# سقط (س-ق-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir

- Harfler: س - ق - ط
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَسْقُطُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%82%D9%8F%D8%B7%D9%8F.md) | تَفْعُلُ | Düşer | 1 | 1 | [6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/6:59.md) |
| [تُسَاقِطْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%92.md) | تُفَاعِلْ | Dökülür | 1 | 1 | [19:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/19:25.md) |
| [تُسْقِطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B3%D9%92%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%8E.md) | تُفْعِلَ | Düşürürsün | 1 | 1 | [17:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/17:92.md) |
| [سَاقِطًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Düşen | 1 | 1 | [52:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/52:44.md) |
| [سَقَطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Düştüler | 1 | 1 | [9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/9:49.md) |
| [سُقِطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%8E.md) | فُعِلَ | Düşürüldü | 1 | 1 | [7:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/7:149.md) |
| [فَأَسْقِطْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%92.md) | فَأَفْعِلْ | Öyleyse düşür | 1 | 1 | [26:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/26:187.md) |
| [نُسْقِطْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%92%D9%82%D9%90%D8%B7%D9%92.md) | نُفْعِلْ | Düşürürüz | 1 | 1 | [34:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/34:9.md) |

## Mücavir kökler — 46 mücavir (66 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 51 · “Kisfe” pamuk veya yün yığınına denir
2. [رطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 27 · Olgunlaşmış yaş hurma demektir
3. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
4. [جني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Cena toplanmış meyve demektir
5. [جذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cezea kütük demektir
6. [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Rükbe” diz demektir
7. [ورق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yaprak
8. [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kurular
9. [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kımıldadı
10. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
11. [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hesf : Derin sulu çukurdur
12. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · El ve kol demektir
13. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fışkıran sudur
14. [زعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
15. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
16. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hurma ağacıdır
17. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
18. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Berr kara, burr buğday demektir
19. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Feth, kapının açılması demektir
20. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahr deniz demektir
21. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
22. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
23. [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir
24. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
25. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
26. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
27. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
28. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
29. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Half : Ense demektir
30. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
31. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
32. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
33. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
34. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
35. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
36. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
37. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
38. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
39. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
40. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
41. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Şey
42. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
43. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
44. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
45. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
46. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سقط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md), [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md), [هوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin tutunduğu üst konumdan veya dengeden koparak aşağıya inmesi, dökülmesi veya devrilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kontrol dışı hiçbir düşüşün olmaması; inkârcıların gökten azap parçası düşürme talepleri ve pişmanlıkla çaresiz kalış hali |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel konum kaybının değer ve itibar kaybına dönüşmesi; iradi dengeyi yitiren failin felakete veya derin pişmanlığa sürüklenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir yerçekimi düşüşü sanılması; Kur'an'daki ontolojik kontrol, ahlaki değersizleşme ve psikolojik çaresizlik (pişmanlık) katmanlarının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سق | Sıvı veya nesneleri üstten alta akıtma, dökme, sevk etme ve aşağı yönlü kuşatma hareketi; [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) (su içirme, akıtma), [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) (üstten örten tavan), [سقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1.md) (şiddetle yakıp içine çeken çukur) ve [سقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%85.md) (bedene üstten çöken hastalık) köklerinde bu yönelim belirgindir | ط | Çekirdeğin dökülme ve sevk hareketine sert bir sonlanma, çarpma ve zemine yapışma vasfı katarak nesnenin tutunduğu yerden tamamen kopup aşağıya serilmesini veya değersizleşerek düşmesini ifade eder |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Nesnenin bir dalda, zeminde veya dengede tutunmasını sağlayan dayanağı temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, sınır döngüsü | Belirli bir yükseklik seviyesini, haddi ve hareketin gerçekleştiği dikey ekseni gösterir |
| ط | Sepet, kuşatma, vurma | Hareketin aşağıda son bulmasını, zemine temas edip yayılmasını veya düşüşün sınırını ifade eder |
| سقط | Tutunulan desteğin kopmasıyla sınır hattından aşağıya serilme | Desteğini (س) ve dengeli konumunu (ق) yitiren bir varlığın dikey eksende aşağı inerek zemine çarpması veya serilmesi (ط) hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir meyvenin, yaprağın veya çakıl taşının tutunduğu yerden kopup yere düşmesi; devenin veya atın sendelemesi; kadının cenini vaktinden önce düşürmesi; çakmak taşından ateş kıvılcımının sıçrayıp yere düşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî yaşlılık ve saç dökülmesini anlatırken kökü zihinsel veya ahlaki tökezleme manasında kullanır: كيف يرجون سقاطي بعدما / جلل الرأس مشيب وصلع |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in devesini çölde kaybedip sonra aniden bulan kişinin sevincini anlatırken kullandığı hadiste yer alır: لَلّهُ عزّ وجلّ أَفْرَحُ بتَوْبةِ عَبْدِه من أَحدكم يَسْقُط على بَعِيره وقد أَضلَّه |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سقط kökü, merkezi Sami dillerinde dikey hareket, düşme, sarkma veya dökülme anlamı taşıyan fonetik matrislerle örtüşür. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice kollarında doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir morfolojik karşılığı bulunmamakla birlikte, kök içi akrabalık ve semantik geçişler dikkat çeker. İbranicede düşme ve dökülme için daha çok *nāfal* kökü kullanılırken, سقط kökünün fonetik olarak yakın varyantları güney Sami dillerinde ve Arapçada "düşmek, değersizleşmek, erken doğmak, fire vermek" anlamlarını korumuştur. Arapça bu kökü hem fiziksel yerçekimi hareketi hem de değersiz bir malın veya kusurlu bir sözün atılması anlamında geliştirerek özelleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Düşme, dökülme, düşüğün atılması | Bir bütünün parçası olan veya bir yerde asılı duran nesnenin bağından kopup aşağıya inmesi; değersizleşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde düşme ve dökülme kökleriyle semantik paralellik | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı iz bırakmış, Arapçada geniş türev alanı bularak dikey eksenli kopuşun ana terimlerinden biri olmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda düzenli bir eşdeğerlik tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سقط | Anlamlı | Düşmek, dökülmek | Tutunduğu yerden ayrılıp aşağıya inmek, değersizleşmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Paylaştırmak, adalet veya sapma | Hakça bölüştürmek veya haktan saparak zulmetmek | Kök Kur'an'da geçer; payın düşürülmesi veya ayrılmasıyla dolaylı zıt/paralel ilişki |
| [قطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [طسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82.md) | Anlamlı | Ölçü kabı, vergi | Belli bir sıvı veya tahıl hacmini ölçmeye yarayan kap | Klasik sözlüklerde müsta'mel; Kur'an'da geçmez |
| [طقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%82%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça asıllı kök sisteminde mühmeldir; sonradan Yunancadan girmiştir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سقط | Merkez | Düşme ve dökülme | Bir dayanak veya bağdan koparak yerçekimiyle aşağı inme; değersizleşme veya ansızın karşılaşma | Nesnenin kendi ağırlığıyla veya sarsıntıyla dikey inişini anlatır |
| [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) | Komşu | İniş ve vuku bulma | Bir hedefe isabet ederek veya kaçınılmaz bir hüküm olarak inme | [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) kökünde hedefe ulaşma, sabitlenme ve gerçekleşme vurgusu öndedir |
| [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Yıkılma ve yere kapanma | Ses çıkararak veya iradi bir teslimiyetle boylu boyunca yere serilme | [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) secdeye kapanma veya dağın un ufak olup çökmesinde olduğu gibi sesli ve teslimiyetçi çöküştür |
| [هوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Boşluğa yuvarlanma | Yüksek bir tepeden veya uçurumdan derin bir boşluğa doğru hızla süzülme | [هوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) inişin derinliğini ve boşluk hissini öne çıkarır |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Zıt | Yükseltme | Bir nesneyi aşağıdan alıp yukarıya çıkarma, payesini artırma | سقط kökünün dikey iniş ve irtifa kaybının tam zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سقط | Düşmek, dökülmek | Nesnenin tutunduğu yerden aşağıya inmesi, ahlaken veya bedenen çöküş | Kesin |
| Latince | cadere, decidere | Düşmek, inmek, son bulmak | Fiziksel düşüşü ve talihin dönmesini karşılar; değersizleşme nüansını kısmen içerir | Güçlü |
| İngilizce | to fall, to drop, to collapse | Düşmek, dökülmek, çökmek | Fiziksel düşüş ve psikolojik çöküşü karşılar; cenin düşürme veya değersiz mal nüansını ancak ek bağlamla verir | Güçlü |
| Almanca | fallen, herabfallen, verfallen | Düşmek, aşağı dökülmek, çökmek | Dikey hareket ve değer kaybını iyi karşılar; ani pişmanlık bağlamı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | tomber, choir, déchoir | Düşmek, irtifa kaybetmek | Konum kaybı ve düşüşü ifade eder; ahlaki veya ontolojik derinliği tam kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَسْقُطُ | Doğal ve fiziksel dökülme | Tabiat hadiselerinin ilahi ilimle kuşatılması bağlamında yaprağın düşmesi; En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md) |
| تُسَاقِطْ | İkram ve rızık dökülmesi | Zahmet çekmeden taze hurmaların kucağa dökülmesi mucizesi bağlamında; Meryem [19:25](https://lisan.digital/tr/ayet/19:25.md) |
| سَاقِطًا / فَأَسْقِطْ / نُسْقِطْ | Gökten azap parçası indirilmesi | İnkârcıların meydan okuması ve ilahi kudretin gökten parça düşürme tehdidi; Tûr [52:44](https://lisan.digital/tr/ayet/52:44.md), Şuarâ [26:187](https://lisan.digital/tr/ayet/26:187.md), Sebe' [34:9](https://lisan.digital/tr/ayet/34:9.md), İsrâ [17:92](https://lisan.digital/tr/ayet/17:92.md) |
| سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ | Derin pişmanlık ve çaresizlik | İnkârcıların veya buzağıya tapanların yaptıklarının vebalini anlayıp elleri böğründe kalması; A'râf [7:149](https://lisan.digital/tr/ayet/7:149.md) |
| سَقَطُوا | Fitneye ve helake sürüklenme | Savaştan kaçan münafıkların fitneden sakınma bahanesiyle bizzat fitnenin içine batmaları; Tevbe [9:49](https://lisan.digital/tr/ayet/9:49.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilmin ve kudretin kuşatıcılığı | Bir yaprağın bile Allah'ın ilmi ve iradesi dışında düşmeyeceği ilkesiyle determinizm ve inayet tartışmaları | İlim ve iradenin en küçük ve önemsiz görünen hareketi dahi kapsaması |
| Fıkıh | Cenin düşürme ve hakkın düşmesi | Ceninin düşürülmesi (ıskat-ı cenin) durumunda diyet/gurre ve borcun/hakkın sakıt olması hükümleri | Bir varlığın veya hukuki yükümlülüğün mevcudiyetini yitirip hükümsüz kalması |
| Tefsir | Pişmanlık mecazı | Arap dilindeki سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ deyiminin tefsiri; çaresizlikten ellerin dizlere vurulması veya yere serilme | İnsanın kendi fiilinin ağırlığı altında ezilip hareket edemez hale gelmesi |
| Hadis | Aniden bulma ve ahlaki hata | Hz. Peygamber'in "bütün söz ve davranışlarında düşüşten (hatadan)" sakınması veya kaybolan bineğe rastlama | Beklenmedik bir şekilde bir şeyin üzerine denk gelme veya ahlaki tökezleme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık nizamı ve kader | İlahî ilmin kapsayıcılığı | Mutlak gözetim | Ağaçtan düşen tek bir yaprağın dahi ilahi bilgi ve kayıt altında olması, kainatta başıboşluğun bulunmadığını temin eder | Kesin |
| İlmi | Fizik ve tabiat kanunları | Yerçekimi ve entropi | Yönlü hareket | Denge veya tutunma noktasını kaybeden her nesnenin potansiyel enerjisini yitirerek alt seviyeye inmesi kanunu | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet kaybı | İktidardan ve fitneden düşüş | Tasfiye | Savaştan ve sorumluluktan kaçan unsurların korunduklarını sanırken fitnenin tam merkezine yuvarlanmaları | Güçlü |
| İktisadi | Ticari mal ve fire | Değersizleşen emtia | Hurda ve fire ayrımı | Değeri düşen, kusurlu veya döküntü malların (es-sekat) ana sermayeden ayrılarak tasfiye edilmesi süreci | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yerçekimsel potansiyel enerji boşalımı ve serbest düşme | Yüksek potansiyel seviyesindeki bir parçacığın dengesini kaybetmesiyle minimum enerji düzeyine doğru yönlü hareketi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal statü kaybı ve anomi | Bireyin veya topluluğun ahlaki veya kurumsal zeminini yitirerek toplum nezdinde itibar ve işlevini kaybetmesi, çaresizliğe gömülmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca mekanik ve sıradan bir "aşağı yuvarlanma" veya "yerçekimi düşüşü" olarak algılanıp zihinsel, ahlaki ve ontolojik ağırlığının göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; tabiatta yaprağın düşmesinden göğün parçalanmasına, insanın fitneye batışından vicdani çaresizlik sonucu ellerin felç olmasına kadar uzanan geniş bir intizam, uyarı ve pişmanlık skalasını kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Deyimsel ve mecazi kullanımların (örneğin A'râf [7:149](https://lisan.digital/tr/ayet/7:149.md)) lafzi bir düşme sanılarak ayetin psiko-semantik derinliğinin kaybolması; inkârcıların gök azabı taleplerindeki cüretin ve acziyetin anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da kâinatın en mikro hadisesinden (bir yaprağın düşüşü) en makro kozmolojik tehdidine (göğün parçalarının düşmesi) kadar hiçbir hareketin tesadüfi olmadığını gösterir; ayrıca insanın ahlaki çöküşünü ve derin vicdan azabını en çarpıcı fiziksel benzetmelerle sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahî ilmin ihatasını bildiren ayetlerde (En'âm [6:59](https://lisan.digital/tr/ayet/6:59.md)), inkârcıların mucize olarak felaket talep ettiği meydan okuma sahnelerinde (Tûr [52:44](https://lisan.digital/tr/ayet/52:44.md), Şuarâ [26:187](https://lisan.digital/tr/ayet/26:187.md), İsrâ [17:92](https://lisan.digital/tr/ayet/17:92.md)) ve Samirî hadisesi sonrası pişmanlık psikolojisinin aktarıldığı ayette (A'râf [7:149](https://lisan.digital/tr/ayet/7:149.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlık alemindeki dökülme ve çözülmelerin başıboş olduğu zannını yıkar; fitneden kaçınma iddiasının bizzat fitnenin içine düşmekle sonuçlanacağını göstererek pasif kurnazlığı geçersiz kılar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin dayanağından koparak kendi ağırlığıyla dikey eksende aşağıya inmesi, dökülmesi veya zemine serilmesidir.
- Soyut anlam: Bir varlığın itibar, denge, irade veya meşruiyet kaybı yaşayarak değersizleşmesi, fitneye yuvarlanması veya derin bir pişmanlık içinde çaresiz kalmasıdır.
- Sistematik karşılık: Üst seviyedeki potansiyel veya ahlaki konumun yitirilmesiyle sistemin minimum enerjiye veya dengesizliğe doğru kaçınılmaz kayışını ifade eder.
- LaTeX modeli: $$S = \nabla V \cdot \left(1 - \delta_0\right)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ düşüş ve dökülme durumunu (سقط), $\nabla V$ yüksek potansiyel veya irtifa seviyesinden aşağıya doğru olan gradyan akışını, $\delta_0$ ise sistemin dayanak veya tutunma katsayısını temsil eder; dayanağın kalkmasıyla ($1 - \delta_0 \to 1$) düşüş hareketi zorunlu olarak tetiklenir.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/6:59.md) — تَسْقُطُ

وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Gaybın anahtarları O’nun katındadır. O’ndan başka kimse bilmez. Karada ve denizde olanı da O bilir. Bir yaprak düşmez ki; onu bilmesin. Yerin karanlıkları içindeki tek bir tane, yaş ve kuru müstesna olmamak üzere her şey apaçık bir kitabtadır.

### [Araf 7:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/7:149.md) — سُقِطَ

وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Elleri böğründe, çaresiz kalıp kendilerinin de sapıtmış olduklarını görünce; dediler ki: Rabbımız bize merhamet etmezse ve bizi bağışlamazsa muhakkak ki hüsrana uğrayanlardan olacağız.

### [Tevbe 9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/9:49.md) — سَقَطُوا

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlardan kimi de: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, der. İyi bilin ki; onlar fitne içine düşmüşlerdir. Ve muhakkak ki cehennem, kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [İsra 17:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/17:92.md) — تُسْقِطَ

أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا

Meal (IK): Yahut iddia ettiğin gibi göğü üzerimize parça parça düşüresin veya Allah ı ve melekleri karşımıza getiresin.

### [Meryem 19:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/19:25.md) — تُسَاقِطْ

وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا

Meal (IK): Hurma dalını kendine doğru silkele; üstüne taze hurma dökülsün.

### [Şuara 26:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/26:187.md) — فَأَسْقِطْ

فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Eğer sadıklardan isen bize, gökten bir parça indir.

### [Sebe 34:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/34:9.md) — نُسْقِطْ

أَفَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ

Meal (IK): Gökten ve yerden önlerinde ve arkalarında olanı görmüyorlar mı? Biz, istersek; onları yerin dibine geçirir veya üzerlerine gökten parçalar indiririz. Muhakkak ki bunda, Allah’a yönelen her kul için bir ayet vardır.

### [Tur 52:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/ayet/52:44.md) — سَاقِطًا

وَإِنْ يَرَوْا كِسْفًا مِنَ السَّمَاءِ سَاقِطًا يَقُولُوا سَحَابٌ مَرْكُومٌ

Meal (IK): Gökten bir parçanın düşmekte olduğunu görseler: Birbiri üstüne yığılmış buluttur, derler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sikat(sin,kaf,tı): olgunlaşmadan düşen ham meyvedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والطاء معهما
ق س ط، س ق ط، ط س ق مستعملات قسط: القُسْطُ: عود هندي يجعل في البخور والدواء.
والقُسُوط: الميل عن الحق، وقَسَطَ فهو قاسِطٌ، قال:
يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ
ورجل قَسطاءُ: في ساقها اعوجاج حتى تتنحى القدمان وتنضم الساقان. والقَسَطُ خلاف الفحج.
والإِقْساطُ: العدل في القسمة والحكم، وتقول: أَقسَطْتُ بينهم وأَقسَطْتُ إليهم.
والقِسْطُ: الحصة التي تنوبه، وتقسطوا بينهم الشيء أي اقتسموه بالتسوية فكل مقدار قسط في كل شيء.
والقِسطاسُ والقُسطاسُ: أقوم الموازين، وبعضهم يفسره الشاهين.
سقط: السَّقط والسِّقط، لغتان: الولد المُسقَطٌ، الذكر والأنثى فيه سواء.
والسِّقطٌ: ما سَقطَ من النار، قال:
وسقط كعين الديك عاورت صحبتي		أباها وهياناً لموقـعـهـا وكـرا
وسَقطُ البيت نحو الإبرة والفأس والقدر، ويجمع على أسقاطِ.
والسَِّقَطُ من البيع نحو السكر والتوابل، وبياعه سَقّاطٌ. وقال بعضهم: بل يقال: صاحب سَقَطٍ.
والسًّقَطُ: الخطأ في الكتابة والحسابة.
والسَّقَطُ من الجند والقوم ونحوهم.
والسّاقِطةُ: اللئيم في حسبه ونفسه، وهو السّاقِطُ أيضاً، قال:
نحن الصميم وهم السًّواقِطُ
ويقال للمرأة الدنيئة الحمقاء: سَقيطةُ.
والسُّقاطاتُ: ما لا يعتد به تهاوناً من رذالة الثياب والطعام ونحوه.
ويقال: سَقَطَ الولد من بطن أمه، ولا يقال: وقع. هذا حين يولد.
وهو يحن إلى مَسْقطِهِ أي إلى حيث ولد.
والمَسقِطُ مَسقِطُ الرمل، وهو حيث ينتهي إليه طرفه، وسَقْطُه أيضاً.
وسِقْطُ السحاب: طرف منه كأنه ساقِطٌ في الأرض من ناحية الأفق، وكذلك سِقْطُ الخباء، وسِقْط جناحي الظليم ونحوه إذا رأيتهما ينحوان على الأرض.
قال:
عنسٌ مذكرة كأن عِفاءهـا		سِقْطانِ من كفي ظليمٍ جافلِ
والسِّقاطُ في الفرس: ألا يزال منكوباً، وكذلك إذا جاء مسترخي المشي، والعدو، ويقال: يُساقِط العدو سِقاطاً.
وإذا لم يلحق الإنسان ملحق الكرام يقال: قد تَساقط، قال سويد بن أبي كاهل:
كيف يرجونَ سِقاطي بعدما		لفعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الطاء** onlarla birlikte

**ق س ط**، **س ق ط**، **ط س ق** kullanımdadır. **قسط**: **القُسْطُ**: buhurda ve ilaçta yapılan Hint (menşeli) bir çubuk.

Ve **القُسُوط**: haktan sapma; **قَسَطَ**; o hâlde o **قاسِطٌ**tur. Dedi ki:
قُسُوطَ القاسِطِ  الغيظ من يشفى

Ve **قَسطاءُ** bir adam: baldırında bir eğrilik vardır; ta ki iki ayak yana çekilsin ve iki baldır birbirine bitişsin. Ve **القَسَطُ** **الفحج**’in zıddıdır.

Ve **الإِقْساطُ**: taksimde ve hükümde adalet. Ve dersin ki: **أَقسَطْتُ** بينهم ve **أَقسَطْتُ** إليهم.

Ve **القِسْطُ**: ona isabet eden pay. Ve “**تقسطوا** بينهم الشيء” yani onu eşitleyerek paylaştılar; böylece her miktar, her şeyde bir **قسط**tır.

Ve **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ**: terazilerin en doğru olanı; bazısı onu **الشاهين** diye açıklar.

**سقط**: **السَّقط** ve **السِّقط**; iki lehçedir: düşürülmüş çocuk; onda erkek ve dişi eşittir.

Ve **السِّقطٌ**: ateşten düşen şey. Dedi ki:
وسقط كعين الديك عاورت صحبتي		أباها وهياناً لموقـعـهـا وكـرا

Ve evin **سَقطُ**’u: iğne, balta ve tencere gibi; **أسقاطِ** üzerine cem‘ olunur.

Ve satışın **السَِّقَطُ**’ı: şeker ve baharat gibi; onun satıcısı **سَقّاطٌ**tur. Bazısı dedi ki: bilakis “**صاحب سَقَطٍ**” denir.

Ve **السًّقَطُ**: yazıda ve hesapta hata.

Ve asker ve kavim ve benzerlerinden **السَّقَطُ**.

Ve **السّاقِطةُ**: soyunda ve nefsinde aşağılık olan; o aynı zamanda **السّاقِطُ**tur. Dedi ki:
نحن الصميم وهم السًّواقِطُ

Ve aşağılık ahmak kadına: **سَقيطةُ** denir.

Ve **السُّقاطاتُ**: elbise, yiyecek ve benzeri bayağılıktan, hafife alma yoluyla itibar edilmeyen şeyler.

Ve denir ki: çocuk annesinin karnından **سَقَطَ**; “**وقع**” denmez. Bu, doğduğu zamandır.

Ve o, **مَسْقطِهِ**’ne yani doğduğu yere özlem duyar.

Ve **المَسقِطُ**: kumun **مَسقِطُ**’u; o, ucunun vardığı yerdir; onun **سَقْطُ**’u da (böyledir).

Ve bulutun **سِقْطُ**’u: ondan bir uç; ufuk tarafından yere düşmüş gibi. Ve bunun gibi çadırın **سِقْطُ**’u; ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطُ**’u ve benzeri, onları yere doğru meylediyor görürsen.

Dedi ki:
عنسٌ مذكرة كأن عِفاءهـا		سِقْطانِ من كفي ظليمٍ جافلِ

Ve atta **السِّقاطُ**: hep sendeleyip durmasıdır; ve yine yürüyüşü gevşek ve koşusu (öyle) geldiği zaman. Ve denir ki: koşuda **يُساقِط** **سِقاطاً**.

Ve insan, kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmezse denir ki: **قد تَساقط**. Süveyd b. Ebî Kâhil dedi ki:
كيف يرجونَ سِقاطي بعدما		لفعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَقَطَ الشيءُ من يدي سُقوطاً، وأَسْقَطْتُهُ أنا. والمَسْقَطُ، بالفتح: السُقوطُ. وهذا الفعلُ مَسْقَطَةٌ للإنسان من أعين الناس. والمَسْقِطُ: الموضعُ. يقال: هذا مَسْقِطُ رأسي، أي حيُ وُلِدْتُ. وأتانا في مَسْقِطِ النجمِ: حيثُ سَقَطَ. وساقَطَهُ، أي أَسْقَطَهُ. قال الخليل: يقال سَقَطَ الولد من بطن أمه. ولا يقال وقع. وسُقِطَ في يده، أي ندِمَ. ومنه قوله تعالى: "ولَمَّا سُقِطَ في أيديهم" قال الأخفش: وقرأ بعضهم: سَقَطَ كأنّه أضمر الندم. وجوَّز أُسْقِطَ في يده. والساقِطُ والساقِطَةُ: اللئيمُ في حسبه ونفسه. وقومٌ سَقْطى وسُقَّاطٌ. وتَساقَطَ على الشيء، أي ألقَى بنفْسه عليه. والسَقْطَةُ: العَثَرَةُ والزَلَّةُ. وكذلك السِقاطُ. قال سويد بن أبي كاهل:
كيف يَرْجونَ سِقاطي بَعْدَ ما		جَلَّلَ الرأسَ مشيبٌ وصَلَعْ
والسِقاطُ في الفرس: استرخاء العَدْوِ. وسِقاطُ الحديث: أن يتحدَّث الواحدُ وينصتَ له الآخر، فإذا سكت تحدَّث الساكتُ. قال الفرزدق:
إذا هُنَّ ساقَطْنَ الحديثَ كـأنّـهجَنى النَحْلِ أو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّفُ
وسَقْطُ الرملِ: مُنْقَطَعُهُ. وفيه ثلاث لغاتٍ: سِقْطٌ وسُقْطٌ وسَقْطٌ. وكذلك سَقْطُ الولد، لما يَسْقُطُ قبل تمامه. وسَقْطُ النارِ: ما يَسْقُطُ منها عند القدح في اللغات الثلاث. قال الفراء: سقْطُ النارِ يذكَّر ويؤنث. أَسْقَطَتِ الناقةُ وغيرها، إذا ألقت ولدَها. والسِقْطانِ من الظليم: جناحاه. وسِقْطُ السحابِ: حيث يُرى طرفُه كأنه ساقِطٌ على الأرض في ناحيةِ الأفق، وكذلك سِقْطُ الخِباءِ. وسِقْطا جناحِ الطائر: ما يُجَرُّ منهما على الأرض. وأمَّا قول الشاعر:
حتَّى إذا ما أضاء الصبحُ وانبعثتْعنه نَعامَةُ ذي سِقْطَيْنِ مُعتكِـرُ
فإنّه عنَى بالنعامة سوادَ الليل. وسِقْطاهُ: أوّله وآخره، وهو على الاستعارة. يقول: إنَّ الليل ذا السِقْطَيْنِ مضى وصَدَقَ الصبحُ. والسَقَطُ: رديءُ الطعام. والسَقَطُ: الخطأُ في الكتابة والحساب. يقال: أَسْقَطَ في كلامه. وتكلَّم بكلام فما سَقَطَ بحرفٍ وما أَسْقَطَ حرفاً. والمرأةُ السَقيطَةُ: الدَنِيَّةُ. وتَسَقَّطَهُ، أي طلب سَقَطَهُ. قال الشاعر:
ولقد تسقَطني الوشاةُ فصادفُواحَصِراً بِسِرِّكِ يا أُمَيْمَ ضنِينا
والسَقَّاطُ: السيفُ يسقط من وراء الضَريبة يقطعُها حتّضى يجوزَ إلى الأرض. قال الشاعر:
يُتِرُّ العَظْمَ سَقَّاطٌ سُراطي
والسَقَّاطُ أيضاً: الذي يبيع السَقَطَ من المتاع.

##### Türkçe

**سَقَطَ** şey, elimden **سُقوطاً** (düşüş olarak) düştü; ben de onu **أَسْقَطْتُهُ** (ben düşürdüm). Ve **المَسْقَطُ**, fetha ile: **السُقوطُ** (düşüş). Ve bu fiil, insan için insanların gözlerinden bir **مَسْقَطَةٌ** (düşürücü/itibar düşürücü şey)dir. Ve **المَسْقِطُ**: yer. Denir ki: bu benim **مَسْقِطُ رأسي**’mdir; yani doğduğum mahalle. Ve bize yıldızın **مَسْقِطِ**’inde geldi: düştüğü yerde. Ve onu **ساقَطَهُ**, yani onu **أَسْقَطَهُ** (düşürdü). Halîl dedi: “Çocuk annesinin karnından **سَقَطَ** (düştü) denir. **وقع** (vaki oldu/düştü) denmez.” Ve “**سُقِطَ في يده**”, yani pişman oldu. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: “**ولَمَّا سُقِطَ في أيديهم**”. Ahfeş dedi: Bazıları **سَقَطَ** diye okudu; sanki pişmanlığı gizlemiş gibi. Ve “**أُسْقِطَ في يده**”yi de caiz gördü. Ve **الساقِطُ** ile **الساقِطَةُ**: soyunda ve nefsinde alçak (kimse). Ve bir kavim **سَقْطى** ve **سُقَّاطٌ**. Ve bir şeyin üzerine **تَساقَطَ**, yani kendisini onun üzerine attı. Ve **السَقْطَةُ**: tökezleme ve sürçme. **السِقاطُ** da böyledir. Süveyd b. Ebî Kâhil dedi:
كيف يَرْجونَ **سِقاطي** بَعْدَ ما		جَلَّلَ الرأسَ مشيبٌ وصَلَعْ

Ve atta **السِقاطُ**: koşuşun gevşemesi. Ve **سِقاطُ الحديث**: birinin konuşup ötekinin onu dinlemesi; o sustuğunda susan konuşur. Ferazdak dedi:
إذا هُنَّ ساقَطْنَ **الحديثَ** كـأنّـهجَنى النَحْلِ أو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّفُ

Ve **سَقْطُ الرملِ**: onun kesildiği yer. Onda üç lugat vardır: **سِقْطٌ** ve **سُقْطٌ** ve **سَقْطٌ**. Ve aynı şekilde **سَقْطُ الولد**: tamamlanmasından önce düşen şey için. Ve **سَقْطُ النارِ**: üç lugatta da, çakmakla (ateş çıkarırken) ondan düşen şey. Ferrâ dedi: **سقْطُ النارِ** müzekker de yapılır müennes de. **أَسْقَطَتِ** deve ve başkası, yavrusunu attığı zaman. Ve **السِقْطانِ** (iki **سِقْط**) devekuşundan: onun iki kanadı. Ve **سِقْطُ السحابِ**: ufkun bir yanında, ucunun sanki yere düşmüş gibi görüldüğü yer; ve aynı şekilde **سِقْطُ الخِباءِ**. Ve kuşun kanadının iki **سِقْط**’ı: ikisinden yere sürünen şey. Şairin sözüne gelince:
حتَّى إذا ما أضاء الصبحُ وانبعثتْعنه نَعامَةُ ذي **سِقْطَيْنِ** مُعتكِـرُ

Şüphesiz o, “**النعامة**” ile gecenin karalığını kastetti. Ve onun iki **سِقْط**’ı: onun evveli ve âhiri; bu, istiâre üzerinedir. Diyor ki: iki **سِقْط**’lı gece geçti ve sabah doğru çıktı. Ve **السَقَطُ**: kötü yiyecek. Ve **السَقَطُ**: yazı ve hesapta hata. Denir ki: sözünde **أَسْقَطَ**. Ve bir sözle konuştu da bir harfle **سَقَطَ** etmedi ve bir harf **أَسْقَطَ** etmedi. Ve **المرأةُ السَقيطَةُ**: aşağı (kadın). Ve onu **تَسَقَّطَهُ**, yani onun **سَقَطَهُ**’unu aradı. Şair dedi:
ولقد تسقَطني الوشاةُ فصادفُواحَصِراً بِسِرِّكِ يا أُمَيْمَ ضنِينا

Ve **السَقَّاطُ**: kılıçtır; darbenin arkasından düşer, onu keser; ta ki yere geçinceye kadar. Şair dedi:
يُتِرُّ العَظْمَ **سَقَّاطٌ** سُراطي

Ve **السَقَّاطُ** ayrıca: eşyadan **السَقَطَ**ı satan kimsedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ط
قسط ، سقط ، طسق : مستعملة .
قسط : قال الليث : القُسْطُ : عودٌ يجاء به من الهند يجعل في البخور والدواء .
عمرو عن أبيه : يقال لهذا البخور قُسْطٌ وكُسْطٌ وكشْطٌ .
قال : والقِسْطُ بكسر القاف : العدل والفعل منه أقسط بالألف .
قال : والقَسْطُ بفتح القاف : الجورُ ، يقال منه قسطَ يقسِطُ قَسْطاً وقسوطاً ، والقَسطُ : طول الرِّجل وسَعَتها .
قال : والقِسْط : النصيب ، والقُسطانة : قوس قزح ، والقُسْطُناس : الصَّلاءةُ .
وقال الله : ( رَشَداً وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَباً } ( الجن : 15 ) .
قال الفراء : هم الجائرون الكفار ، قال : والمُقْسِطُون : العادلون المسلمون .
قال الله : ( إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ) ( المائدة : 42 ) .
وقال الليث : القُسوط : المَيْلُ عن الحق ، وأنشد :
يَشْفِي من الضِّغْنِ قُسوط القاسطِ
قال : والرِّجل القَسطاءُ يكون في ساقها اعوجاج حتى تَتَنَحَّى القدمانِ وتنضمَّ الساقان والقسَطُ خلاف الْحَنَفَ .
قال : والإقْساطُ العدل في القسمة والحكم ، يقال : أقْسَطْتُ بينهم وأقْسَطْتُ إليهم ، وقد أخذَ كلُّ واحدٍ منهم قِسْطَهُ أي : حِصَّتَهُ ، وقد تَقَسَّطُوا الشيء بينهم أي اقْتَسَمُوهُ على السواءِ والعدلِ ، وكلُّ مقدارٍ فهو قِسْطٌ في الماء وغيرهِ .
وقال الله : ( وَزِنُواْ بِالقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ) ( الإسراء : 35 ) .
يقال : هو أقْوَمُ الْموازينِ ، وبعضهم يقولُ هو : الشاهِينُ ، يقال : قُسطاسٌ وقِسْطاسٌ .
أبو سعيدٍ : يقال لقوس الله الْقُسْطانيُّ .
وقال الطرماح :
وَأُديرَتْ حَفَفٌ تحتها
مثلُ قُسْطانيّ دجنِ الْغَمَامِ
أبو عمرو : الْقُسطانُ قَوْسُ قزح ونهى عن تسميته قوس قزح .
وقول امرىء القيس :
إذْ هُنَّ أقْساطٌ كَرِجْلِ الدَّبَى
أوْ كَقَطَا كاظِمَةَ النَّاهِلِ
أراد أنها جماعاتٌ في تفرقةٍ .
أبو عبيد عن العدَبَّسِ قال : إذا كان البعيرُ يابس الرّجْلَيْنِ من خلقةٍ فهو أقْسَطُ وقد قَسِطَ قَسَطاً .
وقال غيرهُ : وقد يكون الْقَسَطُ يُبْساً في العنقِ .
وقال رؤبة :
وضَرْبُ أعناقِهم القِساط
قال أبو عمرو : قَسِطَتْ عظامهُ قُسوطاً إذا يَبِسَتْ من الهُزالِ ، وأنشد :
أعطاهُ عَوداً قاسِطاً عِظامهُ
وهو يُبَكِّي أَسَفاً وينتَحِب
ويقال : قَسَّطَ على عياله النَّفَقَةَ تَقْسِيطاً أي : قَتَّرها .
وقال الطرماح :
كَفَّاهُ كَفٌّ لا يرى سَيْبُهَا
مُقَسَّطاً رهبةَ إعدامها
ابن الأعرابيّ والأصمعيُّ : في رِجْلِه قَسَطٌ وهو أن تكون الرّجلُ مَلْساء الأسفلِ كأنَّها مالجٌ .
أبو عمرٍ و : القَسْطانُ والكَسْطانُ : الغبارُ .
وأخبرني المنذريُّ عن المبردِ أنه قال : القِسْطُ : أربعمائةٍ واحدٌ وثمانونَ درهماً .
قال أبو عبيد : القِسْطُ : نصفُ الصاع ، والفَرَقُ ستةُ أقساطٍ .
سقط : قال الليث : السَّقْطُ والسُّقط لُغتانِ لِلولدِ المُسْقَطِ ، فأما ما سَقَطَ من النَّارِ حينَ تُقدحُ فهو السِقطُ مكسورٌ ، قال : والسَّقْطُ والسُّقطُ في الولدِ ، الذكرُ والأنثى فيه سواءٌ .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : هو سُقْطُ الرَّمل وسِقطه وسَقْطُهُ يعني منقطعهُ ، وكذلك سُقطُ المرأةِ فيه ثلاثُ لُغات .
أبو حاتم عن الأصمعيّ ، يقال : البصرةُ مَسْقطُ رأسي بِفَتح القاف ، ومَسْقِط الرَّملِ بالكسرِ مُنْقَطَعُهُ .
ويقال للولدِ : سَقْطٌ وسُقْطٌ وسِقْطٌ ، وقد أسقَطَت المرأةُ إسْقاطاً ، قال : وسِقْطُ الزَّنْدِ ما وقع من النَّارِ حينَ تُقْدَحُ ، قال : وسَقْطُ الرَّمْلَةِ مُنقَطَعها منصوبة السين ، وهذا كله قول الأصمعيِّ .
قال : ويقال : هذا مَسْقِطُ الرَّملِ حيث انقطعَ ، وهذا مَسقِطُ رأسه حيث وُلدَ ، وهذا مَسقِطُ السَّوْطِ حيث سَقَطَ ، ومَسقِطُ النَّجْمِ .
ويقال : أتانَا في مَسْقِط النجم : أي : حينَ سَقَطَ .
ويقال : هذا الفعلُ مَسْقَطَةٌ للرجل من عيون الناس ، وهو أن يأتي ما لا ينبغي .
ويقال : فلانٌ قليلُ السِّقاطِ إذا كانَ قليلَ العِثَار ، وأُسْقط فلانٌ من الحساب إذا ألقى منَ الحسابِ ، وقد سَقَطَ من يدي .
وقال اللحيانيُّ : يقال سَقَطَ في كلامه وبكلامه ، وما أسْقَطَ حَرْفاً .
قال الأصمعيُّ : ويقال : سَقَطَ العَشاء به على سرحان ، يُضْرَبُ مَثَلاً للرجلِ يَبغي البُغيةَ فيقَعُ في أمرٍ يُهْلكه ، وأُسقِط فلان من الديوان .
وقال لِخُرْثِيِّ المتاعِ سَقَطٌ ، ويقال : سيفٌ سَقَّاطٌ وراء ضريبته إذا جازَ ضريبته ، والسَّقِيطُ : الثلج . يقال : أصبحت الأرضُ مبيضَّةً منَ السقِيطِ ، يريد من الثلجِ .
وأنشد أعرابيٌّ :
وليلةٍ يا ميَّ ذاتِ طَلِّ ذاتِ سَقِيطٍ وندًى مُخْضَلِّ طعمُ السُّرى فيها كطعمِ الخلِّ ويقال : رفعَ الطائرُ سِقْطيه : يعني جناحيه .
وقال الراعي :
حتى إذا ما أضاءَ الصبحُ وانبعثتْ
عنه نعامةُ ذي سِقطين معتكر
أراد نعامةَ ليل ذي سِقطين ، وسِقطَا الليل : ناحيتا ظلامهِ .
وقال الليث : جمعُ سَقَطِ البيت أسْقاطهُ نحو الإبرة والفأس والقِدْرِ ونحوها ، والسَّقَطُ من البيعِ نحو السكر والتوابل ونحوها ، وبيَّاعُهُ سَقَّاطٌ ، وأنكره بعضهم فقال لا يقال سَقَّاطٌ ، ولكن يقال صاحبُ
سَقَطِ ، والسَّقطُ : الخطأ في الكتابة والحسابِ ، والسَّقَطُ من الأشياء ما تسقطهُ فلا تَعْتَدُّ به من الجند والقوم ونحوهِ ، والسَّاقطةُ : اللَّئيمُ في حسبه ونفسه ، وهو السّاقِط أيضاً ، والجميع السواقِط وأنشد :
نحنُ الصميمُ وهم السّواقِط
ويقال للمرأَةِ الدّنيئةِ الحمقاء : سَقيطةٌ ، والسُّقاطَاتُ من الأشياءِ ما يُتَهَاونُ به من رُذالةِ الطَّعامِ والثياب ونحوها .
ويقال : سَقَطَ الولدُ من بطنِ أمهِ ، ولا يقال وقعَ حينَ يولدُ ، وفلانٌ يحنُّ إلى مسقِطِهِ أي : حيث ولد ، وكل من وقعَ في مهواةٍ ، يقال : وقعَ وسقطَ ، وكذلك إذا وقعَ اسمه من الديوان . يقال : وقعَ وسقَطَ ، ومسقِطُ الرَّملِ حيث ينتهي إليه طرفهُ ، والسِّقاطُ في الفرسِ أن لا يزال منكوباً ، وكذلكَ إذا جاء مسترخيَ المشي والعدو .
يقال : يُساقِط العدْوَ سِقاطاً ، وإذا لم يلحقِ الإنسانُ مَلحقَ الكرامِ ، يقال : ساقط ، وأنشد :
كيف يرجونَ سِقَاطِي بعدَما
لفَّعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ
قال : وسُقْط السحَاب يرَى طرفٌ منهُ كأنه ساقِطٌ على الأرض في ناحيةِ الأفقِ .
وقال غيره : يقال للفرسِ إنه ليساقط الشيء أي : يجيء منه شيءٌ بعد شيءٍ .
وأنشد قوله :
بذي مَيْعةٍ كأنّ أدنَى سِقاطهِ
وتقريبه الأعلى ذآليلُ ثعلبِ
وقال الله جلَّ وعز : ( وَلَمَّا سُقِطَ فَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيْدِيهِمْ ) ( الأعراف : 149 ) .
قال الفراء : يقال : سُقِطَ في يده وأُسْقطَ من الندامة ، وسُقِط أكثر وأجود .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : يقال : تكلم فما أسقطَ كلمةً وما سقط في كلمةٍ ، وخُبِّرَ فلانٌ خبراً فسُقِطَ في يده .
وقال الزّجّاج : يقالُ للرَّجل النَّادم على ما فرَط منه قد سُقِط في يدِه وأُسْقِط .
قال : وقد رُوي سَقَطَ في القراءة ، والمَعنى : لمَّا سقط الندم في أيديهم كما تقول للذي يَحصُل على شيء وإن كان مما لا يكون في اليد قد حصَل في يده من هذا مَكْرُوهٌ ، فشبَّهَ ما يَحصُل في القلب وفي النَّفس بما يَحصل في اليد ويُرَى بالعَين .
قال أبو منصور : وإنما حَسَّنَ قولَهم : سُقِطَ في يده بضمِّ السين غيرَ مسمًّى فاعِلُه الصِّفَةُ التي هي في يده .
ومِثله قولُه :
فَدَعْ عنك نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِهِ
ولكن حديثاً ما حديثُ الرَّوَاحِل
أيْ : صاحَ المنْتَهِبُ في حَجَراتِه ، وكذلك المرادُ سَقط الندمُ في يدِه .
وأما قولُ الله : ( وَهُزِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ ) ( مريم : 25 ) .
فقرأَ حمزةُ ( تَسَاقط ) مفتوحةَ التاءِ مُخَفَّفَةً .
وقرأَ حَفْصٌ عن عاصمٍ ) تُسَاقِطْ ( مضمومةَ التاءِ مكسورةَ القَافِ خَفيفةً .
وقرأ يعقوب الحَضْرَمِيُّ ( تَسَّاقطْ ) مفتوحةً مُشدَّدَةَ السِّينِ .
وقرأَ ابنُ كثيرٍ وأبو عمرو ونافع وابنُ عامر والكسائيُّ ( يَسَّاقطْ ) بفتح الياءِ والقاف وتَشْديد السِّين .
ورُوِيَتْ عن البرَاءِ بنِ عازبٍ ومَسْرُوق ومعنى يَسَّاقَط وتَسَّاقَطْ أنَّ الياء للجِذْع والتاءَ للنَّخْلة ، ونُصِب قولُه رُطباً على التفسير المُحوَّل أَراد يَسَّاقط رُطَب الجِذع ، فلما حُوِّل الفعل إلى الجِذْع خرج الرُّطب مفسِّراً ، وهذا قول الفرَّاء .
قال : ولو قرأَ قارىءٌ : تُسْقِطْ عليكِ رُطباً يَذهبُ إلى النخلة ، أَو قال يُسْقط عليك : يَذهب إلى الجِذْع كان صواباً .
وقال ابنُ الفرَج : سمعت أبا المِقدامِ السُّلَميَّ يقول : تَسَقَّطْتُ الخَبرَ وتَبَقَّطْتُه إذا أَخذتُه شيئاً بعد شيءٍ قليلاً قليلاً .
وقال ابن السكيت يقال : تكلّمَ بكلامٍ فما سَقط بحرفٍ وما أَسْقطَ حرفاً ، وهو كما تقول : دخلْتُ به وأَدْخلْته وخرجْت به وأَخْرجتُه .
وتقول : سُؤْتُ به ظنّاً وأَسَأتُ به الظنَّ ، وتقولُ : جَنَّ عليه الليلُ بإسقاط الألِف مع الصِّفة ، وَأَجَنَّه الليل ، وجنَّه يَجُنُّه جنوناً .
طسق : قال الليث : الطَّسْقُ : مِكْيالٌ .
قال أبو منصورٍ : الطَّسْقُ شِبْهُ ضريبةٍ معلومة وليس بعَرَبيَ صحيح .
وقد جاء في بعض الأخبار .

