُ : ظلمة أول الليل ، فهذا جميع ما حصلناه في تفسير القسْوَرَةِ .
أبو عبيد عن الفراء ، قال : القياسِرَة : الإبل العظام .
وقال الليث : القَيسريُّ : الضخم الشديد المنيع .
قرس : قال الليث : القَرِسُ أكثر الصقيع وأبْردُه ، وأنشد بيت العجاج :
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
قال : وقد قَرِسَ المقرورُ إذا لم يستطيع عملاً بيده من شدَّة الْحَصَرِ .
وأنشد :
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
وقد أقْرَسَه البرد ، قال : وإنما سمي القَرِيس قَرِيساً لأنه يجمدُ فيصير ليس بالجامسِ ولا الذَّائب ، تقول : قَرَسْنا قَرِيساً وتركناه حتى أقْرَسَه البرد ، وتقول : أقْرَسَ العودُ إذا جمسَ فيه ماؤه .
وفي الحديث : أن قوماً مروا بشجرةٍ فأكلوا منها فكأنما مرَّت بهم رِيحٌ فأخْمدَتهم فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين ) .
قال أبو عبيد قوله : قَرِّسوا يعني برِّدوا ، وفيه لغتان القَرَسُ بفتح الراء والقَرْسُ بسكونها قال : وهذا بالسين .
وأما الحديث الآخر : ( أن امرأة سألت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن دم المحيض يُصيبُ الثوبَ فقال : قرِّصيه بالماءِ ) ، فإِنّ هذا بالصاد ، يقول قطِّعيهِ ، وكل مقطع فهوَ مقرَّصٌ ، ومنه تقريصُ العجين إذا قطِّعَ لينبسطَ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : القَرسُ : الجامد من كل شيء والقِرْسُ بكسر القاف هو : القرقسُ .
وقال ابن السكيت : القِرْقِسُ الذي يقال له الجِرْجِسُ .
وقال الأصمعي : يقال : أصبحَ الماءُ قَرِيساً ، أي : جامداً ، ومنه سُمِّيَ قَرِيسُ السمك ، وإن لَيْلتنا لَقَارِسةٌ ، وإن يومنا لَقارسٌ .
قال : وآلُ قَراسٍ : هضابٌ بناحيةِ السّرَاةِ وكأنَّهُنَّ سُمِّينَ آل قراسٍ لبَرْدِها .
أبو منصور ، هكذا رواه أبو حاتمٍ آل
قَراسٍ بفتح القاف وتخفيف الرّاء .
وقال الليث : القراسَيةُ : الجمل الضخم ، تقول هذا جملٌ قُراسِيَةٌ ، ويقال للناقةِ أيضاً قُرَاسِيَةٌ ، وهو في الفحول أعَمُّ ، وليست القراسية نسبةً إنما هن على بِناءِ رباعِيَةٍ وهذه ياءات تزاد .
وأنشد لجرير :
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ
سرق : في حديث ابن عمر : أن سائلاً سأله عن بيعِ سَرَقِ الحرير فقال : ( هَلاَّ قلْتَ شُققَ الحرير ) .
قال أبو عبيد : سَرَقُ الحريرِ هي الشقَقُ أيضاً إلا أَنها البيضُ خاصةً .
وقال العجاج :
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
الواحد منها سرقةٌ ، قال : وأَحسب الكلمة فارسيةً أصلها سَرَهْ ، وهو الجيِّدُ فَعُرِّبَ فقيل سَرَقٌ ، كما قالوا للخروفِ بَرَقٌ وأصله بَرَهْ ، وقيل للقباءِ يَلْمَقٌ وأَصله يَلْمَهْ والاسْتَبْرَق أَصله اسْتَبْرَهْ ، وهو الغَليظ من الدِّيباج .
وقال ابن الأعرابي : السَّرَق : شِقاق الحرير .
وقال الليث : السَّرَق مصدر فعل السّارق ، تقول : بَرِئْت إليك من الإباقِ والسَّرقِ في بَيْعِ العبيدِ ، والسّرِقَة الاسم والاستراق الختْلُ سرّاً كالذي يَسْتَرِقُ السمْع ، والكتبةُ يسترِقونَ من بعض الحسابات .
قال : والانسراقُ أن يَخْنِسَ إنسانٌ عن قومٍ ليذْهب ، وأما قولُ الأعشى يصفُ ظبْية :
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
فالانْسراقُ : الْفُتور والضعفُ ها هُنا .
وقول الأعشى :
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
أراد أنَّ في بُغامِهِ غُنَّة فكأنَّ صوْتَهُ مسروقٌ ، وسُرَّقُ إحْدى كُوَرِ الأهْوازِ وهنّ سبع .
ويقال : سَرَّقْتُ الرجل إذا نَسَبْتُهُ إلى السرقةِ ، وفُلانٌ يُسارِق فُلانة النَّظر إذا تغفَّلها فنظر إليْهَا وهي لاهيةٌ عنهُ ، وسُراقةُ ابن مالك اسمُ رجُلِ من بَنِي مُدْلِجٍ ، وأخْبَرني أبو بكرٍ عن شمر قال : قال خالد بن جنبة : سَرَق الحرير جَيَّده ، وقد روي عن الأصمعي أيضاً ، وقال إنما هو بالفارسِيَّةِ سَرهْ ، وقال النَّضرُ : صَرَق بالصَّادِ .
سقر : قال النَّحْوِيُّونَ : سَقَرُ اسمٌ معروفٌ لجهنم نعوذُ بالله من سَقَر وهكذا قُرِىء : ( ما سلككم في صقر ) غير منصرف ، لأنه
معرفة ، وكذلك لظى وجهنم .
قال الله تعالى : ( سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى ) ( المدثر : 27 ، 28 ) ، وقال أبو الْهيْثم : السقَّارُ : الكافِرُ .

##### Türkçe

ق س ر
**قسر** ، **قرس** ، **سرق** ، **سقر** : kullanımdadır.

**قسر** : Leys dedi: **القسر** : istemeyerek zorla boyun eğdirmedir.
Denir: Onu **قسَرته** **قسْراً** ve **اقتسرته**; (ikincisi) daha geneldir. Dedi: ve **القسْوَر** : atan ve avcıdır; ve şu beyit okundu:
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
Dedi: **الشَّرَشِر** : köpektir; **القسورُ** : avcıdır; hepsi **قُسورةٌ**’dur.
Allah dedi: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( Müddessir: 51 ) ), onlar atıcılardır.
Ebu Mansur dedi: Leys, **الشَّرَشِر** ve **القسور**’un ikisini birden tefsir etmede hata etti; ve **القسورةِ**’nin **القسور**’un çoğulu olduğu hususunda hata etti. **الشرشر** ve **القَسور** bilinen iki bitkidir; ikisini birlikte çölde gördüm; onları Asmaî, İbnü’l-A‘râbî ve başkaları zikretti. **النَّضْرى** : parlak yeşildir.
İbnü’l-A‘râbî, en iyi otlaklar üzerinde kabul güzelliği ve semirme süratiyle bir keçinin vasfında Cübeyhâ’ya ait şu şiiri okudu:
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَسْوَر**’in bir tanesi **قَسْوَرةٌ**’dir.
Aziz ve celil Allah’ın sözüne gelince: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( Müddessir: 51 ) ) bunun hakkında tefsir ehli ihtilaf etti. Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: o dedi ki: **القَسوَرة** : atıcılardır.
Dedi: Kelbî, isnadıyla (şöyle dedi): o aslandır.
Dedi: Ebu’l-Ahvâs bana, Saîd b. Mesrûk’tan, İkrime’den haber verdi; dedi ki: Ona denildi: Aslan, Habeş dilinde **القسْوَرَةُ**’dir; o dedi: **القسْوَرَةُ** : atıcılardır; aslan ise Habeş dilinde **عَنْبَسَةٌ**’dir.
İbn Uyeyne dedi: İbn Abbas şöyle derdi: **القسْوَرَةُ** : insanların toplanma yeri; onların sesini kasteder.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi ki: **القسْوَرَةُ** : yiğit; ve **القسْوَرَةُ** : gecenin evvelinin karanlığıdır. İşte **القسْوَرَةِ**’nin tefsirinde elde ettiğimizin tamamı budur.
Ebu Ubeyd, Ferrâ’dan: dedi ki: **القياسِرَة** : iri develerdir.
Leys dedi: **القَيسريُّ** : iri, şiddetli, sağlam (ve) korunmuş olandır.

**قرس** : Leys dedi: **القَرِسُ** kırağının en çoğu ve en soğuğudur. Ve Accâc’ın beytini okudu:
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
Dedi: Üşümüş kimse, şiddetli sıkışmadan dolayı eliyle bir iş yapamazsa **قَرِسَ** olur.
Ve şu beyit okundu:
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
Ve soğuk onu **أقْرَسَه**. Dedi: **القَرِيس** ancak **قَرِيساً** diye adlandırıldı; çünkü donar da ne katı ne de erimiş olur. Dersin ki: **قَرَسْنا قَرِيساً** ve onu bıraktık, ta ki soğuk onu **أقْرَسَه**. Ve dersin ki: Dal **أقْرَسَ** olur; yani suyu içinde katılaşırsa.
Hadiste: Bir kavim bir ağacın yanından geçti; ondan yediler; sanki bir rüzgâr onlara uğramış da onları söndürmüş gibi oldu; bunun üzerine Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: ( **قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين** ).
Ebu Ubeyd dedi: Onun sözü **قَرِّسوا** yani “soğutun” demektir. Onda iki lehçe vardır: **القَرَسُ** (ر’nin fethasıyla) ve **القَرْسُ** (sükûnuyla). Dedi: Bu, **السين** iledir.
Diğer hadise gelince: (Bir kadın Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) hayız kanının elbiseye bulaşmasını sordu; o da dedi ki: **قرِّصيه بالماءِ**). Şüphesiz bu, **الصاد** iledir; “onu parça parça et” der. Her parça parça edilmiş şey **مقرَّصٌ**’tur. Ondandır: hamurun, yayılmak için parça parça edilmesi; yani **تقريصُ العجين**.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi ki: **القَرسُ** : her şeyin donmuş olanıdır; **القِرْسُ** (ق’nin kesresiyle) ise: **القرقسُ**’tur.
İbnü’s-Sikkît dedi: **القِرْقِسُ** kendisine **الجِرْجِسُ** denilendir.
Asmaî dedi: Denir: Su **قَرِيساً** oldu; yani donmuş. Ondandır: balığın **قَرِيسُ**’u adlandırıldı. Ve şüphesiz gecemiz elbette **لَقَارِسةٌ**’dir; ve şüphesiz günümüz elbette **لَقارسٌ**’tır.
Dedi: **آلُ قَراسٍ** : Serât tarafında tepeler(den ibaret bir yer)dir; sanki soğukluğundan dolayı **آل قراسٍ** diye adlandırılmışlardır.
Ebu Mansur: Ebu Hâtim bunu böyle rivayet etti: **آل قَراسٍ**; ق’nin fethası ve ر’nin hafifletilmesiyle.
Leys dedi: **القراسَيةُ** : iri devedir. Dersin: Bu, **جملٌ قُراسِيَةٌ**’dir. Ve dişi deveye de **قُرَاسِيَةٌ** denir; ve bu, erkek develerde daha geneldir. **القراسية** bir nisbet değildir; ancak dörtlü bir yapı üzerinedir; bunlar artırılan yâ’lardır.
Cerîr’e ait şu beyit okundu:
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ

**سرق** : İbn Ömer hadîsinde: Bir dilenci ona ipeğin **سَرَقِ**’ının satışı hakkında sordu; o dedi ki: (Niçin “ipeğin **شُققَ**’ı” demedin?).
Ebu Ubeyd dedi: İpeğin **سَرَقُ**’ı, **الشقَقُ**’tır da; ancak o, özellikle beyaz olanlardır.
Accâc dedi ki:
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
Bunlardan bir tanesi **سرقةٌ**’dır. Dedi: Kelimenin Farsça olduğunu sanıyorum; aslı **سَرَهْ**’dir; o “iyi”dir; Arapçalaştırıldı da **سَرَقٌ** denildi. Nitekim kuzuya **بَرَقٌ** dediler; aslı **بَرَهْ**’dir. Ve **القباءِ** için **يَلْمَقٌ** denildi; aslı **يَلْمَهْ**’dir. Ve **الاسْتَبْرَق**’ın aslı **اسْتَبْرَهْ**’dir; o, dibâcın kalın olanıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّرَق** : ipeğin yarıklarıdır.
Leys dedi: **السَّرَق** hırsızın fiilinin masdarıdır. Dersin: Kölelerin satışında **الإباقِ** ve **السَّرقِ**’den sana beri oldum. **السّرِقَة** isimdir. **الاستراق** gizlice hile yapmadır; tıpkı işitmeyi gizlice çalan kimse gibi. Kâtipler bazı hesaplardan birbirlerinden gizlice alırlar.
Dedi: **الانسراقُ** bir insanın bir topluluktan sıvışıp gitmesidir. Ama A‘şâ’nın bir ceylanı vasfederek söylediği söze gelince:
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
Burada **الانْسراقُ** : gevşeklik ve zayıflıktır.
A‘şâ’nın sözü:
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
Onun **بُغامِ**’ında genizlilik olduğunu kastetti; sanki sesi çalınmış gibidir. **سُرَّقُ** Ahvâz’ın kürelerinden biridir; onlar yedidir.
Ve denir: Bir adamı **سَرَّقْتُ**; yani onu hırsızlığa nisbet ettim. Falan, falancanın bakışını **يُسارِق** eder; yani onu gafil yakalayıp, o kendisinden habersizken ona bakar. **سُراقةُ ابن مالك** Benî Müdlic’ten bir adamın adıdır. Ebu Bekir bana Şemr’den haber verdi: dedi ki: Hâlid b. Cunbe dedi: İpeğin **سَرَق**’ı onun iyisidir; Asmaî’den de rivayet edilmiştir. Ve dedi ki: O ancak Farsça **سَرهْ**’dir. Nadr dedi: **صَرَق** ( **الصاد** ile).

**سقر** : Nahivciler dedi: **سَقَرُ** cehennemin bilinen bir adıdır; **سَقَر**’dan Allah’a sığınırız. Ve böyle okunmuştur: ( **ما سلككم في صقر** ) gayr-i munsarif olarak; çünkü o marifedir. Aynı şekilde **لظى** ve **جهنم** de (böyledir).
Allah Teâlâ dedi: ( **سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى** ) ( Müddessir: 27, 28 ). Ebu’l-Heysem dedi: **السقَّارُ** : kâfirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والقاف وما يثلثهما)
(سقل) السين والقاف واللام ليس بأصل، لأنَّ السين فيه مبدلة عن صاد.
(سقم) السين والقاف والميم أصلٌ واحد، وهو المرض: يقال سُقْمٌ وسَقَمٌ وسَقامٌ، ثلاثُ لغات.
(سقي) السين والقاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ، وهو إشراب الشيء الماء وما أشبَهَه. تقول: سقيته بيدي أَسقيهِ سَقيا، وأَسْقيته، إذا جعلتَ لـه سِقياً. والسُّقْي: المصدر، وكم سِقيُ أرضك، أي حظُّها من الشرب. ويقال: أسقيتُك هذا الجِلدَ، أي وهبتُهُ لك تتّخذه سِقاء. وسَقَيْتُ على فلان، أي قلتَ: سقاه الله. حكاه الأخفش. والسِّقاية: الموضع الذي يُتَّخذ فيه الشراب في الموسم. والسِّقاية: الصُّواع، وفي قوله جلَّ وعزَّ: ﴿جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ﴾  [يوسف 70]، وهو الذي كان يَشرَب فيه الملك. وسَقَى بَطْنُ فلان، وذلك ماء أصفر يَقَع فيه. وسَقَى فلانٌ على فلانٍ بما يكره، إذا كرّره عليه. والسَّقِيُّ: البَرديّ في قول امرئ القيس:
* وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ([1]) *
والسَّقِيّ، على فعيل أيضاً: السَّحابة العظيمة القَطْر. والسِّقاء معروف، ويشتق من هذا أسقيت الرَّجل، إذا اغتبْتَه. قال ابن أحمر:
* ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا([2]) *
(سقب) السين والقاف والباء أصلان: أحدهما القرب، والآخر يدلُّ على شيء مُنْتَصِب. فالأوَّل السَّقَب، وهو القُرْب. ومنه الحديث: "الجار أحقُّ بسَقَبِه". يقال منه سقبتِ الدّارُ وأسْقبت. والساقب: القريب. وقال قوم: السّاقب القريب والبَعيد. فأمّا القريب فمشهور، وأما البعيد فاحتجُّوا فيه بقول القائل:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
وأما الأصل الآخر فالسقْب والصَّقْب، وهو عمود الخِباء، وشُبّه به السقب ولدُ الناقة. ويقال ناقة مِسقاب، إذا كان أكثر وضْعِها الذّكور، وهو قوله:
* غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا([3]) *
هذا فعلٌ لا نعت.
(سقر) السين والقاف والراء أصلٌ يدل على إحراق أو تلويح بنار. يقال سقَرتْه الشَّمسُ، إذا لوّحتْه. ولذلك سمِّيت سَقَر. وسَقَرات الشمس: حَرُورها. وقد يقال بالصَّاد، وقد ذكر في بابه.
(سقط) السين والقاف والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الوقوع، وهو مطّرد. من ذلك سَقط الشيءُ يسقُطُ سقوطاً. والسَّقَط: رديء المتاع. والسِّقاط والسَّقَط: الخطأ من القول والفعل. قال سويد:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])قال بعضهم: السقاط في القول: جمع سَقْطة، يقال سِقاط كما يقال رَملة ورمال. والسّقط: الولد يسقُط قبل تمامه، وهو بالضم والفتح والكسر. وسَِـُـقْط النار: ما يسقط منها من الزَّند. والسَّقَّاط: السيف يسقُط من وراء الضريبة، يقطعها حتى يجوزَ إلى الأرض. والسّاقطة: الرجل اللئيم في حَسبه. والمرأة السَّقِيطة: الدَّنيئة. وحُدِّثنا عن الخليل بالإسناد الذي ذكرناه في أول الكتاب، قال: يقال سقطَ الولدُ من بطن أمه، ولا يقال وقَع. وسُقط الرمل وسِقطه وسَقطه: حيث ينتهي إليه طَرَفه، وهو مُنقَطَعه. وكذلك مَسقِط رأسِه، حيث وُلد. وهذا مَسقط السّوط حيث سقط. وأتانا في مَسقِط النَّجم، حيث سقط. وهذا الفعل مَسقَطة للرّجُل من عيون الناس. وهو أن يأتي ما لا ينبغي. والسِّقاط في الفَرَس: استرخاء العَدْو. ويقال أصبحت الأرض مُبْيضّة من السقيط، وهو الثّلج والجليد. ويقال إن سِقْط السحاب حيث يُرى طرَفُه كأنَّه ساقط على الأرض في ناحيةِ الأفقِ، وكذلك سِقْط الخِباء. وسِقْطا جناحَيِ الظليم: ما يُجَرُّ منهما على الأرض في قوله:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
قال بعض أهل العلم في قول القائل:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])يقال إنَّ نعامة الليل سوادُهُ، وسِقْطاه: أوَّلُهُ وآخره. يعني أنّ الليل ذا السقطينِ مضَى وصَدَقَ الصُّبْحُ.
(سقع) السين والقاف والعين ليس بأصل؛ لأنّ السين فيه مبدلة من صاد. يقال صُقْع وسُقْع. وصَقَعْته وسَقَعته. وما أدري أين سَقَعَ أي ذهب.
(سقف) السين والقاف والفاء أصل يدلُّ على ارتفاعٍ في إطلال وانحناء. من ذلك السقف سقف البيت، لأنه عالٍ مُطلٌّ. والسقيفة: الصُّفّة. والسقيفة: كلُّ لوحٍ عريض في بناء إذا ظهر من حائط. والسَّماء سقفٌ، قال الله تعالى: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [الأنبياء 32]. ومن الباب الأسْقَفُ من الرِّجال، وهو الطويل المنحني؛ يقال أسقَفُ بيِّنُ السقَف. والله أعلم بالصواب.
 --------------ــ
([1]) صدره كما في معلقته:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) صدره كما في اللسان:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *
([3]) البيت لرؤبة في ديوانه 170 واللسان (سقب). يمدح أبوي رجل ممدوح، وقبله: * وكانت العرس التي تنخبا *
([4]) البيت في اللسان (سقط) وهو من قصيدة طويلة له في المفضليات (1: 188 ـ 200).
([5]) البيت لثعلبة بن صعير المازني في المفضليات (1: 127). وصدره:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) البيت للراعي كما في اللسان (9: 192).