##### Türkçe

ق س ط
**قسط** ، **سقط** ، **طسق** : kullanımdadır.

**قسط** : **الليث** dedi: **القُسْطُ**: Hind’den getirilen bir çubuktur; buhurda ve ilaçta yapılır.
Amr, babasından: Bu buhura **قُسْطٌ** ve **كُسْطٌ** ve **كشْطٌ** denir.
Dedi: **القِسْطُ** (kāf’ın kesresiyle): adalet; fiili ondan **أقسط** (elif ile)dir.
Dedi: **القَسْطُ** (kāf’ın fethasıyla): zulümdür; ondan **قسطَ يقسِطُ قَسْطاً** ve **قسوطاً** denir; ve **القَسطُ**: bacağın uzunluğu ve genişliğidir.
Dedi: ve **القِسْط**: paydır; ve **القُسطانة**: gökkuşağıdır; ve **القُسْطُناس**: **الصَّلاءةُ**’dır.
Ve Allah dedi: { **رَشَداً وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَباً** } (el-Cinn: 15).
**الفراء** dedi: onlar, kâfir zalimlerdir. Dedi: ve **المُقْسِطُون**: adil Müslümanlardır.
Allah dedi: { **إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ** } (el-Mâide: 42).
Ve **الليث** dedi: **القُسوط**: haktan meyletmektir; ve inşad etti:
يَشْفِي من الضِّغْنِ قُسوط القاسطِ
Dedi: ve **الرِّجل القَسطاءُ**: baldırında eğrilik bulunan (kadın)dır; ta ki iki ayak yana çekilsin ve iki baldır birbirine yaklaşsın; ve **القسَطُ** **الْحَنَفَ**’ın zıddıdır.
Dedi: ve **الإقْساطُ**: taksimde ve hükümde adalettir; denir: **أقْسَطْتُ** بينهم ve **أقْسَطْتُ** إليهم; ve onların her biri **قِسْطَهُ** yani payını almıştır; ve **تَقَسَّطُوا** الشيء بينهم yani onu aralarında eşitlik ve adalet üzere paylaştılar; ve her miktar, suda ve başkasında **قِسْطٌ**tur.
Ve Allah dedi: { **وَزِنُواْ بِالقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ** } (el-İsrâ: 35).
Denir: o, terazilerin en doğrusu(dur); ve bazısı der ki o: **الشاهِينُ**’dir; denir: **قُسطاسٌ** ve **قِسْطاسٌ**.
**أبو سعيدٍ**: Allah’ın yayına **الْقُسْطانيُّ** denir.
Ve **الطرماح** dedi:
وَأُديرَتْ حَفَفٌ تحتها
مثلُ قُسْطانيّ دجنِ الْغَمَامِ
**أبو عمرو**: **الْقُسطانُ** gökkuşağıdır; ve ona **قوس قزح** denilmesini yasakladı.
Ve İmru’ul-Kays’ın sözü:
إذْ هُنَّ أقْساطٌ كَرِجْلِ الدَّبَى
أوْ كَقَطَا كاظِمَةَ النَّاهِلِ
Onunla, onların dağınık halde topluluklar olduğunu kastetti.
**أبو عبيد** **العدَبَّس**’ten: Deve yaratılıştan iki bacağı kuru olursa o **أقْسَطُ**tur; ve **قَسِطَ قَسَطاً** olmuştur.
Ve başkası dedi: **الْقَسَطُ** boyunda kuruluk da olabilir.
Ve **رؤبة** dedi:
وضَرْبُ أعناقِهم القِساط
**أبو عمرو** dedi: **قَسِطَتْ** عظامهُ **قُسوطاً**: zayıflıktan kuruduğu zaman; ve inşad etti:
أعطاهُ عَوداً قاسِطاً عِظامهُ
وهو يُبَكِّي أَسَفاً وينتَحِب
Ve denir: **قَسَّطَ** على عياله النَّفَقَةَ **تَقْسِيطاً** yani onu kıstı.
Ve **الطرماح** dedi:
كَفَّاهُ كَفٌّ لا يرى سَيْبُهَا
مُقَسَّطاً رهبةَ إعدامها
**ابن الأعرابيّ** ve **الأصمعيُّ**: bacağında **قَسَطٌ** vardır; o, bacağın altının düz olmasıdır; sanki o bir **مالجٌ**’dir.
**أبو عمرٍ** ve: **القَسْطانُ** ve **الكَسْطانُ**: tozdur.
Ve bana **المنذريُّ** **المبرد**’den haber verdi ki o dedi: **القِسْطُ**: dört yüz seksen bir dirhemdir.
**أبو عبيد** dedi: **القِسْطُ**: sâ‘ın yarısıdır; ve **الفَرَقُ** altı **أقساطٍ**tır.

**سقط** : **الليث** dedi: **السَّقْطُ** ve **السُّقط** düşürülmüş çocuk için iki lugattır; fakat ateşten, çakıldığı zaman düşen şey ise **السِقطُ** (kesreli)dir. Dedi: ve çocukta **السَّقْطُ** ve **السُّقطُ**; onda erkek ve dişi eşittir.
**أبو عبيد** **أبي عبيدة**’den: o, kumun **سُقْطُه** ve **سِقطه** ve **سَقْطُهُ**’dur; yani onun kesildiği yerdir; ve kadının **سُقطُ**’unda da üç lugat vardır.
**أبو حاتم** **الأصمعيّ**’den: denir: Basra, **مَسْقطُ** başımdır (kāf’ın fethasıyla); ve **مَسْقِط** kum (kāf’ın kesresiyle) onun kesildiği yerdir.
Ve çocuğa denir: **سَقْطٌ** ve **سُقْطٌ** ve **سِقْطٌ**; ve kadın **أسقَطَت** **إسْقاطاً**; dedi: ve **سِقْطُ الزَّنْدِ**: çakıldığı zaman ateşten düşen şeydir; dedi: ve **سَقْطُ الرَّمْلَةِ** onun kesildiği yerdir; sîn’i nasb edilmiş olarak; ve bunların hepsi **الأصمعيِّ**’nin sözüdür.
Dedi: ve denir: bu, kumun **مَسْقِطُ**dur, kesildiği yer; ve bu, başının **مَسقِطُ**dur, doğduğu yer; ve bu, kamçının **مَسقِطُ**dur, düştüğü yer; ve yıldızın **مَسقِطُ**u.
Ve denir: yıldızın **مَسْقِط**inde bize geldi; yani düştüğü zaman.
Ve denir: bu fiil, insanların gözünde adam için bir **مَسْقَطَةٌ**dır; o da, yapılmaması gerekeni yapmasıdır.
Ve denir: falan **قليلُ السِّقاطِ**tır; eğer az sürçerse; ve falan hesapdan **أُسْقط** edildi; eğer hesaptan atıldıysa; ve elimden **سَقَطَ**.
**اللحيانيُّ** dedi: denir: sözünde ve sözüyle **سَقَطَ**; ve bir harf **ما أسْقَطَ**.
**الأصمعيُّ** dedi: ve denir: akşam yemeği onunla bir kurda **سَقَطَ**; bir adamın bir isteği arayıp da kendisini helâk edecek bir işe düşmesi için darb-ı mesel olarak vurulur; ve falan divandan **أُسقِط** edildi.
Ve eşyanın döküntüsüne **سَقَطٌ** denir; ve denir: darbesinin ötesine geçtiği zaman, darbesinin arkasında **سَقَّاطٌ** bir kılıç; ve **السَّقِيطُ**: kardır. Denir: yer, **السقِيطِ**ten beyazlamış olarak sabahladı; yani kardan.
Ve bir bedevî inşad etti:
وليلةٍ يا ميَّ ذاتِ طَلِّ ذاتِ سَقِيطٍ وندًى مُخْضَلِّ طعمُ السُّرى فيها كطعمِ الخلِّ
Ve denir: kuş iki **سِقْط**ini kaldırdı; yani iki kanadını.
Ve **الراعي** dedi:
حتى إذا ما أضاءَ الصبحُ وانبعثتْ
عنه نعامةُ ذي سِقطين معتكر
Onunla, iki **سِقط**li gecenin devekuşunu kastetti; ve gecenin iki **سِقط**i: karanlığının iki yanıdır.
**الليث** dedi: evin **سَقَط**ının çoğulu **أسْقاطهُ**dur; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi; ve satışın **السَّقَطُ**ı şeker, baharatlar ve benzerleri gibidir; ve onun satıcısı **سَقَّاطٌ**tur; bazıları bunu inkâr etti ve dedi ki **سَقَّاطٌ** denmez; fakat “**صاحبُ سَقَطِ**” denir; ve **السَّقطُ**: yazıda ve hesapta hatadır; ve şeylerden **السَّقَطُ**: onu düşürdüğün, asker ve kavim ve benzerlerinden saymadığın şeydir; ve **السَّاقطةُ**: soyunda ve nefsinde aşağılık olandır; o, **السّاقِط** da(dır); ve hepsi **السواقِط**tır; ve inşad etti:
نحنُ الصميمُ وهم السّواقِط
Ve aşağılık ahmak kadına **سَقيطةٌ** denir; ve şeylerden **السُّقاطَاتُ**: yiyeceğin, elbisenin bayağılığından ve benzerlerinden ötürü önemsenmeyen şeylerdir.
Ve denir: çocuk annesinin karnından **سَقَطَ**; doğduğu zaman “düştü” denmez; ve falan, **مسقِطِهِ**’ne özlem duyar; yani doğduğu yere; ve her kim bir uçuruma düşerse, denir: **وقعَ** ve **سقطَ**; ve adı divandan düştüğü zaman da böyledir; denir: **وقعَ** ve **سقَطَ**; ve kumun **مسقِطُ**u, ucunun vardığı yerdir; ve atta **السِّقاطُ**: sürekli sakat/yaralı olmasıdır; ve yürüyüş ve koşuşta gevşek geldiği zaman da böyledir.
Denir: koşuyu **يُساقِط** **سِقاطاً**; ve insan, kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmezse, ona **ساقط** denir; ve inşad etti:
كيف يرجونَ سِقَاطِي بعدَما
لفَّعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ
Dedi: ve bulutun **سُقْط**u: ondan bir taraf görülür; sanki ufkun bir yanında yere düşmüş gibidir.
Ve başkası dedi: ata, “şeyi **ليساقط**” denir; yani ondan bir şeyden sonra bir şey gelir.
Ve onun sözü inşad edildi:
بذي مَيْعةٍ كأنّ أدنَى سِقاطهِ
وتقريبه الأعلى ذآليلُ ثعلبِ
Ve Allah, aziz ve celil dedi: { **وَلَمَّا سُقِطَ فَى أَيْدِيهِمْ** } (el-A‘râf: 149).
**الفراء** dedi: denir: pişmanlıktan **سُقِطَ في يده** ve **أُسْقطَ**; ve **سُقِط** daha çok ve daha iyidir.
Ve bana **المنذري** **ثعلب**’den, o da **ابن الأعرابيِّ**’den haber verdi: denir: konuştu da bir kelime **فما أسقطَ**; ve bir kelimede **وما سقط**; ve falana bir haber verildi de **فسُقِطَ في يده**.
**الزّجّاج** dedi: geçmişinden dolayı pişman olan adama denir: onda **سُقِط في يدِه** ve **أُسْقِط**.
Dedi: ve kıraatte **سَقَطَ** rivayet edilmiştir; mânâ: “pişmanlık ellerine düştüğü zaman”dır; tıpkı, elde bulunmayan şeylerden olsa bile bir şeye erişen kimseye “bu, elinde elde edildi” demen gibi; böylece kalpte ve nefiste hâsıl olanı, elde hâsıl olup gözle görülen şeye benzetti.
**أبو منصور** dedi: onların “**سُقِطَ في يده**” sözünü sîn’in zammıyla, faili adlandırılmamış olarak güzelleştiren şey, elinde olan sıfattır.
Ve onun benzeri şu sözüdür:
فَدَعْ عنك نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِهِ
ولكن حديثاً ما حديثُ الرَّوَاحِل
Yani: yağmacı onun odalarında bağırdı; ve aynı şekilde murad: pişmanlık onun eline düştü.
Allah’ın sözüne gelince: { **وَهُزِّى إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ** } (Meryem: 25).
**حمزة** ( **تَسَاقط** ) diye okudu; tâ’sı fethalı, hafifletilmiş.
**حَفْصٌ**’ın **عاصمٍ**’den rivayeti ( **تُسَاقِطْ** ): tâ’sı zammalı, kāf’ı kesreli, hafif.
**يعقوب الحَضْرَمِيُّ** ( **تَسَّاقطْ** ) diye okudu; fethalı, sîn’i şeddeli.
**ابنُ كثيرٍ** ve **أبو عمرو** ve **نافع** ve **ابنُ عامر** ve **الكسائيُّ** ( **يَسَّاقطْ** ) diye okudu; yâ ve kāf fethasıyla ve sîn’in şeddelenmesiyle.
**البرَاءِ بنِ عازبٍ** ve **مَسْرُوق**’tan rivayet edildi; ve **يَسَّاقَط** ve **تَسَّاقَطْ**’ın mânâsı: yâ gövde içindir, tâ hurma ağacı içindir; ve “**رُطباً**” sözü, dönüştürülmüş tefsir üzere nasb edildi; “gövdenin taze hurmaları düşer”i kastetti; fiil gövdeye dönüştürülünce, taze hurma açıklayıcı olarak çıktı; bu, **الفرَّاء**’ın sözüdür.
Dedi: eğer bir okuyucu “**تُسْقِطْ** عليكِ **رُطباً**” okursa, hurma ağacına götürür; yahut “**يُسْقط** عليك” derse, gövdeye götürür; doğru olurdu.
**ابنُ الفرَج** dedi: **أبو المِقدامِ السُّلَميَّ**’yi şöyle derken işittim: **تَسَقَّطْتُ** الخَبرَ ve **تَبَقَّطْتُه**: onu bir şeyden sonra bir şey olarak, azar azar aldığım zaman.
**ابن السكيت** dedi: denir: bir sözle konuştu da bir harfle **فما سَقط** ve bir harf **وما أَسْقطَ**; bu, senin “onunla girdim ve onu içeri soktum; onunla çıktım ve onu dışarı çıkardım” demen gibidir.
Ve dersin: onun hakkında kötü zan besledim (**سُؤْتُ به ظنّاً**) ve onun hakkında zannı kötü ettim (**أَسَأتُ به الظنَّ**). Ve dersin: gece onun üzerine çöktü; sıfatla birlikte elifi düşürerek; ve “gece onu örttü” (**وَأَجَنَّه الليل**) ve “gece onu örttü” (**وجنَّه يَجُنُّه جنوناً**).

**طسق** : **الليث** dedi: **الطَّسْقُ**: bir ölçek/kile ölçüsüdür.
**أبو منصورٍ** dedi: **الطَّسْقُ** bilinen bir vergiye benzer bir şeydir; sahih Arapça değildir.
Bazı haberlerde gelmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والقاف وما يثلثهما)
(سقل) السين والقاف واللام ليس بأصل، لأنَّ السين فيه مبدلة عن صاد.
(سقم) السين والقاف والميم أصلٌ واحد، وهو المرض: يقال سُقْمٌ وسَقَمٌ وسَقامٌ، ثلاثُ لغات.
(سقي) السين والقاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ، وهو إشراب الشيء الماء وما أشبَهَه. تقول: سقيته بيدي أَسقيهِ سَقيا، وأَسْقيته، إذا جعلتَ لـه سِقياً. والسُّقْي: المصدر، وكم سِقيُ أرضك، أي حظُّها من الشرب. ويقال: أسقيتُك هذا الجِلدَ، أي وهبتُهُ لك تتّخذه سِقاء. وسَقَيْتُ على فلان، أي قلتَ: سقاه الله. حكاه الأخفش. والسِّقاية: الموضع الذي يُتَّخذ فيه الشراب في الموسم. والسِّقاية: الصُّواع، وفي قوله جلَّ وعزَّ: ﴿جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ﴾  [يوسف 70]، وهو الذي كان يَشرَب فيه الملك. وسَقَى بَطْنُ فلان، وذلك ماء أصفر يَقَع فيه. وسَقَى فلانٌ على فلانٍ بما يكره، إذا كرّره عليه. والسَّقِيُّ: البَرديّ في قول امرئ القيس:
* وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ([1]) *
والسَّقِيّ، على فعيل أيضاً: السَّحابة العظيمة القَطْر. والسِّقاء معروف، ويشتق من هذا أسقيت الرَّجل، إذا اغتبْتَه. قال ابن أحمر:
* ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا([2]) *
(سقب) السين والقاف والباء أصلان: أحدهما القرب، والآخر يدلُّ على شيء مُنْتَصِب. فالأوَّل السَّقَب، وهو القُرْب. ومنه الحديث: "الجار أحقُّ بسَقَبِه". يقال منه سقبتِ الدّارُ وأسْقبت. والساقب: القريب. وقال قوم: السّاقب القريب والبَعيد. فأمّا القريب فمشهور، وأما البعيد فاحتجُّوا فيه بقول القائل:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
وأما الأصل الآخر فالسقْب والصَّقْب، وهو عمود الخِباء، وشُبّه به السقب ولدُ الناقة. ويقال ناقة مِسقاب، إذا كان أكثر وضْعِها الذّكور، وهو قوله:
* غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا([3]) *
هذا فعلٌ لا نعت.
(سقر) السين والقاف والراء أصلٌ يدل على إحراق أو تلويح بنار. يقال سقَرتْه الشَّمسُ، إذا لوّحتْه. ولذلك سمِّيت سَقَر. وسَقَرات الشمس: حَرُورها. وقد يقال بالصَّاد، وقد ذكر في بابه.
(سقط) السين والقاف والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الوقوع، وهو مطّرد. من ذلك سَقط الشيءُ يسقُطُ سقوطاً. والسَّقَط: رديء المتاع. والسِّقاط والسَّقَط: الخطأ من القول والفعل. قال سويد:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])قال بعضهم: السقاط في القول: جمع سَقْطة، يقال سِقاط كما يقال رَملة ورمال. والسّقط: الولد يسقُط قبل تمامه، وهو بالضم والفتح والكسر. وسَِـُـقْط النار: ما يسقط منها من الزَّند. والسَّقَّاط: السيف يسقُط من وراء الضريبة، يقطعها حتى يجوزَ إلى الأرض. والسّاقطة: الرجل اللئيم في حَسبه. والمرأة السَّقِيطة: الدَّنيئة. وحُدِّثنا عن الخليل بالإسناد الذي ذكرناه في أول الكتاب، قال: يقال سقطَ الولدُ من بطن أمه، ولا يقال وقَع. وسُقط الرمل وسِقطه وسَقطه: حيث ينتهي إليه طَرَفه، وهو مُنقَطَعه. وكذلك مَسقِط رأسِه، حيث وُلد. وهذا مَسقط السّوط حيث سقط. وأتانا في مَسقِط النَّجم، حيث سقط. وهذا الفعل مَسقَطة للرّجُل من عيون الناس. وهو أن يأتي ما لا ينبغي. والسِّقاط في الفَرَس: استرخاء العَدْو. ويقال أصبحت الأرض مُبْيضّة من السقيط، وهو الثّلج والجليد. ويقال إن سِقْط السحاب حيث يُرى طرَفُه كأنَّه ساقط على الأرض في ناحيةِ الأفقِ، وكذلك سِقْط الخِباء. وسِقْطا جناحَيِ الظليم: ما يُجَرُّ منهما على الأرض في قوله:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
قال بعض أهل العلم في قول القائل:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])يقال إنَّ نعامة الليل سوادُهُ، وسِقْطاه: أوَّلُهُ وآخره. يعني أنّ الليل ذا السقطينِ مضَى وصَدَقَ الصُّبْحُ.
(سقع) السين والقاف والعين ليس بأصل؛ لأنّ السين فيه مبدلة من صاد. يقال صُقْع وسُقْع. وصَقَعْته وسَقَعته. وما أدري أين سَقَعَ أي ذهب.
(سقف) السين والقاف والفاء أصل يدلُّ على ارتفاعٍ في إطلال وانحناء. من ذلك السقف سقف البيت، لأنه عالٍ مُطلٌّ. والسقيفة: الصُّفّة. والسقيفة: كلُّ لوحٍ عريض في بناء إذا ظهر من حائط. والسَّماء سقفٌ، قال الله تعالى: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [الأنبياء 32]. ومن الباب الأسْقَفُ من الرِّجال، وهو الطويل المنحني؛ يقال أسقَفُ بيِّنُ السقَف. والله أعلم بالصواب.
 --------------ــ
([1]) صدره كما في معلقته:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) صدره كما في اللسان:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *
([3]) البيت لرؤبة في ديوانه 170 واللسان (سقب). يمدح أبوي رجل ممدوح، وقبله: * وكانت العرس التي تنخبا *
([4]) البيت في اللسان (سقط) وهو من قصيدة طويلة له في المفضليات (1: 188 ـ 200).
([5]) البيت لثعلبة بن صعير المازني في المفضليات (1: 127). وصدره:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) البيت للراعي كما في اللسان (9: 192).

ـ

##### Türkçe

(سîn ile قاف ve ikisinin üçlü kılındığı şeyler bâbı)
(سقل) **السين** ve **القاف** ve **اللام** aslî değildir; çünkü **السين** onda **صاد**’dan بدل edilmiştir.
(سقم) **السين** ve **القاف** ve **الميم** bir tek asıldır; o da hastalıktır: denir: **سُقْمٌ** ve **سَقَمٌ** ve **سَقامٌ**; üç lugattır.
(سقي) **السين** ve **القاف** ve illetli harf bir tek asıldır; o da şey’e suyu ve ona benzerini içirmektir. Dersin: **سقيته** elimle **أَسقيهِ** **سَقيا**; ve **أَسْقيته**; ona **سِقياً** kıldığın vakit. Ve **السُّقْي**: masdardır; ve “toprağının **سِقيُ** ne kadardır?”, yani içmeden nasibi. Ve denir: **أسقيتُك** bu deriyi; yani onu sana bağışladım, onu **سِقاء** edinirsin. Ve **سَقَيْتُ** falan kimse üzerine; yani dedin ki: “Allah ona su içirsin.” Bunu **الأخفش** hikâye etti. Ve **السِّقاية**: mevsimde içeceğin edinildiği yerdir. Ve **السِّقاية**: **الصُّواع**’dır; ve O’nun (azze ve celle) sözü içinde: ﴿جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ﴾ [Yûsuf 70]; ve o, melikin içinde içtiği şey idi. Ve “falanın karnı **سَقَى**”; ve bu, içinde vâki olan sarı sudur. Ve falan kimse falan kimse üzerine hoşlanmadığı şey ile **سَقَى**, onu onun üzerine tekrarladığı vakit. Ve **السَّقِيُّ**: **البَرديّ**’dir, İmru’ul-Kays’ın sözü içinde:
* وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ([1]) *
Ve **السَّقِيّ**, **فعيل** üzere de: damlası büyük olan büyük buluttur. Ve **السِّقاء** mâlûmdur; ve bundan “**أسقيتُ** adamı” مشتق edilir; onu gıybet ettiğin vakit. İbn Ahmer dedi:
* ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا([2]) *
(سقب) **السين** ve **القاف** ve **الباء** iki asıldır: ikisinden biri yakınlıktır; diğeri dikilmiş bir şeye delâlet eder. Birincisi **السَّقَب**’dır; ve o yakınlıktır. Ve ondan hadis: “Komşu, **سَقَبِه**’ne daha hak sahibidir.” Ondan denir: ev **سقبت** ve **أسْقبت**. Ve **الساقب**: yakındır. Ve bir kavim dedi: **السّاقب** yakın ve uzaktır. Yakın olana gelince, meşhurdur; uzak olana gelince, onda şu söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
Diğer asla gelince: **السقْب** ve **الصَّقْب**; ve o, çadırın direğidir; ve ona **السقب** benzetildi: devenin yavrusu. Ve denir: **ناقة مِسقاب**; doğurmasının çoğu erkek olduğu vakit; ve o, şu sözdür:
* غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا([3]) *
Bu, sıfat değil fiildir.
(سقر) **السين** ve **القاف** ve **الراء** bir asıldır; yakmaya yahut ateş ile kavurmaya delâlet eder. Denir: güneş onu **سقَرتْه**; onu kavurduğu vakit. Bunun için **سَقَر** isimlendirildi. Ve **سَقَرات** güneş: onun hararetleridir. Ve **الصَّاد** ile de denilir; ve onun bâbında zikredildi.
(سقط) **السين** ve **القاف** ve **الطاء** bir tek asıldır; düşmeye delâlet eder; ve o, muttariddir. Ondan: şey **سَقط**; **يسقُطُ**; **سقوطاً**. Ve **السَّقَط**: eşyanın kötüsüdür. Ve **السِّقاط** ve **السَّقَط**: söz ve fiilden hatadır. Süveyd dedi:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])*
Bazıları dedi: sözde **السقاط**: **سَقْطة**’nın cem‘idir; denir **سِقاط**; denildiği gibi **رَملة** ve **رمال**. Ve **السّقط**: tamam olmadan düşen çocuktur; ve o, zamme ile ve fetha ile ve kesra iledir. Ve **سَِـُـقْط النار**: **الزَّند**’den ondan düşen şeydir. Ve **السَّقَّاط**: kılıçtır; darbenin arkasından düşer; onu keser, ta yere geçinceye kadar. Ve **السّاقطة**: nesebinde alçak adamdır. Ve kadın **السَّقِيطة**: aşağı olandır. Ve bize **الخليل**’den, kitabın evvelinde zikrettiğimiz isnad ile rivayet olundu; dedi: denir: çocuk anasının karnından **سقط**; ve **وقَع** denilmez. Ve **سُقط** kum ve **سِقطه** ve **سَقطه**: ucunun vardığı yer; ve o, onun kesildiği yerdir. Ve bunun gibi: onun başının **مَسقِط**’ı; doğduğu yer. Ve bu, kamçının **مَسقط**’ıdır; düştüğü yer. Ve bize yıldızın **مَسقِط**’ında geldi; düştüğü yerde. Ve bu fiil, adam için insanların gözlerinden bir **مَسقَطة**’dır; ve o, uygun olmayanı yapmasıdır. Ve atta **السِّقاط**: koşunun gevşemesidir. Ve denir: yer **السقيط**’ten bembeyaz oldu; ve o, kar ve buzdur. Ve denir: bulutun **سِقْط**’ı, ucu ufkun bir yanında yerde düşmüş gibi görüldüğü yerdir; ve bunun gibi: çadırın **سِقْط**’ı. Ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطا**’sı: onlardan yere sürünen şeydir; şu söz içinde:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
İlim ehlinden bazıları, söyleyenin sözü hakkında dedi:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])
Denir ki: gecenin devekuşu onun karalığıdır; ve onun iki **سِقْط**’ı: evveli ve âhiridir. Yani iki **السقطين**’li gece geçti ve sabah doğru oldu.
(سقع) **السين** ve **القاف** ve **العين** aslî değildir; çünkü **السين** onda **صاد**’dan بدل edilmiştir. Denir: **صُقْع** ve **سُقْع**. Ve onu **صَقَعْته** ve **سَقَعته**. Ve bilmem nerede **سَقَعَ**; yani gitti.
(سقف) **السين** ve **القاف** ve **الفاء** bir asıldır; bir yükselmeye, bir çıkıntı ve bir eğrilik içinde delâlet eder. Ondan: **السقف**; evin tavanı; çünkü o, yüksek, çıkıntılıdır. Ve **السقيفة**: **الصُّفّة**’dir. Ve **السقيفة**: bir yapıda, bir duvardan göründüğü vakit her geniş levhadır. Ve gök bir **سقف**’tur; Allah Teâlâ dedi: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [Enbiyâ 32]. Ve bâbdan: erkeklerden **الأسْقَفُ**; ve o, uzun eğridir; denir: **أسقَفُ**; **السقَف**’ı açık olan. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
 --------------ــ
([1]) Sadrı, muallakasında olduğu gibi:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) Sadrı, Lisân’da olduğu gibi:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *
([3]) Beyit, dîvânında 170 ve Lisân’da (سقب) Ru’be’nindir. Övülen bir adamın ebeveynini över; ve ondan önce: * وكانت العرس التي تنخبا *
([4]) Beyit, Lisân’da (سقط) olup, Mufaddaliyât’ta (1: 188 ـ 200) ona ait uzun bir kasidedendir.
([5]) Beyit, Mufaddaliyât’ta (1: 127) Sa‘îr el-Mâzinî’nin oğlu Sa‘lebe’nindir. Ve sadrı:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) Beyit, Lisân’da (9: 192) olduğu üzere er-Râ‘î’nindir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السقوط: طرح الشيء؛ إما من مكان عال إلى مكان منخفض كسقوط الإنسان من السطح، قال تعالى: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]، وسقوط منتصب القامة، وهو إذا شاخ وكبر، قال تعالى: ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا﴾ [الطور/44]، وقال: ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء﴾ [الشعراء/187]، والسقط والسقاط: لما يقل الاعتداد به، ومنه قيل: رجل ساقط لئيم في حسبه، وقد أسقطه كذا، وأسقطت المرأة اعتبر فيه الأمران: السقوط من عال، والرداءة جميعا، فإنه لا يقال: اسقطت المرأة إلا في الولد الذي تلقيه قبل التمام، ومنه قيل لذلك الولد: سقط (السقط مثلث السين)، وبه شبه سقط الزند بدلالة أنه قد يسمى الولد، وقوله تعالى: ﴿ولما سقط في أيديهم﴾ [الأعراف/149]، فإنه يعني الندم، وقرئ: ﴿تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم /25] (وهي قراءة نافع وبان كثير وأبي عمرو وابن عامر والكسائي وخلف)، أي: تساقط النخلة، وقرئ: ﴿تساقط﴾ (وهي قراءة حمزة. ) بالتخفيف، أي: تتساقط فحذف إحدى التاءين، وإذا قرئ (تساقط) فإن تفاعل مطاوع فاعل، وقد عداه كما عدي تفعل في نحو: تجرعه، وقرئ: ﴿يساقط عليك﴾ (وهي قراءة شعبة ويعقوب، وقرأ حفص ﴿تساقط﴾ ) أي: يساقط الجذع.

##### Türkçe

- **السقوط**: şeyin atılmasıdır; ya yüksek bir yerden alçak bir yere (insanın damdan düşmesi gibi); Yüce Allah dedi ki: ﴿ألا في الفتنة سقطوا﴾ [التوبة/49]; ve dik boylu olanın düşmesi; bu, yaşlanıp büyüdüğü zaman olur; Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا﴾ [الطور/44]; ve dedi ki: ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء﴾ [الشعراء/187]; ve **السقط** ve **السقاط**: kendisine itibarın az olduğu şey içindir; bundan dolayı denildi: soyu bakımından aşağılık, alçak bir adam için **رجل ساقط**; ve onu şu şey düşürdü: **وقد أسقطه كذا**; ve kadın düşürdü: **وأسقطت المرأة**; onda iki iş birlikte dikkate alınır: yüksekten düşme ve kötülük hep birlikte; çünkü “kadın düşürdü” denilmez, ancak tamamlanmadan önce attığı çocuk hakkında denilir; bundan dolayı o çocuğa denildi: **سقط** (**السقط مثلث السين**); ve bununla, onun çocuk diye adlandırılabileceğine delalet olmak üzere **سقط الزند** benzetildi; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولما سقط في أيديهم﴾ [الأعراف/149]; çünkü o, pişmanlığı kasteder; ve şöyle okunmuştur: ﴿تساقط عليك رطبا جنيا﴾ [مريم /25] (bu, **نافع**’in ve **بان كثير**’in ve **أبي عمرو**’nun ve **ابن عامر**’in ve **الكسائي**’nin ve **خلف**’in kıraatidir); yani: hurma ağacı düşürür; ve şöyle okunmuştur: ﴿تساقط﴾ (bu, **حمزة**’nin kıraatidir.) hafifletmeyle; yani: **تتساقط**; böylece iki **التاء**’dan biri hazfedildi; ve eğer (**تساقط**) okunursa, o zaman **تفاعل** babı, **فاعل**’in mutavaatı olur; ve onu, **تفعل**’in “**تجرعه**” gibi örnekte geçişli kılındığı gibi geçişli kıldı; ve şöyle okunmuştur: ﴿يساقط عليك﴾ (bu, **شعبة**’nin ve **يعقوب**’un kıraatidir; ve **حفص** ﴿تساقط﴾ okudu); yani: gövde düşürür: **يساقط الجذع**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ق ط
سقط في مهواة وسقط من الجبل وسقط الشيء من يـده‏.‏
وهـذا مسقـط السـوط‏.‏
وهـذه مساقط الغيث ومواقعة‏.‏
وأسقطته وساقطته كقولك‏:‏ أعليته وعاليته‏.‏
قال بشر‏:‏ كادت تسقاط مني منـة فزعـاً معاهد الحيّ والحزن الذي أجد وتساقط على المتاع‏:‏ ألقى نفسه عليه وتساقـط علـى الرجـل يفيـه بنفسـه‏.‏
وأسقطـت المـرأة وهي مسقط ومسقاط‏.‏
ويقال‏:‏ سقط الميت من بطن أمه ووقع الحيّ وألقت سقطاً ميتـاً‏.‏
وانقدح سقط الزند‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فلما تمشى السقط في العود لم يدع ذوابـل ممـا يجمعـون ولا خضـرا وهذا سقط الرمل ومسقطه‏:‏ لمنتهاه‏.‏
وردّ الخيّاط السقاطات‏.‏
وفي مثل ‏"‏ لكل ساقطة لاقطة ‏"‏‏.‏
وأصبحت الأرض مبيضّة من السقيط وهو الجليد‏.‏
قال‏:‏ وليلة يا ميّ ذات طلّ ذات سقيط وندي محضـلّ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ على الخبير سقطت ‏"‏‏.‏
وفي مثل ‏"‏ سقط العشاء به على سرحان ‏"‏‏.‏
وقال الجعدي‏:‏ وهي مأسدة كبيشة وخفان وغيرهما‏.‏
وسقط من منزلته‏.‏
وأسقطه السلطان‏.‏
و ‏"‏ سقط في يـده ‏"‏ وأسقـط‏.‏
وسقـط علـى المبنى للفاعل‏:‏ ندم وهو مسقوط في يده وساقط في يده‏:‏ نادم‏.‏
وهذا البلد مسقط رأسي وفلان يحنّ إلى مسقطه‏.‏
قال‏:‏ خرجنا جميعاً من مساقط رؤسنا علـى ثقـة منـا بجـود ابـن عامـر وسقط النجم والقمر‏:‏ غابا‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ هلا دسست رسولاً منك يعلمني ولم يعجل إلى أن يسقـط القمـر وفلان ساقط من السقاط وساقطة من السواقط‏:‏ دنيء لئيم الحسب‏.‏
قال‏:‏ نحـن الصميم وهم السواقط وقال ذو الرمة‏:‏ وكان أبوك ساقطـة دعيـاً تـردد دون منصبـه فحـارا وامـرأة سقيطـة‏:‏ لقيطـة‏.‏
وسقـط مـن عيني وهذا الفعل مسقطة لك من العيون‏.‏
وسيف سقاط‏:‏ قطاع يسقط من وراء الضريبة‏.‏
قال الهذلي‏:‏ كلـون الملـح ضربتـه هبير يتر العظم سقاط سراطي وما له إلا سقاطة البيت وسقطه وأسقاطه وهي أثاثه من نحو الفأس والإبرة والقدر وأعطاني من سقاطة المتاع‏:‏ من رذاله وهو يبيع سقط المتاع وأسقاطه نحو التابل والسكر والزبيب وهو سقطي وصاحب سقط وسقاط وقد أبي‏.‏
وهو من سقط الجند‏:‏ ممن لا يعتد به‏.‏
وأسقط العارض اسمه‏.‏
وسقط من الديوان‏.‏
وأسقط في كتابه وحسابه‏:‏ أخطأ‏.‏
وتكلم فما سقط بحرف وما أسقط حرفاً وفي كتابه وحسابه سقط‏:‏ خطأ‏.‏
وفي الدار أسقاط من النـاس وألقاط‏.‏
ولا يخلو أحد من سقطة ومن سقطات وفلان يتتبع السقطات ويعدّ الفرطات‏.‏
والكامل من عدت سقطاته‏.‏
وتسقطته‏:‏ تتبعت عثرته وأن يندر منه ما يؤخذ عليه‏.‏
قال‏:‏ ولقد تسقّطني الوشاة فصادفوا حصـراً بسـرّك يـا أميـم ضنينـا وتسقط الخبر‏:‏ أخذه شيئاً بعد شيء‏.‏
وإنه لفرس ساقط الشدّ إذا جاء منـه شـيء بعـد شيء‏.‏
وهو يساقط العدو‏:‏ يأتي به على مهل‏.‏
قال‏:‏ بذي ميعـة كـان أدنـى سقاطـه وتقريبه الأعلى ذآليل ثعلب وساقط فلان إذا لم يلحق ملحق الكرام‏.‏
وقال‏:‏ كيف يرجـون سقاطـي بعدمـا لفع الرأس مشيب وصلـع ورجل قليل السقاط‏.‏
وتذاكرنا سقاط الأحاديث وساقطهم أحسن الحديث وهو أن يحادثهم شيئاً بعد شيء‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وقعد على سقط الخباء وهو رفرفه استعير من سقط الرمل ومنه أرخت السحابة سقطها‏:‏ هيدبها‏.‏
قال الراعي‏:‏ أعبـد اللـه للبـرق اليمانـي يضيء حبيّ ذي سقطين دانـي وخفق الظليم بسقطيه‏.‏
قال‏:‏ عنس مذكرة كأن عفاءها سقطان من كنفي ظليم جافل وقال الراعي‏:‏ حتى إذا ما أضاء الصبح واكشفت عنه نعامة ذي سقطين معتكـر أراد به الليل من قولك‏:‏ رفع الظليم سقطيه ومضى‏.‏
وهززت الغصن فساقط ثمره وتساقط ثمره‏.‏
وتساقط إليّ خيره‏.‏