ـ

##### Türkçe

(سîn ve **قاف** ve ikisinin üçlülenenleri babı)
(**سقل**) **السين** ve **القاف** ve **اللام** asıl değildir; çünkü **السين** onda **صاد**’dan بدل edilmiştir.
(**سقم**) **السين** ve **القاف** ve **الميم** tek bir asıldır; o da hastalıktır: **سُقْمٌ** ve **سَقَمٌ** ve **سَقامٌ** denir; üç dildir.
(**سقي**) **السين** ve **القاف** ve illetli harf tek bir asıldır; o da bir şeye suyu ve ona benzerini içirmektir. Dersin: Onu elimle suladım, onu **سَقيا** olarak sularım; ve **أَسْقيته** (dersin), ona **سِقياً** kıldığın zaman. Ve **السُّقْي**: mastardır; ve “yerinin **سِقيُ** ne kadardır?”, yani içmeden nasibi. Ve denir: “Sana bu deriyi **أسقيتُك**”, yani onu sana bağışladım; onu bir **سِقاء** edinirsin. Ve “Falanın üzerine **سَقَيْتُ**”, yani “Allah ona su içirsin” dedin. Bunu **الأخفش** hikâye etti. Ve **السِّقاية**: mevsimde içeceğin edinildiği yerdir. Ve **السِّقاية**: **الصُّواع**’dır; ve O’nun (azze ve celle) sözü içinde: ﴿جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ﴾ [Yûsuf 70]; o, kralın içinde içtiği şeydir. Ve “Falanın karnı **سَقَى**”, ve bu, içinde vuku bulan sarı sudur. Ve “Falan, falanın üzerine hoşlanmadığı şeyle **سَقَى**”, ona onu tekrar ettiği zaman. Ve **السَّقِيُّ**: **البَرديّ**’dir, İmru’ul-Kays’ın sözünde:
* وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ([1]) *
Ve **السَّقِيّ**, yine **فعيل** üzere: büyük, damlası olan buluttur. Ve **السِّقاء** bilinir; ve bundan “adamı **أسقيت**” türetilir, onu gıybet ettiğin zaman. İbn Ahmer dedi:
* ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا([2]) *
(**سقب**) **السين** ve **القاف** ve **الباء** iki asıldır: ikisi de yakınlıktır; diğeri dikilmiş bir şeye delâlet eder. Birincisi **السَّقَب**’dır; o yakınlıktır. Ve ondan hadis: “Komşu, **سَقَبِه**’ne daha hak sahibidir.” Ondan “ev **سقبت** ve **أسقبت**” denir. Ve **الساقب**: yakındır. Bir kavim dedi: **السّاقب** yakın ve uzaktır. Yakın olana gelince, meşhurdur; uzak olana gelince, onda şu söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
Diğer asla gelince: **السقْب** ve **الصَّقْب**’dır; o, çadırın direğidir; ve onunla **السقب** (yavru deve) benzetilmiştir. Ve “**مِسقاب** deve” denir; doğurmasının çoğu erkek olduğu zaman; ve o, şu sözdür:
* غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا([3]) *
Bu, sıfat değil fiildir.
(**سقر**) **السين** ve **القاف** ve **الراء** bir asıldır; yakmaya yahut ateşle kavurmaya delâlet eder. “Güneş onu **سقَرتْه**” denir; onu kavurduğu zaman. Bu yüzden **سَقَر** diye adlandırıldı. Ve **سَقَرات** güneş: onun hararetleridir. Ve bazen **صاد** ile denir; babında zikredilmiştir.
(**سقط**) **السين** ve **القاف** ve **الطاء** tek bir asıldır; düşmeye delâlet eder; ve o, muttariddir. Ondan: “Şey düştü; **يسقُطُ**; **سقوطاً**.” Ve **السَّقَط**: eşyanın kötüsüdür. Ve **السِّقاط** ve **السَّقَط**: söz ve fiilden hatadır. Süveyd dedi:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])*
Bazıları dedi: sözde **السقاط**: **سَقْطة**’nın cemidir; **سِقاط** denir, **رَملة** ve **رمال** denildiği gibi. Ve **السّقط**: tamamlanmadan önce düşen çocuktur; ve o, zamme ile ve fetha ile ve kesra iledir. Ve **سَِـُـقْط** ateş: ondan **الزَّند**’den düşen şeydir. Ve **السَّقَّاط**: kılıçtır; darbenin arkasından düşer; onu keser, ta yere geçinceye kadar. Ve **السّاقطة**: soyunda alçak adamdır. Ve kadın **السَّقِيطة**: aşağıdır. Ve bize, kitabın başında zikrettiğimiz isnad ile **الخليل**’den rivayet edildi; dedi: “Çocuk annesinin karnından **سقطَ** denir; **وقَع** denmez.” Ve **سُقط** kum ve **سِقطه** ve **سَقطه**: ucunun vardığı yer; ve o, kesildiği yerdir. Ve aynı şekilde “başının **مَسقِط**’ı”: doğduğu yer. Ve bu, kamçının **مَسقط**’ıdır; düştüğü yer. Ve bize yıldızın **مَسقِط**’ında geldi; düştüğü yerde. Ve bu fiil, insanların gözünden adam için bir **مَسقَطة**’dır; ve o, uygun olmayanı yapmasıdır. Ve atta **السِّقاط**: koşunun gevşemesidir. Ve “Yer, **السقيط**’ten beyazlamış olarak sabahladı” denir; o, kar ve buz’dur. Ve denir ki: bulutun **سِقْط**’ı, ucu ufkun bir yanında yere düşmüş gibi görüldüğü yerdir; ve aynı şekilde çadırın **سِقْط**’ı. Ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطا**’sı: ikisinden yere sürünen şeydir; şu sözde:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
Bazı ilim ehli, söyleyenin sözünde:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])*
denir ki: gecenin devekuşu onun karalığıdır; ve iki **سِقْط**’ı: evveli ve âhiridir. Yani iki **سقط**’lı gece geçti ve sabah doğru çıktı.
(**سقع**) **السين** ve **القاف** ve **العين** asıl değildir; çünkü **السين** onda **صاد**’dan بدل edilmiştir. **صُقْع** ve **سُقْع** denir. Ve “Onu **صَقَعْته** ve **سَقَعته**.” Ve “Bilmiyorum nerede **سَقَعَ**”, yani gitti.
(**سقف**) **السين** ve **القاف** ve **الفاء** bir asla delâlet eder; bir yükselme, bir çıkıntı ve bir eğrilik içindedir. Ondan: **السقف**; evin tavanı; çünkü o, yüksek, çıkıntılıdır. Ve **السقيفة**: **الصُّفّة**’dir. Ve **السقيفة**: bir yapıda, bir duvardan göründüğü zaman her geniş levhadır. Ve gök bir **سقف**’tur; Allah Teâlâ dedi: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [Enbiyâ 32]. Ve babdan: erkeklerden **الأسْقَفُ**; o, uzun, eğik olandır; “**أسقَفُ**; **السقَف**’ı açık olan” denir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ــ
([1]) Sadrı, muallakasında olduğu gibi:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) Sadrı, Lisân’da olduğu gibi:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *
([3]) Beyit, dîvânında 170 ve Lisân (**سقب**)’da Ru’be’nindir. Övülen bir adamın anne-babasını över; ve ondan önce: * وكانت العرس التي تنخبا *
([4]) Beyit, Lisân (**سقط**)’tadır; ve Mufaddaliyât’ta (1: 188 ـ 200) ona ait uzun bir kasidedendir.
([5]) Beyit, Mufaddaliyât’ta (1: 127) Sa’îr el-Mâzinî’nin oğlu Sa’lebe’nindir. Ve sadrı:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) Beyit, Lisân’da (9: 192) olduğu üzere er-Râ’î’nindir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- من سقرته الشمس (انظر: مجمل اللغة 2/466)، وقيل: صقرته، أي: لوحته وأذابته، وجعل سقر اسم علم لجهنم قال تعالى: ﴿ما سلككم في سقر﴾ [المدثر/42]، وقال تعالى: ﴿ذوقوا مس سقر﴾ [القمر/48]، ولما كان السقر يقتضي التلويح في الأصل نبه بقوله: ﴿وما أدراك ما سقر *** لا تبقي ولا تذر *** لواحة للبشر﴾ [المدثر/27 - 29]، أن ذلك مخالف لما نعرفه من أحوال السقر في الشاهد.

##### Türkçe

- Güneşin onu **سقرته**’si (bak: Mecmelü’l-luğa 2/466); ve denildi ki: **صقرته**; yani: onu kavurdu ve eritti; ve **سقر**’ı Cehennem için özel isim kıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿ما سلككم في سقر﴾ [el-Müddessir/42], ve Yüce Allah dedi ki: ﴿ذوقوا مس سقر﴾ [el-Kamer/48]. Ve **السقر** asılda kavurmayı gerektirdiğinden, şu sözüyle dikkat çekti: ﴿وما أدراك ما سقر *** لا تبقي ولا تذر *** لواحة للبشر﴾ [el-Müddessir/27 - 29], bunun, şâhidde **السقر**’ın hâllerinden bildiğimize aykırı olduğuna.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّقْرُ: من جوارح الطير معروف لغة في الصَّقْرِ. والزَّقْرُ: الصَّقْرُ مضارعة، وذلك لأَن كلباً تقلب السين مع القاف خاصة زاياً. ويقولن في مَسّ سَقَر: مس زقر، وشاة زَقْعَاء في سَقْعَاء. والسَّقْرُ: البُعْدُ.
وسَقَرَت الشمسُ تَسْقُرُهُ سَقْراً: لوَّحَتْه وآلمت دماغه بحرّها. وسَقَرَاتُ الشمس: شدّة وَقْعِها. ويوم مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ: شديد الحر. وسَقَرُ: اسم من أَسماء جهنم، مشتق من ذلك، وقيل: هي من البعد، وعامة ذلك مذكور في صَقَر، بالصاد. وفي الحديث في ذكر النار: سماها سَقَرَ؛ هو اسم أَعجمي علم النار الآخرة. قال الليث: سقر اسم معرفة للنار، نعوذ بالله من سقر. وهكذا قرئ: ما سَلَكَكُمْ في سَقَر؛ غير منصرف لأَنه معرفة، وكذلك لَظَى وجهنم. أَبو بكر: في السقر قولان: أَحدهما أَن نار الآخرة سميت سقر لا يعرف له اشتقاق ومنع الإِجراء التعريف والعجمة، وقيل: سميت النار سقر لأَنها تذيب الأَجسام والأَرواح، والاسم عربي من قولهم سقرته الشمس أَي أَذابته. وأَصابه منها ساقُور، والسَّاقور أَيضاً: حديدة تحمى ويكوى بها الحمار، ومن قال سقر اسم عربي قال: منعه الإِجراء لأَنه معرفة مؤنث. قال الله تعالى: لا تبقي ولا تذر. والسَّقَّارُ: اللَّعَّانُ الكافر، بالسين والصاد، وهو مذكور في موضعه. الأَزهري في ترجمة صقر: الصَّقَّارُ النَّمَّامُ. وروى بسنده عن جابر بن عبدالله قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: لا يسكن مكة سَاقُور ولا مَشَّاءٌ بنميم. وروي أَيضاً في السَّقَّار والصَّقَّار: اللَّعَّان، وقيل: اللَّعَّان لمن لا يستحق اللعن، سمي بذلك لأَنه يضرب الناس بلسانه من الصَّقْرِ، وهو ضربك الصخرة بالصَّاقُور، وهو المِعْوَلُ. وجاء ذكر السَّقَّارِينَ في حديث آخر وجاء تفسيره في الحديث أَنهم الكذابون، قيل: سموا به لخبث ما يتكلمون. وروى سهل بن معاذ عن أَبيه: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لا تزال الأُمة على شريعة ما لم يظهر فيهم ثلاث: ما لم يقبض منهم العلم، ويكثر فيهم الخُبْثُ، وتظهر فيهم السَّقَّارَةُ، قالوا: وما السَّقَّارَةُ يا رسول الله؟ قال: بَشَرٌ يكونون في آخر الزمان يكون تَحِيَّتُهم بينهم إِذا تَلاقَوا التَّلاعُنَ، وفي رواية: يظهر فيهم السَّقَّارُونَ.

##### Türkçe

**السَّقْرُ**: kuşların yırtıcılarından, dilde **الصَّقْرِ** hakkında bilinen (bir ad). Ve **الزَّقْرُ**: **الصَّقْرُ**’un (bir) muḍâraʿasıdır; bu da şundandır ki bir kabile, **السين**’i **القاف** ile birlikte özellikle **زاي**’a çevirir. Ve derler ki **مَسّ سَقَر** hakkında: **مس زقر**; ve **شاة زَقْعَاء** (derler) **سَقْعَاء** (yerine). Ve **السَّقْرُ**: uzaklıktır.

Ve güneş onu **سَقَرَت**; **تَسْقُرُهُ** **سَقْراً**: onu kavurdu ve hararetiyle beynini acıttı. Ve **سَقَرَاتُ الشمس**: onun vuruşunun şiddetidir. Ve **يوم مُسْمَقِرٌّ** ve **مُصْمَقِرٌّ**: şiddetli sıcak (olan gün). Ve **سَقَرُ**: cehennemin isimlerinden bir isimdir; bundan türetilmiştir; ve “o, uzaklıktandır” denilmiştir; bunun geneli **صَقَر**’da, **الصاد** ile, zikredilmiştir. Ve ateşin zikrinde hadiste: onu **سَقَرَ** diye adlandırdı; o, âhiret ateşinin özel adı olan yabancı bir isimdir. **الليث** dedi: **سقر** ateş için bir marife isimdir; **سقر**’dan Allah’a sığınırız. Ve böyle okunmuştur: **ما سَلَكَكُمْ في سَقَر**; marife olduğu için munsarif değildir; ve yine **لَظَى** ve **جهنم** (de böyledir). **أَبو بكر**: **السقر** hakkında iki söz vardır: birincisi, âhiret ateşine **سقر** denildi; onun için bir iştikak bilinmez; ve iʿrâbın men‘i, marifelik ve yabancılık sebebiyledir. Ve “ateşe **سقر** denildi; çünkü o, cisimleri ve ruhları eritir” denilmiştir; isim Arapçadır; onların “güneş onu **سقرته**” sözünden, yani “onu eritti” demektir. Ve ondan ona **ساقُور** isabet etti; ve **السَّاقور** da: ısıtılan bir demirdir; onunla eşek dağlanır. Ve **سقر**’un Arapça bir isim olduğunu söyleyen dedi ki: iʿrâbın men‘i, marife müennes olduğu içindir. Allah Teâlâ dedi: **لا تبقي ولا تذر**. Ve **السَّقَّارُ**: lânet eden kâfirdir; **السين** ile ve **الصاد** ile; o, yerinde zikredilmiştir. **الأَزهري** **صقر** maddesinde: **الصَّقَّارُ** koğucudur (**النَّمَّامُ**). Senediyle **جابر بن عبدالله**’dan rivayet etti; dedi ki: Allah’ın Resûlü, صلى الله عليه وسلم, dedi: Mekke’de **سَاقُور** ve koğuculukla yürüyen (**مَشَّاءٌ بنميم**) oturmaz. Ve yine **السَّقَّار** ve **الصَّقَّار** hakkında rivayet edildi: lânet edendir; ve “lâneti hak etmeyen kimseye lânet eden” denildi; ona bu ad verildi; çünkü insanlara diliyle vurur; **الصَّقْرِ**’dendir; o da, kayayı **الصَّاقُور** ile vurmandır; o, **المِعْوَلُ**’dur. Ve başka bir hadiste **السَّقَّارِينَ**’in zikri geldi; ve hadiste onun tefsiri geldi: onların yalancılar oldukları (şeklinde). Denildi ki: konuştuklarının kötülüğü sebebiyle onunla adlandırıldılar. **سهل بن معاذ** babasından rivayet etti: Allah’ın Resûlü, صلى الله عليه وسلم, dedi: Ümmet, kendilerinde üç şey ortaya çıkmadıkça bir şeriat üzere olmaya devam eder: kendilerinden ilim kabzedilmedikçe, kendilerinde **الخُبْثُ** çoğalmadıkça ve kendilerinde **السَّقَّارَةُ** ortaya çıkmadıkça. Dediler ki: Ey Allah’ın Resûlü, **السَّقَّارَةُ** nedir? Dedi: Âhir zamanda olacak bir topluluktur; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir (**التَّلاعُنَ**). Ve bir rivayette: kendilerinde **السَّقَّارُونَ** ortaya çıkar.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ق ر * * سَقَرُ * اسم من أسماء النار

##### Türkçe

* س ق ر * * **سَقَرُ** * ateşin adlarından bir isimdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السقر: من جوارح الطير، معروف، لغة في الصقر، كما سيأتي، والزقر، كما تقدم، وذلك لأن كلبا تقلب السين مع القاف خاصة زايا، ويقولون في  مس سقر  مس زقر، وشاة زقعاء، في سقعاء. السقر: حر الشمس وأذاه، يقال: سقرته الشمس تسقره سقرا: لوحته وآلمت دماغه بحرها. والسقر: القيادة على الحرم، كالسقارة. وقيل السقر: الدبس، ومنه نخلة مسقار، كما سيأتي. وسقر بن عبد الرحيم، عن عمه شعبة. سقر بن عبد الرحمن شيخ لأبي يعلى الموصلي. سقر بن حسين الحذاء عن العقدي. سقر بن عداس، عن سليمان بن حرب.
 وأبو السقر يحيى بن يزداد، عن حسين بن محمد المروذي، وزاد الحافظ بن حجر في التبصير: وسقر ابن حبيب رجلان. روى أحدهما عن عمر بن عبد العزيز، والآخر عن أبي الرجاء العطاردي. وسقر بن عبد الله، عن عروة، يقال في هؤلاء بالصاد: محدثون. والسقار: الكافر اللعان، بالسين والصاد، قيل: هو اللعان لغير المستحقين، والصاد أكثر، سمي بذلك لأنه يضرب الناس بلسانه، من الصقر، وهو ضربك الصخرة بالصاقور، وهو المعول، كما سيأتي.
 والساقور: الحر، قيل: وبه سميت سقر. قيل: الساقور: الحديدة تحمى على النار ويكوى بها الحمار، نقله الصاغاني. وسقر، محركة معرفة: اسم من أسماء جهنم، أعاذنا الله تعالى منها وسائر المسلمين، وهكذا قرىء  ما سلككم في سقر  قاله الليث. وقال أبو بكر: في سقر قولان: أحدهما: أن نار الآخرة سميت سقر، لا يعرف له اشتقاق، ومنع الإجراء التعريف والعجمية. وقيل: سميت النار سقر، لأنها تذيب الأجسام والأرواح، والاسم عربي، من قولهم: سقرته الشمس، أي أذابته وأصابه منها ساقور، ومن قال: إنها اسم عربي، قال منعه الإجراء، لأنه معرفة مؤنث، قال الله تعالى  لاتبقى ولا تذر  قلت وإليه ذهب الليث، وإياه تبع المصنف. سقر جبل بمكة مشرف على موضع قصر بناه المنصور العباسي، هكذا نقله الصاغاني. وسقران، بالفتح: ع. وسقروان: ة، بطوس، نقلهما الصاغاني. العرب قد سمت سقرا، بفتح فسكون، وسقيرا، كزبير. يقال: نخلة مسقار: يسيل سقرها، أي دبسها ، وقد أسقرت هي. وكزبير: أبو السقير النميري، من التابعين، روي عن أنس. وقرأت في تاريخ البخاري ما نصه: سقير النميري، عن ابن عمر روي عنه بكار، هو أنماري هكذا ضبطه سقير، كأمير، كذا وجد بخط أبي ذر في نسخة ابن الجواني.
 وبكار بن سقير: من تابعيهم، روي عن أبيه عن ابن عمر، قلت: وهو الذي ذكره البخاري في التاريخ. وسقير، عن سليمان بن صرد، وعنه أبو إسحاق وسهيل، هكذا في النسخ، ووقع في نسخة التبصير للحافظ بخط سبطه يوسف بن شاهين الإمام المحدث الضابط: سهل بن سقير عن إبراهيم بن سعد.
 ويوسف بن عمر بن سقير، حدث عن تجني الوهبانية. محدثون. وفي تاريخ البخاري: سقير الضبي البصري، سمع عنه عمر قوله في الصوم، روي عنه عمرو بن عبد الرحمن. وزاد الحافظ في التبصير: مسلم بن سقير، عن أبي بكر بن حزم، وعنه أبو قدامة الحارث بن عبيد. وسقير:أبو معاذ، روى عنه ابنه معاذ، وعن معاذ عفان. وسقير غلام ابن المبارك. وأبو السقير: يحيى بن محمد: شيخ لابن أبي حاتم. ومنصور بن سقير، عن حماد ابن سلمة.

  والسقنقور، أفرده الصاغاني في ترجمة مستقلة، وقال: أهمله الجوهري، وهو دابة على هيئة الوزغ أصفر تنشأ بشاطئ بحير النيل وهو الأجود، ويقال: إنه من نسل التمساح إذا وضعه خارج الماء فنشأ خارجا، كما نقله الصاغاني، ومنها نوع ببحيرة طبرية ساحل الشام، وهو في القوة دون الأول، لحمها باهي، يزيد في قوة الباه وحيا عن تجربة، وهذا أشهر الخواص وقد استطردها الأطباء في كتبهم.
 ومما يستدرك عليه: سقرته الشمس: غيرت لونه وجلده، وآلمته بحرها. والسقر: البعد، قيل: وبه سميت جهنم. وسقرات الشمس: شدة وقعها. ويوم مسمقر، ومصمقر: شديد الحر، وسيأتي للمصنف، وهنا محل ذكره.
 وفي الحديث عن جابر مرفوعا:  لا يسكن مكة ساقور ولا مشاء بنميم: قيل: هو الكذاب، وجاء ذكر السقارين في الحديث أيضا، وجاء تفسيره فيه أنهم الكذابون، قيل: سموا به لخبث ما يتكلمون. وروى سهل بن معاذ عن أبيه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:  لا تزال الأمة على شريعة ما لم يظهر فيهم ثلاث: مالم يقبض منهم العلم، ويكثر فيهم الخبث، وتظهر فيهم السقارة، قالوا: وما السقارة يا رسول الله? قال: بشر يكونون في آخر الزمان، تكون تحيتهم بينهم إذا تلاقوا التلاعن  .
 وسلمة بن سقار، ككتان: من المحدثين. وسقرا، بالكسر وسكون القاف والإمالة: جبل عند حرة بني سليم. وسقارة بالفتح والتشديد: موضع بجيزة مصر، وقد رأيته. وتاج الدين أبو المكارم محمد بن عبد المنعم بن نصر الله بن أحمد ابن حواري بن سقير، كزبير، التنوخي المعري الدمشقي الحنفي، سمع منه الدمياطي.

##### Türkçe

**السقر**: yırtıcı kuşların avcılarından; bilinen (bir kuş); **الصقر** hakkında bir lugattır, geleceği üzere; ve **الزقر** (da), daha önce geçtiği üzere; bu, çünkü Kelb kabilesi özellikle **السين**’i **القاف** ile birlikte **الزاي**’e çevirir; ve **مس سقر** hakkında **مس زقر** derler; ve **شاة زقعاء** (derler), **سقعاء** hakkında. **السقر**: güneşin harareti ve eziyeti; denir: **سقرته الشمس تسقره سقرا**: onu kavurdu ve hararetiyle beynini acıttı. Ve **السقر**: harem üzerine sevk ve idare; **السقارة** gibi. Ve denildi: **السقر**: pekmez; ondan **نخلة مسقار** (vardır), geleceği üzere. Ve **سقر بن عبد الرحيم**; amcası **شعبة**’den. **سقر بن عبد الرحمن**: **أبي يعلى الموصلي**’ye şeyhtir. **سقر بن حسين الحذاء**: **العقدي**’den. **سقر بن عداس**: **سليمان بن حرب**’dan.
Ve **أبو السقر يحيى بن يزداد**: **حسين بن محمد المروذي**’den; ve hâfız **بن حجر** **التبصير**’de artırdı: ve **سقر ابن حبيب** iki adamdır. İkisinden biri **عمر بن عبد العزيز**’den rivayet etti; diğeri **أبي الرجاء العطاردي**’den. Ve **سقر بن عبد الله**: **عروة**’den; bunlar hakkında **بالصاد** ile söylenir: muhaddislerdir. Ve **السقار**: kâfir, lânetçi; **بالسين والصاد** ile; denildi: o, hak etmeyenler hakkında lânet edendir; ve **الصاد** daha çoktur; bununla adlandırıldı, çünkü insanlara diliyle vurur; **الصقر**’dan (gelir); o da, **الصاقور** ile kayaya vurmandır; ve o, kazmadır; geleceği üzere.
Ve **الساقور**: hararet; denildi: ve onunla **سقر** adlandırıldı. Denildi: **الساقور**: ateş üzerinde kızdırılan demir; onunla eşek dağlanır; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **سقر**; harekeli, marife: cehennemin isimlerinden bir isimdir; Allah Teâlâ bizi ondan ve diğer Müslümanlardan esirgesin; ve böyle okunmuştur: **ما سلككم في سقر**; onu **الليث** söyledi. Ve **أبو بكر** dedi: **سقر** hakkında iki söz vardır: birincisi: âhiret ateşine **سقر** adının verildiği; onun için bir iştikak bilinmez; ve i‘râbdan men‘, marifelik ve acemlik (sebebiyle)dir. Ve denildi: ateş **سقر** diye adlandırıldı; çünkü cisimleri ve ruhları eritir; ve isim Arapçadır; onların sözü olan: **سقرته الشمس**’tan; yani onu eritti ve ondan bir **ساقور** ona isabet etti. Ve onun Arapça bir isim olduğunu söyleyen, i‘râbdan men‘ini söyledi; çünkü o, marife müennestir. Allah Teâlâ dedi: **لاتبقى ولا تذر**. Dedim: ve **الليث** buna gitti; ve musannif ona tâbi oldu. **سقر**: Mekke’de bir dağdır; Abbâsî **المنصور**’un bina ettiği bir kasrın yerine nazır; **الصاغاني** onu böyle nakletti. Ve **سقران**; fetih ile: ع. Ve **سقروان**: ة; Tûs’ta; ikisini de **الصاغاني** nakletti. Araplar **سقرا** (adını) fetih ile sonra sükûn ile; ve **سقيرا** (adını), **زبير** gibi, isimlendirmiştir. Denir: **نخلة مسقار**: onun **سقر**’ı akar; yani pekmezi; ve o (hurma) **أسقرت** olmuştur. Ve **زبير** gibi: **أبو السقير النميري**; tâbiîndendir; **أنس**’ten rivayet edildi. Ve **البخاري**’nin tarih’inde onun nassını okudum: **سقير النميري**; **ابن عمر**’dan; ondan **بكار** rivayet etti; o **أنماري**’dir; onu **سقير** diye ضبط etti; **أمير** gibi; böylece **أبي ذر**’ün hattıyla **ابن الجواني** nüshasında bulundu.
Ve **بكار بن سقير**: onların tâbiîlerindendir; babasından, **ابن عمر**’dan rivayet edildi. Dedim: ve o, **البخاري**’nin tarih’te zikrettiği kimsedir. Ve **سقير**: **سليمان بن صرد**’dan; ve ondan **أبو إسحاق** ve **سهيل**; nüshalarda böyle. Ve hâfızın **التبصير** nüshasında, torunu **يوسف بن شاهين**’in hattıyla, imam, muhaddis, ضبط sahibi: **سهل بن سقير عن إبراهيم بن سعد** (şeklinde) vâki oldu.
Ve **يوسف بن عمر بن سقير**: **تجني الوهبانية**’den hadis etti. Muhaddislerdir. Ve **البخاري**’nin tarih’inde: **سقير الضبي البصري**; ondan **عمر** oruç hakkındaki sözünü işitti; ondan **عمرو بن عبد الرحمن** rivayet etti. Ve hâfız **التبصير**’de artırdı: **مسلم بن سقير**; **أبي بكر بن حزم**’dan; ve ondan **أبو قدامة الحارث بن عبيد**. Ve **سقير**: **أبو معاذ**; ondan oğlu **معاذ** rivayet etti; ve **معاذ**’dan **عفان**. Ve **سقير**: **ابن المبارك**’ın gulâmı. Ve **أبو السقير**: **يحيى بن محمد**: **ابن أبي حاتم**’e şeyhtir. Ve **منصور بن سقير**: **حماد ابن سلمة**’den.