##### Türkçe

س ق ط
**سقط** bir çukura düştü ve **سقط** dağdan düştü ve şey elinden **سقط** (düştü).
Ve bu, kamçının **مسقط**’ıdır.
Ve bunlar yağmurun **مساقط**’ı ve düşüş yerleridir.
Ve onu **أسقطته** ve onunla **ساقطته**; senin “onu yükselttim” ve “onunla yükselmede yarıştım” demen gibi.
Bişr dedi:
Benden bir nimet, korkudan, neredeyse **تسقاط** edecekti; mahallenin antlaşmaları ve bulduğum hüzün.
Ve eşya üzerine **تساقط** etti: kendini onun üzerine attı. Ve adamın üzerine **تساقط** etti: kendini ona adadı.
Ve kadın **أسقطت**; o **مسقط** ve **مسقاط**tır.
Ve denilir: ölü, annesinin karnından **سقط** etti; diri ise düştü; ve ölü bir **سقطاً** attı.
Ve çakmağın **سقط**’ı parladı.
Zü’r-Rumme dedi:
“Derken **السقط** dalda yürüyünce, onların topladıklarından ne kuruları ne de yeşilleri bıraktı.”
Ve bu, kumun **سقط**’ı ve onun **مسقط**’ıdır: onun son noktasına (vardığı yere).
Ve terzi **السقاطات**’ı geri çevirdi.
Ve meselde: “Her **ساقطة** için bir **لاقطة** vardır.”
Ve yer, **السقيط**’tan—ki o buz’dur—bembeyaz oldu.
Dedi:
“Ve bir gece, ey Meyy, çiyli; **سقيط**’li ve saf çiğli, kaygan.”
Ve mecazdandır: “Bilene **سقطت**.”
Ve meselde: “Akşam yemeği onunla **سقط** etti, bir kurdun üzerine.”
Ve el-Ca‘dî dedi:
“Ve o, Kebîşe ve Hufân ve başkaları gibi bir **مأسدة**’dir.”
Ve mevkiinden **سقط** etti.
Ve sultan onu **أسقطه** (düşürdü).
Ve “Elinin içine **سقط** etti” ve **أسقط**.
Ve **سقط** (fail için bina üzere): pişman oldu; ve o, elinde **مسقوط** ve elinde **ساقط**tır: pişman.
Ve bu belde başımın **مسقط**’ıdır; ve falan, kendi **مسقط**’ına özlem duyar.
Dedi:
“Biz hep birlikte başlarımızın **مساقط**’ından çıktık; İbn Âmir’in cömertliğine bizden bir güven üzere.”
Ve yıldız ve ay **سقط** etti: kayboldular.
Ömer b. Ebî Rebî‘a dedi:
“Keşke senden bir elçi sokaydın da bana bildirseydi; ve ay **يسقط** edinceye kadar acele etmedi.”
Ve falan, düşüklerin **السقاط**’ından bir **ساقط** ve düşkünlerin **السواقط**’ından bir **ساقطة**dır: soyu sopu aşağılık, alçak.
Dedi:
“Biz özüz; onlar ise **السواقط**.”
Ve Zü’r-Rumme dedi:
“Ve baban bir **ساقطة** idi; bir uydurma (nesebi belirsiz) idi; makamının altında gidip gelirken şaşırdı.”
Ve **امرأة سقيطة**: **لقيطة** (buluntu).
Ve gözümden **سقط** etti; ve bu fiil, gözlerden senin için bir **مسقطة**’dır.
Ve **سيف سقاط**: kesici; darbenin arkasından düşürür.
Hüzeylî dedi:
“Tuz rengi gibi; onu **هبير** vurdu; kemiği yarar; **سقاط سراطي**.”
Ve onun için evin **سقاطة**’sından başka bir şey yoktur; ve onun **سقط**’ı ve **أسقاطه**: onun eşyasıdır; balta, iğne ve tencere gibi.
Ve bana eşyanın **سقاطة**’sından verdi: onun rezilinden. Ve o, eşyanın **سقط**’ını ve onun **أسقاطه**’ını; baharat, şeker ve kuru üzüm gibi satar. Ve o benim **سقطي**’mdir; ve **سقط** ve **سقاط** sahibi; ve babam.
Ve o, askerin **سقط**’ındandır: kendisine itibar edilmeyen kimselerden.
Ve **العارض** ismini **أسقط** etti.
Ve divandan **سقط** etti.
Ve kitabında ve hesabında **أسقط** etti: hata etti.
Ve konuştu da bir harfle **سقط** etmedi ve bir harf **أسقط** etmedi. Ve kitabında ve hesabında bir **سقط** vardır: hata.
Ve evde insanlardan **أسقاط** ve **ألقاط** vardır.
Ve hiç kimse bir **سقطة**’dan ve **سقطات**’tan hâlî olmaz; ve falan, **السقطات**’ı izler ve **الفرطات**’ı sayar.
Ve kâmil olan, **سقطاته** sayılmış olandır.
Ve onu **تسقطته**: onun sürçmesini izledim; ve ondan, kendisiyle aleyhine alınacak şeyin nadiren çıkması.
Dedi:
“Ve gerçekten gammazlar beni **تسقّطني** ettiler de, ey Umeym, senin sırrın hakkında kıskanç bir ketumluğa rastladılar.”
Ve haberi **تسقط** etti: onu parça parça aldı.
Ve o, bir şey ondan parça parça geldiğinde, **ساقط الشدّ** bir attır.
Ve o, düşmana **يساقط** eder: onu ağır ağır getirir.
Dedi:
“Zî-Mî‘a’da, onun en yakın **سقاطه**’ı idi; ve en yükseğin yaklaştırması, bir tilkinin ince izleridir.”
Ve falan **ساقط** oldu: kerem sahiplerinin yetiştiği yere yetişmediği zaman.
Ve dedi:
“Başın üzerine ak düşüp kellik vurduktan sonra, benim **سقاطي**’mi nasıl umarlar?”
Ve **رجل قليل السقاط**.
Ve hadislerin **سقاط**’ını andık; ve onların **ساقط**’ı, en güzel hadistir; o da onlara bir şeyi parça parça konuşmasıdır.
Zü’r-Rumme dedi:
“Ve çadırın **سقط**’ı üzerine oturdu; o, onun eteğidir.”
Kumun **سقط**’ından ödünç alınmıştır. Ve ondan: bulut **سقط**’ını saldı: onun saçaklarını.
Er-Râ‘î dedi:
“Ey Abdullah, Yemenî şimşeğe; iki **سقط**’lu bir sevgiliyi aydınlatır, yakın.”
Ve devekuşu, iki **سقط**’ıyla çırptı.
Dedi:
“Erkekleşmiş bir dişi deve; sanki onun tozu, ürkek bir devekuşunun iki yanı yanında iki **سقطان**.”
Er-Râ‘î dedi:
“Ta ki sabah aydınlanınca ve ondan açılınca, iki **سقط**’lu bir devekuşu, karanlık (gece)yi giderdi.”
Bununla geceyi kastetti; senin “devekuşu iki **سقط**’ını kaldırdı ve geçti” sözünden.
Ve dalı salladım da meyvesi **ساقط** etti; ve meyvesi **تساقط** etti.
Ve onun hayrı bana doğru **تساقط** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّقْطةُ: الوَقْعةُ الشديدةُ. سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً، فهو ساقِطٌ وسَقُوطٌ: وقع، وكذلك الأُنثى؛ قال:
من كلِّ بَلْهاء سَقُوطِ البُرْقُعِ
بيْضاءَ، لم تُحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ
يعني أَنها لم تُحْفَظْ من الرِّيبةِ ولم يُضَيِّعْها والداها. والمَسْقَطُ، بالفتح: السُّقوط. وسَقط الشيءُ من يدي سُقوطاً. وفي الحديث: لَلّهُ عزّ وجلّ أَفْرَحُ بتَوْبةِ عَبْدِه من أَحدكم يَسْقُط على بَعِيره وقد أَضلَّه؛ معناه يَعثُر على موضعه ويقعُ عليه كما يقعُ الطائرُ على وكره. وفي حديث الحرث بن حسان: قال له النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، وسأَله عن شيء فقال: على الخَبِيرِ سقَطْتَ أَي على العارِفِ به وقعت، وهو مثل سائرٌ للعرب.
ومَسْقِطُ الشيء ومَسْقَطُه: موضع سقُوطه، الأَخيرة نادرة. وقالوا: البصرة مَسْقَطُ رأْسي ومَسْقِطُه.
وتساقَط على الشيء أَي أَلقى نفسَه عليه، وأَسقَطَه هو. وتساقَط الشيءُ: تتابع سُقوطه. وساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً: أَسْقَطَه وتابع إِسْقاطَه؛ قال ضابئُ بن الحَرثِ البُرْجُمِيّ يصف ثوراً والكلاب:
يُساقِطُ عنه رَوْقُه ضارِياتِها،
سِقاطَ حَدِيدِ القَينِ أَخْوَلَ أَخْوَلا
قوله: أَخْوَل أَخولا أَي متفرِّقاً يعني شرَرَ النار. والمَسْقِطُ مِثال المَجْلِس: الموضع؛ يقال: هذا مَسْقِط رأْسي، حيث ولد، وهذا مسقِطُ السوْطِ، حيث وقع، وأَنا في مَسْقِط النجم، حيث سقط، وأَتانا في مَسْقِط النجم أَي حين سقَط، وفلان يَحِنُّ إِلى مسقِطه أَي حيث ولد. وكلُّ مَن وقع في مَهْواة يقال: وقع وسقط، وكذلك إِذا وقع اسمه من الدِّيوان، يقال: وقع وسقط، ويقال: سقَط الولد من بطن أُمّه، ولا يقال وقع حين تَلِدُه. وأَسْقَطتِ المرأَةُ ولدها إِسْقاطاً، وهي مُسْقِطٌ: أَلقَتْه لغير تَمام من السُّقوطِ، وهو السَّقْطُ والسُّقْطُ والسَّقْط، الذكر والأُنثى فيه سواء، ثلاث لغات. وفي الحديث: لأَنْ أُقَدِّمَ سِقْطاً أَحَبُّ إِليَّ من مائة مُسْتَلئِمْ؛ السقط، بالفتح والضم والكسرِ، والكسرُ أَكثر: الولد الذي يسقط من بطن أُمه قبل تَمامِه، والمستلْئِمُ: لابس عُدَّةِ الحرب، يعني أَن ثواب السِّقْطِ أَكثر من ثوابِ كِبار الأَولاد لأَن فعل الكبير يخصُّه أَجره وثوابُه وإِن شاركه الأَب في بعضه، وثواب السقط مُوَفَّر على الأَب. وفي الحديث: يحشر ما بين السَّقْطِ إِلى الشيخ الفاني جُرْداً مُرْداً.وسَقْطُ الزَّند: ما وقع من النار حين يُقْدَحُ، باللغات الثلاث أَيضاً. قال ابن سيده: سَقْطُ النار وسِقْطُها وسُقْطُها ما سقَط بين الزنْدين قبل اسْتحكامِ الوَرْي، وهو مثل بذلك، يذكر ويؤَنث. وأَسقَطَتِ الناقةُ وغيرها إِذا أَلقت ولدها. وسِقْطُ الرَّمْلِ وسُقْطُه وسَقْطُه ومَسْقِطُه بمعنى مُنقَطَعِه حيث انقطع مُعْظَمُه ورَقَّ لأَنه كله من السُّقوط، الأَخيرة إِحدى تلك الشواذ، والفتح فيها على القياس لغة. ومَسْقِطُ الرمل: حيث ينتهي إِليه طرَفُه. وسِقاطُ النخل: ما سقَط من بُسْرِه. وسَقِيطُ السَّحابِ: البَرَدُ. والسَّقِيطُ: الثلْجُ. يقال: أَصبَحتِ الأَرض مُبْيَضَّة من السَّقِيطِ. والسَّقِيطُ: الجَلِيدُ، طائيةٌ، وكلاهما من السُّقوط. وسَقِيطُ النَّدَى: ما سقَط منه على الأَرض؛ قال الراجز:
وليْلةٍ، يا مَيَّ، ذاتِ طَلِّ،
ذاتِ سَقِيطٍ ونَدىً مُخْضَلِّ،
طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ
ومثله قول هُدْبة بن خَشْرَمٍ:
وَوادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قطَعْتُه،
تَرى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ
والسَّقَطُ من الأَشياء: ما تُسْقِطهُ فلا تَعْتَدُّ به من الجُنْد والقوم ونحوه. والسُّقاطاتُ من الأَشياء: ما يُتَهاون به من رُذالةِ الطعام والثياب ونحوها. والسَّقَطُ: رَدِيءُ المَتاعِ. والسَّقَطُ: ما أُسْقِط من الشيء. ومن أَمْثالِهم: سَقَطَ العَشاء به على سِرْحانٍ، يُضرب مثلاً للرجل يَبْغي البُغْيةَ فيقَعُ في أَمر يُهْلِكُه. ويقال لخُرْثِيِّ المَتاعِ: سَقَطٌ. قال ابن سيده: وسقَطُ البيت خُرْثِيُّه لأَنه ساقِطٌ عن رفيع المتاع، والجمع أَسْقاط. قال الليث: جمع سَقَطِ البيتِ أَسْقاطٌ نحو الإِبرة والفأْس والقِدْر ونحوها. وأَسْقاطُ الناس: أَوْباشُهم؛ عن اللحياني، على المثل بذلك. وسَقَطُ الطَّعامِ: ما لا خَيْرَ فيه منه، وقيل: هو ما يَسْقُط منه. والسَّقَطُ: ما تُنُوول بيعه من تابِلٍ ونحوه لأَن ذلك ساقِطُ القِيمة، وبائعه سَقَّاط.
والسَّقَّاطُ: الذي يبيع السَّقَطَ من المَتاعِ. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: كان لا يَمُرُّ بسَقَّاطٍ ولا صاحِبِ بِيعةٍ إِلا سَلَّم عليه؛ هو الذي يَبيعُ سَقَطَ المتاعِ وهو رَدِيئُه وحَقِيره. والبِيعةُ من البَيْعِ كالرِّكْبةِ والجِلْسَةِ من الرُّكُوبِ والجُلوس، والسَّقَطُ من البيع نحو السُّكَّر والتَّوابِل ونحوها، وأَنكر بعضهم تسميته سَقَّاطاً، وقال: لا يقال سَقَّاط، ولكن يقال صاحب سَقَطٍ. والسُّقاطةُ: ما سَقَط من الشيء. وساقَطه الحديثَ سِقاطاً: سَقَط منك إِليه ومنه إِليك. وسِقاطُ الحديثِ: أَن يتحدَّثَ الواحدُ ويُنْصِتَ له الآخَرُ، فإِذا سكت تحدَّثَ الساكِتُ؛ قال الفرزدق:
إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ، كأَنَّه
جَنى النَّحْلِ أَو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّف
وسَقَطَ إِليَّ قوم: نزلوا عليَّ. وفي حديث النجاشِيّ وأَبي سَمّالٍ: فأَما أَبو سَمَّالٍ فسَقَطَ إِلى جيرانٍ له أَي أَتاهم فأَعاذُوه وسَترُوه. وسَقَطَ الحَرّ يَسْقُطُ سُقُوطاً: يكنى به عن النزول؛ قال النابغة الجعدي:
إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْش في ظُلُلاتِها
سَواقِطُ من حَرٍّ، وقد كان أَظْهَرا
وسَقَطَ عنك الحَرُّ: أَقْلَعَ؛ عن ابن الأَعرابي، كأَنه ضد. والسَّقَطُ والسِّقاطُ: الخَطَأُ في القول والحِساب والكِتاب. وأَسْقَطَ وسَقَطَ في كلامه وبكلامه سُقوطاً: أَخْطأَ. وتكلَّم فما أَسْقَطَ كلمة، وما أَسْقَط حرفاً وما أَسْقَط في كلمة وما سَقَط بها أَي ما أَخْطأَ فيها. ابن السكيت: يقال تَكلَّم بكلام فما سَقَطَ بحرف وما أَسْقَطَ حَرْفاً، قال: وهو كما تقول دَخَلْتُ به وأَدْخَلْتُه وخرَجْتُ به وأَخْرَجْتُه وعَلوْت به وأَعْلَيْتُه وسُؤتُ به ظَنّاً وأَسأْتُ به الظنَّ، يُثْبتون الأَلف إِذا جاء بالأَلف واللام. وفي حديث الإفك: فأَسْقَطُوا لها به يعني الجارِيةَ أَي سَبُّوها وقالوا لها من سَقَط الكلامِ، وهو رديئه، بسبب حديث الإِفْك. وتَسَقَّطَه واستَسْقَطَه: طلَب سَقَطَه وعالَجه على أَن يَسْقُطَ فيُخْطِئ أَو يكذب أَو يَبُوحَ بما عنده؛ قال جرير: ولقد تسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفُوا
حَجِئاً بِسِرِّكِ، يا أُمَيْمَ، ضَنِينا
(* قوله «حجئاً» أَي خليقاً، وفي الأَساس والصحاح وديوان جرير: حصراً، وهو الكتوم للسر.)
والسَّقْطةُ: العَثْرةُ والزَّلَّةُ، وكذلك السِّقاطُ؛ قال سويد بن أَبي كاهل:
كيفَ يَرْجُون سِقاطِي، بَعْدَما
جَلَّلَ الرأْسَ مَشِيبٌ وصَلَعْ؟
قال ابن بري: ومثله ليزيد بن الجَهْم الهِلالي:
رجَوْتِ سِقاطِي واعْتِلالي ونَبْوَتي،
وراءَكِ عَنِّي طالِقاً، وارْحَلي غَدا
وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: كُتب إِليه أَبيات في صحيفة منها: يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدةُ من سُلَيْمٍ
مُعِيداً، يَبْتَغي سَقَطَ العَذارى
أَي عثَراتِها وزَلاَّتِها. والعَذارى: جمع عَذْراء. ويقال: فلان قليل العِثار، ومثله قليل السِّقاطِ، وإِذا لم يَلْحق الإِنسانُ مَلْحَقَ الكِرام يقال: ساقِطٌ، وأَنشد بيت سويد بن أَبي كاهل. وأَسقط فلان من الحساب إِذا أَلقى. وقد سقَط من يدي وسُقِطَ في يَدِ الرجل: زَلَّ وأَخْطأَ، وقيل: نَدِمَ. قال الزجّاجُ: يقال للرجل النادم على ما فعل الحَسِر على ما فرَطَ منه: قد سُقِط في يده وأُسْقِط. وقال أَبو عمرو: لا يقال أُسقط، بالأَلف، على ما لم يسمّ فاعله. وفي التنزيل العزيز: ولَمّا سُقِط في أَيديهم؛ قال الفارسي: ضرَبوا بأَكُفِّهم على أَكفهم من النَّدَم، فإِن صح ذلك فهو إِذاً من السقوط، وقد قرئ: سقَط في أَيديهم، كأَنه أَضمر الندم أَي سقَط الندمُ في أَيديهم كما تقول لمن يحصل على شيء وإِن كان مما لا يكون في اليد: قد حَصل في يده من هذا مكروهٌ، فشبّه ما يحصُل في القلب وفي النفْس بما يحصل في اليد ويُرى بالعين. الفراء في قوله تعالى ولما سُقط في أَيْديهم: يقال سُقط في يده وأُسقط من الندامة، وسُقط أَكثر وأَجود. وخُبِّر فلان خَبراً فسُقط في يده وأُسقط. قال الزجاج: يقال للرجل النادم على ما فعل الحسِرِ على ما فرَط منه: قد سُقط في يده وأُسقط. قال أَبو منصور: وإِنما حَسَّنَ قولهم سُقط في يده، بضم السين، غير مسمًّى فاعله الصفةُ التي هي في يده؛ قال: ومثله قول امرئ القيس:
فدَعْ عنكَ نَهْباً صيحَ في حَجَراتِه،
ولكنْ حَدِيثاً، ما حَدِيثُ الرَّواحِلِ؟
أَي صاح المُنْتَهِبُ في حَجَراتِه، وكذلك المراد سقَط الندمُ في يده؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
ويوْمٍ تَساقَطُ لَذَّاتُه،
كنَجْم الثُّرَيّا وأَمْطارِها
أَي تأْتي لذاته شيئاً بهد شيء، أَراد أَنه كثير اللذات:
وخَرْقٍ تحَدَّث غِيطانُه،
حَديثَ العَذارَى بأَسْرارِها
أَرادَ أَن بها أَصوات الجنّ. وأَما قوله تعالى: وهُزِّي إِليكِ بجِذْعِ النخلةِ يَسّاقَطْ، وقرئ: تَساقَطْ وتَسّاقَطْ، فمن قرأَه بالياء فهو الجِذْعُ، ومن قرأَه بالتاء فهي النخلةُ، وانتصابُ قوله رُطَباً جَنِيّاً على التمييز المحوَّل، أَرادَ يَسّاقطْ رُطَبُ الجِذْع، فلما حوّل الفعل إِلى الجذع خرج الرطبُ مفسِّراً؛ قال الأَزهري: هذا قول الفرّاء، قال: ولو قرأَ قارئ تُسْقِطْ عليك رُطباً يذهب إِلى النخلة، أَو قرأَ يسقط عليك يذهب إِلى الجذع، كان صواباً.
والسَّقَطُ: الفَضيحةُ. والساقِطةُ والسَّقِيطُ: الناقِصُ العقلِ؛ الأَخيرة عن الزجاجيّ، والأُنثى سَقِيطةٌ. والسَّاقِطُ والساقِطةُ: اللَّئيمُ في حسَبِه ونفْسِه، وقوم سَقْطَى وسُقّاطٌ، وفي التهذيب: وجمعه السَّواقِطُ؛ وأَنشد:
نحنُ الصَّمِيمُ وهُمُ السَّواقِطُ
ويقال للمرأَة الدنيئةِ الحَمْقَى: سَقِيطةٌ، ويقال للرجل الدَّنِيء: ساقِطٌ ماقِطٌ لاقِطٌ. والسَّقِيطُ: الرجل الأَحمق. وفي حديث أَهل النار: ما لي لا يَدْخُلُنِي إِلاَّ ضُعفاء الناسِ وسَقَطُهم أَي أَراذِلُهم وأَدْوانُهُم. والساقِط: المتأَخِّرُ عن الرجال.
وهذا الفعل مَسْقَطةٌ للإِنسان من أَعْيُنِ الناس: وهو أَن يأْتي بما لا ينبغي.
والسِّقاطُ في الفَرسِ: اسْتِرْخاء العَدْوِ. والسِّقاطُ في الفرس: أَن لا يَزالَ مَنْكُوباً، وكذلك إِذا جاء مُسْتَرْخِيَ المَشْي والعَدْوِ. ويقال للفرس: إِنه ليساقِط الشيء
(* قوله «ليساقط الشيء» كذا بالأصل،
والذي في الاساس: وانه لفرس ساقط الشدّ إِذا جاء منه شيء بعد شيء.) أَي يجيء منه شيء بعد شيء؛ وأَنشد قوله:
بِذي مَيْعة، كأَنَّ أَدْنَى سِقاطِه
وتَقْرِيبِه الأَعْلَى ذَآلِيلُ ثَعْلَبِ
وساقَطَ الفرسُ العَدْوَ سِقاطاً إِذا جاء مسترخياً. ويقال للفرس إِذا سبق الخيل: قد ساقَطَها؛ ومنه قوله:
ساقَطَها بنَفَسٍ مُرِيحِ،
عَطْفَ المُعَلَّى صُكَّ بالمَنِيحِ،
وهَذَّ تَقْرِيباً مع التَّجْلِيحِ
المَنِيحُ: الذي لا نَصِيبَ له. ويقال: جَلَّحَ إِذا انكشَف له الشأْنُ وغَلب؛ وقال يصف الثور:
كأَنَّه سِبْطٌ من الأَسْباطِ،
بين حَوامِي هَيْدَبٍ سُقَّاطِ
السِّبْطُ: الفِرْقةُ من الأَسْباط. بين حوامِي هَيْدَبٍ وهَدَبٍ أَيضاً أَي نَواحِي شجر ملتفّ الهَدَب. وسُقّاطٌ: جمع الساقِط، وهو المُتَدَلِّي.
والسَّواقِطُ: الذين يَرِدُون اليمَامةَ لامْتِيارِ التمر، والسِّقاطُ: ما يحملونه من التمر.
وسيف سَقّاطٌ وَراء الضَّريبةِ، وذلك إِذا قَطَعَها ثم وصَل إِلى ما بعدها؛ قال ابن الأَعرابي: هو الذي يَقُدُّ حتى يَصِل إِلى الأَرض بعد أَن يقطع؛ قال المتنخل الهذلي:
كلَوْنِ المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،
يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي
وقد تقدَّم في سرط، وصوابهُ يُتِرُّ العظمَ. والسُّراطِيُّ: القاطعُ. والسَّقّاطُ: السيفُ يسقُط من وراء الضَّرِيبة يقطعها حتى يجوز إِلى الأَرض.وسِقْطُ السَّحابِ: حيث يُرى طرَفُه كأَنه ساقِطٌ على الأَرض في ناحية الأُفُق. وسِقْطا الخِباء: ناحِيَتاه. وسِقْطا الطائرِ وسِقاطاه ومَسْقَطاه: جَناحاه، وقيل: سِقْطا جَناحَيْه ما يَجُرُّ منهما على الأَرض. يقال: رَفَع الطائرُ سِقْطَيْه يعني جناحيه. والسِّقْطانِ من الظليم: جَناحاه؛ وأَما قول الرَّاعي:
حتى إِذا ما أَضاء الصُّبْحُ، وانْبَعَثَتْ
عنه نَعامةُ ذي سِقْطَيْن مُعْتَكِر
فإِنه عنى بالنعامة سَواد الليل، وسِقْطاه: أَوّلُه وآخِرُه، وهو على الاستعارة؛ يقول: إِنَّ الليلَ ذا السِّقْطين مضَى وصدَق الصُّبْح؛ وقال الأَزهري: أَراد نَعامةَ ليْلٍ ذي سِقطين، وسِقاطا الليل: ناحِيتا ظَلامِه؛ وقال العجاج يصف فرساً:
جافِي الأَيادِيمِ بلا اخْتِلاطِ،
وبالدِّهاسِ رَيَّث السِّقاطِ
قوله: ريّث السقاط أَي بطيء أَي يَعْدو
(* قوله «أي يعدو إلخ» كذا
بالأصل.) في الدِّهاسِ عَدْواً شديداً لا فُتورَ فيه. ويقال: الرجل فيه سِقاطٌ إِذا فَتَر في أَمره ووَنَى.
قال أَبو تراب: سمعت أَبا المِقْدامِ السُّلَمِيّ يقول: تسَقَّطْتُ الخَبَر وتَبقَّطْتُه إِذا أَخذته قليلاً قليلاً شيئاً بعد شيء. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: بهذه الأَظْرُبِ السَّواقِطِ أَي صِغار الجبالِ المُنْخفضةِ اللاَّطئةِ بالأَرض.
وفي حديث سعد، رضي اللّه عنه: كان يُساقِطُ في ذلك عن رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَي يَرْوِيهِ عنه في خِلالِ كلامِه كأَنه يَمْزُجُ حَدِيثَه بالحديث عن رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، وهو من أَسْقَطَ الشيءَ إِذا أَلْقاه ورَمَى به.
وفي حديث أَبي هريرة: أَنه شرب من السَّقِيطِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا ذكره بعض المتأَخرين في حرف السين، وفسره بالفَخّارِ، والمشهور فيه لُغةً وروايةً الشينُ المعجمة، وسيجيء، فأَمّا السَّقِيطُ، بالسين المهملة، فهو الثَّلْجُ والجَلِيدُ.

##### Türkçe

**السَّقْطةُ**: şiddetli düşüştür. **سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً**; o hâlde o **ساقِطٌ** ve **سَقُوطٌ**: düştü; dişisi de böyledir; dedi ki:

من كلِّ بَلْهاء سَقُوطِ البُرْقُعِ
بيْضاءَ، لم تُحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ

Yani: şüpheden korunmadı ve anne-babası onu zayi etmedi.

Ve **المَسْقَطُ**, fetha ile: **السُّقوط**tur. Ve şey elimden **سُقوطاً** düştü. Hadiste: “Allah Teâlâ, kulunun tevbesiyle, sizden birinizin devesinin üzerine düşmesinden daha çok sevinir; hâlbuki onu kaybetmişti”; mânâsı: yerini bulduğu yere sürçer ve üzerine düşer; kuşun yuvasına konduğu gibi.

Ve Hâris b. Hassân hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, ona dedi ve onu bir şey hakkında sordu da dedi ki: “**على الخَبِيرِ سقَطْتَ**” yani onu bilenin üzerine düştün; bu, Araplar için dolaşan bir meseldir.

**مَسْقِطُ** şey ve **مَسْقَطُه**: onun düşüş yeri; sonuncusu nâdirdir. Dediler ki: Basra başımın **مَسْقَطُ**u ve **مَسْقِطُه**dur.

Ve **تساقَط على الشيء**: yani kendini onun üzerine attı; ve onu **أَسقَطَه**. Ve **تساقَط الشيءُ**: düşüşünün peş peşe gelmesidir. Ve onu **ساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً**: onu düşürdü ve düşürmesini peş peşe yaptı; ضابئُ بن الحَرثِ البُرْجُمِيّ bir boğayı ve köpekleri vasfederek dedi:

يُساقِطُ عنه رَوْقُه ضارِياتِها،
سِقاطَ حَدِيدِ القَينِ أَخْوَلَ أَخْوَلا

Onun sözü: **أَخْوَل أَخولا** yani dağınık hâlde; yani ateşin kıvılcımını. Ve **المَسْقِطُ** **مِثال المَجْلِس**: yerdir; denir ki: bu başımın **مَسْقِط**ıdır, doğduğu yer; ve bu kamçının **مسقِطُ**ıdır, düştüğü yer; ve ben yıldızın **مَسْقِط**ındayım, düştüğü yer; ve bize yıldızın **مَسْقِط**ında geldi, yani düştüğü vakitte; ve falan **مسقِط**ına özlem duyar, yani doğduğu yere. Ve her kim bir uçuruma düşerse denir: düştü ve **سقط**; aynı şekilde, adı divandan düştüğünde denir: düştü ve **سقط**. Ve denir: çocuk annesinin karnından **سقَط**; onu doğurduğunda **وقع** denmez.

Ve kadın çocuğunu **إِسْقاطاً** **أَسْقَطت**; o **مُسْقِطٌ**tur: onu, düşüşten tamam olmaksızın attı; o da **السَّقْطُ** ve **السُّقْطُ** ve **السَّقْط**tır; erkekte ve dişide bunda eşittir; üç lehçedir. Hadiste: “Bir **سِقْطاً** önden göndermem, bana yüz **مُسْتَلئِمْ**den daha sevgilidir”; **السقط** fetha ile, damme ile ve kesre ile—kesre daha çoktur—: annesinin karnından tamam olmadan düşen çocuktur; ve **المستلْئِمُ**: savaş teçhizatını giyen; yani **السِّقْط**ın sevabı, büyük çocukların sevabından daha çoktur; çünkü büyüğün fiili, onun ecrini ve sevabını ona tahsis eder; baba onda bir kısmında ortak olsa bile; **السقط**ın sevabı ise babaya tam olarak verilir. Hadiste: “**السَّقْطِ** ile fânî ihtiyar arasındakiler, çıplak, tüysüz olarak haşrolunur.” Ve **وسَقْطُ الزَّند**: çakıldığında ateşten düşen şeydir; üç lehçe ile de. İbn Sîde dedi: **سَقْطُ** ateş ve **سِقْطُها** ve **سُقْطُها**, iki çakmak taşı arasında **الوَرْي** sağlamlaşmadan önce düşen şeydir; bununla mesel getirilir; müzekker ve müennes gelir. Ve deve ve başkası, yavrusunu attığında **أَسقَطَت**. Ve **سِقْطُ الرَّمْلِ** ve **سُقْطُه** ve **سَقْطُه** ve **مَسْقِطُه**, çoğunun kesildiği ve inceldiği, yani tamamı düşüşten olduğu için, kesildiği yer mânâsındadır; sonuncusu o şâzlardan biridir; ve fetha onda kıyasa göre bir lehçedir. Ve **مَسْقِطُ الرمل**: ucunun vardığı yer. Ve **سِقاطُ النخل**: onun **بُسْر**ünden düşen şey. Ve **سَقِيطُ السَّحابِ**: doludur. Ve **السَّقِيطُ**: kardır. Denir: yer **السَّقِيطِ**ten bembeyaz oldu. Ve **السَّقِيطُ**: buz; طائية’dir; ikisi de düşüşten. Ve **سَقِيطُ النَّدَى**: ondan yere düşen şey; râciz dedi:

وليْلةٍ، يا مَيَّ، ذاتِ طَلِّ،
ذاتِ سَقِيطٍ ونَدىً مُخْضَلِّ،
طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ

Ve bunun benzeri, هُدْبة بن خَشْرَمٍ’in sözü:

وَوادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قطَعْتُه،
تَرى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ

Ve eşyalardan **السَّقَطُ**: asker ve kavim ve benzerinden, düşürüp de ona itibar etmediğin şeydir. Ve eşyalardan **السُّقاطاتُ**: yiyeceğin, elbisenin ve benzerinin bayağısından, hafife alınan şeydir. Ve **السَّقَطُ**: kötü metadır. Ve **السَّقَطُ**: şeyden düşürülen şeydir. Mesellerindendir: “**سَقَطَ العَشاء به على سِرْحانٍ**”; bir adamın bir isteği arayıp da onu helâk edecek bir işe düşmesi için mesel vurulur. Ve meta kırıntısına denir: **سَقَطٌ**. İbn Sîde dedi: evin **سقَطُ**u, onun kırıntısıdır; çünkü yüksek metadan düşüktür; çoğulu **أَسْقاط**tır. Leys dedi: evin **سَقَط**ının cem‘i **أَسْقاطٌ**dur; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi. Ve **أَسْقاطُ الناس**: onların ayak takımıdır; لحياني’den; bununla mesel üzere. Ve **سَقَطُ الطَّعامِ**: ondan hayır olmayan şey; denildi ki: ondan düşen şeydir. Ve **السَّقَطُ**: baharat ve benzeri gibi, satışı düşük olan şey; çünkü bu, değeri düşüktür; ve onun satıcısı **سَقَّاط**tır.

Ve **السَّقَّاطُ**: metadan **السَّقَطَ** satan kimsedir. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden razı olsun: “Bir **سَقَّاطٍ**a ve bir satış yeri sahibine uğramazdı ki ona selâm vermesin”; o, metanın **سَقَطَ**ını satar; o da onun kötüsü ve değersizidir. Ve **البِيعةُ** **البَيْع**dendir; **الرِّكْبة** ve **الجِلْسَة**nin **الرُّكُوب** ve **الجُلوس**tan olması gibi. Ve satıştan **السَّقَطُ**, şeker ve baharatlar ve benzerleri gibidir. Bazıları ona **سَقَّاطاً** denmesini inkâr etti ve dedi: **سَقَّاط** denmez; fakat **صاحب سَقَطٍ** denir.

Ve **السُّقاطةُ**: şeyden düşen şeydir. Ve ona hadisi **ساقَطه** **سِقاطاً**: senden ona ve ondan sana düştü. Ve **سِقاطُ الحديثِ**: birinin konuşup ötekinin ona susmasıdır; sustuğunda susan konuşur; الفرزدق dedi:

إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ، كأَنَّه
جَنى النَّحْلِ أَو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّف

Ve bir kavim bana **سَقَطَ**: üzerime indiler. نجاشيّ ve أَبي سَمّالٍ hadîsinde: “Ama أَبو سَمَّالٍ, komşularına **سَقَطَ**”; yani onlara geldi de onu himaye ettiler ve örttüler. Ve **سَقَطَ الحَرّ** **يَسْقُطُ سُقُوطاً**: inişe kinayedir; النابغة الجعدي dedi:

إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْش في ظُلُلاتِها
سَواقِطُ من حَرٍّ، وقد كان أَظْهَرا

Ve “senden **الحَرّ** düştü”: kesildi; İbnü’l-A‘râbî’den; sanki zıddı gibi.

Ve **السَّقَطُ** ve **السِّقاطُ**: sözde, hesapta ve yazıda hatadır. Ve **أَسْقَطَ** ve **سَقَطَ** sözünde ve sözüyle **سُقوطاً**: hata etti. Konuştu da bir kelime düşürmedi; bir harf düşürmedi; bir kelimede düşürmedi ve onunla düşmedi; yani onda hata etmedi. İbnü’s-Sikkît: denir: bir sözle konuştu da bir harfle düşmedi ve bir harf düşürmedi; dedi: bu, “onunla girdim ve onu girdirdim; onunla çıktım ve onu çıkardım; onunla yükseldim ve onu yükselttim; onunla zannı kötü ettim ve onunla zannı kötü ettim” demen gibidir; **الألف**ı, **الألف واللام** ile geldiğinde ispat ederler. İfk hadîsinde: “Onun hakkında onunla **أَسْقَطُوا**”; yani cariyeyi: ona sövdüler ve ona **سَقَط الكلامِ**dan söylediler; o da onun kötüsüdür; ifk hadîsi sebebiyle. Ve onu **تَسَقَّطَه** ve onu **استَسْقَطَه**: onun düşüğünü istedi ve onu, düşüp hata etmesi yahut yalan söylemesi yahut yanındakini açığa vurması üzerine zorladı; جرير dedi:

ولقد تسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفُوا
حَجِئاً بِسِرِّكِ، يا أُمَيْمَ، ضَنِينا

Ve **السَّقْطةُ**: sürçmedir ve zelledir; **السِّقاطُ** da böyledir; سويد بن أَبي كاهل dedi:

كيفَ يَرْجُون سِقاطِي، بَعْدَما
جَلَّلَ الرأْسَ مَشِيبٌ وصَلَعْ؟

İbn Berrî dedi: bunun benzeri, يزيد بن الجَهْم الهِلالي’nindir:

رجَوْتِ سِقاطِي واعْتِلالي ونَبْوَتي،
وراءَكِ عَنِّي طالِقاً، وارْحَلي غَدا

Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: ona bir sahifede beyitler yazıldı; onlardan:

يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدةُ من سُلَيْمٍ
مُعِيداً، يَبْتَغي سَقَطَ العَذارى

Yani onların sürçmeleri ve zelleleri. Ve **العَذارى**: **عَذْراء**ın cem‘idir. Ve denir: falan az sürçer; bunun benzeri: az **السِّقاطِ**. Ve insan, kerimlerin eriştiği yere erişmezse denir: **ساقِطٌ**; ve سويد بن أَبي كاهل’in beytini okuttu. Ve falan, hesaptan **أَسقط** ettiğinde: attı. Ve elimden **سقَط**; ve “adamın elinde **سُقِطَ**”: sürçtü ve hata etti; denildi ki: pişman oldu. Zecّâc dedi: yaptığına pişman olan, kendisinden geçen şeye hasret duyan adama denir: elinde **سُقِط** oldu ve **أُسْقِط**. Ebû Amr dedi: faili zikredilmeyene, elif ile **أُسقط** denmez. Aziz tenzilde: “**ولَمّا سُقِط في أَيديهم**”; Fârisî dedi: pişmanlıktan avuçlarını avuçlarına vurdular; bu sahih olursa, o hâlde bu düşüşten olur. Ve şöyle de okunmuştur: “**سقَط في أَيديهم**”; sanki pişmanlığı gizledi; yani pişmanlık ellerine düştü; senin, elde bulunmayan bir şey olsa bile, bir şeye erişen kimseye “bundan bir mekruh eline geçti” demen gibi; kalpte ve nefiste hâsıl olanı, elde hâsıl olup gözle görülen şeye benzetti. Ferrâ, “**ولما سُقط في أَيْديهم**” hakkında: denir: pişmanlıktan elinde **سُقط** oldu ve **أُسقط**; **سُقط** daha çok ve daha iyidir. Ve falana bir haber verildi de elinde **سُقط** oldu ve **أُسقط**. Zecّâc dedi: yaptığına pişman olan, kendisinden geçen şeye hasret duyan adama denir: elinde **سُقط** oldu ve **أُسقط**. Ebû Mansûr dedi: onların “elinde **سُقط** oldu” sözünü, sinin dammesiyle, faili zikredilmeyerek, elinde olan sıfat güzelleştirdi; dedi: bunun benzeri, امرؤ القيس’in sözü:

فدَعْ عنكَ نَهْباً صيحَ في حَجَراتِه،
ولكنْ حَدِيثاً، ما حَدِيثُ الرَّواحِلِ؟

Yani yağmacı onun odalarında bağırdı; aynı şekilde murad: pişmanlık eline düştü. İbnü’l-A‘râbî okuttu:

ويوْمٍ تَساقَطُ لَذَّاتُه،
كنَجْم الثُّرَيّا وأَمْطارِها

Yani lezzetleri, bir şeyden sonra bir şey olarak gelir; onun çok lezzetli olduğunu istedi:

وخَرْقٍ تحَدَّث غِيطانُه،
حَديثَ العَذارَى بأَسْرارِها

Onunla cinlerin sesleri olduğunu istedi. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “**وهُزِّي إِليكِ بجِذْعِ النخلةِ يَسّاقَطْ**”; ve “**تَساقَطْ**” ve “**تَسّاقَطْ**” diye de okunmuştur: onu **الياء** ile okuyan, o **الجِذْعُ**dur; onu **التاء** ile okuyan, o **النخلةُ**dir. Ve “**رُطَباً جَنِيّاً**” sözünün nasbı, dönüştürülmüş temyiz üzerinedir; muradı: “**يَسّاقطْ رُطَبُ الجِذْع**” idi; fiil gövdeye çevrilince, rutab açıklayıcı olarak çıktı. Ezherî dedi: bu, Ferrâ’nın sözüdür; dedi: bir okuyucu “**تُسْقِطْ عليك رُطباً**” okusa, hurma ağacına gider; yahut “**يسقط عليك**” okusa, gövdeye gider; doğru olurdu.

Ve **السَّقَطُ**: rezilliktir. Ve **الساقِطةُ** ve **السَّقِيطُ**: aklı eksik olandır; sonuncusu زجاجيّ’den; dişisi **سَقِيطةٌ**dur. Ve **السَّاقِطُ** ve **الساقِطةُ**: soyunda ve nefsinde alçak olandır; ve bir kavim **سَقْطَى** ve **سُقّاطٌ**tur; ve تهذيب’de: onun cem‘i **السَّواقِطُ**tur; ve okuttu:

نحنُ الصَّمِيمُ وهُمُ السَّواقِطُ

Ve aşağılık ahmak kadına denir: **سَقِيطةٌ**; ve aşağılık erkeğe denir: **ساقِطٌ ماقِطٌ لاقِطٌ**. Ve **السَّقِيطُ**: ahmak adamdır. Cehennem ehli hadîsinde: “Bana niçin insanların ancak zayıfları ve onların **سَقَطُ**u giriyor?” yani onların rezilleri ve en aşağıları. Ve **الساقِط**: erkeklerden geri kalandır.

Ve bu fiil, insan için insanların gözünden bir **مَسْقَطةٌ**dır: o da, uygun olmayanı yapmasıdır.

Ve atta **السِّقاطُ**: koşunun gevşemesidir. Ve atta **السِّقاطُ**: sürekli sakat/yaralı olmasıdır; aynı şekilde yürüyüşte ve koşuda gevşek geldiğinde. Ve ata denir: “o, **ليساقِط الشيء**”
(“**ليساقط الشيء**” asılda böyledir; ve **الاساس**’ta: “ve o, bir şey ondan bir şeyden sonra geldiğinde, **ساقط الشدّ** bir attır.”)
yani ondan bir şeyden sonra bir şey gelir; ve şu sözü okuttu:

بِذي مَيْعة، كأَنَّ أَدْنَى سِقاطِه
وتَقْرِيبِه الأَعْلَى ذَآلِيلُ ثَعْلَبِ

Ve at, koşuyu **ساقَطَ** **سِقاطاً**: gevşek geldiğinde. Ve ata, atları geçtiğinde denir: “onları **ساقَطَ** etti”; bundan şu sözü:

ساقَطَها بنَفَسٍ مُرِيحِ،
عَطْفَ المُعَلَّى صُكَّ بالمَنِيحِ،
وهَذَّ تَقْرِيباً مع التَّجْلِيحِ

**المَنِيحُ**: nasibi olmayan. Ve denir: **جَلَّحَ**; iş ona açıldığında ve galip geldiğinde. Ve boğayı vasfederek dedi:

كأَنَّه سِبْطٌ من الأَسْباطِ،
بين حَوامِي هَيْدَبٍ سُقَّاطِ

**السِّبْطُ**: **الأَسْباط**tan bir fırkadır. **بين حَوامِي هَيْدَبٍ** ve **هَدَبٍ** da: yani saçaklı, sık ağaçların kenarları. Ve **سُقّاطٌ**: **الساقِط**ın cem‘idir; o da sarkan olandır.

Ve **السَّواقِطُ**: hurma satın almak için yemâme’ye gelenlerdir; ve **السِّقاطُ**: onların hurmadan taşıdıkları şeydir.

Ve “**سيف سَقّاطٌ وَراء الضَّريبةِ**”: bu, onu kesip sonra onun ötesine ulaştığında; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, kesip sonra yere ulaşıncaya dek yaran şeydir; المتنخل الهذلي dedi:

كلَوْنِ المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،
يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي

Ve **سرط** maddesinde geçti; doğrusu: “**يُتِرُّ العظمَ**”. Ve **السُّراطِيُّ**: kesendir. Ve **السَّقّاطُ**: kılıçtır; **الضَّرِيبة**nin arkasına düşer; onu keser, ta yere geçinceye kadar. Ve **وسِقْطُ السَّحابِ**: ufkun bir yanında, ucu görülür; sanki yere düşmüş gibidir. Ve **وسِقْطا الخِباء**: onun iki yanıdır. Ve **وسِقْطا الطائرِ** ve **سِقاطاه** ve **مَسْقَطاه**: onun iki kanadıdır; denildi ki: iki kanadının **سِقْطا**sı, ikisinden yere sürünen şeydir. Denir: kuş iki **سِقْط**ını kaldırdı; yani iki kanadını. Ve devekuşundan **السِّقْطانِ**: iki kanadıdır. Râ‘î’nin sözüne gelince:

حتى إِذا ما أَضاء الصُّبْحُ، وانْبَعَثَتْ
عنه نَعامةُ ذي سِقْطَيْن مُعْتَكِر

O, **النعامة** ile gecenin karalığını kastetti; ve onun iki **سِقْط**ı: onun evveli ve âhiridir; bu, istiâre üzerinedir; der ki: iki **السِّقْط**lı gece geçti ve sabah doğru çıktı. Ezherî dedi: “iki **سِقْط**lı gece devekuşunu” kastetti; ve gecenin **سِقاطا**sı: karanlığının iki yanıdır. Ve عجاج bir atı vasfederek dedi:

جافِي الأَيادِيمِ بلا اخْتِلاطِ،
وبالدِّهاسِ رَيَّث السِّقاطِ

Onun sözü: “**رَيَّث السِّقاطِ**” yani yavaş; yani **الدِّهاس**ta şiddetli bir koşuşla koşar
(“yani koşar…” asılda böyledir)
onda gevşeklik yoktur. Ve denir: adamda **سِقاطٌ** vardır; işinde gevşediğinde ve zayıfladığında.

Ebû Turâb dedi: Ebû’l-Miqdâm es-Sülemî’yi şöyle derken işittim: “Haberi **تسَقَّطْتُ** ve onu **تَبقَّطْتُ**”; onu az az, bir şeyden sonra bir şey olarak aldığımda.

Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bu **الأَظْرُبِ السَّواقِطِ** ile”; yani yere yapışık, alçak küçük dağlar.

Sa‘d hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “O, bunda Resûlullah’tan, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, **يُساقِطُ** ederdi”; yani onu, sözünün aralarında ondan rivayet ederdi; sanki sözünü Resûlullah’tan hadîsle karıştırır; bu, “şeyi attığında **أَسْقَطَ**”tandır.