Ve **السقنقور**: **الصاغاني** onu müstakil bir tercemede tek başına verdi ve dedi: **الجوهري** onu ihmal etti; ve o, sarı, keler suretinde bir dabbedir; Nil gölünün kıyısında meydana gelir; ve o, en iyisidir. Ve denilir: o, timsahın neslindendir; onu suyun dışına koyduğu zaman, dışarıda meydana gelir; **الصاغاني**’nin naklettiği üzere. Ve ondan bir tür, Şam sahilindeki Taberiye gölündedir; ve o, kuvvette birinciden aşağıdır. Eti bâhîdir; tecrübe ile bâhın kuvvetini ve hayatı artırır; ve bu, en meşhur hâssalardandır; ve tabipler onu kitaplarında istitrad etmişlerdir.
Ve ondan istidrâk olunan: **سقرته الشمس**: onun rengini ve derisini değiştirdi; ve hararetiyle onu acıttı. Ve **السقر**: uzaklık; denildi: ve onunla cehennem adlandırıldı. Ve **سقرات الشمس**: onun vuruşunun şiddeti. Ve **يوم مسمقر** ve **مصمقر**: şiddetli sıcak; musannife gelecektir; ve burası onun zikrinin yeridir.
Ve hadiste, **جابر**’den merfû olarak: **لا يسكن مكة ساقور ولا مشاء بنميم**: denildi: o, yalancıdır. Ve hadiste **السقارين**’in zikri de geldi; ve onda tefsiri geldi ki onlar yalancılardır. Denildi: konuştuklarının pisliği sebebiyle onunla adlandırıldılar. Ve **سهل بن معاذ** babasından rivayet etti ki Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: **لا تزال الأمة على شريعة ما لم يظهر فيهم ثلاث: مالم يقبض منهم العلم، ويكثر فيهم الخبث، وتظهر فيهم السقارة، قالوا: وما السقارة يا رسول الله? قال: بشر يكونون في آخر الزمان، تكون تحيتهم بينهم إذا تلاقوا التلاعن**.
Ve **سلمة بن سقار**; **كتان** gibi: muhaddislerdendir. Ve **سقرا**; kesre ile, **القاف**’ın sükûnu ve imâle ile: Benî Süleym harresinin yanında bir dağdır. Ve **سقارة** fetih ile ve teşdîd ile: Mısır Cîze’sinde bir yerdir; onu gördüm. Ve **تاج الدين أبو المكارم محمد بن عبد المنعم بن نصر الله بن أحمد ابن حواري بن سقير**; **زبير** gibi; **التنوخي المعري الدمشقي الحنفي**; **الدمياطي** ondan semâ etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَقَرَ الضْلَرَّمْسُ
1 سَقَرَ الضْلَرَّمْسُ ذ , (S,) aor. سَقُرَ , inf. n. سَقْرٌ, (TA,) The sun scorched, or burned, him, altering the colour of his complexion and shin, (S, * TA,) and pained him, or pained his brain by its heat: (TA:) melted and heated him, or it. (TA.) And سَقَرَتْهُ النَّارُ The fire altered the colour of his skin; or scorched his skin, and altered its colour; as also صَقَرَتْهُ. (Bd in liv. 48.)

سَقْرٌ
سَقْرٌ ذ The heat, and hurtful action, of the sun. (K.)

سَقَرُ
سَقَرُ ذ Hell: (S, K:) one of the [proper] names thereof: (S:) Aboo-Bekr says, There are two opinions respecting this word: some say, that the fire of the world to come is thus called, and that the derivation of the word is unknown, and that it is imperfectly decl. because it is determinate and a foreign word: others say that it is from سَقَرَتْهُ الضْلَرَّمْسُ, because it melts the bodies and souls, and that it is an Arabic word; and he who holds it to be such says that it is imperfectly decl. because it is determinate and of the fem. gender. (TA.)

سَقَرَاتٌ
سَقَرَاتٌ ذ The vehemence of the stroke of the sun. (S.)

مُسْمَقِرُّ
مُسْمَقِرُّ ذ A day vehemently hot. (S in this art., and K in art. سمقر.) This is its proper place. (TA.)

##### Türkçe

سَقَرَ الضْلَرَّمْسُ
1 **سَقَرَ الضْلَرَّمْسُ** ذ , (S,) muzâri‘ı **سَقُرَ** , mastar ismi **سَقْرٌ**, (TA,) Güneş onu kavurdu yahut yaktı; teninin ve derisinin rengini değiştirerek, (S, * TA,) ve ona acı verdi; yahut hararetiyle beynine acı verdi: (TA:) onu, yahut onu, eritti ve ısıttı. (TA.) Ve **سَقَرَتْهُ النَّارُ** Ateş onun derisinin rengini değiştirdi; yahut derisini kavurdu ve onun rengini değiştirdi; **صَقَرَتْهُ** da böyledir. (Bd in liv. 48.)

سَقْرٌ
**سَقْرٌ** ذ Güneşin harareti ve zarar verici etkisi. (K.)

سَقَرُ
**سَقَرُ** ذ Cehennem: (S, K:) onun [özel] adlarından biri: (S:) Ebû Bekr der ki, bu kelime hakkında iki görüş vardır: bazıları der ki, âhiret ateşi böyle adlandırılmıştır ve kelimenin türetimi bilinmez, ve belirli ve yabancı bir kelime olduğu için gayr-i munsariftir: diğerleri der ki, **سَقَرَتْهُ الضْلَرَّمْسُ**’dendir; çünkü o, bedenleri ve ruhları eritir; ve o Arapça bir kelimedir; ve onu böyle sayan kimse der ki, belirli ve müennes cinsiyetli olduğu için gayr-i munsariftir. (TA.)

سَقَرَاتٌ
**سَقَرَاتٌ** ذ Güneşin vuruşunun şiddeti. (S.)

مُسْمَقِرُّ
**مُسْمَقِرُّ** ذ Şiddetle sıcak bir gün. (S in this art., and K in art. سمقر.) Bu, onun asıl yeridir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَقَرَ
سَقَرَ U ( n. ac. سَقْر 1 ),
a.  Scorched, hurt ( sun ).

أَسْقَرَ
أَسْقَرَ IV ,
a.  Produced sweet dates ( palm-tree ).

سَقْر
سَقْر 1 ,
a.  Falcon.

b.  Juice of dates.

سَقْرَة
سَقْرَة 1t ,
a.  Burning heat of the sun.

سَقَر
سَقَر 4 ,
a.  Hell fire.

سَاْقُوْر
سَاْقُوْر 40 ,
a.  see 1t .

سَقَرْقَع
سَقَرْقَع
a.  Ethiopian wine made from millet.

##### Türkçe

سَقَرَ
**سَقَرَ** U (mastar: **سَقْر** 1),
a. Güneşin (yakmasıyla) kavurdu, incitti.

أَسْقَرَ
**أَسْقَرَ** IV,
a. (Hurma) tatlı hurma üretti (hurma ağacı).

سَقْر
**سَقْر** 1,
a. Doğan.

b. Hurmanın suyu.

سَقْرَة
**سَقْرَة** 1t,
a. Güneşin yakıcı harareti.

سَقَر
**سَقَر** 4,
a. Cehennem ateşi.

سَاْقُوْر
**سَاْقُوْر** 40,
a. 1t’ye bak.

سَقَرْقَع
**سَقَرْقَع**
a. Darıdan yapılmış Habeş şarabı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سقر
سَقَرَ - يَسْقُرُ - سَقَر
سَقَرَ - يَسْقُرُ + كائن + شيئاً أو كائناً: يصيبه بحر شديد يلوحه أو يذيبه أويحرقه
سَقَر: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل مبالغة من  " سَقَرَ - يَسْقُرُ ": اسم آلة: الآلة التي تولد حراً شديداً يذيب أو يلوح أو يحرق: وهي اصطلاحاً: اسم نوع وشكل من أشكال النار وخاصة في جهنم، ويبدو أنها النار الشديدة الحر والحرق فلا تبقي ولا تذر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأثر السطحي للنار على كائن بدرجاته المختلفة"، وهي:
كَوى - يَكْوِيْ، لَفَحَ - يَلْفَحُ، سَقَرَ - يَسْقُرُ، ضَبَحَ - يَضْبَحُ، سَبَأَ - يَسْبَأُ، أجَّ - يَؤُجُّ (المتعدي)
سقر
 	﴿يوم يسحبون في النار على وجوههم ذوقوا مس سقر(48)﴾ القمر ﴿سأصليه سقر (26)﴾ المدثر ﴿وما أدراك ما سقر(27)لا تبقي ولا تذر(28)لواحة للبشر (29) عليها تسعة عشر (30)﴾ المدثر ﴿ما سلككم في سقر(42)﴾ المدثر
مختار الصحاح
● [سقر] س ق ر: سَقَرُ اسم من أسماء النار
الراغب
سقر
- من سقرته الشمس (انظر: مجمل اللغة 2/466)، وقيل: صقرته، أي: لوحته وأذابته، وجعل سقر اسم علم لجهنم قال تعالى: }ما سلككم في سقر﴿[المدثر/42]، وقال تعالى:﴾ذوقوا مس سقر﴿[القمر/48]، ولما كان السقر يقتضي التلويح في الأصل نبه بقوله:﴾وما أدراك ما سقر *** لا تبقي ولا تذر *** لواحة للبشر{ [المدثر/27 - 29]، أن ذلك مخالف لما نعرفه من أحوال السقر في الشاهد.
ملخص اللسان
1.    السَّقْرُ: من جوارح الطير معروف لغة في الصَّقْرِ. والزَّقْرُ:  الصَّقْرُ مضارعة
2.     والسَّقْرُ:  البُعْدُ.
3.     وسَقَرَت الشمسُ تَسْقُرُهُ سَقْراً: لوَّحَتْه وآلمت دماغه بحرّها.
4.     وسَقَرَاتُ الشمس: شدّة وَقْعِها.
5.     ويوم مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ: شديد  الحر.
6.     وسَقَرُ: اسم من أَسماء جهنم، مشتق من ذلك،
7.     سقرته الشمس  أَي أَذابته. وأَصابه منها ساقُور،
8.    والسَّاقور أَيضاً: حديدة تحمى ويكوى  بها الحمار،
لسان العرب
● - سقر: السَّقْرُ: من جوارح الطير معروف لغة في الصَّقْرِ. والزَّقْرُ:  الصَّقْرُ مضارعة، وذلك لأَن كلباً تقلب السين مع القاف خاصة زاياً. ويقولن  في مَسّ سَقَر: مس زقر، وشاة زَقْعَاء في سَقْعَاء. والسَّقْرُ:  البُعْدُ.  وسَقَرَت الشمسُ تَسْقُرُهُ سَقْراً: لوَّحَتْه وآلمت دماغه بحرّها.  وسَقَرَاتُ الشمس: شدّة وَقْعِها. ويوم مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ: شديد  الحر. وسَقَرُ: اسم من أَسماء جهنم، مشتق من ذلك، وقيل: هي من البعد، وعامة  ذلك مذكور في صَقَر، بالصاد. وفي الحديث في ذكر النار: سماها سَقَرَ؛ هو  اسم أَعجمي علم النار الآخرة. قال الليث: سقر اسم معرفة للنار، نعوذ بالله  من سقر. وهكذا قرئ: ما سَلَكَكُمْ في سَقَر؛ غير منصرف لأَنه معرفة،  وكذلك لَظَى وجهنم. أَبو بكر: في السقر قولان: أَحدهما أَن نار الآخرة سميت  سقر لا يعرف له اشتقاق ومنع الإِجراء التعريف والعجمة، وقيل: سميت النار  سقر لأَنها تذيب الأَجسام والأَرواح، والاسم عربي من قولهم سقرته الشمس  أَي أَذابته. وأَصابه منها ساقُور، والسَّاقور أَيضاً: حديدة تحمى ويكوى  بها الحمار، ومن قال سقر اسم عربي قال: منعه الإِجراء لأَنه معرفة مؤنث.  قال الله تعالى: لا تبقي ولا تذر. والسَّقَّارُ: اللَّعَّانُ الكافر،  بالسين والصاد، وهو مذكور في موضعه. الأَزهري في ترجمة صقر: الصَّقَّارُ  النَّمَّامُ. وروى بسنده عن جابر بن عبدالله قال: قال رسول الله، صلى الله  عليه وسلم: لا يسكن مكة سَاقُور ولا مَشَّاءٌ بنميم. وروي أَيضاً في  السَّقَّار والصَّقَّار: اللَّعَّان، وقيل: اللَّعَّان لمن لا يستحق اللعن،  سمي بذلك لأَنه يضرب الناس بلسانه من الصَّقْرِ، وهو ضربك الصخرة  بالصَّاقُور، وهو المِعْوَلُ. وجاء ذكر السَّقَّارِينَ في حديث آخر وجاء تفسيره في  الحديث أَنهم الكذابون، قيل: سموا به لخبث ما يتكلمون. وروى سهل بن معاذ  عن أَبيه: أَن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، قال: لا تزال الأُمة على  شريعة ما لم يظهر فيهم ثلاث: ما لم يقبض منهم العلم، ويكثر فيهم  الخُبْثُ، وتظهر فيهم السَّقَّارَةُ، قالوا: وما السَّقَّارَةُ يا رسول الله؟  قال: بَشَرٌ يكونون في آخر الزمان يكون تَحِيَّتُهم بينهم إِذا تَلاقَوا  التَّلاعُنَ، وفي رواية: يظهر فيهم السَّقَّارُونَ.
مقاييس اللغة:
(سقر) السين والقاف والراء أصلٌ يدل على إحراق أو تلويح بنار. يقال سقَرتْه الشَّمسُ، إذا لوّحتْه. ولذلك سمِّيت سَقَر. وسَقَرات الشمس: حَرُورها. وقد يقال بالصَّاد، وقد ذكر في بابه.
القاموس المحيط:
السَّقْرُ الصَّقْرُ، وحَرُّ الشمسِ وأذاهُ، والقِيادَةُ على الحُرَمِ، والدِّبْسُ. وسَقْرُ بنُ عبدِ الرَّحيمِ، وابنُ عبدِ الرحمنِ، وابنُ حُسَيْنٍ، وابنُ عَدَّاسٍ، وأبو السَّقْرِ يَحْيَى بنُ يَزْدادَ مُحَدِّثُونَ.والسَّقَّارُ الكافِرُ، واللعَّانُ لِغَيْرِ المُسْتَحِقِّيْنَ.والسَّاقُورُ الحَرُّ، والحَديدَةُ تُحْمَى ويُكْوَى بها الحِمارُ.وسَقَرُ، محركةً مَعْرِفَةً جَهنَّمُ، أعاذنا اللّهُ تعالى منها، وجَبَلٌ بمكةَ مشرفٌ على مَوْضِعِ قَصْرِ المَنْصُورِ.
وسَقْرانُ: ع. وسَقْروَانُ: ة بِطُوسَ. وسَمَّتْ سَقْراً وسُقَيْراً.ونَخْلَةٌ مِسْقارٌ: يَسِيلُ سَقْرُها، وقد أسْقَرَتْ. وكزُبَيْرٍ: أبو السُّقَيْرِ النُّمَيْرِيُّ: من التابعينَ. وبَكَّارُ بنُ سُقَيْرٍ: من تابِعيهم. وسُقَيْرٌ، وسُهَيْلُ بنُ سُقَيرٍ، ويوسُفُ بنُ عُمَرَ بنِ سُقَيْرٍ: محدِّثونَ.والسَّقَنْقُورُ: دابَّةٌ تَنْشَأ بِشاطِىءِ بحرِ النيلِ، لَحْمُها باهِيٌّ.
تاج العروس:
سقر
السّقْرُ : من جوارِحِ الطَّيرِ معروف لُغةٌ في الصَّقْرِ كما سيأتي والزَّقْر كما تقدم وذلك لأنَّ كلباً تَقلِبُ السينَ مع القافِ خاصةً زاياً ويقولون في " مسَّ سَقر " مسَّ زَقَرَ وشَاةٌ زَقْعَاءُ في سَقْعَاءَ . السَّقْرُ : حَرُّ الشَّمْس وأذَاهُ يقال : سَقَرَتْه الشمْسُ تَسْقُرهُ سَقْراً : لوَّحَتْه وآلمَتْ دِمَاغَه بِحَرَّها . والسَّقْرُ : القِيَادَةُ على الحُرَمِ كالسِّقَارة . وقيل السَّقْرُ : الدِّبْسُ ومنه نَخَلة مِسْقَارٌ كما سيأتي . وسَقْرُ بنُ عبْدِ الرَّحِيمِ عن عَمّه شُعْبَة . سَقْرُ بنُ عبدِ الرَّحْمنِ شيخٌ لأَبِي يَعْلَى المَوْصِلِي . سَقْرُ بنُ حُسَيْنٍ الحَذاءُ عن العَقَدِي . سَقْرُ بنُ عَداسٍ عن سُلَيْمَانَ بنِ حَرْب
وأبْو السَّقرِ يَحْيَى بنُ يَزْدَادَ عن حُسَيْنِ بنِ مُحَمد المَرُّوذِي وزاد الحاِفظُ بنُ حَجَر في التبصير : وسقْر ابنُ حَبِيب رَجُلانِ . رَوَى أَحدُهما عن عُمَرَ بنِ عبْدِ العزيز والآخر عن أبِي الرجاءِ العُطَارِدِي . وسَقْرُ بنُ عبدِ اللهِ عن عُرْوَةَ يقال في هؤلاءِ بالصاد : مُحَدِّثُونَ . والسَّقَّارُ : الكافِرُ اللَّعّانُ بالسين والصاد قيل : هو اللَّعانُ لَغْيرِ المُسْتَحِقِّينَ والصاد أكثر سُمِّي بذلك لأَنه يَضْرِبُ الناسَ بِلِسانه من الصَّقْرِ وهو ضَرْبُك الصَّخْرةَ بالصاقُورِ وهو المِعْولُ كما سيأتي
والسّاقُورُ : الحَرُّ قيل : وبه سُمِّيَتْ سَقرَ . قيل : السَّاقُورُ : الحَدِيدةُ تُحْمَى على النارِ ويُكْوَى بها الحِمَارُ نقله الصاغانيّ . وسَقَرُ مُحَرِّكةً معرفةً : اسمٌ من أسماءِ جَهَنَّم أعاذَنَا الله تَعالَى مِنْها وسائرَ المُسلمينَ وهكذا قُرىءَ " ما سَلَكَكُمْ في سَقرَ " قاله الليَّث . وقال أَبْو بَكْر : في سَقَرَ قَولان : أحدهما : أن نارَ الآِخَرةِ سُمِّيَتْ سَقَرَ لا يُعرَفُ له اشتقاقٌ ومَنَع الإِجْراءَ التعريفُ والعُجْمَيةُ . وقيل : سُمِّيت النارُ سَقرَ لأنها تُذِيبُ الأَجْسامَ والأرواحَ والاسمُ عَرَبِي من قولِهِمْ : سَقَرتَه الشمسُ أي أَذابَته وأصابهُ منها ساقُورٌ ومن قال : إنها اسمٌ عربيُّ قال مَنْعُه الإِجراءَ لأنه معرِفَةٌ مؤنَّثٌ قال الله تعالى " لاتُبْقِى ولا تَذَرُ " قلتُ وإليه ذَهَبَ اللّيثُ وإياهُ تبع المصنِّف . سَقَرُ جبَلٌ بمَكَّة مُشْرِفٌ على مَوْضِعِ قَصْر بناه المَنْصُور العباسي هكذا نقله الصاغاني . وسَقْرَانُ بالفتح : ع . وسَقْرَوَانُ : ة بِطُوسَ نقلهما الصاغاني . العَرَبُ قد سَمَّت سَقْراً بفتح فسكون وسُقَيْراً كزُبَيْرٍ . يقالُ : نَخْلةٌ مِسْقَارٌ : يَسِيلٌ سَقْرُها أي دِبْسُها وقد أسْقَرَتْ هي . وكزُبَيْرٍ : أبو السُّقَيْر النُّمَيْرِي من التابعين روي عن أنس . وقرأْت في تاريخ البخاريّ ما نصّه : سقير النُّميريّ عن ابن عمر روي عنه بكار هو أنماريّ هكذا ضبطه سَقِير كأمِيرٍ كذا وجدَ بخطّ أبي ذَرٍّ في نُسْخةِ ابن الجَوّاِني
وبكَّارُ بن سُقيْر : من تابِعِيهم روي عن أبِيه عن ابنِ عُمَرَ قلت : وهو الذي ذكره البُخَاري في التاريخ . وسُقيرٌ عن سُلَيْمانَ بنِ صُرَدَ وعنه أبو إسحاق وسُهَيْل هكذا في النسخ ووقع في نُسخة التَّبْصيرِ للحافظِ بخطّ سِبْطِه يُوسفَ بن شاهِين الإِمام المُحدّث الضابط : سهْلُ بنُ سُقيْرٍ عن إبراهِيم بن سَعْد
ويُوسفُ بنُ عُمرَ بنِ سُقيْر حدَّث عن تُجْني الوهْبانِّية . مُحَدِّثون . وفي تاريخ البخاريّ : سُقَيْر الضَّبيّ البَصَريّ سمع عنه عُمَرُ قوله في الصَّوْمِ رَوَي عنه عَمْرُو بنُ عبدِ الرحمن . وزاد الحافظ في التَّبْصِيرِ : مُسْلمُ بنُ سُقَيْر عن أبي بَكْرِ بنِ حَزْمٍ وعنه أبو قُدَامَةَ الحارِثُ بنُ عُبَيْد . وسُقَيْرٌ : أبو مُعاذ روَى عنه ابنُه مُعاذٌ وعن مُعاذٍ عَفّانُ . وسُقيْرٌ غلامُ ابن المُباركِ . وأبو السُّقيرِ : يحْيى بنُ محمَّد : شيخٌ لابنِ أبي حاتمٍ . ومنْصُورُ بنُ سُقَيْرٍ عن حمّادِ ابنِ سَلَمَةَ
والسَّقنْقُورُ أفرده الصاغانيّ في ترجمة مُسْتقلَّة وقال : أهمله الجوْهريُّ وهو دَابةٌ على هَيْئَة الوزَغ أصْفَر تنْشَأُ بشاطئ بحْيرِ النِّيلِ وهو الأجْوَدُ ويقال : إنه من نَسْلِ التِّمْسَاحِ إذا وَضَعهُ خارِجَ الماءَ فنَشَأ خارِجاً كما نقله الصّاغاني ومنها نَوْعٌ ببُحَيْرِة طَبَريَّة ساحل الشامِ وهو في القُوَّةِ دونَ الأول لَحْمُها باهِيٌّ يَزِيدُ في قُوَّةِ الباهِ وحِياًّ عن تَجْرِبَةٍ وهذا أشهرُ الخواصِّ وقد استطْرَدَها الأطّباءُ في كُتُبهم
ومما يستدرك عليه : سَقَرته الشمسُ : غيَّرَت لَونَه وجِلْدَه وآلمَتْه بحَرِّها . والسَّقْرُ : البُعْدُ قيل : وبه سُمِّيَت جَهَّنم . وسَقَرَاتُ الشَّمسِ : شِدةُ وقْعِها . ويَوْمٌ مُسْمقِرُّ ومُصْمقرٌّ : شديدُ الحَرّ وسيأْتِي للمصَنّف وهنا محلُّ ذكْرِه
وفي الحديث عن جابِرٍ مَرْفُوعاً : " لا يَسْكُنُ مكَّةَ ساقُورٌ ولا مَشَّاءُ بِنَمِيم : قيل : هو الكَذَّاب وجاءَ ذِكْرُ السَّقّارينَ في الحديثِ أيضاً وجاءَ تفسيرُه فيه أنّهُم الكَذّابون قيل : سُمُّوا به لخُبْثِ ما يتكلّمُون . وروى سهْلُ بن مُعاذٍ عن أبيه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : " لا تَزالُ الأُمة على شَريعَة ما لم يَظْهَرْ فيهم ثَلاثٌ : مالم يُقْبَضْ منهم العِلْمُ ويَكْثُر فيهم الخُبْثُ وتَظْهَر فيهم السَّقّارةُ قالوا : وما السَّقّارةُ يا رَسول الله ؟ قال : بشرُ يكونونَ في آخرِ الزَّمان تكُونُ تحيتُهُم بيْنهُم إذا تلاقوا التلاعُنَ "
وسلَمَةُ بنُ سَقَّارٍ ككَتّان : من المُحَدّثين . وسِقْرا بالكسر وسكون القافِ والإمالة : جبلٌ عند حرَّةِ بني سُليم . وسَقَّارَةُ بالفتْح والتَّشديدِ : موضِع بجيزةِ مصْر وقد رأيْتهُ . وتاجُ الدّين أبو المَكارِمِ مُحَمَّدُ بنُ عبدِ المُنْعِمِ بن نَصْرِ الله بن أحْمد ابن حواري بن سُقَيْرٍ كزُبيْرٍ التنُوخِيّ المَعَرِّي الدَّمشْقيّ الحَنَفيّ سمع منه الدّمياطيّ