Ebû Hureyre hadîsinde: onun **السَّقِيطِ**ten içtiği; İbnü’l-Esîr dedi: bazı müteahhirler onu sin harfinde böyle zikretti ve onu **الفَخّارِ** ile tefsir etti; meşhur olan ise lugat ve rivayetçe **الشين** mu‘ceme’dir; gelecek. Ama **السَّقِيطُ**, mu‘ceme olmayan sin ile, o **الثَّلْجُ** ve **الجَلِيدُ**dür.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ق ط * * سَقَطَ * الشيء من يده من باب دخل و * أسْقَطَهُ * هو و * المَسْقَطُ * بوزن المقعد السقوط وهذا الفعل * مَسْقَطَةٌ * للإنسان من أعين الناس بوزن المتربة و * المَسْقِطُ * بوزن المجلس الموضع يقال هذا مسقط رأسه أي حيث وُلِد و * ساقَطَهُ * أي أسقطه قال الخليل يقال * سَقَطَ * الولد من بطن أمه ولا يقال وقع و * سُقِط * في يده أي ندم ومنه قوله تعالى ﴿ولما سُقِطَ في أيديهم﴾ قال الأخفش وقرأ بعضهم سَقَط بفتحتين كأنه أضمر الندم وجوَّز * أُسْقِطَ * في يديه وقال أبو عمرو لا يقال أُسقط بالألف على ما لم يسم فاعله و * السَّاقِطُ * و * الَّساقِطَةُ * اللئيم في حسبه ونفسه وقوم * سَقْطَى * بوزن مرضى و * سُقَّاطٌ * مضموما مشددا و * تَساقَطَ * على الشيء ألقى نفسه عليه عليه و * السَّقْطَةُ * بالفتح العثرة والزلة وكذا * السِّقَاطُ * بالكسر و * سَقْطُ * الرمل منقطعه وسقط الولد ما يسقط قبل تمامه وسقط النار ما يسقط منها عند القدح وفي الكلمات الثلاث ثلاث لغات كسر السين وضمها وفتحها قال الفراء سَقْطُ النار يذكر ويؤنث و * أسْقَطَتِ * الناقة وغيرها أي ألقت ولدها و * السقَطُ * بفتحتين رديء المتاع والسقط أيضا الخطأ في الكتابة والحساب يقال * أسْقَطَ * في كلامه وتكلم بكلام فما * سَقَطَ * بحرف وما * أَسْقَطَ * حرفا عن يعقوب قال وهو كما تقول دخل به وأدخله وخرج به وأخرجه وعلا به وأعلاه و * السَّقيطُ * الثلج والجليد و * تَسَقَّطَهُ * أي طلب سقطه و * السَّقَّاطُ * مفتوحا مشددا الذي يبيع السقط من المتاع وفي الحديث ﴿كان لا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه﴾ والبيعة من البيع كالركبة والجلسة من الركوب والجلوس

##### Türkçe

* س ق ط * **سَقَطَ** şey, “girdi” bâbından, elinden düştü; ve **أسْقَطَهُ**: onu düşürdü. Ve **المَسْقَطُ**, **المقعد** vezninde: düşme; ve bu fiil, insan için, insanların gözlerinden, **المتربة** vezninde, bir **مَسْقَطَةٌ**’dir. Ve **المَسْقِطُ**, **المجلس** vezninde: yer; “bu, onun başının **مسقط**’ıdır” denir; yani doğduğu yer. Ve **ساقَطَهُ**: yani onu düşürdü. Halîl dedi: “**سَقَطَ** çocuk, annesinin karnından” denir; “**وقع**” denmez. Ve “**سُقِطَ** onun elinde” yani pişman oldu; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولما **سُقِطَ** في أيديهم﴾ . Ahfeş dedi: Bazıları iki fetha ile **سَقَطَ** okudu; sanki pişmanlığı gizledi; ve “**أُسْقِطَ** onun ellerinde”yi câiz gördü. Ebû Amr dedi: Faili adlandırılmayan üzere, elif ile **أُسقط** denmez. Ve **السَّاقِطُ** ve **الَّساقِطَةُ**: soyunda ve nefsinde alçak. Ve **سَقْطَى** kavim, **مرضى** vezninde; ve **سُقَّاطٌ**, dammeli, şeddeli. Ve **تَساقَطَ** bir şeyin üzerine: kendini onun üzerine attı. Ve **السَّقْطَةُ** fetha ile: sürçme ve kayma; bunun gibi **السِّقَاطُ** kesra ile. Ve **سَقْطُ** kum: onun kesildiği yer. Ve çocuk düşüğü: tamamlanmasından önce düşen şey. Ve ateşin **سقط**’ı: çakmakla çıkarma sırasında ondan düşen şey. Üç kelimede üç lügat vardır: **السين**’in kesri, dammesi ve fethası. Ferrâ dedi: “**سَقْطُ** ateş” müzekker de söylenir, müennes de. Ve **أسْقَطَتِ** deve ve başkası: yani yavrusunu attı. Ve **السقَطُ** iki fetha ile: eşyanın kötüsü; ve **السقط** ayrıca yazı ve hesapta hatadır; “sözünde **أسْقَطَ**” denir; ve bir sözle konuştu da bir harfle bile **سَقَطَ** etmedi; ve bir harfi **أَسْقَطَ** etmedi; Ya‘kūb’dan. Dedi ki: O, “onunla girdi ve onu girdirdi; onunla çıktı ve onu çıkardı; onunla yükseldi ve onu yükseltti” demen gibidir. Ve **السَّقيطُ**: kar ve buz. Ve **تَسَقَّطَهُ**: yani onun düşüğünü aradı. Ve **السَّقَّاطُ**, fethalı, şeddeli: eşyanın döküntüsünü satan kimse. Ve hadiste: ﴿**سقاط**’a da, bir satış sahibi olana da uğramazdı ki ona selâm vermiş olmasın﴾ ; ve **البيعة**, satıştan, **الركبة** ve **الجلسة**’nin binmek ve oturmaktan olması gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سقط الشيء من يدي سقوطا، بالضم، ومسقطا، بالفتح: وقع، وكل من وقع في مهواة يقال: وقع وسقط. وفي البصائر: السقوط: إخراج الشيء إما من مكان عال إلى منخفض، كالسقوط من السطح. وسقوط منتصب القامة، كاساقط، ومنه قوله تعالى:  تساقط عليك رطبا جنيا  ، وقرأ حماد ونصير ويعقوب وسهل  يساقط  بالياء التحتية المفتوحة، كما في العباب. قلت: فمن قرأ بالياء فهو الجذع، ومن قرأ بالتاء فهي النخلة، وانتصاب قوله:  رطبا جنيا  على التمييز المحول، أراد يساقط رطب الجذع، فلما حول الفعل إلى الجذع خرج الرطب مفسرا، قال الأزهري: هذا قول الفراء. فهو ساقط وسقوط، كصبور، المذكر والمؤنث فيه سواء، قال:
  من كل بلهاء سقوط البرقع
  بيضاء لم تحفظ ولم تضيع

  يعني أنها لم تحفظ من الريبة ولم يضيعها والداها. والموضع: مسقط كمقعد ومنزل الأولى نادرة نقلها الأصمعي، يقال: هذا مسقط الشيء ومسقطه، أي موضع سقوطه. وقال الخليل: يقال: سقط الولد من بطن أمه، أي خرج ولا يقال: وقع، حين تلده، نقله الجوهري والصاغاني. وفي الأساس: ويقال: سقط الميت من بطن أمه، ووقع الحي. ومن المجاز: سقط الحر يسقط سقوطا، أي وقع، وأقبل ونزل. ويقال: سقط عنا الحر، إذا أقلع، عن ابن الأعرابي، كأنه ضد. ومن المجاز: سقط في كلامه وبكلامه سقوطا، إذا أخطأ، وكذلك أسقط في كلامه. ومن المجاز: سقط القوم إلي سقوطا: نزلوا علي، وأقبلوا، ومنه الحديث:  فأما أبو سمال فسقط إلى جيران له  أي أتاهم فأعاذوه وستروه. ومن المجاز: هذا الفعل مسقطة له أعين الناس، وهو أن يأتي بما لا ينبغي. نقله الجوهري، والزمخشري، وصاحب اللسان. ومسقط الرأس: المولد، رواه الأصمعي بفتح القاف، وغيره بالكسر، ويقال: البصرة مسقط رأسي، وهو يحن إلى مسقطه، يعني حيث ولد، وهو مجاز، كما في الأساس. وتسقط الشيء: تتبع سقوطه. وساقطه مساقطة، وسقاطا: أسقطه، وتابع إسقاطه، قال ضابئ بن الحارث البرجمي يصف ثورا والكلاب:
  يساقط عنه روقه ضارياتهـا                      سقاط حديد القين أخول أخولا قوله: أخول أخولا، أي متفرقا، يعني شرر النار. والسقط، مثلثة: الولد يسقط من بطن أمه لغير تمام، والكسر أكثر، والذكر والأنثى سواء ومنه الحديث:  لأن أقدم سقطا أحب إلي من مائة مستلئم  المستلئم: لابس عدة الحرب، يعني أن ثواب السقط أكثر من ثواب كبار الأولاد. وفي حديث آخر:  يحشر ما بين السقط إلى الشيخ الفاني مردا جردا مكحلين أولي أفانين  . وهي الخصل من الشعر، وفي حديث آخر:  يظل السقط محبنطئا على باب الجنة  ويجمع السقط على الأسقاط، قال ابن الرومي يهجو وهبا عندما ضرط:
  يا وهب إن تك قد ولدت صبية                      فبحملهم سفرا عليك سباطـا
  من كان لا ينفك ينكح دهـره                      ولد البنات وأسقط الأسقاطـا وقد أسقطته أمه إسقاطا، وهي مسقط، ومعتادته: مسقاط، وهذا قد نقله الزمخشري في الأساس. وعبارة الصحاح والعباب: وأسقطت الناقة وغيرها، إذا ألقت ولدها، والذي في أمالي القالي، أنه خاص ببني آدم، كالإجهاض للناقة، وإليه مال المصنف وفي البصائر: في أسقطت المرأة، اعتبر الأمران: السقوط من عال، والرداءة جميعا، فإنه لا يقال أسقطت المرأة إلا في الذي تلقيه قبل التمام، ومنه قيل لذلك الولد: سقط. قال شيخنا: ثم ظاهر المصنف أنه يقال: أسقطت الولد، لأنه جاء مسندا للضمير في قوله: أسقطته، وفي المصباح، عن بعضهم: أماتت العرب ذكر المفعول فلا يكادون يقولون: أسقطت سقطا، ولا يقال: أسقط الولد، بالبناء للمفعول، قلت: ولكن جاء ذلك في قول بعض العرب:
  وأسقطت الأجنة في الـولايا                      وأجهضت الحوامل والسقاب

  والسقط: ما سقط بين الزندين قبل استحكام الوري، وهو مثل بذلك، كما في المحكم ويثلث، كما في الصحاح، وهو مشبه بالسقط للولد الذي يسقط قبل التمام، كما يظهر من كلام المصنف، وصرح به في البصائر. وفي الصحاح: سقط النار: ما يسقط منها عند القدح، ومثله في العباب، قال الفراء: يذكر ويؤنث قال، ذو الرمة:
  وسقط كعين الديك عاورت صاحبي                      أباها، وهيأنا لموقعـهـا وكـرا والسقط: حيث انقطع معظم الرمل ورق، ويثلث أيضا، كما صرح به الجوهري والصاغاني وقد أغفل عن ذلك فيه وفي الذي تقدم، ثم إن عبارة الصحاح أخصر من عبارته، حيث قال: وسقط الرمل: منقطعه، وأما قوله رق فهو مفهوم من قوله: منقطعه لأنه لا ينقطع حتى يرق، كمسقطه، كمقعد، على القياس، ويروى: كمنزل، على الشذوذ، كما في اللسان، وأغفله المصنف قصورا. وقيل: مسقط الرمل حيث ينتهي إليه طرفه، وهو قريب من القول الأول، وقال امرؤ القيس:
  قفا نبك من ذكرى حبيب ومنزل                      بسقط اللوى بين الدخول فحومل والسقط، بالفتح: الثلج، وأيضا: ما يسقط من الندى، كالسقيط، فيهما، كما سيأتي للمصنف قريبا، ومن الأول قول هدبة بن خشرم:
  وواد كجوف العير قفر قطعـتـه                      ترى السقط في أعلامه كالكراسف والسقط: من لا يعد في خيار الفتيان، وهو الدنيء الرذل كالساقط وقيل: الساقط اللئيم في حسبه ونفسه. ويقال للرجل الدنيء: ساقط ماقط، كما في اللسان، والذي في العباب: وتقول العرب: فلان ساقط ابن ماقط ابن لاقط، تتساب بها. فالساقط: عبد الماقط، والماقط: عبد اللاقط واللاقط: عبد معتق. ومن المجاز: قعد في سقط الخباء، وهو بالكسر: ناحية الخباء كما في الصحاح، ورفرفه، كما في الأساس، قال: استعير من سقط الرمل، وللخباء سقطان. ومن المجاز: السقط: جناح الطائر، كسقاطه، بالكسر، ومسقطه، كمقعده، ومنه قولهم: خفق الظليم بسقطيه. وقيل: سقطا جناحيه: ما يجر منهما على الأرض، يقال: رفع الظليم سقطيه ومضى. ومن المجاز: السقط: طرف السحاب حيث يرى كأنه ساقط على الأرض في ناحية الأفق، كما في الصحاح، ومنه أخذ سقط الخباء. والسقط، بالتحريك: ما أسقط من الشيء وتهوون به، وسقط الطعام: ما لا خير فيه منه، ج: أسقاط. وهو مجاز. والسقط: الفضيحة، وهو مجاز أيضا. وفي الصحاح: السقط: رديء المتاع، وقال ابن سيده: سقط البيت خرثيه؛ لأنه ساقط عن رفيع المتاع، والجمع: أسقاط، وهو مجاز. وقال الليث: جمع سقط البيت: أسقاط؛ نحو الإبرة والفأس والقدر ونحوها. وقيل: السقط: ما تنوول بيعه من تابل ونحوه، وفي الأساس: نحو سكر وزبيب. وما أحسن قول الشاعر:
  وما للمرء خير في حـياة                      إذا ما عد من سقط المتاع

  وبائعه: السقاط، ككتان، والسقطي، محركة، وأنكر بعضهم تسميته سقاطا، وقال: ولا يقال سقاط، ولكن يقال: صاحب سقط. قلت: والصحيح ثبوته، فقد جاء في حديث ابن عمر أنه  كان لا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه  والبيعة من البيع، كالجلسة من الجلوس، كما في الصحاح والعباب. ومن الأخير: سري بن المغلس السقطي يكنى أبا الحسن، أخذ عن أبي محفوظ معروف بن فيروز الكرخي، وعنه الجنيد وغيره، توفي سنة 251 ومن الأول شيخنا المعمر المسن، علي بن العربي بن محمد السقاط الفاسي، نزيل مصر، أخذ عن أبيه وغيره، توفي بمصر سنة 1183. ومن المجاز: السقط: الخطأ في الحساب والقول، وكذلك السقط في الكتاب. وفي الصحاح: السقط: الخطأ في الكتابة والحساب، يقال: أسقط في كلامه، وتكلم بكلام فما سقط بحرف، وما أسقط حرفا، عن يعقوب، قال: وهو كما تقول: دخلت به وأدخلته، وخرجت به، وأخرجته، وعلوت به وأعليته. انتهى، وزاد في اللسان: وسؤت به ظنا وأسأت به الظن، يثبتون الألف إذا جاء بالألف واللام. كالسقاط، بالكسر، نقله صاحب اللسان. والسقاطة، والسقاط، بضمهما: ما سقط من الشيء وتهوون به من رذالة الطعام والثياب ونحوها، يقال أعطاني سقاطة المتاع، وهو مجاز. وقال ابن دريد: سقاطة كل شيء: رذالته. وقيل: السقاط جمع سقاطة. ومن المجاز: سقط في يده وأسقط في يده، مضمومتين، أي زل وأخطأ. وقيل: ندم، كما في الصحاح، زاد في العباب: وتحير، قال الزجاج: يقال للنادم على ما فعل، الحسر على ما فرط منه: قد سقط في يده، وأسقط. وقال أبو عمرو: لا يقال: أسقط، بالألف، على ما لم يسم فاعله. وأحمد بن يحيى مثله، وجوزه الأخفش، كما في الصحاح، وفي التنزيل العزيز:  ولما سقط في أيديهم  . قال الفارسي: ضربوا أكفهم على أكفهم من الندم، فإن صح ذلك فهو إذن من السقوط، وقال الفراء: يقال: سقط في يده، وأسقط، من الندامة، وسقط أكثر وأجود. وفي العباب: هذا نظم لم يسمع قبل القرآن ولا عرفته العرب، والأصل فيه نزول الشيء من أعلى إلى أسفل ووقوعه على الأرض، ثم اتسع فيه، فقيل للخطإ من الكلام: سقط؛ لأنهم شبهوه بما لا يحتاج إليه فيسقط، وذكر اليد لأن الندم يحدث في القلب وأثره يظهر في اليد، كقوله تعالى:  فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها  ولأن اليد هي الجارحة العظمى فربما يسند إليها ما لم تباشره، كقوله تعالى: ذلك قدمت يداك. والسقيط: الناقص العقل، عن الزجاجي، كالسقيطة، هكذا في سائر أصول القاموس، وهو غلط، والصواب كالساقطة، كما في اللسان وأما السقيطة فأنثى السقيط، كما هو نص الزجاجي في أماليه. وسقيط السحاب: البرد. والسقيط: الجليد، طائية، وكلاهما من السقوط. والسقيط: ما سقط من الندى على الأرض، قال الراجز:
  وليلة يا مي ذات طل
  ذات سقيط وندى مخضل
  طعم السرى فيها كطعم الخل كما في الصحاح. ولكنه استشهد به على لجليد والثلج، وقال أبو بكر بن اللبانة:
  بكت عند توديعي فما علم الركب                      أذاك سقيط الظل أم لؤلؤ رطب وقال آخر:
  واسقط علينا كسقوط الندى                      ليلة لا نـاه ولا زاجـر

  ويقال: ما أسقط حرفا، وما أسقط فيها، أي في الكلمة، أي ما أخطأ فيها، وكذلك ما سقط به، وهو مجاز، وقد تقدم هذا قريبا. وأسقطه، هكذا في أصول القاموس، وهو غلط، والصواب: استسقطه، وذلك إذا طلب سقطه وعالجه على أن يسقط فيخطئ أو يكذب أو يبوح بما عنده، وهو مجاز، كتسقطه، وسيأتي ذلك للمصنف في آخر المادة. والسواقط: الذين يردون اليمامة لامتيار التمر، وهو مجاز، من سقط إليه، إذا أقبل عليه. والسقاط ككتاب: ما يحملونه من التمر، وهو مجاز أيضا، كأنه سمي به لكونه يسقط إليه من الأقطار. والساقط: المتأخر عن الرجال، وهو مجاز. وساقط الشيء مساقطة وسقاطا: أسقطه، كما في الصحاح، أو تابع إسقاطه، كما في اللسان، وهذا بعينه قد تقدم في كلام المصنف، وتفسير الجوهري وصاحب اللسان واحد، وإنما التعبير مختلف، بل صاحب اللسان جمع بين المعنيين فقال: أسقطه، وتابع إسقاطه، فهو تكرار محض في كلام المصنف، فتأمل. ومن المجاز: ساقط الفرس العدو سقاطا: جاء مسترخيا فيه، وفي المشي، وقيل: السقاط في الفرس أن لا يزال منكوبا. ويقال للفرس: إنه لساقط الشد، إذا جاء منه شيء بعد شيء كما في الأساس. وقال الشاعر:
  بذي ميعة كأن أدنى سقاطه                      وتقريبه الأعلى ذآليل ثعلب ومن المجاز: ساقط فلان فلانا الحديث، إذا سقط من كل على الآخر. وسقاط الحديث بأن يتحدث الواحد وينصت له الآخر، فإذا سكت تحدث الساكت، قال الفرزدق:
  إذا هن ساقطن الحديث كـأنـه                      جنى النحل أو أبكار كرم تقطف قلت: وأصل ذلك قول ذي الرمة:
  ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل ممزوجا بماء الوقائع ومنه أخذ الفرزدق وكذلك البحتري حيث يقول:
  ولما التقينا والنقا موعد لـنـا                      تعجب رائي الدر منا ولاقطه
  فمن لؤلؤ تجلوه عند ابتسامهـا                      ومن لؤلؤ عند الحديث تساقطه وقيل: سقاط الحديث هو: أن يحدثهم شيئا بعد شيء، كما في الأساس. ومن أحسن ما رأيت في المساقطة قول شيخنا عبد الله بن سلام المؤذن يخاطب به المولى علي بن تاج الدين القلعي، رحمهما الله تعالى وهو:
  أساقط درا إذ تـمـس أنـامـلـي                      يراعي وعقيانا يروق ومرجـانـا
  أحلي بها تاج ابن تـاج عـلـينـا                      فلا زال مولانا الأجل ومرجـانـا
  وروضا الندى والجود قالا لنا اطلبوا                      جميع الذي يرجى فكفاه مرجانـا والسقاط، كشداد وسحاب، وعلى الأول اقتصر الجوهري والصاغاني وصاحب اللسان: السيف يسقط من وراء الضريبة ويقطعها حتى يجوز إلى الأرض، وفي الصحاح: يقطعها، وأنشد للمتنخل:
  يتر العظم سقاط سراطي أو يقطع الضريبة، ويصل إلى ما بعدها، وقال ابن الأعرابي: سيف سقاط هو الذي يقد حتى يصل إلى الأرض بعد أن يقطع، وفي شرح الديوان: أي يجوز الضريبة فيسقط، وهو مجاز.
 والسقاط، ككتاب: ما سقط من النخل ومن البسر، يجوز أن يكون مفردا، كما هو ظاهر صنيعه، أو جمعا لساقط. ومن المجاز: السقاط: العثرة والزلة، كالسقطة، بالفتح، قال سويد بن أبي كاهل اليشكري:

  كيف يرجون سقاطي بعدما                      جلل الرأس مشيب وصلع وفي العباب: لاح في الرأس. أو هي جمع سقطة، يقال: فلان قليل السقاط، كما يقال: قليل العثار، وأنشد ابن بري ليزيد بن الجهم الهلالي:
  رجوت سقاطي واعتلالي ونبوتي                      وراءك عني طالقا وارحلي غدا أو هما بمعنى واحد، فإن كان مفردا فهو مصدر ساقط الرجل سقاطا، إذا لم يلحق ملحق الكرام. ومسقط، كمقعد: د، على ساحل بحر عمان، مما يلي بر اليمن. يقال: هو معرب مشكت. ومسقط: رستاق بساحل بحر الخرز، كما في العباب. قلت: هي مدينة بالقرب من باب الأبواب، بناها أبو شروان بن قباذ بن فيروز الملك. ومسقط الرمل: واد بين البصرة والنباج، وهو في طريق البصرة. ومن المجاز: تسقط الخبر وتبقطه: أخذه قليلا قليلا شيئا بعد شيء، رواه أبو تراب عن أبي المقدام السلمي. ومن المجاز: تسقط فلانا: طلب سقطه، كما في الصحاح، زاد في اللسان وعالجه على أن يسقط، وأنشد الجوهري لجرير:
  ولقد تسقطني الوشاة فصادفوا                      حصرا بسرك يا أميم ضنينا ومما يستدرك عليه: السقطة بالفتح: الوقعة الشديدة. وسقط على ضالته: عثر على موضعها، ووقع عليها، كما يقع الطائر على وكره، وهو مجاز. ومن أقواله صلى الله عليه وسلم للحارث بن حسان حين سأله عن شيء:  على الخبير سقطت  أي على العارف وقعت، وهو مثل سائر للعرب. وتساقط على الشيء: ألقى نفسه عليه، نقله الجوهري. وأسقطه هو، ويقال: تساقط على الرجل يقيه نفسه. وهذا مسقط السوط: حيث يقع، ومساقط الغيث: مواقعه. ويقال: أنا في مسقط النجم، أي حيث سقط. نقله الجوهري. ومسقط كل شيء: منقطعه، وأنشد الأصمعي:
  ومنهل من الفلا في أوسطه
  من ذا وهذاك وذا في مسقطه وسقط الرجل: إذا وقع اسمه من الديوان. وقد أسقط الفارض اسمه، وهو مجاز. والسقيط: الثلج، نقله الجوهري، ويقال: أصبحت الأرض مبيضة من السقيط، وقيل: هو الجليد الذي ذكره المصنف. ومن أمثالهم:  سقط العشاء به على سرحان  يضرب للرجل يبغي البغية فيقع في أمر يهلكه، وهو مجاز. وأسقاط الناس أوباشهم، عن اللحياني، وهو مجاز. ويقال: في الدار أسقاط وألقاط. وقال النابغة الجعدي:
  إذا الوحش ضم الوحش في ظللاتها                      سواقط من حر، وقد كان أظهـرا من سقط، إذا نزل ولزم موضعه، ويقال: سقط فلان مغشيا عليه. وأسقطوا له بالكلام، إذا سبوه بسقط الكلام ورديئه، وهو مجاز، والسقطة: العثرة والزلة، يقال: لا يخلو أحد من سقطة، وفلان يتتبع السقطات ويعد الفرطات، والكامل من عدت سقطاته، وهو مجاز، وكذلك السقط بغير هاء، ومنه قول بعض الغزاة في أبيات كتبها لسيدنا عمر رضي الله عنه:
  يعقلهن جعدة من سـلـيم                      معيدا يبتغي سقط العذاري

  أي: عثراتها وزلاتها. والعذاري: جمع عذراء. وقد تقدم ذكر لبقية هذه الأبيات. وساقط الرجل سقاطا، إذا لم يلحق ملحق الكرام، وهو مجاز. وسقط في يده، مبنيا للفاعل، مثل سقط بالضم، نقله الجوهري عن الأخفش، قال: وبه قرأ بعضهم  ولما سقط في أيديهم  كما تقول لمن يحصل على شيء، وإن كان مما لا يكون في اليد: قد حصل في يده من هذا مكروه، فشبه ما يحصل في اليد، ويرى في العين، وهو مجاز أيضا. وقول الشاعر أنشده ابن الأعرابي:
  ويوم تساقـط لـذاتـه                      كنجم الثريا وأمطارها أي تأتي لذاته شيئا بعد شيء، أراد أنه كثير اللذات. والساقطة: اللئيم في حسبه ونفسه، وقوم سقطى، بالفتح، وسقاط، كرمان، نقله الجوهري. ومنه قول صريع الدلاء:
  قد دفعنا إلى زمان خسيس                      بين قوم أراذل سـقـاط وفي التهذيب: وجمعه السواقط، وأنشد:
  نحن الصميم وهم السواقط ويقال: للمرأة الدنية الحمقى: سقيطة، نقله الجوهري. وسقط الناس: أراذلهم وأدوانهم، ومنه حديث النار:  مالي لا يدخلني إلا ضعفاء الناس وسقطهم  . ويقال للفرس إذا سابق الخيل: قد ساقطها. وهو مجاز، ومنه قول الراجز:
  ساقطها بنفس مريح
  عطف المعلى صك بالمنيح
  وهذ تقريبا مع التجليح وقال العجاج يصف الثور:
  كأنه سبط من الأسباط
  بين حوامي هيدب سقاط أي نواحي شجر ملتف الهدب، والسقاط: جمع الساقط، وهو المتدلي. وسقاطا الليل، بالكسر: ناحيتا ظلامه، وهو مجاز. وكذلك سقطاه، وبه فسر قول الراعي، أنشده الجوهري:
  حتى إذا ما أضاء الصبح وانبعثت                      عنه نعامة ذي سقطين معتكر قال: فإنه عنى بالنعامة سواد الليل، وسقطاه: أوله وآخره، وهو على الاستعارة، يقول: إن الليل ذا السقطين مضى، وصدق نعامة ليل ذي سقطين. وفرس ريث السقاط، إذا كان بطيء العدو، قال العجاج يصف فرسا:
  جافي الأياديم بلا اختلاط
  وبالدهاس ريث السقاط والسواقط: صغار الجبال المنخفضة اللاطئة بالأرض. وفي حديث:  كان يساقط في ذلك عن رسول الله صلى الله عليه وسلم  ، أي يرويه عنه في خلال كلامه، كأنه يمزج حديثه بالحديث عن رسول الله صلى الله عليه وسلم. والسقيط: الفخار، كذا ذكره بعضهم، أو الصواب بالشين المعجمة، كما سيأتي. ويقال: رد الخياط السقاطات. وفي المثل:  لكل ساقطة لاقطة  ، أي لكل كلمة سقطت من فم الناطق نفس تسمعها فتلقطها فتذيعها، يضرب في حفظ اللسان. ويقال: سقط فلان من منزلته، وأسقطه السلطان. وهو مسقوط في يده، وساقط في يده: نادم ذليل. وسقط النجم والقمر: غابا. والسواقط والسقاط: اللؤماء. وسقط فلان من عيني. وأتى وهو من سقاط الجند: ممن لا يعتد به. وتسقط إلي خبر فلان وكل ذلك مجاز. وقوم سقاط، بالكسر: جمع ساقط كنائم ونيام، وسقيط وسقاط كطويل وطوال، وبه يروى قول المتنخل:
  إذا ما الحرجف النكباء ترمي                      بيوت الحي بالورق السقاط

  ويروى: السقاط، بالضم: جمع سقاطة، وقد تقدم. وساقطة: موضع. ويقال: هو ساقطة النعل. وفي الحديث:  مر بتمرة مسقوطة  قيل: أراد ساقطة، وقيل: على النسب، أي ذات سقوط، ويمكن أن يكون من الإسقاط مثل: أحمه الله فهو محموم. والسقط، محركة: ما تهوون به من الدابة بعد ذبحها، كالقوائم، والكرش، والكبد، وما أشبهها، والجمع أسقاط. وبائعه: أسقاطي، كأنصاري وأنماطي. وقد نسب هكذا شيخ مشايخنا العلامة المحدث المقرئ الشهاب أحمد الأسقاطي الحنفي. وسقيط، كقبيط: حب العزيز. وسقيط، كزبير: لقب الإمام شهاب الدين أحمد بن المشتولي، وفيه ألف غرر الأسفاط في عرر الأسقاط، وهي رسالة صغيرة متضمنة على نوادر وفرائد، وهي عندي. وسقيط أيضا: لقب الحطيئة الشاعر، وفيه يقول منتصرا له بعض الشعراء، ومجاوبا من سماه سقيطا فإنه كان قصيرا جدا:
  وما سقيط وإن يمسسك واصبه                      إلا سقيط على الأزباب والفرج وهو أيضا: لقب أحمد بن عمرو، ممدوح أبي عبد الله بن حجاج الشاعر، وكان لا بد في كل قصيدة أن يذكر لقبه فمن ذلك أبيات:
  فاستمع يا سقيط أشهى وأحلى                      من سماع الأرمال والأهزاج وقوله:
  مدحت سقيطا بمثل العروس                      موشحة بالمعاني المـلاح والسقيط، كأمير: الجرو. ومن أقوالهم: من ضارع أطول روق منه سقط الشغزبية. وسقط الرجل: مات، وهو مجاز. ومن أقوالهم: إذا صحت المودة سقط شرط الأدب والتكليف. والسقيط: الدر المتناثر، ومنه قول الشاعر:
  كلمتني فقلت درا سقيطا                      فتأملت عقدها هل تناثر
  فازدهاها تبسم فأرتنـي                      عقد در من التبسم آخر والسقاطة، كرمانة: ما يوضع على أعلى الباب تسقط عليه فينقفل. وأبو عمرو عثمان بن محمد بن بشر بن سنقة السقطي، عن إبراهيم الحربي وغيره، مات سنة 356.

##### Türkçe

**سقط** şey, elimden **سقوطا** (ötre ile) ve **مسقطا** (fetha ile): düştü; ve her kim bir uçuruma düşerse ona “düştü ve **سقط** etti” denir. **البصائر**’de: **السقوط**: bir şeyi ya yüksek bir yerden alçağa çıkarmaktır; damdan düşme gibi. Ve dik duran boyun düşmesi, **كاساقط** gibi; ondan Yüce Allah’ın sözü: **تساقط عليك رطبا جنيا**; ve **حماد** ile **نصير** ve **يعقوب** ve **سهل**, **العباب**’da olduğu üzere, açık “alttaki **الياء**” ile **يساقط** okudular. Dedim: **الياء** ile okuyan için o, kütüktür; **التاء** ile okuyan için ise o, hurma ağacıdır. Ve **رطبا جنيا** sözünün nasbı, dönüştürülmüş temyiz üzerinedir; “kütüğün tazesini döker”i kastetti; fiil kütüğe dönüştürülünce taze, açıklayıcı olarak çıktı. **الأزهري** dedi: Bu, **الفراء**’nın sözüdür. O, **ساقط** ve **سقوط**tur; **صبور** gibi; onda müzekker ve müennes eşittir. Dedi ki:

  Her bir ahmak, peçe düşüren
  Beyaz; ne korudu ne de zayi etti

Yani: şüpheden korumadı ve anne-babası onu zayi etmedi. Ve yer: **مسقط**; **مقعد** ve **منزل** gibi; birincisi nadirdir, **الأصمعي** onu nakletti. Denir: “Bu, şeyin **مسقط**’ı ve **مسقطه**’dir”; yani düşüşünün yeri. **الخليل** dedi: “Çocuk annesinin karnından **سقط** etti” denir; yani çıktı; doğurduğu vakit “**وقع** etti” denmez. Bunu **الجوهري** ve **الصاغاني** nakletti. **الأساس**’ta: “Ölü, annesinin karnından **سقط** etti; diri ise **وقع** etti” denir. Mecazdan: sıcak **سقط** eder, **سقوطا**; yani düştü; geldi ve indi. Ve denir: “Sıcak bizden **سقط** etti”; yani kesildi; **ابن الأعرابي**’den; sanki zıddı gibi. Mecazdan: sözünde ve sözüyle **سقوطا** **سقط** etti; hata ettiğinde; yine sözünde **أسقط** etti (denir). Mecazdan: kavim bana **سقوطا** **سقط** etti: üzerime indiler ve geldiler; ondan hadis: **فأما أبو سمال فسقط إلى جيران له**; yani onlara geldi; onlar da onu himaye ettiler ve örttüler. Mecazdan: bu fiil, insanların gözlerini onun üzerine **مسقطة**dır; o da, uygun olmayan şeyi yapmasıdır. Bunu **الجوهري** ve **الزمخشري** ve **صاحب اللسان** nakletti. **مسقط الرأس**: doğum yeri; **الأصمعي** onu **القاف**’ın fethasıyla rivayet etti; başkası kesre ile. Denir: “Basra, başımın **مسقط**’ıdır”; ve o, **مسقطه**’una özlem duyar; yani doğduğu yere; bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **تسقط** etti şeyi: onun düşüşünü izledi. Ve onu **ساقطه** **مساقطة** ile ve **سقاطا**: onu düşürdü; ve düşürmesini sürdürdü. **ضابئ بن الحارث البرجمي** öküzü ve köpekleri vasfederek dedi ki:

  Onun boynuzunu ondan düşürür, azgınları—
  Demircinin keskin demiri (gibi) **سقاط**; **أخول** **أخولا**

Onun sözü: **أخول أخولا**; yani dağınık olarak; yani ateşin kıvılcımı. Ve **السقط**, üç türlü (hareke ile): annesinin karnından tamam olmaksızın düşen çocuk; kesre daha çoktur; erkek ve dişi eşittir. Ondan hadis: **لأن أقدم سقطا أحب إلي من مائة مستلئم**. **المستلئم**: savaş teçhizatını giyen; yani **السقط**’ın sevabı, büyük çocukların sevabından daha çoktur. Başka bir hadiste: **يحشر ما بين السقط إلى الشيخ الفاني مردا جردا مكحلين أولي أفانين**. Ve bunlar, saçtan tutamlardır. Başka bir hadiste: **يظل السقط محبنطئا على باب الجنة**. Ve **السقط**, **الأسقاط** üzerine cem edilir. **ابن الرومي**, **وهب**’i yellenince hicvederek dedi ki:

  Ey **وهب**, eğer kız çocuklar doğurduysan,
  Onları taşımakla sana yolculuk yükü (olur)
  Kim ki zamanınca durmadan nikâhlayıp durur,
  Kızların çocuklarını ve **أسقط الأسقاط**’ı doğurur

Ve annesi onu **إسقاطا** **أسقط** etti; o, **مسقط**tur; ve onun alışkanlığı: **مسقاط**. Bunu **الزمخشري** **الأساس**’ta nakletmiştir. **الصحاح** ve **العباب**’ın ibaresi: “Deve ve başkası **أسقطت** ettiğinde; yavrusunu attığında (denir).” **أمالي القالي**’de olan ise: bunun, insanlara mahsus olduğudur; deve için **الإجهاض** gibi. Müellif buna meyletti. **البصائر**’de: “Kadın **أسقطت** etti”de iki şey dikkate alındı: yüksekten düşme ve kötülük birlikte; çünkü kadın için **أسقطت** denmez, ancak tamamlanmadan önce attığı şeyde; ondan o çocuğa **سقط** denildi. Şeyhimiz dedi: Sonra müellifin zahiri şudur ki “çocuğu **أسقطت** etti” denir; çünkü zamire isnadlı olarak “**أسقطته**” sözünde gelmiştir. **المصباح**’ta, bazılarından: Araplar mef’ûlün zikrini öldürdüler; neredeyse “**أسقطت** **سقطا**” demezler; ve meçhul bina ile “çocuk **أسقط** edildi” denmez. Dedim: Lakin bu, bazı Arapların sözünde geldi:

  Ve vadilerde ceninleri **أسقطت** etti,
  Gebeleri ve tayları **أجهضت** etti

Ve **السقط**: iki çakmak taşı arasında, kıvılcımın sağlamlaşmasından önce düşen şeydir; onunla mesel getirilmiştir; **المحكم**’de olduğu gibi; ve **الصحاح**’ta olduğu üzere üç türlü (hareke ile) gelir. O, tamamlanmadan önce düşen çocuk için **السقط**’a benzetilmiştir; müellifin sözünden anlaşıldığı gibi; ve **البصائر**’de bunu açıkça söyledi. **الصحاح**’ta: **سقط النار**: çakarken ondan düşen şey; **العباب**’da da böyledir. **الفراء** dedi: müzekker de olur müennes de. Dedi ki, **ذو الرمة**:

  Ve horoz gözü gibi bir **سقط**; arkadaşımın yanına uğradı,
  Onun babasını; ve onun düşeceği yere bir yuva hazırladık

Ve **السقط**: kumun çoğunun kesildiği ve inceldiği yer; bu da üç türlü (hareke ile); bunu **الجوهري** ve **الصاغاني** açıkça söyledi. O ise bunu, onda ve önce geçende ihmal etti. Sonra **الصحاح**’ın ibaresi onun ibaresinden daha kısadır; şöyle dediği için: “**سقط الرمل**: onun kesildiği yer.” Onun “inceldi” sözüne gelince: “kesildiği yer” sözünden anlaşılır; çünkü incelmedikçe kesilmez. Onun **مسقطه**’u gibi; kıyasa göre **مقعد** gibi; ve şaz olarak **منزل** gibi rivayet edilir; **اللسان**’da olduğu üzere; müellif bunu kusurla ihmal etti. Ve denildi: **مسقط الرمل** kumun ucunun vardığı yer; bu, birinci söze yakındır. **امرؤ القيس** dedi ki:

  Durun, ağlayalım bir sevgilinin ve bir menzilin hatırasından,
  **سقط اللوى**’da; **الدخول** ile **حومل** arasında

Ve **السقط**, fetha ile: kar; ve ayrıca: çiğden düşen şey; **السقيط** gibi; ikisinde de; müellif için yakında geleceği üzere. Birinciden, **هدبة بن خشرم**’in sözü:

  Yaban eşeğinin karnı gibi bir vadi; ıssız; onu kestim;
  Onun alametlerinde **السقط**’ı, kıkırdaklar gibi görürsün

Ve **السقط**: yiğitlerin seçkinleri içinde sayılmayan; o, aşağılık rezil; **الساقط** gibi. Ve denildi: **الساقط**; soyunda ve nefsinde alçak olan. Ve aşağılık adama denir: **ساقط ماقط**; **اللسان**’da olduğu gibi. **العباب**’da olan: Araplar der ki: “Falan **ساقط ابن ماقط ابن لاقط**”; bununla sövüşürler. O halde **الساقط**: **الماقط**’ın kölesi; **الماقط**: **اللاقط**’ın kölesi; **اللاقط**: azat edilmiş köle. Mecazdan: çadırın **سقط**’ında oturdu; o, kesre ile: çadırın yanı; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve onun eteği; **الأساس**’ta olduğu gibi. Dedi: kumun **سقط**’ından ödünç alınmıştır; çadırın iki **سقط**’ı vardır. Mecazdan: **السقط**: kuşun kanadı; kesre ile **سقاطه** gibi; ve **مسقطه**; **مقعده** gibi. Ondan onların sözü: “Devekuşu iki **سقط**’ıyla çırptı.” Ve denildi: iki kanadının **سقطا**’sı: onlardan yere sürünen şey. Denir: devekuşu iki **سقط**’ını kaldırdı ve geçti. Mecazdan: **السقط**: ufkun bir yanında yere düşmüş gibi görünen bulutun ucu; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ondan çadırın **سقط**’ı alındı. Ve **السقط**, hareke ile: şeyden düşürülen ve onunla değersiz görülen şey; ve **سقط الطعام**: ondan hayır olmayan şey; cem’i: **أسقاط**. Bu mecazdır. Ve **السقط**: rezillik; bu da mecazdır. **الصحاح**’ta: **السقط**: eşyanın kötüsü. **ابن سيده** dedi: “Evin **سقط**’ı: onun döküntüleridir”; çünkü o, yüksek eşyadan düşüktür; cem’i: **أسقاط**; bu mecazdır. **الليث** dedi: evin **سقط**’ının cem’i: **أسقاط**; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi. Ve denildi: **السقط**: baharat ve benzeri gibi satmayı amaçladığın şey. **الأساس**’ta: şeker ve kuru üzüm gibi. Şairin sözü ne güzeldir:

  Kişi için hayatta hayır yoktur,
  Eğer **سقط المتاع**’dan sayılırsa

Ve satıcısı: **السقاط**; **كتان** gibi; ve **السقطي**, harekeli; bazıları onun **سقاطا** diye adlandırılmasını inkâr etti ve dedi ki: “**سقاط** denmez; fakat ‘**صاحب سقط**’ denir.” Dedim ki: doğru olan onun sabit oluşudur; nitekim İbn Ömer hadîsinde gelmiştir ki: “**سقاط**a da ne bir **صاحب بيعة**ye de uğramazdı ki ona selâm vermesin.” **البيعة**, **البيع**den (türemedir); **الجلسة**nin **الجلوس**dan (türemesi) gibi; **الصحاح** ve **العباب**da olduğu üzere. Ve sonuncudan: **سري بن المغلس السقطي**; künyesi Ebü’l-Hasen’dir; Ebû Mahfûz Ma‘rûf b. Fîrûz el-Kerhî’den aldı; ondan da Cüneyd ve başkaları (aldı); 251 yılında vefat etti. Ve birinciden: şeyhimiz, uzun ömürlü ihtiyar, **علي بن العربي بن محمد السقاط الفاسي**, Mısır’da ikamet eden; babasından ve başkalarından aldı; Mısır’da 1183 yılında vefat etti.

Mecazdan: **السقط**: hesapta ve sözde hata; yine kitapta **السقط**. **الصحاح**ta: **السقط**: yazmada ve hesapta hata; “**أسقط** sözünde” denir; ve bir sözle konuştu da bir harfle bile **سقط** etmedi; ve bir harf **أسقط** etmedi; Ya‘kūb’dan: dedi ki: bu, senin “onunla girdim ve onu içeri soktum; onunla çıktım ve onu dışarı çıkardım; onunla yükseldim ve onu yükselttim” demen gibidir. Bitti. **اللسان**da artırdı: “onunla kötü zanda bulundum” ve “onunla zannı kötü ettim”; **الألف**ı, **الألف واللام** ile geldiğinde sabit kılarlar. **السقاط** gibi, kesre ile; **اللسان** sahibi onu nakletti.

Ve **السقاطة** ve **السقاط**, ikisinin de dammesiyle: şeyden düşen ve yiyecek, elbise ve benzerlerinin bayağısı olan şey; “bana eşyanın **سقاطة**sını verdi” denir; bu mecazdır. İbn Düreyd dedi ki: her şeyin **سقاطة**sı: onun bayağısıdır. Ve denildi ki: **السقاط** **سقاطة**nın cem‘idir.

Mecazdan: “**سقط في يده**” ve “**أسقط في يده**”, ikisi de dammeli: yani sürçtü ve hata etti. Ve denildi ki: pişman oldu; **الصحاح**ta olduğu gibi. **العباب**da artırdı: ve şaşırdı. Ez-Zeccâc dedi ki: yaptığı şeye pişman olan, kaçırdığı şeye hasret duyan kimse için “**قد سقط في يده**” ve “**أسقط**” denir. Ebû Amr dedi ki: faili zikredilmeyene binaen, **الألف** ile “**أسقط**” denmez. Ahmed b. Yahyâ da onun gibidir. El-Ahfeş onu caiz gördü; **الصحاح**ta olduğu gibi. Aziz tenzîlde: **ولما سقط في أيديهم**. El-Fârisî dedi ki: pişmanlıktan avuçlarını avuçlarına vurdular; eğer bu sahih olursa o hâlde bu, **السقوط**dandır. El-Ferrâ dedi ki: pişmanlıktan “**سقط في يده**” ve “**أسقط**” denir; **سقط** daha çok ve daha iyidir. **العباب**da: bu, Kur’ân’dan önce işitilmemiş bir nazımdır ve Araplar onu bilmemiştir; aslı, bir şeyin yukarıdan aşağıya inmesi ve yere düşmesidir; sonra onda genişletildi; böylece sözden hataya **سقط** denildi; çünkü onu, ihtiyaç duyulmayan şeye benzettiler de düşer; ve eli zikretti; çünkü pişmanlık kalpte meydana gelir ve onun eseri elde görünür; Allah’ın sözü gibi: **فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها**; ve çünkü el, en büyük uzuvdur; belki doğrudan yapmadığı şeye de ona isnat edilir; Allah’ın sözü gibi: **ذلك قدمت يداك**.

Ve **السقيط**: aklı eksik; ez-Zeccâcî’den; **السقيطة** gibi; **القاموس**un diğer bütün asıllarında böyledir; o bir yanlıştır; doğru olan **الساقطة** gibi olmasıdır; **اللسان**da olduğu üzere. Ama **السقيطة**, **السقيط**in dişisidir; ez-Zeccâcî’nin **أماليه**sinde nassı olduğu üzere. Ve **سقيط السحاب**: dolu. Ve **السقيط**: buz; Tâî lehçesi; ikisi de **السقوط**dandır. Ve **السقيط**: çiğden yere düşen şey. Râciz dedi ki:
  وليلة يا مي ذات طل
  ذات سقيط وندى مخضل
  طعم السرى فيها كطعم الخل
**الصحاح**ta olduğu gibi. Fakat onunla buz ve kar için şahit getirdi. Ebû Bekr b. el-Lebbâne dedi ki:
  بكت عند توديعي فما علم الركب                      أذاك سقيط الظل أم لؤلؤ رطب
Ve bir başkası dedi ki:
  واسقط علينا كسقوط الندى                      ليلة لا نـاه ولا زاجـر

Ve denir: “bir harf **أسقط** etmedi” ve “onda, yani kelimede, **أسقط** etmedi”; yani onda hata etmedi; yine “onunla **سقط** etmedi” (denir); bu mecazdır; bu az önce geçti.

Ve “**أسقطه**”: **القاموس**un asıllarında böyledir; o bir yanlıştır; doğru olan: **استسقطه**dur; bu, onun **سقط**unu istediğinde ve onu düşürüp hata ettirmek veya yalan söyletmek yahut yanındakini açığa vurmak üzere onunla uğraştığında olur; bu mecazdır; **تسقطه** gibi; bunu müellif maddenin sonunda getirecektir.

Ve **السواقط**: hurma satın almak için Yemâme’ye gidenler; bu mecazdır; “ona doğru geldi” manasında **سقط إليه**den. Ve **السقاط** (kitap vezninde): hurmadan taşıdıkları şey; bu da mecazdır; sanki ona, uzak beldelerden ona doğru “düşmesi” sebebiyle bu ad verilmiştir. Ve **الساقط**: erkeklerden geri kalan; bu mecazdır.

Ve “bir şeyi **ساقط** etti, **مساقطة** ve **سقاطا**”: onu **أسقط** etti; **الصحاح**ta olduğu gibi; yahut onun düşürmesini sürdürdü; **اللسان**da olduğu gibi. Bu, müellifin sözünde aynen daha önce geçti; Cevherî’nin ve **اللسان** sahibinin tefsiri birdir; sadece ifade farklıdır; bilakis **اللسان** sahibi iki manayı birleştirdi ve dedi ki: “onu **أسقط** etti ve onun düşürmesini sürdürdü”; bu, müellifin sözünde sırf tekrardır; düşün.

Mecazdan: “at koşuda **ساقط** oldu, **سقاطا**”: onda gevşek olarak geldi; yürüyüşte de (böyledir). Ve denildi ki: atta **السقاط**, sürekli sendeleyici olmasıdır. Ve ata denir ki: “o, **ساقط الشد**dir”; eğer ondan bir şeyden sonra bir şey gelirse; **الأساس**ta olduğu gibi. Şair dedi ki:
  بذي ميعة كأن أدنى سقاطه                      وتقريبه الأعلى ذآليل ثعلب

Mecazdan: “falanca, falancayla hadîsi **ساقط** etti”: her birinin ötekine karşı (sözde) düşmesi (yani karşılıklı konuşması) olduğunda. Ve **سقاط الحديث**: birinin konuşup ötekinin ona susması; o sustuğunda susan konuşur. Ferazdak dedi ki:
  إذا هن ساقطن الحديث كـأنـه                      جنى النحل أو أبكار كرم تقطف
Dedim ki: bunun aslı Zü’r-Rumme’nin sözüdür:
  ونلنا سقاطا من حـديث كـأنـه                      جنى النحل ممزوجا بماء الوقائع
Ferazdak onu ondan aldı; yine Buhturî de şöyle der:
  ولما التقينا والنقا موعد لـنـا                      تعجب رائي الدر منا ولاقطه
  فمن لؤلؤ تجلوه عند ابتسامهـا                      ومن لؤلؤ عند الحديث تساقطه
Ve denildi ki: **سقاط الحديث** şudur: onlara bir şeyden sonra bir şey anlatması; **الأساس**ta olduğu gibi.

**المساقطة** hakkında gördüklerimin en güzellerinden biri, şeyhimiz Abdullah b. Selâm el-Müezzin’in, efendimiz Ali b. Tâcüddîn el-Kal‘î’ye hitaben söylediği (şu) sözdür; Allah Teâlâ ikisine de rahmet etsin; o şudur:
  أساقط درا إذ تـمـس أنـامـلـي                      يراعي وعقيانا يروق ومرجـانـا
  أحلي بها تاج ابن تـاج عـلـينـا                      فلا زال مولانا الأجل ومرجـانـا
  وروضا الندى والجود قالا لنا اطلبوا                      جميع الذي يرجى فكفاه مرجانـا

Ve **السقاط**, **شداد** ve **سحاب** gibi; ve birincisine Cevherî, Sâğânî ve **اللسان** sahibi iktisar etti: kılıç, darbenin arkasından düşer ve onu keser, ta ki yere geçinceye kadar. **الصحاح**ta: onu keser. Mütenahhil’den şu beyit okundu:
  يتر العظم سقاط سراطي
yahut darbeyi keser ve ondan sonrakine ulaşır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **سيف سقاط**: keser de, kestikten sonra yere ulaşıncaya kadar (devam eder) olan kılıçtır. Divan şerhinde: yani darbeyi geçer de düşer; bu mecazdır.

Ve **السقاط** (kitap vezninde): hurma ağacından ve **البسر**den düşen şey; müfred olması caizdir, yaptığı işin zahiri üzere; yahut **ساقط**ın cem‘i olması (da caizdir).

Mecazdan: **السقاط**: tökezleme ve sürçme; **السقطة** gibi, fetha ile. Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî dedi ki:
  كيف يرجون سقاطي بعدما                      جلل الرأس مشيب وصلع
**العباب**da: “başta belirdi.” Yahut o, **سقطة**nın cem‘idir. “Falanca az **السقاط**lıdır” denir; “az tökezleyicidir” denildiği gibi. İbn Berrî, Yezîd b. el-Cehm el-Hilâlî için şu beyti okudu:
  رجوت سقاطي واعتلالي ونبوتي                      وراءك عني طالقا وارحلي غدا
Yahut ikisi bir manadadır. Eğer müfred ise, o, “adam **ساقط** oldu, **سقاطا**” masdarıdır; yani şerefli kimselere yetişen yetişmediğinde.

Ve **مسقط** (مقعد gibi): Umân denizi sahilinde bir yer; Yemen karasına yakın tarafta. Denir ki: o, **مشكت**in muarrebidir. Ve **مسقط**: Hazar denizi sahilinde bir **رستاق**; **العباب**da olduğu gibi. Dedim ki: o, **باب الأبواب** yakınında bir şehirdir; onu, melik Ebû Şurvân b. Kubâz b. Fîrûz inşa etti. Ve **مسقط الرمل**: Basra ile Nebâc arasında bir vadi; Basra yolu üzerindedir.

Mecazdan: “haberi **تسقط** etti ve **تبقطه**”: onu azar azar, şeyden sonra şey olarak aldı; Ebû Turâb, Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî’den rivayet etti. Mecazdan: “falancayı **تسقط** etti”: onun **سقط**unu istedi; **الصحاح**ta olduğu gibi. **اللسان**da artırdı: ve onu düşürmesi için onunla uğraştı. Cevherî, Cerîr’den şu beyti şahit getirdi:
  ولقد تسقطني الوشاة فصادفوا                      حصرا بسرك يا أميم ضنينا

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السقطة** (fetha ile): şiddetli düşüş. Ve “kaybolanına **سقط** etti”: onun yerini buldu ve onun üzerine düştü; kuşun yuvasına düşmesi gibi; bu mecazdır. Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözlerindendir: Hâris b. Hassân’a, bir şey hakkında sorduğunda: **على الخبير سقطت**; yani bilene düştün; bu, Araplar için yaygın bir meseldir.

Ve “bir şeyin üzerine **تساقط** etti”: kendini onun üzerine attı; Cevherî nakletti. Ve “onu **أسقطه**”; ve denir: “adamın üzerine **تساقط** eder; kendini ona siper eder.” Ve bu, **مسقط السوط**tur: düştüğü yer. Ve **مساقط الغيث**: düştüğü yerler. Ve denir: “ben **مسقط النجم**deyim”; yani düştüğü yerdeyim; Cevherî nakletti. Ve her şeyin **مسقط**ı: onun kesildiği yer. Asma‘î şu beyti okudu:
  ومنهل من الفلا في أوسطه
  من ذا وهذاك وذا في مسقطه

Ve “adam **سقط** etti”: adı divandan düştüğünde. Ve **الفارض** onun adını düşürdü; bu mecazdır. Ve **السقيط**: kar; Cevherî nakletti. Ve denir: “yer, **السقيط**ten beyazlamış olarak sabahladı.” Ve denildi ki: o, müellifin zikrettiği buzdur.

Ve onların mesellerindendir: **سقط العشاء به على سرحان**; bir isteği isteyen de kendisini helâk edecek bir işe düşen adam için darb-ı mesel yapılır; bu mecazdır. Ve insanların **أسقاط**ı: onların ayak takımı; Lihyânî’den; bu mecazdır. Ve denir: “evde **أسقاط** ve **ألقاط** var.” Nâbiğa el-Ca‘dî dedi ki:
  إذا الوحش ضم الوحش في ظللاتها                      سواقط من حر، وقد كان أظهـرا

**سقط**tan: indiğinde ve yerini tutup oraya yapıştığında. Ve denir: “falanca baygın olarak **سقط** etti.” Ve “ona sözle **أسقطوا**”: ona, sözün **سقط**u ve kötüsüyle sövdüklerinde; bu mecazdır. Ve **السقطة**: tökezleme ve sürçme; “hiç kimse **سقطة**dan hâlî olmaz” denir; ve “falanca **السقطات**ı takip eder ve **الفرطات**ı sayar”; ve kâmil olan, **سقطات**ı sayılan kimsedir; bu mecazdır. Yine **السقط** (هاء’sız) da böyledir. Ondan, bazı gazilerin, efendimiz Ömer’e (Allah ondan razı olsun) yazdığı beyitlerdeki sözü:
  يعقلهن جعدة من سـلـيم                      معيدا يبتغي سقط العذاري

Yani: **عثراتها** ve **زلاتها**. Ve **العذاري**: **عذراء**’ın çoğuludur. Ve bu beyitlerin geri kalanı için zikri daha önce geçti. Ve adamın **ساقط** olması **سقاطا** (diye), eğer kerem sahiplerinin katıldığı yere katılmazsa; bu mecazdır. Ve “**سقط في يده**”, faili için bina edilmiş olarak, **سقط** (ضم ile) gibidir; bunu Cevherî, Ahfeş’ten nakletti; dedi ki: “Ve onunla bazısı okudu: **ولما سقط في أيديهم**”; tıpkı, bir şeye erişen kimseye söylediğin gibi—her ne kadar elde bulunacak şeylerden olmasa da—“Bu hususta bir mekruh onun elinde hasıl oldu”; böylece elde hasıl olan ve gözde görülen şeye benzetti; bu da yine mecazdır. Ve şairin sözü—İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği:
  ويوم تساقـط لـذاتـه                      كنجم الثريا وأمطارها
Yani: lezzetleri için ona şey şey gelir; onun lezzetlerinin çok olduğunu murad etti. Ve **الساقطة**: soyunda ve nefsinde alçak (kimse). Ve bir kavim **سقطى** (fetih ile) ve **سقاط** (رمان vezninde); Cevherî nakletti. Ondandır: Sari‘u’d-Dilâ’nın sözü:
  قد دفعنا إلى زمان خسيس                      بين قوم أراذل سـقـاط
Ve **التهذيب**’de: onun çoğulu **السواقط**’tır; ve şu şiir okundu:
  نحن الصميم وهم السواقط
Ve denir: aşağı, ahmak kadına: **سقيطة**; Cevherî nakletti. Ve **سقط الناس**: onların rezilleri ve en aşağılarıdır. Ondandır ateş hadisi: **مالي لا يدخلني إلا ضعفاء الناس وسقطهم**. Ve denir: at, atlarla yarıştığında: “Onlarla **ساقطها** etti”; bu mecazdır. Ondandır recez söyleyenin sözü:
  ساقطها بنفس مريح
  عطف المعلى صك بالمنيح
  وهذ تقريبا مع التجليح
Ve ‘Accâc, öküzü vasfederek dedi:
  كأنه سبط من الأسباط
  بين حوامي هيدب سقاط
Yani: saçakları birbirine dolaşmış ağacın çevreleri; ve **السقاط**: **الساقط**’ın çoğuludur; o da sarkan (şey)dir. Ve **سقاطا الليل** (kesre ile): onun karanlığının iki yanı; bu mecazdır. Ve aynı şekilde **سقطاه**; ve bununla, Râ‘î’nin sözü tefsir edildi; Cevherî rivayet etti:
  حتى إذا ما أضاء الصبح وانبعثت                      عنه نعامة ذي سقطين معتكر
Dedi ki: o, **النعامة** ile gecenin karalığını kastetti; ve **سقطاه**: onun evveli ve âhiridir; bu, istiâre üzerinedir; der ki: iki **سقط**’lu gece geçti; ve iki **سقط**’lu gecenin **نعامة**’sı doğru söyledi. Ve **فرس ريث السقاط**: eğer koşusu yavaş ise. ‘Accâc bir atı vasfederek dedi:
  جافي الأياديم بلا اختلاط
  وبالدهاس ريث السقاط
Ve **السواقط**: yere yapışık, alçak küçük dağlardır. Ve bir hadiste: **كان يساقط في ذلك عن رسول الله صلى الله عليه وسلم**; yani, konuşmasının aralarında onu ondan rivayet eder; sanki sözünü, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’den hadisle karıştırır. Ve **السقيط**: çömlek (fahhâr); bazıları onu böyle zikretti; yahut doğrusu, ileride geleceği üzere, mu‘ceme **ش** ile olandır. Ve denir: terzi **السقاطات**’ı geri çevirdi. Ve meselde: **لكل ساقطة لاقطة**; yani, konuşanın ağzından düşen her kelime için onu işiten bir nefis vardır; onu kapar da yayar; dili korumak hakkında darb-ı meseldir. Ve denir: falan, mevkiinden **سقط** etti; ve sultan onu **أسقطه** etti. Ve o, **مسقوط في يده**’dir; ve **ساقط في يده**: pişman, zelil (kimsedir). Ve **سقط النجم والقمر**: kayboldular. Ve **السواقط** ve **السقاط**: alçak kimselerdir. Ve falan, gözümden **سقط** etti. Ve o, askerin **سقاط**’ından olarak geldi: kendisine itibar edilmeyenlerdendir. Ve falanın haberi bana **تسقط** etti; bütün bunlar mecazdır. Ve bir kavim **سقاط** (kesre ile): **ساقط**’ın çoğuludur; tıpkı **نائم** ve **نيام** gibi. Ve **سقيط** ve **سقاط**: **طويل** ve **طوال** gibi. Ve bununla, Mütenahhil’in sözü rivayet edilir:
  إذا ما الحرجف النكباء ترمي                      بيوت الحي بالورق السقاط

Ve rivayet edilir: **السقاط** (ضم ile): **سقاطة**’nın çoğuludur; daha önce geçti. Ve **ساقطة**: bir yerdir. Ve denir: o, **ساقطة النعل**’dır. Ve hadiste: **مر بتمرة مسقوطة**; denildi: **ساقطة** murad etti; ve denildi: nisbet üzere, yani düşüş sahibi (ذات سقوط); ve **الإسقاط**’tan olması da mümkündür; tıpkı: “Allah onu **أحمه** etti, o da **محموم**’dur” gibi. Ve **السقط** (harekeli): hayvan boğazlandıktan sonra ondan düşen şeylerdir; ayaklar, işkembe, karaciğer ve benzerleri gibi; çoğulu **أسقاط**. Ve onun satıcısı: **أسقاطي**; **أنصاري** ve **أنماطي** gibi. Ve üstatlarımızın şeyhi, allâme, muhaddis, mukrî, Şihâb Ahmed **الأسقاطي** el-Hanefî böyle nisbet edildi. Ve **سقيط** (قبيط gibi): **حب العزيز**. Ve **سقيط** (زبير gibi): imam Şihâbüddîn Ahmed b. el-Müştûlî’nin lakabıdır; onda **ألف غرر الأسفاط في عرر الأسقاط** telif etti; o, nevâdir ve ferâid ihtiva eden küçük bir risaledir; o bendedir. Ve **سقيط** ayrıca: şair Hutay’e’nin lakabıdır; onda, ona yardım ederek ve ona **سقيطا** diyen kimseye cevap vererek bazı şairler şöyle der—çünkü o pek kısa idi:
  وما سقيط وإن يمسسك واصبه                      إلا سقيط على الأزباب والفرج
Ve o ayrıca: Ahmed b. Amr’ın lakabıdır; şair Ebû Abdillah b. Haccâc’ın medhedileni; ve her kasidede lakabını zikretmesi mutlaka gerekirdi; bundan (olarak) beyitler:
  فاستمع يا سقيط أشهى وأحلى                      من سماع الأرمال والأهزاج
Ve onun sözü:
  مدحت سقيطا بمثل العروس                      موشحة بالمعاني المـلاح
Ve **السقيط** (أمير gibi): köpek yavrusu. Ve onların sözlerindendir: “Kim, ondan daha uzun bir boynuza benzerse, **الشغزبية**’nin düşüğü (sıktı) ondan (olur).” Ve adam **سقط** etti: öldü; bu mecazdır. Ve onların sözlerindendir: “Muhabbet sahih olunca, edep ve külfet şartı **سقط** eder.” Ve **السقيط**: saçılmış inci; şairin sözü ondandır:
  كلمتني فقلت درا سقيطا                      فتأملت عقدها هل تناثر
  فازدهاها تبسم فأرتنـي                      عقد در من التبسم آخر
Ve **السقاطة** (رمانة gibi): kapının üstüne konulan, üzerine düşüp de kapanan şeydir. Ve Ebû Amr Osman b. Muhammed b. Bişr b. Seneka **السقطي**; İbrâhim el-Harbî ve başkalarından (rivayet eder); 356 yılında öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَقَطَ
1 سَقَطَ ذ , (S, M, &c.,) aor. سَقُطَ , (M, MS,) inf. n. سُقُوطٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and مَسْقَطٌ, (S, K,) It fell; fell down; dropped; dropped down; tumbled down; (M, Mgh, Msb, K;) upon the ground; (Mgh;) or from a higher to a lower place; (Msb;) namely, a thing from the hand; (S;) or from a high place, as a roof of a house; and from a low place, as when said of a person in an erect posture; (B;) also said of a building; (TA in art. هور;) and of a جُرْف [q. v.]: (Msb and TA in that art.:) [and often used by anatomists and physicians, as meaning it delapsed; it slipped, or fell, down:] and ↓ اِسَّاقَطَ [originally تَسَاقَطَ] signifies the same; (K;) as in the phrase in the Kur [xix. 25], تَسَّاقَطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا, or يَسَّاقَطْ, accord. to different readings, It, namely the palm-tree (نَخْلَة) accord. to the former reading, and the trunk (جِذْع) accord. to the latter reading, shall drop upon thee with fresh ripe dates, plucked; رطبا جنيّا being transferred from its proper place, and used as a specificative; the meaning being, يَسَّاقَطْ رُطَبُ الجِذْعِ: so says Fr. (Az, TA.) [This phrase of the Kur, with the above-mentioned explanation, but less fully given, occurs in a copy of the S which, throughout this art., differs much from other copies.] You say also, سَقَطَ فُلَانٌ مَغْضْلَرِيًّا عَلَيْهِ [Such a one fell down in a swoon]. (TA.) And مَنْ نَازَعَ أَطْوَلَ مِنْهُ سَقَطَ الضْلَرَّغْزَبِيَّةَ [He who contends with one taller than himself falls by the trick which consists in one's twisting his leg with the leg of the other]. (TA.) ― -b2- سَقَطَ الوَلَدُ مِنْ بَطْنِ أُمِهِ, (Kh, S, Msb, K,) inf. n. سُقُوطٌ, (Msb,) The child, or fœtus, came forth [or fell] from the belly of its mother (Msb, K) abortively, or in an immature, or imperfect, state, (Msb,) or dead, (A,) but having the form developed, or manifest: (Msb:) you do not say وَقَعَ (Kh, S, Msb, K) unless the child is born alive. (A, TA.) ― -b3- سُقِطَ فِىيَدِهِ, and فى ↓ أُسْقِطَ يده, (Fr, Zj, S, M, K,) but the former is more common, and better, (Fr,) the latter allowed by Akh, but disallowed by AA and by Ahmad Ibn-Yahyà [i. e. Th], (S,) [lit. There was a falling, and there was a making to fall, upon his hand; i. e., of his hand upon his hand, or of his teeth upon his hand, by reason of repentance, and grief, or regret; meaning] (tropical:) he repented, (Fr, Zj, S, M, K,) of what he had done; and grieved for, or regretted, an act of inadvertence; (Zj, M;) or, and became confounded, or perplexed, and unable to see his right course: (O, K:) or both signify, (TA,) or signify also, (K,) or the former signifies also, (M,) he slipped; fell into an error, or a fault; committed a mistake. (M, K.) Hence the saying in the Kur [vii. 148], وَلَمَّا سُقِطَ فِى أَيْدِيهِمْ (tropical:) And when they repented: (S:) or struck their hands upon their hands, by reason of repentance; accord. to AAF: (M:) or repented greatly; because he who repents, and grieves, or regrets, bites his hand in sorrow, so that his hand is fallen upon [by his teeth]: (Bd:) the phrase was not known to the Arabs before the time of the Kur-لn: (O:) it has also been read سَقَطَ فى ايديهم, (Akh, S, M,) as though النَّدَمُ were understood; (Akh, S;) i. e. سَقَطَ النَّدَمُ; like as you say, قَدْ حَصَلَ فِى يَدِهِ مِنْ هٰذَا مَكْرُوهٌ, likening what comes into the heart, and into the mind, to what comes into the hand, and is seen with the eye: (M, TA:) and this, as well as the former, is tropical. (TA.) ― -b4- سَقَطَ القَمَرُ (tropical:) The moon set: and in like manner النَّجْمُ [the star, or asterism; generally meaning the Pleiades; and when this is the case, the phrase in most instances means the Pleiades set at dawn: see مَسْقطٌ]. (Mgh, TA.) ― -b5- سَقَطَ الرَّجُلُ (tropical:) The man died. (TA.) ― -b6- [And (assumed tropical:) The man tottered by reason of age.] You say of an old man, سَقَطَ مِنَ الكِبَرِ (assumed tropical:) [He tottered by reason of age]. (S in art. درهم.) ― -b7- سَقَطَ اـِلَىَّ القَوْمُ, (M, K,) inf. n. سُقُوطٌ, (TA,) (tropical:) The people, or company of men, alighted at my abode: (M, K, TA:) they came to me. (TA.) سَقَطَ اـِلَى جِيرَانٍ لَهُ, occurring in a trad., means (tropical:) He came to some neighbours of his, and they gave him refuge, and protected him. (M, TA.) And it is said in a postclassical prov., حَيْثُمَا سَقَطَ لَقَطَ [Wherever he alights he picks up something]: applied to him who practises evasions, shifts, artifices, or the like. (Meyd, and Har p. 660.) ― -b8- سَقَطَ عَلَى ضَالَّتِهِ (tropical:) He stumbled upon, lighted on, or became acquainted with, the place of his stray, or lost, beast; he lighted on his stray, or lost, beast. (TA.) Mohammad said to El-Hلrith Ibn-Hassلn, on the latter's asking him respecting a thing, عَلَى الخَبِيرِ سَقَطْتَ (tropical:) On the possessor of knowledge thou hast lighted: and this is a prov. current among the Arabs. (TA.) And it is said in a prov.,
سَقَطَ العَضْلَرَآءُ بِهِ عَلَى سِرْحَانِ
(assumed tropical:) [The evening-meal, or supper, (i. e. the seeking for it,) made him to fall, or light, upon a wolf: or سرحان, as is said in a copy of the S, is here the name of a certain man: see also art. سرح]: applied to him who seeks an object of desire, and falls into a thing that destroys him. (TA.) ― -b9- سَقَطَ also signifies He descended [from the place which he occupied], and his place became vacant. (TA.) And you say, سَقَطَ فُلَانٌ مِنْ مَنْزِلَتِهِ (tropical:) [Such a one fell from his honourable station]. (TA.) And سَقَطَ فُلَانٌ مِنْ عَيْنِى (tropical:) [Such a one fell from the place which he held in my regard]. (TA.) سَقَاطَةٌ, as an inf. n., meaning (assumed tropical:) The being ignoble in respect of the deeds or qualities of one's ancestors, and of oneself, [as though its verb were سَقُطَ,] is a mistake, although it has been used, for the purpose of assimilation, coupled with وَقَاحَةٌ. (Mgh.) ― -b10- [Also, (assumed tropical:) He dropped off; fell behind: he, or it, remained behind, or in the rear. See سَاقِطٌ.] ― -b11- سَقَطَ عَنِ الطَّرِيقِ (assumed tropical:) [He deviated from the road]. (IAar, TA in art. فجر.) ― -b12- سَقَطَ فِى كَلَامِهِ, (M, K,) and بِكَلَامِهِ, (TA,) inf. n. سُقُوطٌ; (M, TA;) and فى كلامه ↓ أَسْقَطَ; (S, TA;) (tropical:) He committed a mistake in his speech. (M, K, TA.) And تَكَلَّمَ فَمَا سَقَطَ بِكَلِمَةٍ, (M, TA,) and كَلِمَةً ↓ مَا أَسْقَطَ, and فِى كَلِمَةٍ ↓ مَاأَسْقَطَ, (M, K,) (tropical:) He spoke, and did not commit a mistake in a word. (M, K, TA.) And تَكَلَّمَ بِكَلَامٍ فَمَا سَقَطَ بِحَرْفٍ, and حَرْفًا ↓ مَا أَسْقَطَ, [held by him on whose authority it is mentioned to mean (assumed tropical:) He spoke speech, and did not drop a letter, or a word; for this is] said by Yaakoob to be like دَخَلْتُ بِهِ and أَدْخَلْتُهَ, &c. (S.) ― -b13- سَقَطَ ذِكْرُهُ (assumed tropical:) [The mention of him, or it, was, or became, dropped, left out, or omitted]. (TA, passim.) And سَقَطَ الرَّجُلُ (tropical:) The man's name fell out, or became dropped, from the register of soldiers or pensioners. (TA.) ― -b14- سَقَطَتْ قُوَّتُهُ دُونَ بُلُوغِ الأمْرِ [His power fell short of the attainment or accomplishment, of the affair.] (TA in art. ذرع.) ― -b15- [سَقَطَ, inf. n. سُقُوطٌ, likewise signifies (assumed tropical:) It (a claim or demand, a due, an argument or a plea, a condition, a law, a command or prohibition, a gift, a reward, a punishment, a good action, a sin, &c.,) became null, annulled, void, of no force, or of no account; as though it fell to the ground, or became dropped; whence سَقَطَ حُكْمُهُ, by which phrase بَطَلَ, q. v., is expl. in the Msb.] You say, سَقَطَ الفَرْضُ (assumed tropical:) [The assigned, or appointed, gift, or soldier's stipend or pay, became annulled], meaning سَقَطَ طَلَبُهُ وَالأَمْرُ بِهِ (assumed tropical:) [the demand for it and the order for it became dropped]. (Msb.) And اـِذَاصَحَّتِ المَوَدَّةُ سَقَطَتٌ ضْلَرُرُوطُ الأَدَبِ وَ التَّكْلِيفِ (assumed tropical:) [When love, or affection, is free from imperfection, the conditions of politeness and constraint become annulled]. (TA.) And سَقَطَتْ خَطَايَاهُ (assumed tropical:) His sins fell [from him]; went away; or departed. (TA in art. خر.) ― -b16- سَقَطَ الحَرُّ, (M, K,) aor. سَقُطَ , inf. n. سُقُوطٌ, (M,) (tropical:) The heat fell [like as one says of rain]; (M, K;) it befell; (TA;) it came. (K.) But سَقَطَ عَنَّا الحَرَّ (assumed tropical:) The heat left us or quitted us: (IAar, M, K:) as though the verb had two contr. significations. (M, K. *) ― -b17- سَقَطَ الحَدِيثُ مِنْكَ اـِلَيْهِ وَمِنْهُ اـِلَيْكَ (tropical:) [Discourse fell from thee to him, and from him to thee]: (M:) or سَقَطَ مِنْ كُلٍ عَلَى الاّخَرِ (tropical:) [it fell from each to the other]. (K.)

ساقطهُ
3 ساقطهُ ذ , (S, M, K,) inf. n. مُسَاقَطَةٌ and سِقَاطٌ, (M, K,) i. q. ↓ أَسْقَطَهُ [q. v.]: (K:) or he made it to fall, fall down, drop, drop down, or tumble down, in consecutive portions or quantities; syn. تَابَعَ اـِسْقَاطَهُ [in the CK اَسْقاطَهُ]: (M, K:) or it has both of these significations. (So in the L, and in some copies of the S; but in one copy of the S, the former only is mentioned.) A poet says, (S, M,) namely Dلbi Ibn-El-Hلrith ElBurjumee, (TA,) describing a [wild] bull and the dogs, (S,)
يُسَاقِطُ عَنْهُ رَوْقُهُ ضَارِ يَاتِهَا
سِقَاطَ حَدِيدِ القَيْنِ أَخْوَلَ أَخْوَلَا
[His horn makes to fall consecutively from him those of them that were trained for hunting, as the iron of the blacksmith makes sparks to fall consecutively, scattered about]. (S, M.) ― -b2- ساقط الخَيْلَ (tropical:) He (a horse) outstripped the [other] horses: (TA:) [as though he made them to drop behind him, one after another.] ― -b3- ساقطهُ الحَدِيثَ, (M, K,) inf. n. سِقَاطٌ (S, M, A) and مُسَاقَطَةٌ, (TA,) (tropical:) [He discoursed with him alternately;] discourse fell (سَقَطَ) from each of them to the other, (M, K,) so as that one discoursed, and the other listened to him, and when he became silent, he who had been silent discoursed: (S, K:) or he discoursed to him telling him thing after thing. (A, TA.) ― -b4- كَانَ يُسَاقِطُ ذٰلِكَ عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ (assumed tropical:) He used to relate that from the Apostle of God amid his discourse; as though he mixed his discourse therewith. (TA, from a trad.) -A2- ساقط الفَرَسُ العَدْوَ, (M, K,) inf. n. سِقَاطٌ, (S, M, K,) (tropical:) The horse came [running] in a slack, or languid, manner: (S, * M, K, TA:) or سِقَاطٌ in a horse is the incessantly having the foot wounded and made to bleed by stones, or hurt thereby. (A, TA.) You say also فَرَسٌ رَيّثُ السِقَاطِ (assumed tropical:) A horse slow in running. (TA.) ― -b2- ساقط الرَّجُلُ, inf. n. سِقَاطٌ, (tropical:) The man failed of attaining to the condition of the generous, or noble. (TA.)

اسقطهُ
4 اسقطهُ ذ He made it to fall, fall down, drop, drop down, or tumble down; threw it down; dropped it; let it fall; (S, * M, Mgh, Msb;) upon the ground; (Mgh;) or from a higher to a lower place. (Msb.) See also 3, first sentence. ― -b2- أَسْقَطَتٌ, (S, Mgh, O, Msb, K,) or اسقطت وَلَدَهَا, (M, K,) or the latter is wrong, (MF,) for the Arabs disused, as some say, the objective complement after this verb, scarcely, or never, saying أَسْقَطَتْ سِقْطًا, nor do they say, أُسْقِطَ الوَلَدُ, (Msb, MF,) or the lawyers use these last two phrases, but they are not Arabic, (Mgh,) or a phrase like the last, i. e. أُسْقِطَتِ الأَجِنَّةُ, occurs in an Arabic verse, (TA,) She (a pregnant female, Mgh, Msb, or a woman, M, B, and so in a copy of the S, or a camel or other animal, as in some copies of the S and in the O, or, accord. to El- Kلlee, only said of a woman, like as اجهضت is only said of a she-camel, TA,) cast her young one, or fœtus or her young; brought forth her young one, or fœtus, or her young, abortively, or in an immature, or imperfect, state, (S, * M, Msb, K, B,) or dead, (Mgh,) but having the form developed, or manifest. (Mgh, Msb.) ― -b3- أُسْقِطِ فِى يَدِهِ: see 1. ― -b4- اسقطهُ السُّلْطَانُ (tropical:) [The Sultلn made him to fall, or degraded him, مِنْ مَنْزِلَتِهِ from his honourable station]. (TA.) ― -b5- [اسقط also signifies (assumed tropical:) He dropped, left out, or omitted, a letter of a word, a word of a phrase, &c.] You say, اسقط حَرْفًا, and كَلِمَةٍ, and فِى كَلِمَةٍ, and فِىكَلَامِهِ: see 1. And اسقط الفَارِضُ اسْمَهُ (tropical:) The appointer, or registrar, of the stipends of soldiers or pensioners dropped, left out, or omitted, his name. (TA.) ― -b6- [Also (assumed tropical:) He, or it, annulled; made, or rendered, null, void, of no force, or of no account; he rejected; said in relation to a claim or demand, a due, an argument or a plea, a condition, a law, a command or prohibition, a gift, a reward, a punishment, a good action, a sin, &c.; of any of these you say, اسقطهُ, and اسقط حُكْمَهُ: see an ex. voce هَدَرَ: and see 1, near the end of the paragraph. Hence,] اسقط مِنَ الثَّمَنِ كَذَا (assumed tropical:) He abated of the price so much; syn. حَطَّ. (Mgh and Msb in art. حط.) ― -b7- اسقطهُ is erroneously put in the K, in one instance, for استسقطهُ. (TA.) See 5. -A2- أَسْقَطُوا لَهُ بِالكَلَامِ (tropical:) They reviled him with evil speech. (TA.)

تسقّطهُ
5 تسقّطهُ ذ (tropical:) He sought his mistake, or error: (S, K, TA:) (tropical:) he strove, or laboured, to make him commit a mistake, or an error; or to make him lie; or to make him reveal what he had to tell; (M, K, TA;) as also ↓ استسقطهُ; (M, TA;) in the copies of the K, ↓ أَسْقَطَهُ, which is a mistake. (TA.) ― -b2- تسقّط الخَبَرَ (tropical:) He took, or received, the news, or information, by little and little; (K, TA;) thing after thing: mentioned by Aboo-Turلb, on the authority of Abu-l-Mikdلm EsSulamee. (TA.)

تساقط
6 تساقط ذ : see its variation اِسَّاقَطَ in 1; first sentence. ― -b2- It fell in consecutive portions or quantities [like the leaves of a tree, &c.; by degrees; gradually]. (M, K.) A poet says,
كَنَجْمِ الثُّرَيَّا وَأَمْطَارِهَا
وَيَوْمٍ تَسَاقَطُ لَذَّاتُهُ
i. e. (assumed tropical:) [Many a day] of which the pleasures come one thing after another; [such a day being like the asterism of the Pleiades, and the pleasures thereof like its rains;] meaning the abounding of its pleasures. (TA.) And you say, تَسَاقَطَ اـِلَىَّ خَيْرُ فُلَانٍ (tropical:) [The wealth of such a one fell, or came, to me, one thing after another]. (TA.) ― -b3- تساقط عَلَى الشَّىٌءِ He threw himself upon the thing. (S.) You say, تساقط عَلَى الرَّجُلِ يَقِيه بِنَفْسِهِ [He threw himself upon the man, protecting him with his own person]. (TA.)

10 اـِسْتَسْقَطَ see 5.

سَقْطٌ
سَقْطٌ ذ : see سِقْطٌ, in three places: -A2- and سَقِيطٌ, in two places: ― -b2- and سَاقِطٌ: ― -b3- and سَقْطَةٌ.

سُقْطٌ
سُقْطٌ ذ : see سِقْطٌ, in three places.

سِقْطٌ
سِقْطٌ ذ and ↓ سُقْطٌ and ↓ سَقْطٌ A child, or young one, or fœtus, that falls from the belly of the mother abortively, or in an immature, or imperfect, state, (S, M, Msb, K,) or dead, (Mgh,) but having the form developed, or manifest; (Mgh, Msb;) for otherwise it is not so called; (Mgh;) whether male or female: (Msb, TA:) the first of these three forms is the most common: and the pl. is أَسْقَاطٌ. (TA.) The reward which a father will receive for such offspring is [held to be] more than that for adult offspring. (TA.) ― -b2- Hence, (M, B, TA,) the same three words, (K,) or سِقْطُ النَّارِ and ↓ سُقْطُهَا and ↓ سَقْطُهَا, (S, M, Msb,) (tropical:) What falls, (S, M, Msb, K,) of fire, (S,) from the زَنْد, (Msb,) or between the زَنْدَانِ, (M, K,) when one produces fire, (S,) or before the emission of the fire is thoroughly effected: (M, K:) masc. and fem. (Fr, S, K.) ― -b3- Also سِقْطُ رَمْلٍ and ↓ سُقْطُهُ and ↓ سَقْطُهُ (S, M, Msb, K,) and ↓ مَسْقَطُهُ (M, K) and ↓ مَسْقِطُهُ (M, TA) [The fall, or slope, of a tract, or quantity, of sand;] the place where sand [falls, or slopes, and] ends: (S:) or the place to which the extremity of sand extends: (Msb:) or the place where the main portion of sand ends, and where it [falls, or slopes, and] becomes thin; (M, K;) for it is [derived] from سُقُوطٌ [inf. n. of 1]. (M.) ― -b4- Also سِقْطٌ (tropical:) The edge, or extremity, of a cloud: (M, K:) or the part of a cloud where the edge, or extremity, is seen as though it were falling upon the earth, in the horizon. (S.) ― -b5- And hence, or from the same word as used in relation to sand, (TA,) (tropical:) The similar part of a [tent of the kind called] خِبَآء: (S:) or the lowest strip of cloth, that is next the ground, on either side of a خبآء: (A, TA:) or the side of a خبآء: (K:) or [each of] the two sides thereof. (M.) ― -b6- Also, (S, M, K,) and ↓ سِقَاطٌ and ↓ مَسْقَطٌ, (M, K,) (tropical:) The wing; (K;) each of the two wings; (S, M;) of a bird; (M, K;) or of a male ostrich. (S.) And سِقْطُ جَنَاحِ الطَّائِرِ (tropical:) The part of the wing of the bird which it drags upon the ground. (S, TA.) ― -b7- [And hence,] سِقْطَا اللَّيْلِ (tropical:) The two sides of the darkness of night; (TA;) the beginning and end thereof; (S, TA;) as also ↓ سِقَاطَاهُ: (TA:) whence the saying of the poet, (S, TA,) namely Er-Rل'ee, (TA,)
حَتَّى اـِذَامَا أَضَآءَالصُّبْحُ وَ أَنْبَعَثَتْ
عَنْهُ نَعَامَةُ ذِى سِقْطَيْنِ مُعْتَكِرِ
(tropical:) [Until, when the dawn shone, and the blackness of confused night became dispelled from it]: he means by نعامة the “ blackness ” of night: he says that the night, having its beginning and end, passed, and the dawn shone clearly. (S, TA.)

سَقَطٌ
سَقَطٌ ذ What is made to fall, thrown down, or dropped, of, or from, a thing, (M, K,) and held in mean estimation: (TA:) and [in like manner] ↓ سُقَاطَةٌ the refuse of anything; (IDrd;) or what falls, of, or from, a thing, (M, K,) and is held in mean estimation; (TA;) as also ↓ سُقَاطٌ; (K;) or, accord. to some, this last is a pl. [or rather a coll. gen. n.], and ↓ سُقَاطَهٌ is its sing. [or n. un.]; and سُقَاطَاتٌ is also a pl. of this last. (TA.) [Hence,] سَقَطُ الطَّعَامِ (tropical:) What is worthless, of food: (M, K: *) or what falls from, or of, food: (M:) and [in like manner] ↓ سُقَاطَةٌ and ↓ سُقَاطٌ refuse that falls, and is held in mean estimation, of, or from, food and beverage and the like: (TA:) the pl. of سَقَطٌ is أَسْقَاطٌ. (K.) And سَقَطُ المَتَاعِ (tropical:) What is worthless, paltry, mean, vile, or held in little account, of the furniture or utensils of a house or tent, or of household goods: (S, Msb, K:) or the refuse thereof; (Mgh;) and so المَتَاعِ ↓ سُقَاطَةُ: (TA:) and سَقَطُ البَيْتِ signifies the same; (M;) or such articles of the tent or house as the needle and the axe and the cookingpot and the like: (Lth:) pl. as above. (M.) And hence, آَسْقَاطُ النَّاسِ (q. v. infrà, as also سَقَطُ النَّاسِ, voce سَاقِطٌ). (Lh, M.) سَقَطٌ also signifies (assumed tropical:) Things of which the sale is held in mean estimation; such as the seeds that are used in cooking, for seasoning food; and the like; (M, TA;) or such as sugar and raisins. (A, TA.) Also (assumed tropical:) The parts of a slaughtered beast that are held in mean estimation; such as the legs and the stomach and the liver, and the like of these: pl. as above. (TA.) ― -b2- (tropical:) A mistake, or an error, (S, M, Mgh, Msb, K,) in speech, (M, Msb, K,) in reckoning, (S, M, K,) in writing, (S, M, Mgh, K,) and in action; (Msb;) as also ↓ سِقَاطٌ. (M, K.) [See also ↓ سَقْطَةٌ.] ― -b3- (tropical:) A disgraceful; or shameful, thing; a vice, or fault, or the like. (M, K, TA.) ― -b4- سَقَطُ الكَلَامِ (tropical:) Evil speech. (TA.)