##### Türkçe

سقر
**سَقَرَ** - **يَسْقُرُ** - **سَقَر**
**سَقَرَ** - **يَسْقُرُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir varlığı: ona şiddetli bir sıcaklık isabet eder; onu kavurur yahut eritir yahut yakar.
**سَقَر**: “**فـَعـَل**” vezninde: **سَقَرَ - يَسْقُرُ**’dan mübalağa fiil ismi; âlet ismi: eriten veya kavuran veya yakan şiddetli bir sıcaklık doğuran âlet: ve ıstılahta: ateşin bir türünün ve şekillerinden bir şeklin adı, özellikle cehennemde; ve görünüşe göre o, şiddetli sıcaklık ve yakma ateşidir; ne bırakır ne de terk eder.
Ve lafız, “bir varlık üzerinde ateşin yüzeysel etkisi (çeşitli dereceleriyle)” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**كَوى - يَكْوِيْ**، **لَفَحَ - يَلْفَحُ**، **سَقَرَ - يَسْقُرُ**، **ضَبَحَ - يَضْبَحُ**، **سَبَأَ - يَسْبَأُ**، **أجَّ - يَؤُجُّ** (müteaddî)

سقر
﴿“O gün yüzleri üzerine ateşte sürüklenecekler: **سَقَر**’ın dokunuşunu tadın (48)”﴾ el-Kamer
﴿“Onu **سَقَر**’a sokacağım (26)”﴾ el-Müddessir
﴿“Ve sana **سَقَر**’ın ne olduğunu ne bildirdi? (27) Ne bırakır ne de terk eder (28) İnsanlar için kavurucudur (29) Üzerinde on dokuz vardır (30)”﴾ el-Müddessir
﴿“Sizi **سَقَر**’a sokan nedir? (42)”﴾ el-Müddessir

مختار الصحاح
● [**سقر**] س ق ر: **سَقَرُ** ateşin isimlerinden bir isimdir.

الراغب
سقر
- “Güneş onu **سقرته** etti”dendir (bak: مجمل اللغة 2/466); ve “**صقرته**” denildi: yani onu kavurdu ve eritti; ve **سقر**’ı cehennemin özel adı yaptı. Yüce Allah dedi ki: ﴿“Sizi **سقر**’a sokan nedir?”﴾ [el-Müddessir/42]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿“**سقر**’ın dokunuşunu tadın”﴾ [el-Kamer/48]. Ve **السقر** aslında kavurmayı gerektirdiğinden, şu sözüyle dikkat çekti: ﴿“Ve sana **سقر**’ın ne olduğunu ne bildirdi *** Ne bırakır ne de terk eder *** İnsanlar için kavurucudur”﴾ [el-Müddessir/27-29]; bunun, şâhitte **السقر** hallerinden bildiğimize aykırı olduğuna.

ملخص اللسان
1. **السَّقْرُ**: kuşların yırtıcılarından; **الصَّقْرِ** hakkında bilinen bir lugattır. Ve **الزَّقْرُ**: **الصَّقْرُ**; bir benzeştirmedir.
2. Ve **السَّقْرُ**: uzaklık.
3. Güneş **سَقَرَت** onu **تَسْقُرُهُ** **سَقْراً**: onu kavurdu ve sıcaklığıyla beynini acıttı.
4. **وسَقَرَاتُ** güneş: vuruşunun şiddeti.
5. **ويوم مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ**: şiddetli sıcak.
6. Ve **سَقَرُ**: cehennemin isimlerinden bir isimdir; bundan türemiştir.
7. Güneş onu **سقرته**: yani onu eritti. Ve ondan ona **ساقُور** isabet etti.
8. Ve **السَّاقور** da: ateşte kızdırılan ve onunla eşeğin dağlandığı bir demir parçasıdır.

لسان العرب
● - **سقر**: **السَّقْرُ**: kuşların yırtıcılarından; **الصَّقْرِ** hakkında bilinen bir lugattır. Ve **الزَّقْرُ**: **الصَّقْرُ**; bir benzeştirmedir; bu, Kelb’in özellikle **السين**’i **القاف** ile birlikte **الزاي**’a çevirmesindendir. Ve “**مَسّ سَقَر**”da: “**مس زقر**” derler; ve **سَقْعَاء**’da **زَقْعَاء** koyun. Ve **السَّقْرُ**: uzaklık. Ve güneş onu **سَقَرَت** **تَسْقُرُهُ** **سَقْراً**: onu kavurdu ve sıcaklığıyla beynini acıttı. Ve **سَقَرَاتُ** güneş: vuruşunun şiddeti. Ve **يوم مُسْمَقِرٌّ ومُصْمَقِرٌّ**: şiddetli sıcak. Ve **سَقَرُ**: cehennemin isimlerinden bir isimdir; bundan türemiştir; ve “uzaklıktandır” denildi; bunun geneli **صَقَر**’da, **الصاد** ile zikredilmiştir. Ve ateşin zikrinde hadiste: onu **سَقَرَ** diye adlandırdı; o, âhiret ateşinin özel adı olan acemî bir isimdir. Leys dedi ki: **سقر** ateş için bir marife isimdir; **سقر**’dan Allah’a sığınırız. Ve böyle okunmuştur: “**ما سَلَكَكُمْ في سَقَر**”; gayr-i munsariftir; çünkü marifedir; aynı şekilde **لَظَى** ve **جهنم**. Ebû Bekir: **السقر** hakkında iki söz vardır: birincisi, âhiret ateşinin **سقر** diye adlandırıldığıdır; onun için bir اشتقاق bilinmez; ve i‘râbın men‘i, marifelik ve acemîlik sebebiyledir. Ve “ateş **سقر** diye adlandırıldı; çünkü bedenleri ve ruhları eritir” denildi; ve isim Arapçadır; “güneş onu **سقرته** etti” sözündendir; yani onu eritti. Ve ondan ona **ساقُور** isabet etti. Ve **السَّاقور** da: ateşte kızdırılan ve onunla eşeğin dağlandığı bir demir parçasıdır. Ve **سقر**’ın Arapça bir isim olduğunu söyleyen, i‘râbın men‘ini, onun marife müennes olması sebebiyle söyledi. Yüce Allah dedi ki: “Ne bırakır ne de terk eder.” Ve **السَّقَّارُ**: kâfir lânet edici; **السين** ve **الصاد** ile; o, yerinde zikredilmiştir. Ezherî, **صقر** maddesinde: **الصَّقَّارُ** gammazdır. Senediyle Câbir b. Abdullah’tan rivayet etti: dedi ki: Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Mekke’de **سَاقُور** ve **مَشَّاءٌ** (nemîme ile yürüyen) oturmaz.” Ve **السَّقَّار** ve **الصَّقَّار** hakkında da rivayet edildi: “lânet edici”; ve “lâneti hak etmeyene lânet eden için lânet edici” denildi; ona bu ad verildi; çünkü insanlara diliyle vurur; **الصَّقْرِ**dendir; o da, kayayı **الصَّاقُور** ile vurmandır; o da **المِعْوَلُ**dür. Ve başka bir hadiste **السَّقَّارِينَ** zikri geldi; ve hadiste onun tefsiri geldi: onların yalancılar oldukları; “konuştuklarının pisliği sebebiyle bu ad verildi” denildi. Sehl b. Muâz, babasından rivayet etti: Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “Ümmet, üç şey onlarda ortaya çıkmadıkça şeriat üzere olmaya devam eder: onlardan ilim kabzedilmedikçe, onlarda pislik çoğalmadıkça ve onlarda **السَّقَّارَةُ** ortaya çıkmadıkça.” Dediler: “**السَّقَّارَةُ** nedir ey Allah’ın Resûlü?” Dedi: “Âhir zamanda olacak bir topluluk; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir.” Ve bir rivayette: “onlarda **السَّقَّارُونَ** ortaya çıkar.”