سَقْطَةٌ
سَقْطَةٌ ذ [A fall: or] a violent fall. (M, TA.) ― -b2- (tropical:) A slip, lapse, fault, or wrong action; as also ↓ سِقَاطٌ; (S, K;) and ↓ سَقْطٌ; which last is also used in a pl. sense: (TA:) or the second (سقاط) is pl. of سَقْطَةٌ: (Msb, K:) as sing., it is an inf. n. of سَاقَطَ: (TA:) and سَقْطَةٌ also signifies a bad word or saying, that swerves from rectitude: (TA in art. عور:) its pl., or one of its pls., is سَقَطَاتٌ. (TA.) You say, لَايَخْلُو أَحَدٌ مِنْ سَقْطَةٍ (tropical:) [No one will be free from a slip]. (TA.) And الكَامِلُ مَنْ عُدَّتْ سَقَطَاتُهُ (tropical:) [The perfect is he whose slips are so few that they may be counted]. (TA.)

سَقَطِىُّ
سَقَطِىُّ ذ (Mgh, K) and ↓ سَقَّاطٌ, (S, Mgh, K,) the latter disallowed by some, (Mgh, TA,) but occurring in a trad., (S, Mgh, TA,) A seller of what is worthless, or mean, or vile, of the furniture or utensils of a house or tent, or of household goods; (S, K;) or of the refuse thereof; (Mgh;) of what are termed سَقَطُ المَتَاعِ: (S, Mgh, K:) those who disallow the latter epithet term such a person صَاحِبُ سَقَطِ: (TA:) or ↓ the latter epithet signifies a seller of things of which the sale is held in mean estimation; such as the seeds that are used in cooking, for seasoning food; and the like; which are termed سَقَطٌ. (M.) [See also أَسْقَاطِىٌّ.]

سَقَاطٌ
سَقَاطٌ ذ : see سَقَّاطٌ.

سُقَاطٌ
سُقَاطٌ ذ : see سَقَطٌ, in two places.

سِقَاطٌ
سِقَاطٌ ذ What falls from palm-trees, of unripe dates: (K:) or such are termed سِقَاطُ النَّخْلِ: (M:) سقاط, thus used, may be a sing., or pl. of سَاقِطٌ [q. v.]. (TA.) ― -b2- (tropical:) Dates that are brought from El-Yemلmeh by those who journey thither to procure them. (M, K.) ― -b3- See also سَقْطَةٌ: and سَقَطٌ, near the end of the paragraph: ― -b4- and see سِقْطٌ, in two places, near the end of the paragraph.

سَقُوطٌ
سَقُوطٌ ذ : see سَاقِطٌ.

سَقِيطٌ
سَقِيطٌ ذ Hoar-frost, or rime; i. e. dew that falls and congeals upon the ground; (S, M, K;) also called جَلِيدٌ and ضَرِيبٌ; (S in art. جلد;) of the dial. of Teiyi. (M.) ― -b2- Snow; (S, TA;) as also ↓ سَقْطٌ. (K, TA.) ― -b3- Hail: (K:) or this is called سَقِيطُ السَّحَابِ. (M, TA.) ― -b4- What falls, or has fallen, of dew, (M, K, TA,) upon the ground; (M, TA;) as also ↓ سَقْطٌ. (K, TA.) ― -b5- دُرٌّسَقِيطٌ Scattered pearls. (TA.) And وَرَقٌ سِقَاطٌ [Scattered leaves]: the latter word is pl. of سَقِيطٌ, like as طِوَالٌ is pl. of طَوِيلٌ. (TA.) ― -b6- See also سَاقِطٌ. -A2- A whelp; syn. جِرْوٌ. (TA.) -A3- It is also said by some to signify Baked pottery; but the correct word in this sense is with ش. (TA.)

سُقَاطَةٌ
سُقَاطَةٌ ذ : see سَقَطٌ, in four places.

سَقِيطَةٌ
سَقِيطَةٌ ذ : see سَاقِطٌ, in two places.

سَقَّاطٌ
سَقَّاطٌ ذ (S, Sgh, L, K) and ↓ سَقَاطٌ, (K,) or سَقَّاطٌ وَرَآءَ الضَّرِيبَةِ, (M,) A sword that falls behind the object struck therewith, cutting it so as to pass to the ground: (S, K:) or that cuts the object struck therewith, and then reaches to what is after it: (M, K:) or that cleaves so as to reach to the ground after cutting: (IAar, M:) or that passes through the object struck therewith, and then falls. (Expos. of the Deewلn of the Hudhalees.) -A2- See سَقَطِىٌّ, in two places.

سُقَّيْطٌ
سُقَّيْطٌ ذ i. q. حَبُّ العَزِيزِ [The small tubercles that compose the root of the cyperus esculentus: or that plant itself]. (TA.)

سُقَّاطَةٌ
سُقَّاطَةٌ ذ [A door-latch;] a thing that is put over the upper part of a door, and that falls upon it, so that it becomes fastened. (TA.)

سَاقِطٌ
سَاقِطٌ ذ Falling; falling down; dropping; dropping down; tumbling down; as also ↓ سَقُوطٌ; (M, K;) which latter is both masc. and fem. (M, TA.) ― -b2- ↓ سَاقِطَةٌ [its fem., as an epithet in which the quality of a subst. predominates,] A fruit that falls before maturity: pl. سَوَاقِطُ: which also signifies what falls from palm-trees: or branches that fall; not fruits. (Mgh.) ― -b3- هُوَ سَاقِطٌ فِى يَدِهِ: see مَسْقُوطٌ. ― -b4- لَاقِطَةٌ ↓ لِكُلِّ سَاقِطَةٍ (tropical:) For every saying that falls from one, there is a person who will take it up: (Msb:) or for every word that falls from the mouth of the speaker, there is a person who will hear it and pick it up and publish it: a prov., relating to the guarding of the tongue: (TA:) the ة in لاقطة is either to give intensiveness to the meaning or for the purpose of assimilation. (Msb.) ― -b5- مِنْ حَرٍ ↓ سَوَاقِطُ (tropical:) Fallings of heat. (M, TA.) [See 1, near the end of the paragraph.] ― -b6- سَاقِطٌ also signifies Hanging down; pendent; pendulous: and the pl. is سُقَّاطٌ. (TA.) ― -b7- [And Tottering by reason of age.] You say شَيْخٌ سَاقِطٌ كِبَرًا [An old man tottering by reason of age]. (K in art. درهم.) ― -b8- Also (assumed tropical:) Low, ignoble, base, vile, or mean, in respect of the deeds or qualities of his ancestors, and of himself; (S, Mgh;) and so ↓ سَاقِطَةٌ: (S:) or, (assumed tropical:) in respect of the deeds or qualities of his ancestors, and of his race; and so ↓ سَاقِطَةٌ: (TA:) (assumed tropical:) one who is not reckoned among the better, or best, class of young men; as also ↓ سَقْطٌ: (K:) (tropical:) one who is, or remains, behind, or in the rear of, other men: (M, K:) [obscure, unnoted, reputeless, or of no reputation:] pl. سُقَّاطٌ (S, Mgh, TA) and سَقْطَى (S, TA) and سِقَاطٌ, which last is like نِيَامٌ as pl. of نَائِمٌ, and سُقَطَآءُ, [by rule a pl. of سَقِيطٌ, which see in what follows,] and ↓ سَوَاقِطُ [is pl. of سَاقِطَةٌ]. (TA.) The epithets سَاقِطٌ مَاقِطٌ لَاقِطٌ are used together, as signifying (assumed tropical:) Low, ignoble, base, vile, or mean; applied to a man; as is said in the L: or, accord. to the O, [and the S in art. مقط,] the Arabs say, in reviling, فُلَانٌ سَاقِطُ بْنُ مَاقِطِ بْنِ لَاقِطٍ, meaning Such a one is a slave of a slave of a slave of a freedman, son of a slave of a slave of a freedman, son of a slave of a freedman; the ساقط being the slave of the ماقط, and the ماقط being the slave of the لاقط, and the لاقط being the slave of the freedman. (TA.) سُقَّاطُ النَّاسِ signifies, accord. to IAar, (assumed tropical:) The refuse, rabble, or lowest or basest or meanest sort, of mankind, or of people; (TA in art. خشر;) as also النَّاسِ ↓ سَقَطُ, (TA,) and النَّاسِ ↓ أَسْقَاطُ, as being likened to those articles of a tent or house which are termed سَقَطٌ, q. v.: (Lh, M:) and سُقَّاطُ الجُنْدِ (assumed tropical:) Soldiers of whom no account is made. (TA.) ↓ سَاقِطَةٌ, (M, L, TA,) in the K ↓ سَقِيطَةٌ, but this is a mistake, (TA,) or, applied to a man, only used when immediately followed by لَقِيطَةٌ, (TA in art. لقط,) also signifies (assumed tropical:) Deficient in intellect, or intelligence, or understanding; (M, L, K;) as also ↓ سَقِيطٌ; (Ez-Zejjلjee, M, L, K;) and ↓ سَقِيطَة is the fem. of the latter; (M, L, TA;) and signifies also, applied to a woman, (assumed tropical:) Low, ignoble, base, vile, or mean, (S, TA,) and stupid. (So in some copies of the S, and in the TA.) You say also, الفِعْلِ ↓ هُوَ سَاقِطَةُ (assumed tropical:) [He is mean in conduct: or one of whose actions no account is made]. (TA.) ― -b9- Also, [as signifying (assumed tropical:) Vile, mean, or paltry,] applied to a thing: (TA in art. لقط:) [a thing] (assumed tropical:) falling short of the due, or just, mean. (M in art. وسط.) ― -b10- سَاقِطُ الشَّدِ (assumed tropical:) A horse that runs interruptedly. (A, TA.) ― -b11- ↓ سَوَاقِطُ (tropical:) Persons who come to El-Yemلmeh to bring thence for themselves provisions of dates. (M, K, TA.) ― -b12- And ↓ this last word, (assumed tropical:) Small, low mountains, [as though] cleaving to the ground. (TA.)

سَاقِطَةٌ
سَاقِطَةٌ ذ , and its pl. سَوَاقِطُ: see سَاقِطٌ, throughout.

أَسْقَاطِىُّ
أَسْقَاطِىُّ ذ (assumed tropical:) One who sells the parts of a slaughtered beast that are called سَقَطٌ [q. v.]. (TA.) [See also سَقَطِىٌّّ.]

مِسْقِطٌ
مِسْقِطٌ ذ (S, M, K) and مَسْقَطٌ, (M, K,) the former extr. [with respect to rule, though the contr. with respect to usage], (M,) and the latter an inf. n. as well as a noun of place [and of time], (S, K,) A place [and a time] of falling, falling down, dropping, dropping down, or tumbling down, (S, M, K,) of a thing; (M, TA;) as, for instance, of a whip, and of rain: pl. مَسَاقِطُ. (TA.) ― -b2- مَسْقِطُ الرَّأْسِ, (K,) and مَسْقَطُهُ, (As,) and المسقط alone, (A, TA,) (tropical:) The place of birth. (K, TA.) You say, هٰذَامَسْقِطُ رَأْسِى (tropical:) This is my birthplace. (S.) And البَصْرَةُ مَسْقَطُ رَأْسِى (tropical:) [El-Basrah is my birth-place]. (M.) And هُوَ يَحِنُّ اـِلَىمَسْقِطِهِ (tropical:) He yearns towards his birth-place. (A, TA.) ― -b3- اتَانَا فِى مَسْقِطِ النَّجْمِ (tropical:) He came to us at the time of the setting of the star, or asterism; (S, TA;) [meaning, at the time of the auroral setting of the Pleiades: see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل.] ― -b4- مَسْقِطٌ also signifies The place of the ending of anything. (TA.) See سِقْطٌ, in three places.

مُسْقِطٌ
مُسْقِطٌ ذ Casting her young one or fœtus; bringing it forth abortively, or in an immature, or imperfect, state, (M, K,) [or dead, but having the form developed, or manifest: see 4.]

هٰذَا الفِعْلُ مَسْقَطَةٌ لَلْاـِنْسَانَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ
هٰذَا الفِعْلُ مَسْقَطَةٌ لَلْاـِنْسَانَ مِنْ أَعْيُنِ النَّاسِ ذ (tropical:) [This deed is a cause of a man's falling from the place which he holds in the regard of people]: (S, K: *) said when one does a thing that is not proper for him to do. (TA.)

مِسْقَاطٌ
مِسْقَاطٌ ذ Accustomed to cast her young; to bring them forth abortively, or in an immature, or imperfect, state, (K,) [or dead, but having the form developed, or manifest: see 4.]

تَمْرَةٌ مَسْقُوطَةٌ
تَمْرَةٌ مَسْقُوطَةٌ ذ [A fallen date]: some say that this means سَاقِطَةٌ: others, ذَاتُ سُقُوطٍ [having a falling]: it may be from أَسْقَطِهُ; like مَحْمُومٌ from أَحَمَّهُ اللّٰهُ. (TA.) ― -b2- هُوَ مَسْقُوطٌ فِى يَدِهِ (tropical:) He is repenting, and abject; as also فِى ↓ سَاقِطٌ يَدِهِ (TA.)

مَشَى مُتَسَاقِطًا
مَشَى مُتَسَاقِطًا ذ (tropical:) [He walked, or went, in a slack, or languid, manner; as though repeatedly stumbling; or as though throwing himself down: see 3, near the end; and see also 6]. (A in art. طرح.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَقَطَ
سَقَطَ U ( n. ac. مَسْقَط 17 ,  سُقُوْط 27 ),
a.  Fell, dropped, tumbled down; came forth ( fœtus ).

b.  Came, fell; abated, lessened ( heat ).

c.  [ Fī ], Made a slip, error in ( speech ).

d.  [ Ila ], Alighted at the home of, came to.

سَاْقَطَ
سَاْقَطَ III ,
a.  Made to fall, drop; threw down one by one.

b.  Spoke with, in his turn.

c.  Flagged, lagged behind ( horse ).

أَسْقَطَ
أَسْقَطَ IV ,
a.  Let   fall, drop; miscarried ( female ).

b.  Caused to fall into an error, make a mistake.

c.  Abated; substracted.

تَسَقَّطَ
تَسَقَّطَ V ,
a.  Made to be related to himself in detail ( story ).

b.  see IV (b) .

c.  Was spoilt, marred, vitiated.

تَسَاْقَطَ
تَسَاْقَطَ VI ,
a.  Fell one by one ( leaves &  c ).

سَقْط
سَقْط 1 ,
a.  see 25 (b) .

b.  Worthless, good-for-nothing ( young man ).

سَقْطَة
سَقْطَة 1t ,
a.  Slip; fall; error.

سِقْط
سِقْط 2 ,  سُقْط 3 , ( pl. أَسْقَاْط 38 ),
a.  Abortion.

b.  Sparks.

سَقَط
سَقَط 4 , ( pl. أَسْقَاْط 38 ),
a.  Refuse, rubbish.

b.  Slip; error.

c.  Defect; fault; vice.

مَسْقَط
مَسْقَط 17 ,  مَسْقِط 18 , ( pl. مَسَاْقِطُ 44 ),
a.  Place, spot.

سَاْقِط
سَاْقِط 21 , ( pl. سَوَاْقِطُ 41 ),
a.  Falling &c.; pendant, pendulous.

b.  ( pl. سُقَّاْط 29 ), Worthless; base, ignoble; mean, paltry.

سَاْقِطَة
سَاْقِطَة 21t , ( pl. reg. &  سَوَاْقِطُ 41 ),
a.  fem. of سَاْقِط 21 .

سَقَاْط
سَقَاْط 22 ,
a.  Sharp sword.

سِقَاْط
سِقَاْط 23 ,
a.  Slip; trip; fall; mistake, error.

b.  Scattered dates.

سَقِيْط
سَقِيْط 25 ,
a.  Senseless, empty-headed.

b.  Dew; frost, rime; snow; hail; ice.

c.  Whelp.

سُقُوْط
سُقُوْط 27 ,
a.  Fall; ruin.

سُقَّاْطَة
سُقَّاْطَة 29t ,
a.  Door-latch, catch, hasp.

أَسْقَطَ
N. Ac. أَسْقَطَ IV ,
a.  Substraction.

مَسْقِط الرَّأْس
مَسْقِط الرَّأْس
a.  Birth-place; native-land.

##### Türkçe

**سَقَطَ**
**سَقَطَ** U (n. ac. **مَسْقَط** 17, **سُقُوْط** 27),
a. Düştü, düştü (aşağı), yuvarlanıp düştü; çıktı (cenin).

b. Geldi, düştü; azaldı, eksildi (ısı).

c. [Fī], (sözde) bir sürçme, hata yaptı.

d. [Ila], (birinin) evine kondu, geldi.

**سَاْقَطَ**
**سَاْقَطَ** III,
a. Düşürdü, bıraktı; birer birer aşağı attı.

b. Onunla, sırası gelince konuştu.

c. Geri kaldı, geride kaldı (at).

**أَسْقَطَ**
**أَسْقَطَ** IV,
a. Düşürdü, bıraktı; düşük yaptı (dişi).

b. (Birini) bir hataya düşürdü, yanılttı.

c. Azalttı; çıkardı.

**تَسَقَّطَ**
**تَسَقَّطَ** V,
a. (Bir hikâyeyi) kendisine tafsilatlı olarak naklettirdi.

b. IV (b)’ye bak.

c. Bozuldu, zedelendi, fesada uğradı.

**تَسَاْقَطَ**
**تَسَاْقَطَ** VI,
a. Birer birer düştü (yapraklar vb.).

**سَقْط**
**سَقْط** 1,
a. 25 (b)’ye bak.

b. Değersiz, işe yaramaz (genç).

**سَقْطَة**
**سَقْطَة** 1t,
a. Sürçme; düşüş; hata.

**سِقْط**
**سِقْط** 2, **سُقْط** 3, (pl. **أَسْقَاْط** 38),
a. Düşük.

b. Kıvılcımlar.

**سَقَط**
**سَقَط** 4, (pl. **أَسْقَاْط** 38),
a. Süprüntü, çöp.

b. Sürçme; hata.

c. Kusur; ayıp; kötü huy.

**مَسْقَط**
**مَسْقَط** 17, **مَسْقِط** 18, (pl. **مَسَاْقِطُ** 44),
a. Yer, mevki.

**سَاْقِط**
**سَاْقِط** 21, (pl. **سَوَاْقِطُ** 41),
a. Düşen vb.; sarkık, sarkar.

b. (pl. **سُقَّاْط** 29), değersiz; aşağı, soysuz; bayağı, değersiz.

**سَاْقِطَة**
**سَاْقِطَة** 21t, (pl. reg. & **سَوَاْقِطُ** 41),
a. **سَاْقِط** 21’in müennesi.

**سَقَاْط**
**سَقَاْط** 22,
a. Keskin kılıç.

**سِقَاْط**
**سِقَاْط** 23,
a. Sürçme; takılma; düşüş; yanılma, hata.

b. Saçılmış hurmalar.

**سَقِيْط**
**سَقِيْط** 25,
a. Anlamsız, boş kafalı.

b. Çiy; kırağı, ayaz; kar; dolu; buz.

c. Yavru.

**سُقُوْط**
**سُقُوْط** 27,
a. Düşüş; yıkım.

**سُقَّاْطَة**
**سُقَّاْطَة** 29t,
a. Kapı sürgüsü, mandal, kanca.

**أَسْقَطَ**
N. Ac. **أَسْقَطَ** IV,
a. Çıkarma.

**مَسْقِط الرَّأْس**
**مَسْقِط الرَّأْس**
a. Doğum yeri; vatan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سقط
سَقَطَ - يَسْقُطُ، سُقِطَ - يُسْقَطُ - سَاقِط - سَاقِطَاً - أَسْقَطَ - يُسْقِطُ - سَاقَط َ - يُسَاقِطُ
سَقَط َ - يَسْقُطُ + كائن + من موضع + في موضع: يتحرك للأسفل بقوة الجاذبية: يتحرك الكائن من مكان وموقع يعتبر عالي إلى مكان يعتبر أخفض، وذلك بشكل ذاتي من غير دفع، بسبب الجاذبية، وبسرعة الجاذبية العادية
سَقَطَ - يَسْقُطُ + كائن + من مكان: من الموقع الذي كان مستقراً فيه قبل تحركه ساقطاً
سَقَطَ - يَسْقُطُ + كائن + في مكان: في المكان النهائي الذي يستقر فيه بعد انتهاء سقوطه واستقراره في المكان الجديد
سَقَطَ - يَسْقُطُ + كائن + في أمر: يدخل فيه من غير دفع أو محرض خارجي
سُقِطَ - يُسْقَطُ: مبني للمجهول من " سَقَطَ - يَسْقُطُ ": التقدير: سُقِطَ - يُسْقَطُ + الأمر أو الشأن: نزل وصار واقعاً وحقاً
سُقِطَ - يُسْقَطُ + شأن أو أمر + في + يدي كائن: صار ملموساً ومحسوساً وواقعاً وواضحاً للكائن: صار أمراً واقعاً يحسه ويشعر به الكائن
﴿وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا﴾: التقدير: ولما سُقِطَ + الأمرُ + في أيديهم: ولما صار الأمر أو الشأن أو الشيء في أيديهم: أي صار ملموساً ومحسوساً وتقبضه أيديهم: كناية عن التبين والتثبت التام من وقوع الأمر وحدوثه: أي تأكدوا أنهم قد ضلوا
سَاقِط: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " سَقَطَ - يَسْقُطُ "
ساقِطاً: حال من " سَاقِط ":  وهو يسقط
أَسْقَطَ - يُسْقِطُ: على وزن " أفعل" من " سَقَطَ - يَسْقُطُ ": جعله " يَسْقُطُ ": دفع أو زحزح الشيء أو حركه من موقع الاستقرار وتركه يقع ويهبط ساقطاً
سَاقَطَ - يُسَاقِطُ: على وزن " فاعـَلَ " من " سَقَطَ - يَسْقُطُ ": يتبادل فعل " سَقَطَ - يَسْقُطُ " مع آخر
﴿وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا﴾: تتبادل الرطب فعل السقوط فيما بينها، وبذلك يتحول المعنى إلى العرف الحالي لفعل " تساقط " أي سقط بشكل مجموعات متقاربة فيما بينها ولكنها متباينة في سرعة ومكان سقوطها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الكائن ذاتياً من موقع بعيد فيه عدم الاستقرار الكامل، إلى موقع  قريب ومستقر نسبياُ وفيه حركة محدودة "، هي:
هَوَى - يَهْوِيْ، سَقَطَ - يَسْقُطُ، وَقَعَ - يَقَعُ، نَزَلَ - يَنْزِلُ، خَرَّ - يَخِرُّ، هَبَطَ - يَهْبِطُ
سقط - يسقط - تسقط
 	﴿وعنده مفاتح الغيب لا يعلمها إلا هو ويعلم ما في البر والبحر وما تسقط من ورقة إلا يعلمها ولا حبة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين(59)﴾ الأنعام
 	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين(49)﴾ التوبة
سُقِطَ فِي
 ﴿واتخذ قوم موسى من بعده من حليهم عجلا جسدا له خوار ألم يروا أنه لا يكلمهم ولا يهديهم سبيلا اتخذوه وكانوا ظالمين(148) وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنْ الْخَاسِرِينَ(149)﴾ الأعراف
ساقطا
 ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا يقولوا سحاب مركوم (44)﴾ الطور
أسقط - يُسْقِطُ
السماء كسفاً   كسفاً من السماء    ﴿أو تسقط السماء كما زعمت علينا كسفا أو تأتي بالله والملائكة قبيلا(92)﴾ الإسراء ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء إن كنت من الصادقين(187)﴾ الشعراء ﴿أفلم يروا إلى ما بين أيديهم وما خلفهم من السماء والأرض إن نشأ نخسف بهم الأرض أو نسقط عليهم كسفا من السماء إن في ذلك لآية لكل عبد منيب(9)﴾ سبأ
تساقط
 ﴿وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا(25)﴾ مريم