مقاييس اللغة:
(**سقر**) **السين** ve **القاف** ve **الراء**, ateşle yakma veya kavurma üzerine delâlet eden bir asıldır. “Güneş onu **سقَرتْه**” denir; onu kavurduğu zaman. Bundan dolayı **سَقَر** diye adlandırıldı. Ve **سَقَرات** güneş: onun harareti. Ve bazen **الصاد** ile de söylenir; ve onun bâbında zikredilmiştir.

القاموس المحيط:
**السَّقْرُ**: **الصَّقْرُ**; ve güneşin sıcağı ve eziyeti; ve hürmetler üzerine kılavuzluk; ve pekmez. Ve **سَقْرُ بنُ عبدِ الرَّحيمِ** ve **ابنُ عبدِ الرحمنِ** ve **ابنُ حُسَيْنٍ** ve **ابنُ عَدَّاسٍ** ve **أبو السَّقْرِ يَحْيَى بنُ يَزْدادَ**: muhaddislerdir. Ve **السَّقَّارُ**: kâfir; ve hak etmeyenlere lânet edici. Ve **السَّاقُورُ**: sıcak; ve ateşte kızdırılan ve onunla eşeğin dağlandığı demir parçası. Ve **سَقَرُ** (harekeli), marife olarak: cehennemdir; Yüce Allah bizi ondan korusun; ve Mekke’de, Mansûr’un kasrının yerinin üzerinde yükselen bir dağdır.
Ve **سَقْرانُ**: ع. Ve **سَقْروَانُ**: ة بِطُوسَ. Ve **سَقْراً** ve **سُقَيْراً** diye adlandırdı. Ve **نَخْلَةٌ مِسْقارٌ**: onun **سَقْرُ**u akar; ve o **أسْقَرَتْ**. Ve **أبو السُّقَيْرِ النُّمَيْرِيُّ** (Zübeyr gibi): tâbiîndendir. Ve **بَكَّارُ بنُ سُقَيْرٍ**: onların tâbiîlerindendir. Ve **سُقَيْرٌ** ve **سُهَيْلُ بنُ سُقَيرٍ** ve **يُوسُفُ بنُ عُمَرَ بنِ سُقَيْرٍ**: muhaddislerdir. Ve **السَّقَنْقُورُ**: Nil denizinin kıyısında yetişen bir hayvandır; eti bahîdir.

تاج العروس:
سقر
**السّقْرُ**: kuşların yırtıcılarından; **الصَّقْرِ** hakkında bilinen bir lugattır; ileride geleceği üzere. Ve **الزَّقْر** da, daha önce geçtiği üzere; bu, Kelb’in özellikle **السين**’i **القاف** ile birlikte **الزاي**’a çevirmesi sebebiyledir; ve “**مسَّ سَقر**”da “**مسَّ زَقَرَ**” derler; ve **سَقْعَاءَ**’da **زَقْعَاءُ** koyun. **السَّقْرُ**: güneşin sıcağı ve eziyeti; “güneş onu **سَقَرَتْه** **تَسْقُرهُ** **سَقْراً**” denir: onu kavurdu ve sıcaklığıyla beynini acıttı. Ve **السَّقْرُ**: hürmetler üzerine kılavuzluk; **السِّقَارة** gibi. Ve “**السَّقْرُ**: pekmezdir” denildi; ondan “**نَخَلة مِسْقَارٌ**”dır; ileride geleceği üzere. Ve **سَقْرُ بنُ عبْدِ الرَّحِيمِ** amcası Şu‘be’den. **سَقْرُ بنُ عبدِ الرَّحْمنِ**: Ebû Ya‘lâ el-Mevsılî’nin şeyhidir. **سَقْرُ بنُ حُسَيْنٍ الحَذاءُ**: el-‘Aḳadî’den. **سَقْرُ بنُ عَداسٍ**: Süleyman b. Harb’den.
Ve **أبْو السَّقرِ يَحْيَى بنُ يَزْدَادَ**: Hüseyin b. Muhammed el-Merûzî’den; ve Hâfız İbn Hacer et-Tebsîr’de artırdı: ve **وسقْر ابنُ حَبِيب**: iki adamdır; birisi Ömer b. Abdülazîz’den, diğeri Ebû’r-Recâ el-‘Uṭâridî’den rivayet etti. Ve **سَقْرُ بنُ عبدِ اللهِ**: Urve’den; bunlarda **الصاد** ile söylenir: muhaddislerdir. Ve **السَّقَّارُ**: kâfir, lânet edici; **السين** ve **الصاد** ile; “hak etmeyenlere lânet edici” denildi; **الصاد** daha çoktur; ona bu ad verildi; çünkü insanlara diliyle vurur; **الصَّقْرِ**dendir; o da kayayı **الصاقُور** ile vurmandır; o da **المِعْولُ**dür; ileride geleceği üzere.
Ve **السّاقُورُ**: sıcak; “onunla **سَقرَ** adlandırıldı” denildi. “**السَّاقُورُ**: ateşte kızdırılan ve onunla eşeğin dağlandığı demir parçasıdır” denildi; Sâğânî nakletti. Ve **سَقَرُ** (harekeli), marife olarak: cehennemin isimlerinden bir isimdir; Yüce Allah bizi ve diğer Müslümanları ondan korusun. Ve böyle okunmuştur: “**ما سَلَكَكُمْ في سَقرَ**”; Leys söyledi. Ebû Bekir dedi ki: **سَقَرَ** hakkında iki söz vardır: birincisi, âhiret ateşinin **سَقَرَ** diye adlandırıldığıdır; onun için bir اشتقاق bilinmez; ve i‘râbın men‘i, marifelik ve acemîlik sebebiyledir. Ve “ateş **سَقرَ** diye adlandırıldı; çünkü bedenleri ve ruhları eritir; ve isim Arapçadır; ‘güneş onu **سَقَرتَه**’ sözündendir; yani onu eritti; ve ondan ona **ساقُورٌ** isabet etti” denildi. Ve “onun Arapça bir isim olduğunu söyleyen, i‘râbın men‘ini, onun marife müennes olması sebebiyle söyledi.” Yüce Allah dedi ki: “**لاتُبْقِى ولا تَذَرُ**.” Dedim ki: Leys buna gitti; musannif de ona tâbi oldu. **سَقَرُ**: Mekke’de, Abbâsî Mansûr’un bina ettiği bir kasrın yerinin üzerinde yükselen bir dağdır; Sâğânî böyle nakletti. Ve **سَقْرَانُ** (fetih ile): ع. Ve **سَقْرَوَانُ**: ة بِطُوسَ; ikisini de Sâğânî nakletti. Araplar, fetha sonra sükûn ile **سَقْراً** ve **سُقَيْراً** (Zübeyr gibi) diye adlandırmıştır. “**نَخْلةٌ مِسْقَارٌ**” denir: onun **سَقْرُ**u, yani pekmezi akar; ve o, kendisi **أسْقَرَتْ**. Ve **أبو السُّقَيْر النُّمَيْرِي** (Zübeyr gibi): tâbiîndendir; Enes’ten rivayet etti. Ve Buhârî’nin Târîh’inde metniyle okudum: “**سقير النُّميريّ**: İbn Ömer’den; ondan Bekkar rivayet etti; o, Enmârî’dir”; böyle ضبط edildi: **سَقِير** (Emîr gibi); Ebû Zerr’in hattıyla, İbn el-Cevvânî nüshasında böyle bulundu.
Ve **بكَّارُ بن سُقيْر**: onların tâbiîlerindendir; babasından, İbn Ömer’den rivayet etti. Dedim ki: Buhârî’nin Târîh’te zikrettiği odur. Ve **سُقيرٌ**: Süleyman b. Ṣurad’dan; ondan Ebû İshak. Ve **سُهَيْل**: nüshalarda böyledir; ve Hâfızın et-Tebsîr nüshasında, torunu Yusuf b. Şâhîn’in hattıyla, imam muhaddis zabıt: **سهْلُ بنُ سُقيْرٍ**: İbrahim b. Sa‘d’dan.
Ve **يُوسفُ بنُ عُمرَ بنِ سُقيْر**: Tücnî el-Vehbâniyye’den hadis rivayet etti; muhaddislerdir. Ve Buhârî’nin Târîh’inde: **سُقَيْر الضَّبيّ البَصَريّ**: Ömer ondan işitti; onun sözü hakkında, oruçta; ondan Amr b. Abdirrahman rivayet etti. Ve Hâfız et-Tebsîr’de artırdı: **مُسْلمُ بنُ سُقَيْر**: Ebû Bekir b. Hazm’dan; ondan Ebû Kudâme el-Hâris b. Ubeyd. Ve **سُقَيْرٌ**: Ebû Muâz; ondan oğlu Muâz rivayet etti; ve Muâz’dan Affân. Ve **سُقيْرٌ**: İbn el-Mübârek’in gulâmı. Ve **أبو السُّقيرِ**: Yahyâ b. Muhammed; İbn Ebî Hâtim’in şeyhidir. Ve **منْصُورُ بنُ سُقَيْرٍ**: Hammâd b. Seleme’den.
Ve **السَّقنْقُورُ**: Sâğânî onu müstakil bir tercemede tek başına verdi ve dedi ki: Cevherî onu ihmal etti; o, sarı, keler şeklinde bir hayvandır; Nil gölünün kıyısında yetişir; o en iyisidir; ve “timsahın neslindendir; onu su dışında bıraktığında, dışarıda yetişir” denilir; Sâğânî naklettiği üzere. Ve ondan bir tür de Taberiyye gölünde, Şam sahilindedir; kuvvette birinciden aşağıdır; eti bahîdir; bah gücünü artırır; tecrübe ile canlıdır; ve bu, en meşhur özelliklerdendir; tabipler onu kitaplarında istitrad etmişlerdir.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: “Güneş onu **سَقَرته**”: rengini ve derisini değiştirdi ve sıcaklığıyla onu acıttı. Ve **السَّقْرُ**: uzaklık; “cehennem onunla adlandırıldı” denildi. Ve **سَقَرَاتُ** güneş: vuruşunun şiddeti. Ve **يَوْمٌ مُسْمقِرُّ ومُصْمقرٌّ**: şiddetli sıcak; musannif için ileride gelecek; ve burası onun zikrinin yeridir.
Ve Câbir’den merfû olarak hadiste: “Mekke’de **ساقُورٌ** ve **مَشَّاءٌ بِنَمِيم** oturmaz.” Denildi ki: o, yalancıdır. Ve hadiste **السَّقّارينَ** zikri de geldi; ve onda tefsiri geldi: onların yalancılar oldukları; “konuştuklarının pisliği sebebiyle bu ad verildi” denildi. Ve Sehl b. Muâz, babasından rivayet etti: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: “Ümmet, üç şey onlarda ortaya çıkmadıkça şeriat üzere olmaya devam eder: onlardan ilim kabzedilmedikçe, onlarda pislik çoğalmadıkça ve onlarda **السَّقّارةُ** ortaya çıkmadıkça.” Dediler: “**السَّقّارةُ** nedir ey Allah’ın Resûlü?” Dedi: “Âhir zamanda olacak bir topluluk; karşılaştıklarında aralarındaki selâmlaşmaları lânetleşmedir.”
Ve **وسلَمَةُ بنُ سَقَّارٍ** (Kettân gibi): muhaddislerdendir. Ve **سِقْرا** (kesre ile, **القاف**’ın sükûnu ve imâle ile): Benî Süleym’in harresinin yanında bir dağdır. Ve **سَقَّارَةُ** (fetih ve teşdîd ile): Mısır’ın Cîze’sinde bir yerdir; onu gördüm. Ve Tâcüddîn Ebû’l-Mekârim **مُحَمَّدُ بنُ عبدِ المُنْعِمِ بن نَصْرِ الله بن أحْمد ابن حواري بن سُقَيْرٍ** (Zübeyr gibi) et-Tenûhî el-Ma‘arrî ed-Dımaşkî el-Hanefî: ed-Dimyâtî ondan semâ etti.