تصنيف موضوعي
السماء كسفاً   كسفاً من السماء    ﴿أو تسقط السماء كما زعمت علينا كسفا أو تأتي بالله والملائكة قبيلا(92)﴾ الإسراء ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء إن كنت من الصادقين(187)﴾ الشعراء ﴿أفلم يروا إلى ما بين أيديهم وما خلفهم من السماء والأرض إن نشأ نخسف بهم الأرض أو نسقط عليهم كسفا من السماء إن في ذلك لآية لكل عبد منيب(9)﴾ سبأ ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا يقولوا سحاب مركوم (44)﴾ الطور
ورقة     رطب	﴿وعنده مفاتح الغيب لا يعلمها إلا هو ويعلم ما في البر والبحر وما تسقط من ورقة إلا يعلمها ولا حبة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين(59)﴾ الأنعام ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا (25)﴾ مريم
في الفتنة	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين(49)﴾ التوبة
سقط في أيديهم	﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين(149)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [سقط] س ق ط: سَقَطَ الشيء من يده من باب دخل و أسْقَطَهُ هو و المَسْقَطُ بوزن المقعد السقوط وهذا الفعل مَسْقَطَةٌ للإنسان من أعين الناس بوزن المتربة و المَسْقِطُ بوزن المجلس الموضع يقال هذا مسقط رأسه أي حيث وُلِد و ساقَطَهُ أي أسقطه قال الخليل يقال سَقَطَ الولد من بطن أمه ولا يقال وقع و سُقِط في يده أي ندم ومنه قوله تعالى ﴿ولما سُقِطَ في أيديهم﴾ قال الأخفش وقرأ بعضهم سَقَط بفتحتين كأنه أضمر الندم وجوَّز أُسْقِطَ في يديه وقال أبو عمرو لا يقال أُسقط بالألف على ما لم يسم فاعله و السَّاقِطُ و الَّساقِطَةُ اللئيم في حسبه ونفسه وقوم سَقْطَى بوزن مرضى و سُقَّاطٌ مضموما مشددا و تَساقَطَ على الشيء ألقى نفسه عليه عليه و السَّقْطَةُ بالفتح العثرة والزلة وكذا السِّقَاطُ بالكسر و سَقْطُ الرمل منقطعه وسقط الولد ما يسقط قبل تمامه وسقط النار ما يسقط منها عند القدح وفي الكلمات الثلاث ثلاث لغات كسر السين وضمها وفتحها قال الفراء سَقْطُ النار يذكر ويؤنث و أسْقَطَتِ الناقة وغيرها أي ألقت ولدها و السقَطُ بفتحتين رديء المتاع والسقط أيضا الخطأ في الكتابة والحساب يقال أسْقَطَ في كلامه وتكلم بكلام فما سَقَطَ بحرف وما أَسْقَطَ حرفا عن يعقوب قال وهو كما تقول دخل به وأدخله وخرج به وأخرجه وعلا به وأعلاه و السَّقيطُ الثلج والجليد و تَسَقَّطَهُ أي طلب سقطه و السَّقَّاطُ مفتوحا مشددا الذي يبيع السقط من المتاع وفي الحديث ﴿كان لا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه﴾ والبيعة من البيع كالركبة والجلسة من الركوب والجلوس
الراغب
سقط
- السقوط: طرح الشيء؛ إما من مكان عال إلى مكان منخفض كسقوط الإنسان من السطح، قال تعالى: }ألا في الفتنة سقطوا﴿[التوبة/49]، وسقوط منتصب القامة، وهو إذا شاخ وكبر، قال تعالى:﴾وإن يروا كسفا من السماء ساقطا﴿[الطور/44]، وقال:﴾فأسقط علينا كسفا من السماء﴿[الشعراء/187]، والسقط والسقاط: لما يقل الاعتداد به، ومنه قيل: رجل ساقط لئيم في حسبه، وقد أسقطه كذا، وأسقطت المرأة اعتبر فيه الأمران: السقوط من عال، والرداءة جميعا، فإنه لا يقال: اسقطت المرأة إلا في الولد الذي تلقيه قبل التمام، ومنه قيل لذلك الولد: سقط (السقط مثلث السين)، وبه شبه سقط الزند بدلالة أنه قد يسمى الولد، وقوله تعالى:﴾ولما سقط في أيديهم﴿[الأعراف/149]، فإنه يعني الندم، وقرئ:﴾تساقط عليك رطبا جنيا﴿[مريم /25] (وهي قراءة نافع وبان كثير وأبي عمرو وابن عامر والكسائي وخلف)، أي: تساقط النخلة، وقرئ:﴾تساقط﴿(وهي قراءة حمزة. ) بالتخفيف، أي: تتساقط فحذف إحدى التاءين، وإذا قرئ (تساقط) فإن تفاعل مطاوع فاعل، وقد عداه كما عدي تفعل في نحو: تجرعه، وقرئ:﴾يساقط عليك﴿(وهي قراءة شعبة ويعقوب، وقرأ حفص﴾تساقط{ ) أي: يساقط الجذع.
ملخص اللسان
1.     السَّقْطةُ: الوَقْعةُ الشديدةُ. سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً، فهو  ساقِطٌ وسَقُوطٌ: وقع
2.     يَسْقُط على بَعِيره وقد  أَضلَّه؛ معناه يَعثُر على موضعه ويقعُ عليه كما يقعُ الطائرُ على وكره.
3.     ومَسْقِطُ الشيء ومَسْقَطُه: موضع سقُوطه، الأَخيرة نادرة. وقالوا:  البصرة مَسْقَطُ رأْسي ومَسْقِطُه.
4.     وتساقَط على الشيء أَي أَلقى نفسَه عليه،
5.     وأَسقَطَه هو.
6.     وتساقَط الشيءُ:  تتابع سُقوطه.
7.     وساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً: أَسْقَطَه وتابع إِسْقاطَه
8.     وقد سقَط من يدي وسُقِطَ في يَدِ الرجل: زَلَّ وأَخْطأَ،  وقيل: نَدِمَ
9.     وفي التنزيل العزيز: ولَمّا سُقِط في  أَيديهم؛ قال الفارسي: ضرَبوا بأَكُفِّهم على أَكفهم من النَّدَم، فإِن صح ذلك  فهو إِذاً من السقوط، وقد قرئ: سقَط في أَيديهم، كأَنه أَضمر الندم أَي  سقَط الندمُ في أَيديهم كما تقول لمن يحصل على شيء وإِن كان مما لا يكون  في اليد: قد حَصل في يده من هذا مكروهٌ، فشبّه ما يحصُل في القلب وفي  النفْس بما يحصل في اليد ويُرى بالعين.
10.                        وخُبِّر فلان خَبراً فسُقط في يده وأُسقط.
11.                        وإِنما حَسَّنَ قولهم سُقط في يده، بضم السين، غير مسمًّى فاعله الصفةُ  التي هي في يده؛
لسان العرب
● - سقط: السَّقْطةُ: الوَقْعةُ الشديدةُ. سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً، فهو  ساقِطٌ وسَقُوطٌ: وقع، وكذلك الأُنثى؛ قال:  من كلِّ بَلْهاء سَقُوطِ البُرْقُعِ  بيْضاءَ، لم تُحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ  يعني أَنها لم تُحْفَظْ من الرِّيبةِ ولم يُضَيِّعْها والداها.  والمَسْقَطُ، بالفتح: السُّقوط. وسَقط الشيءُ من يدي سُقوطاً. وفي الحديث: لَلّهُ  عزّ وجلّ أَفْرَحُ بتَوْبةِ عَبْدِه من أَحدكم يَسْقُط على بَعِيره وقد  أَضلَّه؛ معناه يَعثُر على موضعه ويقعُ عليه كما يقعُ الطائرُ على وكره.  وفي حديث الحرث بن حسان: قال له النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، وسأَله عن  شيء فقال: على الخَبِيرِ سقَطْتَ أَي على العارِفِ به وقعت، وهو مثل  سائرٌ للعرب.  ومَسْقِطُ الشيء ومَسْقَطُه: موضع سقُوطه، الأَخيرة نادرة. وقالوا:  البصرة مَسْقَطُ رأْسي ومَسْقِطُه.  وتساقَط على الشيء أَي أَلقى نفسَه عليه، وأَسقَطَه هو. وتساقَط الشيءُ:  تتابع سُقوطه. وساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً: أَسْقَطَه وتابع إِسْقاطَه؛  قال ضابئُ بن الحَرثِ البُرْجُمِيّ يصف ثوراً والكلاب:  يُساقِطُ عنه رَوْقُه ضارِياتِها،  سِقاطَ حَدِيدِ القَينِ أَخْوَلَ أَخْوَلا  قوله: أَخْوَل أَخولا أَي متفرِّقاً يعني شرَرَ النار. والمَسْقِطُ  مِثال المَجْلِس: الموضع؛ يقال: هذا مَسْقِط رأْسي، حيث ولد، وهذا مسقِطُ  السوْطِ، حيث وقع، وأَنا في مَسْقِط النجم، حيث سقط، وأَتانا في مَسْقِط  النجم أَي حين سقَط، وفلان يَحِنُّ إِلى مسقِطه أَي حيث ولد. وكلُّ مَن وقع  في مَهْواة يقال: وقع وسقط، وكذلك إِذا وقع اسمه من الدِّيوان، يقال: وقع  وسقط، ويقال: سقَط الولد من بطن أُمّه، ولا يقال وقع حين تَلِدُه.  وأَسْقَطتِ المرأَةُ ولدها إِسْقاطاً، وهي مُسْقِطٌ: أَلقَتْه لغير تَمام من  السُّقوطِ، وهو السَّقْطُ والسُّقْطُ والسَّقْط، الذكر والأُنثى فيه سواء،  ثلاث لغات. وفي الحديث: لأَنْ أُقَدِّمَ سِقْطاً أَحَبُّ إِليَّ من مائة  مُسْتَلئِمْ؛ السقط، بالفتح والضم والكسرِ، والكسرُ أَكثر: الولد الذي  يسقط من بطن أُمه قبل تَمامِه، والمستلْئِمُ: لابس عُدَّةِ الحرب، يعني  أَن ثواب السِّقْطِ أَكثر من ثوابِ كِبار الأَولاد لأَن فعل الكبير يخصُّه  أَجره وثوابُه وإِن شاركه الأَب في بعضه، وثواب السقط مُوَفَّر على  الأَب. وفي الحديث: يحشر ما بين السَّقْطِ إِلى الشيخ الفاني جُرْداً  مُرْداً.وسَقْطُ الزَّند: ما وقع من النار حين يُقْدَحُ، باللغات الثلاث أَيضاً.  قال ابن سيده: سَقْطُ النار وسِقْطُها وسُقْطُها ما سقَط بين الزنْدين  قبل اسْتحكامِ الوَرْي، وهو مثل بذلك، يذكر ويؤَنث. وأَسقَطَتِ الناقةُ  وغيرها إِذا أَلقت ولدها. وسِقْطُ الرَّمْلِ وسُقْطُه وسَقْطُه ومَسْقِطُه  بمعنى مُنقَطَعِه حيث انقطع مُعْظَمُه ورَقَّ لأَنه كله من السُّقوط،  الأَخيرة إِحدى تلك الشواذ، والفتح فيها على القياس لغة. ومَسْقِطُ الرمل:  حيث ينتهي إِليه طرَفُه. وسِقاطُ النخل: ما سقَط من بُسْرِه. وسَقِيطُ  السَّحابِ: البَرَدُ. والسَّقِيطُ: الثلْجُ. يقال: أَصبَحتِ الأَرض  مُبْيَضَّة من السَّقِيطِ. والسَّقِيطُ: الجَلِيدُ، طائيةٌ، وكلاهما من السُّقوط.  وسَقِيطُ النَّدَى: ما سقَط منه على الأَرض؛ قال الراجز:  وليْلةٍ، يا مَيَّ، ذاتِ طَلِّ،  ذاتِ سَقِيطٍ ونَدىً مُخْضَلِّ،  طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ  ومثله قول هُدْبة بن خَشْرَمٍ:  وَوادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قطَعْتُه،  تَرى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ  والسَّقَطُ من الأَشياء: ما تُسْقِطهُ فلا تَعْتَدُّ به من الجُنْد  والقوم ونحوه. والسُّقاطاتُ من الأَشياء: ما يُتَهاون به من رُذالةِ الطعام  والثياب ونحوها. والسَّقَطُ: رَدِيءُ المَتاعِ. والسَّقَطُ: ما أُسْقِط من  الشيء. ومن أَمْثالِهم: سَقَطَ العَشاء به على سِرْحانٍ، يُضرب مثلاً  للرجل يَبْغي البُغْيةَ فيقَعُ في أَمر يُهْلِكُه. ويقال لخُرْثِيِّ  المَتاعِ: سَقَطٌ. قال ابن سيده: وسقَطُ البيت خُرْثِيُّه لأَنه ساقِطٌ عن رفيع  المتاع، والجمع أَسْقاط. قال الليث: جمع سَقَطِ البيتِ أَسْقاطٌ نحو  الإِبرة والفأْس والقِدْر ونحوها. وأَسْقاطُ الناس: أَوْباشُهم؛ عن  اللحياني، على المثل بذلك. وسَقَطُ الطَّعامِ: ما لا خَيْرَ فيه منه، وقيل: هو ما  يَسْقُط منه. والسَّقَطُ: ما تُنُوول بيعه من تابِلٍ ونحوه لأَن ذلك  ساقِطُ القِيمة، وبائعه سَقَّاط.  والسَّقَّاطُ: الذي يبيع السَّقَطَ من المَتاعِ. وفي حديث ابن عمر، رضي  اللّه عنهما: كان لا يَمُرُّ بسَقَّاطٍ ولا صاحِبِ بِيعةٍ إِلا سَلَّم  عليه؛ هو الذي يَبيعُ سَقَطَ المتاعِ وهو رَدِيئُه وحَقِيره. والبِيعةُ من  البَيْعِ كالرِّكْبةِ والجِلْسَةِ من الرُّكُوبِ والجُلوس، والسَّقَطُ من  البيع نحو السُّكَّر والتَّوابِل ونحوها، وأَنكر بعضهم تسميته  سَقَّاطاً، وقال: لا يقال سَقَّاط، ولكن يقال صاحب سَقَطٍ.  والسُّقاطةُ: ما سَقَط من الشيء. وساقَطه الحديثَ سِقاطاً: سَقَط منك  إِليه ومنه إِليك. وسِقاطُ الحديثِ: أَن يتحدَّثَ الواحدُ ويُنْصِتَ له  الآخَرُ، فإِذا سكت تحدَّثَ الساكِتُ؛ قال الفرزدق:  إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ، كأَنَّه  جَنى النَّحْلِ أَو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّف  وسَقَطَ إِليَّ قوم: نزلوا عليَّ. وفي حديث النجاشِيّ وأَبي سَمّالٍ:  فأَما أَبو سَمَّالٍ فسَقَطَ إِلى جيرانٍ له أَي أَتاهم فأَعاذُوه  وسَترُوه. وسَقَطَ الحَرّ يَسْقُطُ سُقُوطاً: يكنى به عن النزول؛ قال النابغة  الجعدي:  إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْش في ظُلُلاتِها  سَواقِطُ من حَرٍّ، وقد كان أَظْهَرا  وسَقَطَ عنك الحَرُّ: أَقْلَعَ؛ عن ابن الأَعرابي، كأَنه ضد.  والسَّقَطُ والسِّقاطُ: الخَطَأُ في القول والحِساب والكِتاب. وأَسْقَطَ  وسَقَطَ في كلامه وبكلامه سُقوطاً: أَخْطأَ. وتكلَّم فما أَسْقَطَ كلمة،  وما أَسْقَط حرفاً وما أَسْقَط في كلمة وما سَقَط بها أَي ما أَخْطأَ  فيها. ابن السكيت: يقال تَكلَّم بكلام فما سَقَطَ بحرف وما أَسْقَطَ  حَرْفاً، قال: وهو كما تقول دَخَلْتُ به وأَدْخَلْتُه وخرَجْتُ به وأَخْرَجْتُه  وعَلوْت به وأَعْلَيْتُه وسُؤتُ به ظَنّاً وأَسأْتُ به الظنَّ، يُثْبتون  الأَلف إِذا جاء بالأَلف واللام. وفي حديث الإفك: فأَسْقَطُوا لها به  يعني الجارِيةَ أَي سَبُّوها وقالوا لها من سَقَط الكلامِ، وهو رديئه، بسبب  حديث الإِفْك. وتَسَقَّطَه واستَسْقَطَه: طلَب سَقَطَه وعالَجه على أَن  يَسْقُطَ فيُخْطِئ أَو يكذب أَو يَبُوحَ بما عنده؛ قال جرير:  ولقد تسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفُوا  حَجِئاً بِسِرِّكِ، يا أُمَيْمَ، ضَنِينا  (* قوله «حجئاً» أَي خليقاً، وفي الأَساس والصحاح وديوان جرير: حصراً،  وهو الكتوم للسر.)  والسَّقْطةُ: العَثْرةُ والزَّلَّةُ، وكذلك السِّقاطُ؛ قال سويد بن أَبي  كاهل:  كيفَ يَرْجُون سِقاطِي، بَعْدَما  جَلَّلَ الرأْسَ مَشِيبٌ وصَلَعْ؟  قال ابن بري: ومثله ليزيد بن الجَهْم الهِلالي:  رجَوْتِ سِقاطِي واعْتِلالي ونَبْوَتي،  وراءَكِ عَنِّي طالِقاً، وارْحَلي غَدا  وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: كُتب إِليه أَبيات في صحيفة منها:  يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدةُ من سُلَيْمٍ  مُعِيداً، يَبْتَغي سَقَطَ العَذارى  أَي عثَراتِها وزَلاَّتِها. والعَذارى: جمع عَذْراء. ويقال: فلان قليل  العِثار، ومثله قليل السِّقاطِ، وإِذا لم يَلْحق الإِنسانُ مَلْحَقَ  الكِرام يقال: ساقِطٌ، وأَنشد بيت سويد بن أَبي كاهل. وأَسقط فلان من الحساب  إِذا أَلقى. وقد سقَط من يدي وسُقِطَ في يَدِ الرجل: زَلَّ وأَخْطأَ،  وقيل: نَدِمَ. قال الزجّاجُ: يقال للرجل النادم على ما فعل الحَسِر على ما  فرَطَ منه: قد سُقِط في يده وأُسْقِط. وقال أَبو عمرو: لا يقال أُسقط،  بالأَلف، على ما لم يسمّ فاعله. وفي التنزيل العزيز: ولَمّا سُقِط في  أَيديهم؛ قال الفارسي: ضرَبوا بأَكُفِّهم على أَكفهم من النَّدَم، فإِن صح ذلك  فهو إِذاً من السقوط، وقد قرئ: سقَط في أَيديهم، كأَنه أَضمر الندم أَي  سقَط الندمُ في أَيديهم كما تقول لمن يحصل على شيء وإِن كان مما لا يكون  في اليد: قد حَصل في يده من هذا مكروهٌ، فشبّه ما يحصُل في القلب وفي  النفْس بما يحصل في اليد ويُرى بالعين. الفراء في قوله تعالى ولما سُقط في  أَيْديهم: يقال سُقط في يده وأُسقط من الندامة، وسُقط أَكثر وأَجود.  وخُبِّر فلان خَبراً فسُقط في يده وأُسقط. قال الزجاج: يقال للرجل النادم على  ما فعل الحسِرِ على ما فرَط منه: قد سُقط في يده وأُسقط. قال أَبو منصور:  وإِنما حَسَّنَ قولهم سُقط في يده، بضم السين، غير مسمًّى فاعله الصفةُ  التي هي في يده؛ قال: ومثله قول امرئ القيس:  فدَعْ عنكَ نَهْباً صيحَ في حَجَراتِه،  ولكنْ حَدِيثاً، ما حَدِيثُ الرَّواحِلِ؟  أَي صاح المُنْتَهِبُ في حَجَراتِه، وكذلك المراد سقَط الندمُ في يده؛  أَنشد ابن الأَعرابي:  ويوْمٍ تَساقَطُ لَذَّاتُه،  كنَجْم الثُّرَيّا وأَمْطارِها  أَي تأْتي لذاته شيئاً بهد شيء، أَراد أَنه كثير اللذات:  وخَرْقٍ تحَدَّث غِيطانُه،  حَديثَ العَذارَى بأَسْرارِها  أَرادَ أَن بها أَصوات الجنّ. وأَما قوله تعالى: وهُزِّي إِليكِ بجِذْعِ  النخلةِ يَسّاقَطْ، وقرئ: تَساقَطْ وتَسّاقَطْ، فمن قرأَه بالياء فهو  الجِذْعُ، ومن قرأَه بالتاء فهي النخلةُ، وانتصابُ قوله رُطَباً جَنِيّاً  على التمييز المحوَّل، أَرادَ يَسّاقطْ رُطَبُ الجِذْع، فلما حوّل الفعل  إِلى الجذع خرج الرطبُ مفسِّراً؛ قال الأَزهري: هذا قول الفرّاء، قال:  ولو قرأَ قارئ تُسْقِطْ عليك رُطباً يذهب إِلى النخلة، أَو قرأَ يسقط عليك  يذهب إِلى الجذع، كان صواباً.  والسَّقَطُ: الفَضيحةُ. والساقِطةُ والسَّقِيطُ: الناقِصُ العقلِ؛  الأَخيرة عن الزجاجيّ، والأُنثى سَقِيطةٌ. والسَّاقِطُ والساقِطةُ: اللَّئيمُ  في حسَبِه ونفْسِه، وقوم سَقْطَى وسُقّاطٌ، وفي التهذيب: وجمعه  السَّواقِطُ؛ وأَنشد:  نحنُ الصَّمِيمُ وهُمُ السَّواقِطُ  ويقال للمرأَة الدنيئةِ الحَمْقَى: سَقِيطةٌ، ويقال للرجل الدَّنِيء:  ساقِطٌ ماقِطٌ لاقِطٌ. والسَّقِيطُ: الرجل الأَحمق. وفي حديث أَهل النار:  ما لي لا يَدْخُلُنِي إِلاَّ ضُعفاء الناسِ وسَقَطُهم أَي أَراذِلُهم  وأَدْوانُهُم. والساقِط: المتأَخِّرُ عن الرجال.  وهذا الفعل مَسْقَطةٌ للإِنسان من أَعْيُنِ الناس: وهو أَن يأْتي بما لا  ينبغي.  والسِّقاطُ في الفَرسِ: اسْتِرْخاء العَدْوِ. والسِّقاطُ في الفرس: أَن  لا يَزالَ مَنْكُوباً، وكذلك إِذا جاء مُسْتَرْخِيَ المَشْي والعَدْوِ.  ويقال للفرس: إِنه ليساقِط الشيء  (* قوله «ليساقط الشيء» كذا بالأصل،  والذي في الاساس: وانه لفرس ساقط الشدّ إِذا جاء منه شيء بعد شيء.) أَي يجيء  منه شيء بعد شيء؛ وأَنشد قوله:  بِذي مَيْعة، كأَنَّ أَدْنَى سِقاطِه  وتَقْرِيبِه الأَعْلَى ذَآلِيلُ ثَعْلَبِ  وساقَطَ الفرسُ العَدْوَ سِقاطاً إِذا جاء مسترخياً. ويقال للفرس إِذا  سبق الخيل: قد ساقَطَها؛ ومنه قوله:  ساقَطَها بنَفَسٍ مُرِيحِ،  عَطْفَ المُعَلَّى صُكَّ بالمَنِيحِ،  وهَذَّ تَقْرِيباً مع التَّجْلِيحِ  المَنِيحُ: الذي لا نَصِيبَ له. ويقال: جَلَّحَ إِذا انكشَف له الشأْنُ  وغَلب؛ وقال يصف الثور:  كأَنَّه سِبْطٌ من الأَسْباطِ،  بين حَوامِي هَيْدَبٍ سُقَّاطِ  السِّبْطُ: الفِرْقةُ من الأَسْباط. بين حوامِي هَيْدَبٍ وهَدَبٍ أَيضاً  أَي نَواحِي شجر ملتفّ الهَدَب. وسُقّاطٌ: جمع الساقِط، وهو  المُتَدَلِّي.  والسَّواقِطُ: الذين يَرِدُون اليمَامةَ لامْتِيارِ التمر، والسِّقاطُ:  ما يحملونه من التمر.  وسيف سَقّاطٌ وَراء الضَّريبةِ، وذلك إِذا قَطَعَها ثم وصَل إِلى ما  بعدها؛ قال ابن الأَعرابي: هو الذي يَقُدُّ حتى يَصِل إِلى الأَرض بعد أَن  يقطع؛ قال المتنخل الهذلي:  كلَوْنِ المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،  يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي  وقد تقدَّم في سرط، وصوابهُ يُتِرُّ العظمَ. والسُّراطِيُّ: القاطعُ.  والسَّقّاطُ: السيفُ يسقُط من وراء الضَّرِيبة يقطعها حتى يجوز إِلى  الأَرض.وسِقْطُ السَّحابِ: حيث يُرى طرَفُه كأَنه ساقِطٌ على الأَرض في ناحية  الأُفُق. وسِقْطا الخِباء: ناحِيَتاه. وسِقْطا الطائرِ وسِقاطاه  ومَسْقَطاه: جَناحاه، وقيل: سِقْطا جَناحَيْه ما يَجُرُّ منهما على الأَرض. يقال:  رَفَع الطائرُ سِقْطَيْه يعني جناحيه. والسِّقْطانِ من الظليم: جَناحاه؛  وأَما قول الرَّاعي:  حتى إِذا ما أَضاء الصُّبْحُ، وانْبَعَثَتْ  عنه نَعامةُ ذي سِقْطَيْن مُعْتَكِر  فإِنه عنى بالنعامة سَواد الليل، وسِقْطاه: أَوّلُه وآخِرُه، وهو على  الاستعارة؛ يقول: إِنَّ الليلَ ذا السِّقْطين مضَى وصدَق الصُّبْح؛ وقال  الأَزهري: أَراد نَعامةَ ليْلٍ ذي سِقطين، وسِقاطا الليل: ناحِيتا ظَلامِه؛  وقال العجاج يصف فرساً:  جافِي الأَيادِيمِ بلا اخْتِلاطِ،  وبالدِّهاسِ رَيَّث السِّقاطِ  قوله: ريّث السقاط أَي بطيء أَي يَعْدو  (* قوله «أي يعدو إلخ» كذا  بالأصل.) في الدِّهاسِ عَدْواً شديداً لا فُتورَ فيه. ويقال: الرجل فيه سِقاطٌ  إِذا فَتَر في أَمره ووَنَى.  قال أَبو تراب: سمعت أَبا المِقْدامِ السُّلَمِيّ يقول: تسَقَّطْتُ  الخَبَر وتَبقَّطْتُه إِذا أَخذته قليلاً قليلاً شيئاً بعد شيء.  وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: بهذه الأَظْرُبِ السَّواقِطِ أَي  صِغار الجبالِ المُنْخفضةِ اللاَّطئةِ بالأَرض.  وفي حديث سعد، رضي اللّه عنه: كان يُساقِطُ في ذلك عن رسول اللّه، صلّى  اللّه عليه وسلّم، أَي يَرْوِيهِ عنه في خِلالِ كلامِه كأَنه يَمْزُجُ  حَدِيثَه بالحديث عن رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، وهو من أَسْقَطَ  الشيءَ إِذا أَلْقاه ورَمَى به.  وفي حديث أَبي هريرة: أَنه شرب من السَّقِيطِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا  ذكره بعض المتأَخرين في حرف السين، وفسره بالفَخّارِ، والمشهور فيه لُغةً  وروايةً الشينُ المعجمة، وسيجيء، فأَمّا السَّقِيطُ، بالسين المهملة، فهو  الثَّلْجُ والجَلِيدُ.
مقاييس اللغة:
(سقط) السين والقاف والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الوقوع، وهو مطّرد. من ذلك سَقط الشيءُ يسقُطُ سقوطاً. والسَّقَط: رديء المتاع. والسِّقاط والسَّقَط: الخطأ من القول والفعل. قال سويد:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])
قال بعضهم: السقاط في القول: جمع سَقْطة، يقال سِقاط كما يقال رَملة ورمال. والسّقط: الولد يسقُط قبل تمامه، وهو بالضم والفتح والكسر. وسَِـُـقْط النار: ما يسقط منها من الزَّند. والسَّقَّاط: السيف يسقُط من وراء الضريبة، يقطعها حتى يجوزَ إلى الأرض. والسّاقطة: الرجل اللئيم في حَسبه. والمرأة السَّقِيطة: الدَّنيئة. وحُدِّثنا عن الخليل بالإسناد الذي ذكرناه في أول الكتاب، قال: يقال سقطَ الولدُ من بطن أمه، ولا يقال وقَع. وسُقط الرمل وسِقطه وسَقطه: حيث ينتهي إليه طَرَفه، وهو مُنقَطَعه. وكذلك مَسقِط رأسِه، حيث وُلد. وهذا مَسقط السّوط حيث سقط. وأتانا في مَسقِط النَّجم، حيث سقط. وهذا الفعل مَسقَطة للرّجُل من عيون الناس. وهو أن يأتي ما لا ينبغي. والسِّقاط في الفَرَس: استرخاء العَدْو. ويقال أصبحت الأرض مُبْيضّة من السقيط، وهو الثّلج والجليد. ويقال إن سِقْط السحاب حيث يُرى طرَفُه كأنَّه ساقط على الأرض في ناحيةِ الأفقِ، وكذلك سِقْط الخِباء. وسِقْطا جناحَيِ الظليم: ما يُجَرُّ منهما على الأرض في قوله:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
قال بعض أهل العلم في قول القائل:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])
يقال إنَّ نعامة الليل سوادُهُ، وسِقْطاه: أوَّلُهُ وآخره. يعني أنّ الليل ذا السقطينِ مضَى وصَدَقَ الصُّبْحُ.
القاموس المحيط:
سَقَطَ سُقوطاً ومَسْقَطاً وَقَعَ، كاسَّاقَطَ، فهو ساقِطٌ وسَقوطٌ. والموضِعُ كمَقْعَدٍ ومَنْزِلٍ،
الوَلَدُ من بَطْنِ أمه: خَرَجَ، ولا يقالُ: وَقَعَ، الحَرُّ: أقَبَلَ، ونَزَلَ، عَنَّا: أقْلَعَ، ضِدٌّ، في كَلامِهِ: أخْطأ، القومُ إليَّ: نَزَلُوا. وهذا مَسْقَِطَةٌ له من أعْيُنِ الناسِ. ومَسْقَطُ الرأسِ: المَوْلِدُ.
وتَساقَطَ: تَتَابَعَ سُقوطُه. وساقَطَه مُساقَطةً وسِقاطاً: تابَعَ إسْقاطَه. والسَِّقْطُ، مُثَلَّثَةً: الوَلَدُ لغيرِ تَمامٍ، وقد أسْقَطَتْهُ أمُّه، وهي مُسْقِطٌ. ومُعْتادَتُه: مِسْقاطٌ، وما سَقَطَ بين الزَّنْدَيْنِ قَبْلَ استِحكامِ الوَرْيِ، ويُؤَنَّثُ، وحيثُ انْقَطَعَ مُعْظَمُ الرَّمْلِ ورَقَّ، كمَسْقَِطِهِ، وبالفتح: الثَّلْجُ، وما يَسْقُطُ من النَّدَى، ومن لا يُعَدُّ في خِيارِ الفِتْيانِ، كالساقِطِ، وبالكسر: ناحيةُ الخِباءِ، وجَناحُ الطائرِ، كسِقاطِه، بالكسر، ومَسْقَطِه، كمَقْعَدِه، وطَرَفُ السحابِ، وبالتحريك: ما أُسْقِطَ من الشيءِ، وما لا خيرَ فيه ج: أسْقاطٌ، والفضِيحةُ، ورَدِيءُ المَتاعِ، وبائعُه: السَّقَّاطُ والسَّقَطِيُّ، والخَطَأ في الحِسابِ والقولِ، وفي الكِتابِ، كالسِّقاطِ، بالكسر. والسُّقاطةُ والسُّقاطُ، بضمهما: ما سَقَطَ من الشيء. وسُقِطَ في يدِه، وأُسْقِطَ، مضمومتينِ: زَلَّ، وأخْطأ، ونَدِمَ، وتَحَيَّرَ. والسَّقيطُ: الناقِصُ العقْلِ، كالسَّقيطةِ، والبَرَدُ، والجَليدُ، وما سَقَطَ من النَّدَى على الأرضِ. وما أسْقَطَ كلمةً، فيها: ما أخْطأ. وأسْقَطَه: عالَجَه على أن يَسْقُطَ، فَيُخْطِىءَ أو يَكْذبَ أو يَبوحَ بما عندَه، كتَسَقَّطَه. والسَّواقِطُ: الذينَ يَرِدونَ اليمامةَ لامْتِيارِ التَّمْرِ. وككتابٍ: ما يَحْمِلونَه من التَّمْرِ.
والساقِطُ: المُتَأخِّرُ عن الرِّجالِ. وساقطَ الشيءَ مُسَاقَطَةً وسِقاطاً: أسْقَطَه، أو تابَعَ إسْقاطَه، الفرسُ العَدْوَ سِقاطاً: جاءَ مُسْتَرْخِياً، فلانٌ فلاناً الحديث: سَقَطَ من كُلٍّ على الآخَرِ، بأَن يَتَحَدَّثَ الواحدُ ويُنْصِتَ الآخَرُ، فإذا سَكَتَ، تَحَدَّثَ الساكِتُ. وكشدَّادٍ وسَحابٍ: السيفُ يَسْقُطُ وراءَ الضَّريبةِ، ويَقْطَعُها حتى يَجوزَ إلى الأرضِ، أو يَقْطَعَ الضَّريبةَ ويَصِلَ إلى ما بعدَها. وككِتابٍ: ما سَقَطَ من النَّخْلِ من البُسْرِ، والعَثْرَةُ، والزَّلَّةُ، أو هي جَمْعُ سَقْطةٍ، أو هُما بمَعْنًى. وكمَقْعَدٍ: د بساحِلِ بَحْرِ عُمانَ، ورُسْتاقٌ بساحلِ بحرِ الخَزَرِ، ووادٍ بين البَصْرَةِ والنِّباجِ. وتَسَقَّطَ الخَبَرَ: أخَذَه قليلاً قليلاً، فلاناً: طَلَبَ سَقَطَه.
تاج العروس:
س ق ط
سَقَطَ الشَّيءُ من يَدي سُقُوطاً بالضَّمِّ ومَسْقَطاً بالفَتْحِ : وَقَعَ وكلُّ مَنْ وَقَعَ في مَهْواةٍ يُقَالُ : وَقَعَ وسَقَطَ . وفي البَصائِر : السُّقوطُ : إِخْراجُ الشَّيءِ إِمَّا من مكانٍ عالٍ إِلَى مُنْخَفِضٍ كالسُّقوطِ من السَّطحِ . وسُقُوطِ مُنْتَصِبِ القامَةِ كاسَّاقَطَ ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى : " تَسَّاقَطْ عَلَيْكِ رُطَباً جَنِيًّا " وقرأَ حَمَّاد ونُصَيْرٌ ويَعْقوبُ وسَهْلٌ " يَسَّاقَط " بالياءِ التَّحتِيَّة المَفْتوحَةِ كما في العُبَاب . قُلْتُ : فمن قرَأَ بالياءِ فهو الجِذْعُ ومن قرأَ بالتَّاءِ فهي النَّخْلَة وانْتِصابُ قوله : " رُطَباً جَنِيًّا " عَلَى التَّمْييزِ المُحَوَّلِ أَرادَ يَسَّاقَط رُطَبُ الجِذْع فلمَّا حُوِّل الفِعْلُ إِلَى الجِذْعِ خَرَجَ الرُّطَبُ مُفَسِّراً قالَ الأّزْهَرِيّ : هذا قَوْلُ الفَرَّاءِ . فهو ساقِطٌ وسَقُوطٌ كصَبُورٍ المذكَّرُ والمؤنَّثُ فيه سَواءٌ قالَ :
" مِنْ كلِّ بَلْهاءَ سَقُوطِ البُرْقُعِ
" بَيْضاءَ لم تُحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ
يعني أنَّها لم تُحْفَظْ من الرِّيْبَة ولم يُضَيِّعْها والِداها . والمَوْضِعُ : مَسقَطٌ كمَقْعَدٍ ومَنْزِلٍ الأُولى نادِرَةٌ نَقَلَها الأَصْمَعِيّ يُقَالُ : هذا مَسْقَط الشَّيءِ ومَسْقِطُهُ أَي مَوْضِعُ سُقوطهِ . وقالَ الخَليلُ : يُقَالُ : سَقَطَ الوَلَدُ من بَطْنِ أُمِّهِ أَي خَرَجَ ولا يُقَالُ : وَقَعَ حينَ تَلِدُهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ والصَّاغَانِيّ . وفي الأَسَاسِ : ويُقَالُ : سَقَطَ المَيِّتُ من بَطْنِ أُمِّه ووَقَعَ الحَيُّ . ومن المَجَازِ : سَقَطَ الحَرُّ يَسْقُطُ سُقوطاً أَي وَقَعَ وأَقْبَلَ ونَزَلَ . ويُقَالُ : سَقَطَ عَنَّا الحَرُّ إِذا أَقْلَعَ عن ابن الأَعْرَابِيّ كَأَنَّهُ ضِدٌّ . ومن المَجَازِ : سَقَطَ في كَلامِه وبِكَلامِه سُقوطاً إِذا أَخْطأَ وكَذلِكَ أَسْقَطَ في كَلامِه . ومن المَجَازِ : سَقَطَ القومُ إليَّ سُقوطاً : نَزَلوا عَلَيَّ وأَقْبَلوا ومِنْهُ الحَديثُ : " فَأَمّا أَبُو سَمّالٍ فَسَقَطَ إِلَى جيرانٍ له " أَي أَتاهُمْ فأَعاذوه وسَتَروه . ومن المَجَازِ : هذا الفِعْلُ مَسْقَطَةٌ له أَعْيُنِ النّاسِ وهو أن يَأتِيَ بما لا يَنْبَغي . نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ والزَّمَخْشَرِيُّ وصَاحِب اللّسَان . ومَسْقِطُ الرَّأسِ : المَوْلِدُ رَواه الأَصْمَعِيّ بفتح القاف وغيرُه بالكَسْرِ ويُقَالُ : البَصْرَةُ مَسْقَطُ رَأسي وهو يَحِنُّ إِلَى مَسْقَطِهِ يعني حَيْثُ وُلِدَ وهو مَجازٌ كما في الأَسَاسِ . وتَسَقَطَ الشَّيْءُ : تَتَبَع سُقوطُهُ . وساقَطَهُ مُساقَطَةً وسِقاطاً : أَسْقَطَه وتابَعَ إسْقاطَهُ قالَ ضابِئُ بن الحارِثِ البُرْجُمِيُّ يَصِفُ ثَوْراً والكلابَ :
يُساقِطُ عنه رَوْقُهُ ضارِياتِها ... سِقاطَ حَديدِ القَيْنِ أَخْوَلَ أَخْولا قوله : أَخْوَلَ أَخْوَلا أَي مُتَفَرِّقاً يعني شَرَرَ النَّارِ . والسُّقْطُ مُثَلَّثَةً : الوَلَدُ يَسْقُطُ من بَطْنِ أُمِّه لِغَيْرِ تَمامٍ والكَسْرُ أكثرُ والذَّكَرُ والأُنْثَى سَواءٌ ومِنْهُ الحديث : " لأنْ أُقَدِّمُ سِقْطاً أَحَبُّ إليَّ من مائَةِ مَسْتَلْئِمٍ " المُسْتَلْئم : لابِسُ عُدَّةِ الحَرْبِ يعني أنَّ ثَوابَ السِّقْطِ أَكثَرُ من ثَوابِ كِبار الأوْلاد . وفي حَديثٍ آخر : " يُحْشَرُ مَا بَيْنَ السِّقْطِ إِلَى الشَّيْخِ الفاني مُرْداً جُرْداً مُكَحَّلينَ أُولي أَفانينَ " . وهي الخُصَلُ من الشَّعرِ وفي حَديثٍ آخرَ : " يَظَلُّ السِّقْطُ مُحْبَنْطِئاً عَلَى باب الجَنَّة " ويُجْمَع السِّقْطُ عَلَى الأسْقاطِ قالَ ابن الرُّوميّ يَهْجو وَهْباً عندما ضَرَط :
يا وَهْبُ إنْ تَكُ قَدْ وَلَدْت صَبِيَّةً ... فبحمْلِهم سَفراً عليكَ سِباطاً
مَنْ كانَ لا يَنْفَكُّ يُنْكَح دَهْرَهُ ... وَلَدَ البَناتِ وأَسْقَطَ الأسْقاطا وَقَدْ أَسْقَطَتْهُ أُمُّه إسْقاطاً وهي مُسْقِطٌ ومُعْتادَتُه : مِسْقاطٌ وهذا قَدْ نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ في الأَسَاسِ . وعِبارَةُ الصّحاح والعُبَاب : وأَسْقَطَت النّاقَةُ وغَيْرُها إِذا أَلْقَتْ وَلَدَها والَّذي في أَمالي القالي أنَّه خاصٌّ ببَني آدَمَ كالإجْهاضِ للنّاقَةِ وإليه مال المُصَنِّف وفي البَصائر : في أَسْقَطَت المَرْأََةُ اعْتُبِرَ الأمْرانِ : السُّقوطُ من عالٍ والرَّداءةُ جميعاً فإِنَّه لا يُقال أَسْقَطت المَرأَةُ إلاَّ في الَّذي تُلْقيه قَبْلَ التَّمامِ ومِنْهُ قِيل لذلك الوَلَدِ : سِقْطٌ . قالَ شَيْخُنا : ثمَّ ظاهِرُ المُصَنِّف أَنَّهُ يُقَالُ : أَسْقَطَت الوَلَدَ لأنَّه جاءَ مُسْنَداً للضَّمير في قولِهِ : أَسْقَطَتْهُ وفي المِصْباحِ عن بَعْضِهم : أَماتَت العرَبُ ذِكَرْ المفعول فلا يَكادونَ يقولون : أَسْقَطَت سِقْطاً ولا يُقَالُ : أُسْقِطَ الوَلَدُ بالبِناء للمَفْعول قُلْتُ : ولكن جاءَ ذلِكَ في قَوْلِ بعضِ العَرَب :
وأُسْقِطَتِ الأجِنَّةُ في الوَلايا ... وأُجْهِضَتِ الحَوامِلُ والسِّقابُ
والسَّقْطُ : مَا سَقَطَ بَيْنَ الزَّنْدَيْن قَبْلَ اسْتِحْكام الوَرْيِ وهو مَثَلٌ بذلك كما في المُحْكَمِ ويُثَلَّثُ كما في الصّحاح وهو مُشَبَّه بالسّقْطِ للوَلَدِ الَّذي يَسْقُطُ قبلَ التَّمام كما يَظْهَرُ من كَلامِ المُصَنِّف وصَرّحَ به في البَصائرِ . وفي الصّحاح : سَقْطُ النّارِ : مَا يَسْقُطُ منها عند القَدْح ومِثْلُه في العُبَاب قالَ الفرّاء : يُذَكَّرُ ويُؤَنَّث قال ذو الرُّمَّة :
وسِقْطٍ كعَيْنِ الدِّيك عاوَرْتُ صاحِبي ... أَباها وهَيَّأْنا لِمَوْقِعها وَكْرا والسَّقْطُ : حيثُ انْقَطَعَ مُعْظَمُ الرَّمْلِ ورَقَّ ويُثَلَّثُ أَيْضاً كما صَرَّحَ به الجَوْهَرِيّ والصَّاغَانِيّ وَقَدْ أغْفِلَ عن ذلِكَ فيه وفي الَّذي تَقَدَّم ثمَّ إنَّ عِبارَةَ الصّحاح أَخْصَرُ من عِبارَتهِ حيثُ قالَ : وسِقْط الرَّمْلِ : مُنْقَطَعُه وأمَّا قولُه رَقَّ فهوَ مَفْهومٌ من قوله : مُنْقَطَعُه لأنه لا يَنْقَطِعُ حتَّى يَرِقَّ كمَسْقَطِهِ كمَقْعَدٍ عَلَى القِياسِ ويُرْوَى : كمَنْزِلٍ عَلَى الشُّذوذ كما في اللّسَان وأَغْفَلَهُ المُصَنِّف قُصوراً . وقِيل : مَسْقَطُ الرَّمْلِ حيثُ يَنْتَهي إليه طَرَفُه وهو قَريبٌ من القولِ الأوَّلِ وقالَ امْرؤُ القَيْس :
قِفا نَبْكِ من ذِكْرى حَبيبٍ ومَنْزِلِ ... بسِقْطِ اللِّوى بَيْنَ الدَّخولِ فحَوْمَلِ والسَّقْطُ بالفَتْحِ : الثَّلْجُ وأيْضاً : مَا يَسْقُطُ من النَّدَى كالسَّقيطِ فيهما كما سَيَأْتِي للمُصَنِّف قَريباً ومن الأوَّلِ قَوْلُ هُدْبَةَ بن خَشْرَمٍ :
ووادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قَطَعْتُه ... تَرَى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ والسَّقْطُ : من لا يُعَدُّ في خِيارِ الفِتْيانِ وهو الدَّنِيءُ الرَّذْلُ كالسّاقِطِ وقِيل : السّاقِطُ اللَّئيمُ في حَسَبِهِ ونَفْسِه . ويُقَالُ للرجُلِ الدَّنِيء : ساقِطٌ ماقِطٌ كما في اللِّسان والَّذي في العُبَاب : وتقول العَرَبُ : فُلانٌ ساقِطٌ ابن ماقِطِ ابن لاقِطٍ تَتَسابُّ بها . فالسّاقِطُ : عَبْدُ الماقِطِ والماقِطُ : عَبْدُ اللاَّقِط واللاَّقِطُ : عَبْدٌ مُعْتَقٌ . ومن المَجَازِ : قَعَدَ في سِقْطِ الخِباءِ وهو بالكَسْرِ : ناحِيَةُ الخِباءِ كما في الصّحاح ورَفْرَفُهُ كما في الأساس قالَ : اسْتُعيرَ من سِقْطِ الرَّمْلِ وللخِباء سِقْطانِ . ومن المَجَازِ : السِّقْطُ : جَناحُ الطّائرِ كسِقاطِهِ بالكَسْرِ ومَسْقَطِهِ كمَقْعَدِه ومِنْهُ قَوْلُهم : خَفَقَ الظَّليمُ بسِقْطَيْه . وقِيل : سِقْطا جَناحَيْه : مَا يَجُرُّ منهُما عَلَى الأرْضِ يُقَالُ : رَفَعَ الظَّليمُ سِقْطَيْهِ ومَضَى . ومن المَجَازِ : السِّقْطُ : طَرَفُ السَّحابِ حَيْثُ يُرى كَأَنَّهُ ساقِطٌ عَلَى الأرْضِ في ناحِيَة الأُفُقِ كما في الصّحاح ومِنْهُ أُخِذَ سِقْطُ الخِباءِ . والسَّقَطُ بالتحريك : مَا أُسْقِطَ من الشَّيْء وتُهووِنَ به وسَقَطُ الطَّعامِ : مَا لا خَيْرَ فيه منه ج : أَسْقاطٌ . وهو مَجازٌ . والسَّقَطُ : الفَضيحَةُ وهو مَجازٌ أَيْضاً . وفي الصّحاح : السَّقَطُ : رَديءُ المَتاعِ وقالَ ابن سِيدَه : سَقَطُ البَيْتِ خُرْثِيُّه ؛ لأنَّه ساقِطٌ عن رَفيعِ المَتاعِ والجَمْع : أَسْقاطٌ وهو مَجازٌ . وقالَ اللَّيْثُ : جمعُ سَقَطِ البَيْتِ : أَسْقاطٌ ؛ نحو الإبْرَةِ والفَأْسِ والقِدْرِ ونَحْوِها . وقِيل : السَّقَطُ : مَا تُنُووِلَ بَيْعُه من تابِلٍ ونَحْوِه وفي الأَسَاسِ : نَحْو سُكَّرٍ وزَبيبٍ . وما أَحْسَنَ قولَ الشَّاعِر :
وما لِلْمَرْءِ خَيْرٌ في حَياةٍ ... إِذا مَا عُدَّ من سَقَطِ المَتاعِ
وبائعُه : السَّقَّاطُ ككَتَّانٍ والسَّقَطِيُّ مُحَرَّكَةً وأَنْكَرَ بَعْضُهم تَسْمِيَتَه سَقّاطاً وقالَ : ولا يُقَالُ سَقّاط ولكن يُقال : صَاحِب سَقَطٍ . قُلْتُ : والصَّحيحُ ثُبوتُه فَقَدْ جاءَ في حَديثِ ابن عُمَر أنَّه " كانَ لا يَمُرُّ بسَقَّاطٍ ولا صاحِبِ بيعَةٍ إلاَّ سَلَّمَ عَلَيْهِ " والبيعَةُ من البَيْع كالجِلْسَةِ من الجُلوس كما في الصّحاح والعُبَاب . ومن الأخير : سَرِيُّ بن المُغَلّس السَّقَطِيُّ يُكْنَى أبا الحَسَن أَخَذَ عن أَبي مَحْفوظٍ مَعْروفِ بن فَيْروز الكَرْخِيِّ وعنه الجُنَيْدُ وغيرُه تُوُفّي سنة 251 ومن الأوّل شيخُنا المُعَمَّر المُسِنُّ عليُّ بن العَرَبيّ بن مُحَمّدٍ السَّقّاطُ الفاسيُّ نزيلُ مصرَ أَخَذَ عن أَبيهِ وغَيره تُوُفّي بمصر سنة 1183 . ومن المَجَازِ : السَّقَطُ : الخَطَأُ في الحِسابِ والقوْلِ وكَذلِكَ السَّقطُ في الكِتابِ . وفي الصّحاح : السَّقَطُ : الخَطَأُ في الكِتابَةِ والحِسابِ يُقَالُ : أَسْقَطَ في كَلامِهِ وتَكَلَّم بكلامٍ فما سَقَطَ بحَرْفٍ وما أَسْقَطَ حَرْفاً عن يَعْقوبَ قالَ : وهو كما تقول : دَخَلْتُ به وأَدْخَلْتُه وخَرَجْتُ به وأَخْرَجْتُه وعَلَوْتُ به وأَعْلَيْتُه . انْتَهَى وزادَ في اللِّسان : وسُؤْتُ به ظَنًّا وأَسَأْتُ به الظَّنَّ يُثْبِتونَ الألفَ إِذا جاءَ بالألف واللاّم . كالسِّقاطِ بالكَسْرِ نَقَلَهُ صَاحِب اللّسَان . والسُّقاطَةُ والسُّقاطُ بضَمِّهما : مَا سَقَطَ من الشَّيء وتُهُووِنَ به من رُذالَةِ الطَّعامِ والثِّيابِ ونحوها يُقَالُ أَعْطاني سُقاطَةَ المَتاعِ وهو مَجازٌ . وقالَ ابن دُرَيْدٍ : سُقاطَةُ كُلِّ شيءٍ : رُذالَتُه . وقِيل : السُّقاطُ جَمْعُ سُقاطَةٍ . ومن المَجَازِ : سُقِطَ في يَدِه وأَسْقِطَ في يَدِه مَضْمومَتَيْن أَي زَلَّ وأَخْطَأَ . وقِيل : نَدِمَ كما في الصّحاح زاد في العُبَاب : وتَحَيَّرَ قالَ الزَّجّاجُ : يُقَالُ للنّادِم عَلَى مَا فَعَل الحَسِرِ عَلَى مَا فَرَط مِنْهُ : قَدْ سُقِطَ في يَدِه وأُسْقِطَ . وقالَ أَبُو عَمْرٍو : لا يُقَالُ : أُسْقِطَ بالألف عَلَى مَا لم يُسَمَّ فاعِلُه . وأَحْمَدُ بن يَحْيَى مثلُه وجَوَّزَه الأخفَش كما في الصّحاح وفي التَّنْزيل العَزيز : " ولَمَّا سُقِطَ في أَيْديهِم " . قالَ الفارِسِيُّ : ضَرَبوا أَكُفَّهُم عَلَى أَكُفِّهِم من النَّدَمِ فإِنَّ صَحَّ ذلِكَ فهو إذَن من السُّقوط وقالَ الفَرَّاء : يُقَالُ : سُقِطَ في يَدِه وأُسْقِطَ من النَّدامَة وسُقِطَ أَكثَرُ وأَجْوَدُ . وفي العُبَاب : هذا نَظْمٌ لم يُسْمَعْ قبلَ القُرآنِ ولا عَرَفَتْهُ العَرَبُ والأَصْلُ فيه نُزولُ الشَّيء من أَعْلَى إِلَى أسْفلَ ووُقوعُه عَلَى الأرْضِ ثمَّ اتُّسِعَ فيه فقيلَ للخَطَإ من الكَلام : سَقَطٌ ؛ لأنَّهم شَبَّهوه بما لا يُحْتاجُ إليه فيُسْقَطُ وذَكَرَ اليَدَ لأنَّ النَّدَمَ يَحْدُثُ في القَلْبِ وأَثَرُه يَظْهَرُ في اليَدِ كقولِه تعالى : " فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فيها " ولأنَّ اليَدَ هيَ الجارِحَةُ العُظْمَى فرُبَّما يُسْنَدُ إليها مَا لم تُباشِرْه كقوله تعالى : ذلِكَ قَدَّمَتْ يَداكَ . والسَّقيطُ : الناقِصُ العَقْلِ عن الزَّجاجيِّ كالسَقيطَةِ هَكَذا في سائِرِ أُصولِ القاموسِ وهو غَلَطٌ والصَّوابُ كالسّاقِطَة كما في اللّسَان وأمَّا السَّقيطَةُ فأُنْثَى السَّقيطِ كما هو نَصُّ الزَّجّاجيِّ في أَماليه . وسَقيطُ السَّحابِ : البَرَدُ . والسَّقيطُ : الجَليدُ طائِيَةٌ وكلاهُما من السُّقوط . والسَّقيطُ : مَا سَقَطَ من النَّدَى عَلَى الأرْضِ قالَ الرَّاجِزُ :
" ولَيْلَةٍ يا مَيَّ ذاتِ طَلِّ
" ذاتِ سَقيطٍ ونَدًى مُخْضَلِّ
" طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ كما في الصّحاح . ولكنَّه اسْتَشْهَدَ به عَلَى لجَليدِ والثَّلْجِ وقالَ أَبُو بَكْرِ بن اللَّبانَة :
بَكَتْ عند تَوْديعي فما عَلِمَ الرَّكْبُ ... أَذاكَ سَقيطُ الظِّلِّ أمْ لُؤْلُؤٌ رَطْبُ وقالَ آخر :
واسْقُطْ عَلَيْنا كسُقوطِ النَّدَى ... لَيْلَةَ لا ناهٍ ولا زاجِرُ
ويُقَالُ : مَا أَسْقَطَ حَرْفاً وما أَسْقَطَ فيها أَي في الكَلِمةِ أَي مَا أَخْطَأَ فيها وكَذلِكَ مَا سَقَط به وهو مَجازٌ وَقَدْ تَقَدَّم هذا قريباً . وأَسْقَطَه هَكَذا في أُصولِ القاموس وهو غَلَطٌ والصَّوابُ : اسْتَسْقَطَهُ وذلِكَ إِذا طَلَب سَقَطَه وعالَجَه عَلَى أن يَسْقُطَ فيُخْطِئَ أو يَكْذِبَ أو يَبوحَ بما عِنْدَه وهو مَجازٌ كتَسَقَّطَهُ وسَيَأْتِي ذلِكَ للمُصَنِّف في آخر المادّة . والسَّواقِطُ : الذين يَرِدون اليَمامَةَ لامْتِيارِ التَّمْرِ وهو مَجازٌ من سَقَطَ إليه إِذا أَقْبَلَ عَلَيْهِ . والسِّقاطُ ككِتابٍ : مَا يَحْمِلونَه من التَّمْرِ وهو مَجازٌ أَيْضاً كَأَنَّهُ سُمِّيَ به لكَوْنِه يَسْقُطُ إليه من الأقْطارِ . والسَّاقِطُ : المُتَأَخِّر عن الرِّجالِ وهو مَجازٌ . وساقَطَ الشَّيءَ مُساقَطَةً وسِقاطاً : أَسْقَطَهُ كما في الصّحاح أو تابَعَ إسْقاطَه كما في اللّسَان وهذا بعَيْنِه قَدْ تَقَدَّم في كلام المُصَنِّف وتَفْسيرُ الجَوْهَرِيّ وصَاحِب اللّسَان واحِدٌ وإنَّما التَّعْبيرُ مختلِفٌ بَلْ صَاحِب اللّسَان جَمَعَ بَيْنَ المَعْنَيَيْنِ فقال : أسْقَطَه وتَابَع إسْقاطَه فهو تَكْرارٌ محضٌ في كلام المُصَنِّف فتأَمَّل . ومن المَجَازِ : ساقَطَ الفَرَسُ العَدْوَ سِقاطاً : جاءَ مُسْتَرْخِياً فيه وفي المَشْيِ وقِيل : السِّقاطُ في الفَرَس أن لا يزالَ مَنْكوباً . ويُقَالُ للفَرَسِ : إِنَّهُ لساقِطُ الشَّدِّ إذا جاء مِنْهُ شيءٌ بعدَ شيءٍ كما في الأَسَاسِ . وقالَ الشَّاعِر :
بِذي مَيْعَةٍ كأَنَّ أَدْنَى سِقاطِه ... وتَقْريبِهِ الأعْلَى ذَآليلُ ثَعْلَبُ ومن المَجَازِ : ساقَطَ فُلانٌ فُلاناً الحديثَ إِذا سَقَطَ من كُلٍّ عَلَى الآخرِ . وسِقاطُ الحَديثِ بأَنْ يَتَحَدَّثَ الواحِدُ ويُنْصِتَ له الآخرُ فإذا سَكَتَ تَحَدَّثَ الساكِتُ قالَ الفَرزدقُ :
إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ كَأَنَّهُ ... جَنَى النَّحْلِ أو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّفُ قُلْتُ : وأَصْلُ ذلِكَ قَوْلُ ذي الرُّمَّة :
ونِلْنا سِقاطاً من حَديثٍ كَأَنَّهُ ... جَنَى النَّحْلِ مَمْزوجاً بماءِ الوَقائعِ ومِنْهُ أَخَذ الفرزدقُ وكَذلِكَ البُحْتُري حَيثُ يَقُولُ :
ولَمَّا الْتَقَيْنا والنَّقا مَوْعِدٌ لَنا ... تَعَجَّبَ رائي الدُّرِّ مِنَّا ولاقِطُهْ
فمِن لُؤْلُؤٍ تَجْلوه عِنْدَ ابْتِسامِها ... ومن لُؤْلُؤٍ عند الحَديثِ تُساقِطُهْ وقِيل : سِقاطُ الحديثِ هو : أنْ يُحَدِّثَهُم شَيْئاً بعد شَيْءٍ كما في الأَسَاسِ . ومن أَحْسَنِ مَا رَأَيْتُ في المُساقَطَةِ قَوْلُ شَيخنا عَبْدِ اللهِ بن سَلام المُؤذِّن يُخاطِبُ به المَوْلَى عليَّ بن تاج الدِّين القلعيّ رَحِمَهُما الله تعالى وهو :
أَساقِطُ دُرًّا إذْ تَمَسُّ أَنامِلي ... يَراعي وعِقْياناً يَروقُ ومرْجانا
أَحَلِّي بها تاجَ ابنَ تاجٍ عَلِيَّنا ... فلا زالَ مَوْلانا الأَجَلَّ ومَرْجانا
ورَوْضا النَّدَى والجودِ قالا لنا اطُلُبوا ... جَميعَ الَّذي يُرْجَى فكَفّاهُ مَرْجانا والسَّقاطُ كشَدَّادٍ وسَحابٍ وعلى الأوّلِ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ والصَّاغَانِيّ وصَاحِب اللّسَان : السَّيْفُ يَسْقُطُ من وَراءِ الضَّريبَةِ ويَقْطَعُها حتَّى يَجوزَ إِلَى الأرْضِ وفي الصّحاح : يَقْطَعها وأَنْشَدَ للمُتَنَخِّلِ :
" يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطي أو يَقْطَعَ الضَّريبَةَ ويَصِلَ إِلَى مَا بَعْدَها وقالَ ابن الأَعْرَابِيّ : سَيْفٌ سَقّاطٌ هو الَّذي يَقُدُّ حتَّى يَصِلَ إِلَى الأرْضِ بعدَ أن يَقْطَع وفي شَرح الدِّيوان : أَي يَجوزُ الضَّريبَةَ فيَسْقُطُ وهو مَجاز
والسِّقاطُ ككِتابٍ : مَا سَقَطَ من النَّخْلِ ومن البُسْرِ يَجوزُ أنْ يَكُونَ مُفْرَداً كما هو ظاهرُ صَنيعِه أو جَمعاً لساقِطٍ . ومن المَجَازِ : السِّقاطُ : العَثْرَةُ والزَّلَّةُ كالسَّقْطَةِ بالفَتْحِ قالَ سُوَيْدُ بن أَبي كاهِلٍ اليَشْكُريُّ :
كَيْفَ يَرْجونَ سِقاطي بَعْدَما ... جَلَّلَ الرَّأْسَ مَشيبٌ وصَلَعْ وفي العُبَاب : لاحَ في الرَّأْسِ . أو هي جَمْعُ سَقْطَةٍ يُقَالُ : فُلانٌ قليلُ السِّقاط كما يُقَالُ : قليل العِثار وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ ليَزيدَ بن الجَهْمِ الهِلاليِّ :
رَجَوْتِ سِقاطي واعْتِلالي ونَبْوَتي ... وَراءكِ عَنِّي طالِقاً وارْحَلي غَدا أو هُما بِمَعْنًى واحِد فإنْ كانَ مُفْرَداً فهو مَصْدَرُ ساقَطَ الرَّجُلُ سِقاطاً إِذا لم يَلْحَقْ مَلْحَقَ الكِرامِ . ومَسْقَط كمَقْعَدٍ : د عَلَى ساحِلِ بَحْرِ عُمان ممّا يَلي بَرَّ اليَمَنِ . يُقَالُ : هو مُعَرَّبُ مَشْكَت . ومَسْقَط : رُسْتاقٌ بساحِلِ بحرِ الخَرَزِ كما في العُبَاب . قُلْتُ : هي مَدينةٌ بالقُرْبِ من باب الأبْوابِ بَناها أَبُو شَرْوانَ بن قُباذَ بن فَيْروز المَلكُ . ومسْقَطُ الرَّمْلِ : وادٍ بَيْنَ البَصْرَةِ والنِّباجِ وهو في طَريق البَصْرَة . ومن المَجَازِ : تَسَقَّطَ الخَبَرَ وتَبَقَّطَه : أَخَذَهُ قَليلاً قَليلاً شَيْئاً بعْدَ شيءٍ رَواه أَبُو تُرابٍ عن أَبي المِقدام السُلَميِّ . ومن المَجَازِ : تَسَقَّطَ فُلاناً : طَلَبَ سَقَطَه كما في الصّحاح زاد في اللّسَان وعالَجَهُ عَلَى أنْ يَسْقُطَ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ لجَريرٍ :
ولقد تَسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفوا ... حَصِراً بِسِرِّك يا أُمَيْمَ ضَنينا وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : السَّقْطَةُ بالفَتْحِ : الوَقْعَةُ الشَّديدَةُ . وسَقَطَ عَلَى ضالَّتِه : عَثرَ عَلَى مَوْضِعها ووَقَع عليها كما يَقَعُ الطّائِرُ عَلَى وَكْره وهو مَجازٌ . ومن أقواله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم للحارِثِ بن حسّان حينَ سَألَه عن شَيءٍ : " عَلَى الخَبيرِ سَقَطْتَ " أَي عَلَى العارِفِ وَقَعْتَ وهو مَثَلٌ سائرٌ للعَرَب . وتَساقَطَ عَلَى الشَّيْءِ : أَلْقَى نَفْسَه عليه نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . وأَسْقَطَه هو ويُقَالُ : تَسَاقَطَ عَلَى الرَّجُلِ يَقيه نَفْسَه . وهذا مَسْقِطُ السَّوْطِ : حيثُ يَقَع ومَساقِطُ الغَيْثِ : مَواقِعُه . ويُقَالُ : أَنا في مَسْقِطِ النَّجْمِ أَي حَيْثُ سَقَط . نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . ومَسْقِطُ كُلِّ شيءٍ : مُنْقَطِعُه وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" ومَنْهَلٍ من الفَلا في أَوْسَطِهْ
" من ذا وهذاكَ وذا في مَسْقِطِهْ وسَقَطَ الرَّجُلُ : إِذا وَقَعَ اسْمُه من الدِّيوان . وَقَدْ أَسْقَطَ الفارضُ اسْمَه وهو مَجاز . والسَّقيطُ : الثَّلْجُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ ويُقَالُ : أَصْبَحت الأرضُ مُبْيَضَّةً من السَّقيطِ وقِيل : هو الجَليدُ الَّذي ذَكَرَه المُصَنِّف . ومن أَمْثالِهِمْ : " سَقَط العَشاءُ به عَلَى سِرْحانِ " يُضْرَب للرَّجلِ يَبْغي البُغْيَة فيَقَع في أَمْرٍ يُهْلِكُه وهو مَجاز . وأَسْقاطُ الناسِ أَوْباشُهم عن اللِّحْيانِيّ وهو مجاز . ويُقَالُ : في الدَّارِ أَسْقاطٌ وأَلْقاطٌ . وقالَ النّابغة الجَعْديّ :
إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْشَ في ظُلُلاتِها ... سَواقِطُ من حَرٍّ وَقَدْ كانَ أَظْهَرا من سَقَطَ إِذا نَزَل ولَزِمَ مَوْضِعَه ويُقَالُ : سَقَطَ فلانٌ مَغْشِيًّا عَلَيْهِ . وأَسْقَطوا له بالكلام إِذا سَبُّوه بسَقَطِ الكَلام ورَديئه وهو مَجاز والسَّقْطَةُ : العَثْرَةُ والزَّلَّةُ يُقَالُ : لا يَخْلو أحَدٌ من سَقْطَةٍ وفلانٌ يتَتَبَّع السَّقَطاتِ ويَعُدُّ الفَرَطات والكامِلُ من عُدَّت سَقَطاتُه وهو مَجازٌ وكَذلِكَ السَّقَط بغَيْرِ هاءٍ ومِنْهُ قَوْلُ بعضِ الغُزاةِ في أَبْياتٍ كَتَبَها لسيِّدنا عُمَرَ رَضِيَ الله عَنْه :
يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدَةُ من سُلَيْمٍ ... مُعيداً يَبْتَغي سَقَطَ العَذاري
أَي : عَثراتِها وزَلاّتِها . والعَذاري : جمع عَذْراء . وَقَدْ تَقَدَّم ذِكرٌ لبَقيَّة هذه الأبْيات . وساقَطَ الرَّجُلُ سِقاطاً إِذا لم يَلْحَقْ مَلْحَقَ الكِرام وهو مَجازٌ . وسَقَطَ في يَدِه مَبْنِيًّا للفاعلِ مِثْلُ سُقِطَ بالضَّمِّ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ عن الأخفش قالَ : وبه قَرَأَ بعضَهَم " ولَمّا سَقَطَ في أَيْديهم " كما تقول لمَنْ يَحْصُلُ عَلَى شيءٍ وإن كانَ ممّا لا يَكُونُ في اليَدِ : قَدْ حَصَلَ في يَدِه من هذا مَكْروهٌ فشُبِّه مَا يَحْصُلُ في اليَدِ ويُرى في العَيْن وهو مجازٌ أَيْضاً . وقول الشّاعر أنشَدَه ابن الأَعْرَابِيّ :
ويَوْمٌ تَساقَطُ لَذَّاتُه ... كنَجْمِ الثُرَيَّا وأَمْطارِها أَي تأتي لَذّاتُه شَيْئاً بعدَ شَيءٍ أَرادَ أَنَّهُ كَثيرُ اللَّذاتِ . والسّاقِطَةُ : اللَّئيمُ في حَسَبِه ونَفْسِه وقَوْمٌ سَقْطَى بالفَتْحِ وسُقّاطٌ كرُمّانٍ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . ومِنْهُ قَوْلُ صَريعِ الدِّلاءِ :
قَدْ دُفِعْنا إِلَى زَمانٍ خَسيسٍ ... بَيْنَ قَوْمٍ أَراذِلٍ سُقَّاطِ وفي التَّهْذيب : وجمعُه السَّواقِطُ وأَنْشَدَ :
" نَحْنُ الصَّميمُ وهُمُ السَّواقِطُ ويُقَالُ : للمَرْأَة الدَّنِيَّةِ الحَمْقَى : سَقيطَةٌ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . وسَقَطُ النّاسِ : أَراذِلُهُم وأَدْوانُهم ومِنْهُ حَديثُ النْارِ : " مالي لا يَدْخُلُني إلاَّ ضُعَفاءُ النّاسِ وسَقَطُهم " . ويُقَال للفَرس إِذا سابَقَ الخَيْلَ : قَدْ ساقَطَها . وهو مَجازٌ ومِنْهُ قَوْلُ الرّاجِزِ :
" ساقَطَها بنَفَسٍ مُريحِ
" عَطْفَ المُعَلَّى صُكَّ بالمَنيحِ
" وهَذَّ تَقْريباً مَعَ التَّجْليحِ وقالَ العَجّاجُ يَصِفُ الثَّوْرَ :
" كَأَنَّهُ سِبْطٌ من الأسْباطِ
" بَيْنَ حَوامي هَيْدَبٍ سُقّاطِ أَي نَواحي شَجَرٍ مُلْتَفِّ الهَدَبِ والسُّقّاطُ : جمع السّاقِطِ وهو المُتَدَلِّي . وسِقاطا اللَّيْلِ بالكَسْرِ : ناحِيَتا ظَلامِه وهو مَجازٌ . وكَذلِكَ سِقْطاه وبه فُسِّرَ قَوْلُ الرّاعي أنْشَدَه الجَوْهَرِيّ :
حتَّى إِذا مَا أَضاءَ الصُّبْحُ وانْبَعَثَتْ ... عَنْهُ نَعامَةُ ذي سِقْطَيْنِ مُعْتَكِرِ قالَ : فإِنَّه عَنى بالنَّعامَةِ سَوادَ اللَّيْل وسِقْطاه : أَوَّلُه وآخِرُه وهو عَلَى الاسْتِعارَةِ يَقُولُ : إنَّ اللَّيْلَ ذا السِّقْطَيْن مَضَى وصَدَقَ نَعامَة لَيْلٍ ذي سِقْطَيْنِ . وفَرَسٌ رَيِّثُ السِّقاطِ إِذا كانَ بَطيءَ العَدْوِ قالَ العَجّاجُ يَصِفُ فرساً :
" جافي الأياديمِ بلا اخْتِلاطِ
" وبالدِّهاسِ رَيِّث السِّقاطِ والسَّواقِط : صِغارُ الجِبال المُنْخَفِضَةِ الّلاطِئَةِ بالأرْضِ . وفي حديث : " كانَ يُساقِطُ في ذلِكَ عن رَسُولُ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم " أَي يَرْويه عنه في خِلالِ كَلامِه كَأَنَّهُ يَمْزُجُ حَديثَه بالحَديث عن رَسُولُ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم . والسَّقيطُ : الفَخَّارُ كذا ذَكَرَه بعضُهم أو الصَّوابُ بالشِّين المُعْجَمَة كما سَيَأْتِي . ويُقَالُ : رَدَّ الخَيّاطُ السُّقاطاتِ . وفي المثل : " لكُلِّ ساقِطَةٍ لاقِطَةٍ " أَي لكُلِّ كَلِمةٍ سَقَطَت من فَمِ النّاطِقِ نَفْسٌ تَسْمَعُها فتَلْقُطُها فتُذيعُها يُضْرَب في حِفْظِ اللّسَان . ويُقَالُ : سَقَطَ فلانٌ من مَنْزِلَتِه وأَسْقَطَه السُلْطانُ . وهو مَسْقوطٌ في يَدِه وساقِطٌ في يَدِه : نادِمٌ ذَليل . وسَقَط النَّجْمُ والقَمَرُ : غابا . والسَّواقِطُ والسُّقَّاطُ : اللُّؤَماءُ . وسَقَط فلانٌ من عَيْني . وأتى وهو من سُقَّاط الجُنْدِ : مِمّن لا يُعْتَدّ به . وتَسَقَطَ إليَّ خَبَرُ فلانٍ وكُلّ ذلِكَ مَجازٌ . وقَوْمٌ سِقاطٌ بالكَسْرِ : جَمْعُ ساقِطٍ كنائمٍ ونِيامٍ وسَقيط وسِقاط كطَويلٍ وطِوالٍ وبه يُرْوى قَوْلُ المتنخّل :
إِذا مَا الحَرْجَفُ النَّكْباءُ تَرْمي ... بُيوتَ الحَيِّ بالوَرَقِ السِّقاطِ
ويُرْوَى : السُّقاط بالضَّمِّ : جمع سُقاطَةٍ وَقَدْ تَقَدَّم . وساقِطَةُ : مَوْضِعٌ . ويُقَالُ : هو ساقِطَةُ النَّعْلِ . وفي الحَديثِ : " مَرٌّ بتَمْرَةٍ مَسْقوطَةٍ " قِيل : أَراد ساقِطَة وقِيل : عَلَى النَّسَب أَي ذاتِ سُقوطٍ ويمكن أن يَكُونَ من الإسْقاطِ مِثْلُ : أَحَمَّه الله فهو مَحْمومٌ . والسَّقَطُ مُحَرَّكَةً : مَا تُهُووِنَ به من الدّابَّة بعد ذَبْحِها كالقَوائمِ والكَرِش والكَبِد وما أَشْبَهَها والجَمْعُ أَسْقاطٌ . وبائعُه : أَسْقاطِيٌّ كأَنْصارِيٍّ وأَنْماطيٍّ . وَقَدْ نُسِبَ هَكَذا شيخُ مشايخنا العَلاّمةُ المُحَدِّثُ المُقْرئ الشِّهاب أَحمد الأسْقاطيّ الحَنَفي . وسُقَّيْط كقُبَّيْط : حَبُّ العَزيز . وسُقَيْط كزُبَيْرٍ : لَقَبُ الإمام شِهاب الدّين أحمد بن المَشْتُولِيّ وفيه أُلّفَ غُرَرُ الأسْفاط في عُرَرِ الأسْقاط وهي رسالة صغيرة متضمنة عَلَى نَوادرَ وفرائد وهي عندي . وسُقَيْطٌ أَيْضاً : لَقَبُ الحُطَيْئَةِ الشّاعر وفيه يَقُولُ مُنْتَصِراً له بعضُ الشُّعراء ومُجاوِباً من سَمّاه سُقَيْطا فإِنَّه كانَ قَصيراً جِدًّا :
وما سُقَيْطٌ وإنْ يَمْسَسْكَ واصِبُه ... إلاَّ سُقَيْطٌ عَلَى الأزْبابِ والفُرُجِ وهو أَيْضاً : لَقَبُ أحمدَ بن عمرو مَمْدوحِ أَبي عَبْدِ اللهِ بن حَجّاجٍ الشّاعر وكان لا بُدَّ في كُلِّ قَصيدَةٍ أنْ يَذْكُرَ لَقَبَه فمن ذلِكَ أَبْياتٌ :
فاسْتَمِعْ يا سُقَيْطُ أَشْهَى وأَحْلَى ... من سَماعِ الأرْمالِ والأهْزاجِ وقوله :
مَدَحْتُ سُقَيْطاً بمِثْلِ العَروسِ ... مُوَشَّحَةً بالمَعاني المِلاحِ والسَّقيط كأَميرٍ : الجَرْوُ . ومن أَقْوالهم : من ضارَعَ أَطْوَلَ رَوْقٍ مِنْهُ سَقَطَ الشَّغْزَبيَّة . وسَقَطَ الرَّجُلُ : ماتَ وهو مجازٌ . ومن أَقْوالهم : إِذا صَحَّت المَوَدَّةُ سَقَطَ شَرْطُ الأدَبِ والتَّكْليف . والسَّقيطُ : الدُّرُّ المُتَناثِرُ ومِنْهُ قَوْلُ الشّاعر :
كَلَّمَتْني فقُلْتُ دُرًّا سَقيطاً ... فتأَمَّلْتُ عِقْدَها هل تَناثَرْ
فازْدَهاها تَبَسُّمٌ فأَرَتْني ... عِقْدَ دُرٍّ من التَّبَسُّمِ آخَرْ والسُّقّاطَةُ كرُمّانَةٍ : مَا يوضع عَلَى أَعْلَى البابِ تَسْقُط عَلَيْهِ فيَنْقَفِل . وأبو عمرٍو عُثمانُ بن محمَّد بن بِشر بن سَنَقَةَ السَّقَطِيّ عن إبراهيم الحَرْبِيّ وغيرِهِ مات سنة 356

##### Türkçe

سقط
**سَقَطَ - يَسْقُطُ**، **سُقِطَ - يُسْقَطُ** - **سَاقِط** - **سَاقِطَاً** - **أَسْقَطَ - يُسْقِطُ** - **سَاقَط َ - يُسَاقِطُ**
**سَقَط َ - يَسْقُطُ** + bir varlık + bir yerden + bir yere: yerçekimi kuvvetiyle aşağıya doğru hareket eder: varlık, yüksek sayılan bir yer ve konumdan daha alçak sayılan bir yere, itme olmaksızın kendiliğinden, yerçekimi sebebiyle ve normal yerçekimi hızıyla hareket eder
**سَقَطَ - يَسْقُطُ** + bir varlık + bir yerden: düşerek hareketinden önce içinde istikrarlı bulunduğu konumdan
**سَقَطَ - يَسْقُطُ** + bir varlık + bir yerde: düşüşünün bitmesinden ve yeni yerde istikrar bulmasından sonra içinde karar kıldığı nihai yerde
**سَقَطَ - يَسْقُطُ** + bir varlık + bir işte: dışarıdan bir itme veya tahrik edici olmaksızın ona girer
**سُقِطَ - يُسْقَطُ**: “**سَقَطَ - يَسْقُطُ**”tan meçhul bina: takdir: **سُقِطَ - يُسْقَطُ** + iş veya hâl: indi ve vuku bulmuş ve hak oldu
**سُقِطَ - يُسْقَطُ** + bir hâl veya iş + **في** + bir varlığın eli: varlık için dokunulur, hissedilir, vaki ve açık oldu: varlığın duyumsadığı ve hissettiği bir vakıa oldu
﴿وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا﴾: takdir: ve ne zaman ki **سُقِطَ** + iş + onların ellerine: ve ne zaman ki iş veya hâl veya şey onların ellerinde oldu: yani dokunulur, hissedilir oldu ve elleri onu kavrar: işin vuku bulduğunu ve meydana geldiğini tam olarak anlamaya ve kesinleştirmeye kinaye: yani, sapmış olduklarını kesinleştirdiler
**سَاقِط**: “**سَقَطَ - يَسْقُطُ**” fiilinden müşebbehe sıfat olan ism-i fâil
**ساقِطاً**: “**سَاقِط**”tan hâl: o, düşmektedir
**أَسْقَطَ - يُسْقِطُ**: “**سَقَطَ - يَسْقُطُ**”tan “**أفعل**” vezninde: onu “**يَسْقُطُ**” kıldı: şeyi itti veya yerinden oynattı yahut istikrar yerinden hareket ettirdi ve onu düşerek ve inerek vaki olacak şekilde bıraktı
**سَاقَطَ - يُسَاقِطُ**: “**سَقَطَ - يَسْقُطُ**”tan “**فاعـَلَ**” vezninde: “**سَقَطَ - يَسْقُطُ**” fiilini bir başkasıyla karşılıklı yapar
﴿وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا﴾: yaş hurmalar, düşme fiilini kendi aralarında karşılıklı yapar; böylece anlam, “**تساقط**” fiilinin mevcut örfî anlamına dönüşür; yani birbirine yakın gruplar halinde, fakat düşüş hızında ve düşüş yerinde birbirinden ayrışmış olarak düştü
Ve lafız, “varlığın kendiliğinden, içinde tam istikrarsızlık bulunan uzak bir konumdan, nispeten istikrarlı ve içinde sınırlı hareket bulunan yakın bir konuma hareketi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**هَوَى - يَهْوِيْ**، **سَقَطَ - يَسْقُطُ**، **وَقَعَ - يَقَعُ**، **نَزَلَ - يَنْزِلُ**، **خَرَّ - يَخِرُّ**، **هَبَطَ - يَهْبِطُ**
**سقط - يسقط - تسقط**
 	﴿وعنده مفاتح الغيب لا يعلمها إلا هو ويعلم ما في البر والبحر وما تسقط من ورقة إلا يعلمها ولا حبة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين(59)﴾ En‘âm
 	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين(49)﴾ Tevbe
**سُقِطَ فِي**
 ﴿واتخذ قوم موسى من بعده من حليهم عجلا جسدا له خوار ألم يروا أنه لا يكلمهم ولا يهديهم سبيلا اتخذوه وكانوا ظالمين(148) وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنْ الْخَاسِرِينَ(149)﴾ A‘râf
**ساقطا**
 ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا يقولوا سحاب مركوم (44)﴾ Tûr
**أسقط - يُسْقِطُ**
gök, parça parça   gökten parça parça    ﴿أو تسقط السماء كما زعمت علينا كسفا أو تأتي بالله والملائكة قبيلا(92)﴾ İsrâ ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء إن كنت من الصادقين(187)﴾ Şuarâ ﴿أفلم يروا إلى ما بين أيديهم وما خلفهم من السماء والأرض إن نشأ نخسف بهم الأرض أو نسقط عليهم كسفا من السماء إن في ذلك لآية لكل عبد منيب(9)﴾ Sebe’
**تساقط**
 ﴿وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا(25)﴾ Meryem
Konuya göre tasnif
gök, parça parça   gökten parça parça    ﴿أو تسقط السماء كما زعمت علينا كسفا أو تأتي بالله والملائكة قبيلا(92)﴾ İsrâ ﴿فأسقط علينا كسفا من السماء إن كنت من الصادقين(187)﴾ Şuarâ ﴿أفلم يروا إلى ما بين أيديهم وما خلفهم من السماء والأرض إن نشأ نخسف بهم الأرض أو نسقط عليهم كسفا من السماء إن في ذلك لآية لكل عبد منيب(9)﴾ Sebe’ ﴿وإن يروا كسفا من السماء ساقطا يقولوا سحاب مركوم (44)﴾ Tûr
yaprak     yaş hurma	﴿وعنده مفاتح الغيب لا يعلمها إلا هو ويعلم ما في البر والبحر وما تسقط من ورقة إلا يعلمها ولا حبة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلا في كتاب مبين(59)﴾ En‘âm ﴿وهزي إليك بجذع النخلة تساقط عليك رطبا جنيا (25)﴾ Meryem
fitnede	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين(49)﴾ Tevbe
onların ellerine düştü	﴿ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرين(149)﴾ A‘râf
Muhtârü’s-Sıhâh
● [**سقط**] س ق ط: **سَقَطَ** şey, elinden (düştü); “**دخل**” babındandır; ve onu **أسْقَطَهُ**; ve **المَسْقَطُ**, “**المقعد**” vezninde, düşüştür; ve bu fiil, insan için insanların gözlerinden bir **مَسْقَطَةٌ**dır, “**المتربة**” vezninde; ve **المَسْقِطُ**, “**المجلس**” vezninde, yerdir; “bu, onun başının düşüş yeridir” denir; yani doğduğu yer; ve **ساقَطَهُ**: yani onu düşürdü; Halîl dedi ki: “çocuk, annesinin karnından **سَقَطَ** denir; **وقع** denmez”; ve “**سُقِط في يده**”: yani pişman oldu; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولما **سُقِطَ** في أيديهم﴾; Ahfeş dedi ki: bazısı **سَقَط**’ı iki fetha ile okudu; sanki pişmanlığı gizledi; ve “**أُسْقِطَ** في يديه”i caiz gördü; Ebû Amr dedi ki: faili anılmayan için elif ile **أُسقط** denmez; ve **السَّاقِطُ** ve **الَّساقِطَةُ**, soyunda ve nefsinde alçak olandır; ve bir kavim **سَقْطَى**, “**مرضى**” vezninde; ve **سُقَّاطٌ**, dammeli şeddeli; ve **تَساقَطَ** bir şeyin üzerine: kendini onun üzerine attı; ve **السَّقْطَةُ** fetha ile: sendeleme ve sürçme; bunun gibi **السِّقَاطُ** kesra ile; ve **سَقْطُ** kum: onun kopup ayrılan yeri; ve **سقط** çocuk: tamamlanmadan önce düşen şey; ve **سقط** ateş: çakma sırasında ondan düşen şey; ve bu üç kelimede üç lehçe vardır: sîn’in kesri, dammesi ve fethası; Ferrâ dedi ki: **سَقْطُ** ateş, müzekker de gelir müennes de; ve deve ve başkası **أسْقَطَتِ**: yani yavrusunu attı; ve **السقَطُ** iki fetha ile: eşyanın kötüsü; ve **السقط** ayrıca yazı ve hesapta hatadır; “sözünde **أسْقَطَ**” denir; ve bir sözle konuştu da bir harfle **سَقَطَ** etmedi ve bir harfi **أَسْقَطَ** etmedi; Ya‘kûb’dan: dedi ki, bu, “onunla girdi ve onu girdirdi; onunla çıktı ve onu çıkardı; onunla yükseldi ve onu yükseltti” demen gibidir; ve **السَّقيطُ**: kar ve buz; ve **تَسَقَّطَهُ**: yani onun **سقط**unu aradı; ve **السَّقَّاطُ** fetha ile şeddeli: eşyanın **السقط**unu satan; ve hadiste: ﴿كان لا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه﴾ ve **البيعة**, satıştan (**البيع**)dır; tıpkı **الركبة** ve **الجلسة**nin binmek (**الركوب**) ve oturmak (**الجلوس**)tan olması gibi
er-Râgıb
**سقط**

- **السقوط**: şeyin atılmasıdır; ya yüksek bir yerden alçak bir yere (insanın damdan düşmesi gibi), Yüce Allah’ın sözü: }ألا في الفتنة سقطوا﴿[التوبة/49] ve dik boylu olanın düşmesi; o da yaşlanıp ihtiyarladığı zamandır, Yüce Allah’ın sözü:﴾وإن يروا كسفا من السماء ساقطا﴿[الطور/44] ve (şu) sözü:﴾فأسقط علينا كسفا من السماء﴿[الشعراء/187] ve **السقط** ve **السقاط**: kendisine itibarın az olduğu şey içindir; bundan dolayı denildi: soyu bakımından alçak, aşağılık **رجل ساقط**; ve onu şu (şey) düşürdü: **أسقطه**; ve kadın düşürdü: **أسقطت المرأة**; onda iki iş birlikte dikkate alınmıştır: yüksekten düşme ve kötülük (düşüklük) hep birlikte; çünkü “kadın düşürdü” denilmez; ancak tamamlanmadan önce attığı çocuk hakkında (denir); bundan dolayı o çocuğa denildi: **سقط** (**السقط** sîn’i üç türlüdür); ve onunla, çocuğa ad verilebildiğine delaletle **سقط الزند** benzetildi; ve Yüce Allah’ın sözü:﴾ولما سقط في أيديهم﴿[الأعراف/149]; çünkü o, pişmanlığı kasteder; ve şöyle okunmuştur:﴾تساقط عليك رطبا جنيا﴿[مريم /25] (bu, Nâfi‘in, İbn Kesîr’in, Ebû ‘Amr’ın, İbn ‘Âmir’in, el-Kisâî’nin ve Halef’in kıraatidir); yani: hurma ağacı dökülür; ve şöyle okunmuştur:﴾تساقط﴿(bu, Hamza’nın kıraatidir) hafifletmeyle; yani: **تتساقط**; iki **التاء**’dan biri hazfedildi; ve eğer ( **تساقط** ) okunursa, o zaman **تفاعل** , **فاعل**’in mutâvi‘idir; ve onu, **تفعل**’in “**تجرعه**” gibi (örnekte) geçişli kılındığı gibi geçişli kıldı; ve şöyle okunmuştur:﴾يساقط عليك﴿(bu, Şu‘be’nin ve Ya‘kûb’un kıraatidir; Hafs ise﴾تساقط{ okudu); yani: kütük düşürür: **يساقط الجذع**.

ملخص اللسان
1. **السَّقْطةُ**: şiddetli düşüştür. **سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً**; o hâlde o **ساقِطٌ** ve **سَقُوطٌ**: düştü.
2. **يَسْقُط على بَعِيره** ve onu kaybetmişken; mânâsı: yerine rastlar ve onun üzerine düşer; kuşun yuvasına konduğu gibi.
3. Şeyin **مَسْقِطُ**’ı ve **مَسْقَطُه**: onun düşüş yeridir; sonuncusu nadirdir. Ve dediler: Basra başımın düşüş yeridir: **البصرة مَسْقَطُ رأْسي ومَسْقِطُه**.
4. **وتساقَط على الشيء**: yani kendisini onun üzerine attı,
5. ve onu düşürdü: **وأَسقَطَه**.
6. **وتساقَط الشيءُ**: düşüşünün peş peşe gelmesidir.
7. **وساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً**: onu düşürdü ve düşürmesini peş peşe sürdürdü.
8. Ve elimden düştü: **سقَط من يدي**; ve adamın elinde düşürüldü: **سُقِطَ في يَدِ الرجل**: ayağı kaydı ve hata etti; ve denildi: pişman oldu.
9. Aziz tenzilde: **ولَمّا سُقِط في  أَيديهم**; el-Fârisî dedi: pişmanlıktan avuçlarıyla avuçlarına vurdular; eğer bu sahih olursa, o hâlde o, düşmeden ( **السقوط**’tan)dır; ve şöyle okunmuştur: **سقَط في أَيديهم**; sanki pişmanlığı gizledi; yani pişmanlık ellerinin içine düştü: **سقَط الندمُ في أَيديهم**; tıpkı, elde bulunmayan şeylerden olsa bile bir şeye erişen kimseye dediğin gibi: bundan bir hoşnutsuzluk onun elinde meydana geldi: **قد حَصل في يده من هذا مكروهٌ**; böylece kalpte ve nefiste meydana geleni, elde meydana gelen ve gözle görülen şeye benzetti.
10. Falan kimse bir haberle haberdar edildi; derken elinde düşürüldü ve düşürüldü: **فسُقط في يده وأُسقط**.
11. Ancak onların “elinde düşürüldü” sözünü güzelleştiren, sîn’in dammesiyle: **سُقط في يده**; faili adlandırılmamış (meçhul) olarak, onun elinde olan sıfattır.

لسان العرب

● - سقط: **السَّقْطةُ**: şiddetli düşüş. **سقَطَ يَسْقُطُ سُقوطاً**، o hâlde o **ساقِطٌ** ve **سَقُوطٌ**: düştü; dişi de böyledir; dedi ki:
من كلِّ بَلْهاء سَقُوطِ البُرْقُعِ
بيْضاءَ، لم تُحْفَظْ ولم تُضَيَّعِ
yani: şüpheden korunmadı ve anne-babası da onu zayi etmedi.

Ve **المَسْقَطُ**، fetih ile: **السُّقوط**. Ve şey elimden **سُقوطاً** düştü. Ve hadiste: “Allah, عزّ وجلّ, kulunun tevbesiyle, sizden birinizin kaybettiği devesinin üzerine düşmesinden daha çok sevinir”; manası: yerini bulup ona tökezler ve kuşun yuvasına konduğu gibi onun üzerine düşer.

Ve Hâris b. Hassân hadîsinde: Peygamber, صلّى اللّه عليه وسلّم, ona dedi ve bir şey hakkında ona sordu da dedi ki: **على الخَبِيرِ سقَطْتَ** yani onu bilene düştün; ve o, Araplar için dolaşan bir meseldir.

Ve **مَسْقِطُ** şey ve **مَسْقَطُه**: düşüşünün yeri; sonuncusu nadirdir. Ve dediler: Basra başımın **مَسْقَطُ**’ıdır ve **مَسْقِطُه**’dur.

Ve **تساقَط** şey üzerine yani kendini onun üzerine attı; ve onu **أَسقَطَه**. Ve şey **تساقَط**: düşüşü peş peşe oldu. Ve onu **ساقَطه مُساقَطةً وسِقاطاً**: onu düşürdü ve düşürmesini peş peşe yaptı; ضابئُ بن الحَرثِ البُرْجُمِيّ bir boğayı ve köpekleri vasfederek dedi:
يُساقِطُ عنه رَوْقُه ضارِياتِها،
سِقاطَ حَدِيدِ القَينِ أَخْوَلَ أَخْوَلا
Onun sözü: **أَخْوَل أَخولا** yani dağınık olarak; yani ateşin kıvılcımını. Ve **المَسْقِطُ** **المَجْلِس** misali: yer; denir ki: bu başımın **مَسْقِط**’ıdır, doğduğu yer; ve bu kamçının **مسقِطُ**’ıdır, düştüğü yer; ve ben yıldızın **مَسْقِط**’ındayım, düştüğü yer; ve bize yıldızın **مَسْقِط**’ında geldi yani düştüğü vakitte; ve falan **مسقِطه**’na özlem duyar yani doğduğu yere. Ve her kim bir uçuruma düşerse “düştü” ve “saktı” denir; ve aynı şekilde adı divandan düştüğünde “düştü” ve “saktı” denir; ve denir ki: çocuk annesinin karnından **سقَط**; onu doğurduğunda “**وقع**” denmez.

Ve kadın çocuğunu **أَسْقَطتِ** **إِسْقاطاً**; ve o **مُسْقِطٌ**’tir: onu düşüşten, tamam olmaksızın attı; ve o **السَّقْطُ** ve **السُّقْطُ** ve **السَّقْط**’tır; erkekte ve dişide onda eşittir; üç lugat. Ve hadiste: “Bir **سِقْطاً** takdim etmem, yüz **مُسْتَلئِمْ**’den bana daha sevgilidir”; **السقط** fetih, zamme ve kesre ile; kesre daha çoktur: annesinin karnından tamam olmadan düşen çocuk; ve **المستلْئِمُ**: savaş teçhizatını giyen; yani **السِّقْطِ**’ın sevabı, büyük çocukların sevabından daha çoktur; çünkü büyüğün fiili, ecri ve sevabı ona mahsustur, baba onda bir kısmında ona ortak olsa bile; ve **السقط**’ın sevabı babaya tam olarak verilmiştir. Ve hadiste: **السَّقْطِ**’tan fani ihtiyara kadar olanlar çıplak, tüysüz olarak haşrolunur. Ve **وسَقْطُ الزَّند**: çakıldığında ateşten düşen şeydir; üç lugat ile de.

İbn Sîde dedi: **سَقْطُ** ateş ve **سِقْطُها** ve **سُقْطُها**, iki çakmak taşı arasında, kıvılcımın sağlamlaşmasından önce düşen şeydir; ve onunla mesel getirilir; müzekker ve müennes olur. Ve deve ve başkası **أَسقَطَتِ**: yavrusunu attığında. Ve **سِقْطُ الرَّمْلِ** ve **سُقْطُه** ve **سَقْطُه** ve **مَسْقِطُه**: çoğu kesilip inceldiği, kesildiği yer manasında; çünkü onun hepsi düşüşten (türemiştir); sonuncusu o şâzlardan biridir; ve fetih onda kıyasa göre bir lugattır. Ve **مَسْقِطُ الرمل**: ucunun vardığı yer. Ve **وسِقاطُ النخل**: hurmasının hamından düşen şey. Ve **وسَقِيطُ السَّحابِ**: dolu. Ve **السَّقِيطُ**: kar. Denir ki: yer **السَّقِيطِ**’ten bembeyaz oldu. Ve **السَّقِيطُ**: buz; Tâî lehçesidir; ve ikisi de düşüşten (türemiştir).

Ve **وسَقِيطُ النَّدَى**: ondan yere düşen şey; râciz dedi ki:
وليْلةٍ، يا مَيَّ، ذاتِ طَلِّ،
ذاتِ سَقِيطٍ ونَدىً مُخْضَلِّ،
طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ
Ve onun benzeri Hudbe b. Haşrem’in sözü:
وَوادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قطَعْتُه،
تَرى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ

Ve eşyalardan **السَّقَطُ**: asker ve kavim ve benzeri şeylerden, düşürüp de ona itibar etmediğin şey. Ve eşyalardan **السُّقاطاتُ**: yiyeceğin, elbisenin ve benzerinin rezilliğinden, hafife alınan şey. Ve **السَّقَطُ**: eşyanın kötüsü. Ve **السَّقَطُ**: şeyden düşürülen şey. Ve onların mesellerinden: **سَقَطَ العَشاء به على سِرْحانٍ**; bir adamın bir isteği arayıp da onu helâk edecek bir işe düşmesi için mesel olarak vurulur. Ve eşyanın kırıntısına denir: **سَقَطٌ**. İbn Sîde dedi: ve evin **سقَطُ**’ı onun kırıntısıdır; çünkü o, yüksek eşyadan düşüktür; cem‘i **أَسْقاط**. Leys dedi: evin **سَقَطِ**’ının cem‘i **أَسْقاطٌ**’tır; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi. Ve insanların **أَسْقاطُ**’ı: onların ayak takımıdır; Lihyânî’den; bununla mesel üzere. Ve **وسَقَطُ الطَّعامِ**: ondan hayır olmayan şey; ve denildi: ondan düşen şeydir. Ve **السَّقَطُ**: baharat ve benzeri şeylerden, satışı kolay olan şey; çünkü o değerce düşüktür; ve onun satıcısı **سَقَّاط**’tır.

Ve **السَّقَّاطُ**: eşyadan **السَّقَطَ** satan kimsedir. Ve İbn Ömer hadîsinde, رضي اللّه عنهما: bir **سَقَّاطٍ**’a ve bir satış sahibi kimseye uğramazdı ki ona selâm vermesin; o, eşyanın **سَقَطَ**’ını satar; o onun kötüsü ve değersizidir. Ve **البِيعةُ** **البَيْعِ**’dendir; **الرِّكْبةِ** ve **الجِلْسَةِ**’nin **الرُّكُوبِ** ve **الجُلوس**’tan olması gibi; ve satıştan **السَّقَطُ** şeker ve baharatlar ve benzerleri gibidir; ve bazıları ona **سَقَّاطاً** denmesini inkâr etti ve dedi: **سَقَّاط** denmez, fakat **صاحب سَقَطٍ** denir.

Ve **السُّقاطةُ**: şeyden düşen şey. Ve ona hadisi **ساقَطه** **سِقاطاً**: senden ona ve ondan sana düştü. Ve **وسِقاطُ الحديثِ**: birinin konuşup ötekinin onu dinlemesi; sustuğunda susan konuşur; Ferazdak dedi:
إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ، كأَنَّه
جَنى النَّحْلِ أَو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّف

Ve bir kavim bana **سَقَطَ**: üzerime indiler. Ve Necâşî ve Ebû Semmâl hadîsinde: “Ebû Semmâl ise komşularına **سَقَطَ**” yani onlara geldi de onu himaye ettiler ve örttüler. Ve sıcak **سَقَطَ يَسْقُطُ سُقُوطاً**: inişten kinaye edilir; Nâbiga el-Ca‘dî dedi:
إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْش في ظُلُلاتِها
سَواقِطُ من حَرٍّ، وقد كان أَظْهَرا
Ve senden sıcak **سَقَطَ**: kesildi; İbnü’l-A‘râbî’den; sanki zıddı gibi.

Ve **السَّقَطُ** ve **السِّقاطُ**: sözde, hesapta ve yazıda hata. Ve **أَسْقَطَ** ve **سَقَطَ** sözünde ve sözüyle **سُقوطاً**: hata etti. Konuştu da bir kelime **أَسْقَطَ** etmedi; bir harf **أَسْقَطَ** etmedi; bir kelimede **أَسْقَطَ** etmedi ve onunla **سَقَطَ** etmedi yani onda hata etmedi. İbnü’s-Sikkît: denir ki: bir sözle konuştu da bir harfle **سَقَطَ** etmedi ve bir harf **أَسْقَطَ** etmedi; dedi ki: bu, “onunla girdim” ve “onu girdirdim”, “onunla çıktım” ve “onu çıkardım”, “onunla yükseldim” ve “onu yükselttim”, “onunla kötü zanda bulundum” ve “onunla zannı kötüleştirdim” demen gibidir; **الأَلف**’i, **الأَلف** ve **اللام** ile geldiğinde ispat ederler. Ve إفك hadîsinde: “ona onunla **فأَسْقَطُوا**” yani cariyeyi; yani ona sövdüler ve ona **سَقَط الكلامِ**’dan söylediler; o da onun kötüsüdür; ifk hadisi sebebiyle. Ve onu **تَسَقَّطَه** ve onu **استَسْقَطَه**: onun düşüğünü istedi ve onu, hata etsin yahut yalan söylesin yahut yanındakini açığa vursun diye zorladı; Cerîr dedi:
ولقد تسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفُوا
حَجِئاً بِسِرِّكِ، يا أُمَيْمَ، ضَنِينا
(* sözü “**حجئاً**” yani layık,

Ve **الأَساس** ve **الصحاح** ve Cerîr’in divanında: **حصراً**; ve o, sırrı ketmeden (gizleyen)dir.) Ve **السَّقْطةُ**: **العَثْرةُ** ve **الزَّلَّةُ**; yine bunun gibi **السِّقاطُ**; Süveyd b. Ebî Kâhil dedi ki:
Nasıl umarlar **سِقاطِي**’mi, sonra ki
Başı kapladı bir ağarma ve kellik?

İbn Berrî dedi ki: Ve bunun benzeri Yezîd b. el-Cehm el-Hilâlî’nindir:
Ummuştun **سِقاطِي**’mi ve **اعْتِلالي**’mi ve **نَبْوَتي**’mi,
Benden uzak, senden yana boşanmış olarak; ve göç et, yarın...

Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Ona bir sahifede beyitler yazıldı; onlardan:
Onları akleder (bağlar) Süleym’den bir **جَعْدةُ**,
Geri döndürücü olarak, bakirelerin **سَقَطَ**’ını ister

Yani onun **عثَراتِها**’sını ve **زَلاَّتِها**’sını. Ve **العَذارى**: **عَذْراء**’nın cem‘idir. Ve denilir: Falan az **العِثار** sahibidir; ve bunun benzeri az **السِّقاطِ** sahibidir. Ve insan kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmezse denilir: **ساقِطٌ**; ve Süveyd b. Ebî Kâhil’in beytini inşâd etti. Ve falan **أَسقط** etti hesaptan, attığı zaman. Ve elimden **سقَط**; ve erkeğin elinde **سُقِطَ**: sürçtü ve hata etti; ve denildi: pişman oldu. Zecâc dedi ki: Yaptığına pişman olan, kendisinden geçen şeye hasret duyan adama denilir: “Onun elinde **سُقِط** ve **أُسْقِط**.” Ebû Amr dedi ki: Faili adlandırılmayan (meçhul) üzerine, elif ile **أُسقط** denilmez. Ve tenzîl-i azîzde: “Ve ellerinde **سُقِط** olunca”; Fârisî dedi ki: Pişmanlıktan avuçlarıyla avuçlarına vurdular; eğer bu sahih olursa o hâlde bu, düşmeden (**السقوط**)dir. Ve şöyle okunmuştur: “Ellerinde **سقَط**”, sanki pişmanlığı gizledi; yani pişmanlık ellerine düştü; tıpkı, elde bulunmayan şeylerden olsa bile bir şeye erişene: “Bununla elinde bir mekruh hâsıl oldu” demen gibi; böylece kalpte ve nefiste hâsıl olanı, elde hâsıl olup gözle görülen şeye benzetti. Ferrâ, “Ve ellerinde **سُقط** olunca” sözü hakkında: Pişmanlıktan “elinde **سُقط**” ve “**أُسقط**” denilir; ve **سُقط** daha çok ve daha iyidir. Ve falana bir haber haber verildi de elinde **سُقط** oldu ve **أُسقط** oldu. Zecâc dedi ki: Yaptığına pişman olan, kendisinden geçen şeye hasret duyan adama denilir: “Elinde **سُقط** oldu ve **أُسقط** oldu.” Ebû Mansûr dedi ki: Onların “elinde **سُقط** oldu” sözünü, **السين**’in dammesiyle, faili adlandırılmamış olarak güzelleştiren ancak, elinde bulunan sıfattır; dedi ki: Ve bunun benzeri İmru’ul-Kays’ın sözüdür:
Bırak senden, odalarında bağrışılan bir yağmayı,
Fakat bir hadîs (anlat), yolculuk develerinin hadîsi nedir?

Yani yağmacı odalarında bağırdı; yine murad: pişmanlık onun eline düştü. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Ve bir gün ki lezzetleri **تَساقَطُ** eder,
Süreyya yıldızı ve yağmurları gibi

Yani lezzetleri ona şey şey gelir; muradı: o çok lezzet sahibidir:
Ve bir yarık ki çalılıkları konuşur,
Bakirelerin sırlarıyla konuşması gibi

Muradı: onda cinlerin sesleri vardır. Ama Yüce Allah’ın sözü: “Ve hurma ağacının gövdesiyle kendine doğru salla, **يَسّاقَطْ**”; ve okunmuştur: **تَساقَطْ** ve **تَسّاقَطْ**; onu **الياء** ile okuyan için o, gövdedir (**الجِذْعُ**); onu **التاء** ile okuyan için o, hurma ağacıdır (**النخلةُ**). Ve “**رُطَباً جَنِيّاً**” sözünün nasbı, dönüştürülmüş temyiz üzerinedir; muradı: “gövdenin taze hurması **يَسّاقطْ** eder”; fiil gövdeye çevrilince taze hurma açıklayıcı olarak çıktı. Ezherî dedi ki: Bu Ferrâ’nın sözüdür; dedi ki: Eğer bir kârî “Üzerine taze hurma **تُسْقِطْ**” okursa hurma ağacına gider; yahut “Üzerine **يسقط**” okursa gövdeye gider; doğru olur.

Ve **السَّقَطُ**: rezilliktir. Ve **الساقِطةُ** ve **السَّقِيطُ**: aklı eksik olan; sonuncusu Zecâcî’den; dişisi **سَقِيطةٌ**. Ve **السَّاقِطُ** ve **الساقِطةُ**: soyunda ve nefsinde alçak olan; ve bir kavim **سَقْطَى** ve **سُقّاطٌ**. Ve **التهذيب**’de: onun cem‘i **السَّواقِطُ**tur; ve inşâd etti:
Biz öz (asil)iz, onlar **السَّواقِطُ**tur

Ve aşağılık ahmak kadına denilir: **سَقِيطةٌ**; ve aşağılık erkeğe denilir: **ساقِطٌ ماقِطٌ لاقِطٌ**. Ve **السَّقِيطُ**: ahmak adam. Ve cehennem ehlinin hadîsinde: “Bana niçin insanların ancak zayıfları ve onların **سَقَطُهم**’u giriyor?” yani onların **أَراذِلُهم**’i ve **أَدْوانُهُم**’u. Ve **الساقِط**: erkeklerden geri kalan (geride kalan)dır.

Ve bu fiil, insanı insanların gözünden düşüren bir **مَسْقَطةٌ**dır: ve o, olmaması gerekeni yapmasıdır.

Ve atta **السِّقاطُ**: koşunun gevşemesidir. Ve atta **السِّقاطُ**: sürekli **مَنْكُوباً** olmasıdır; yine bunun gibi, yürüyüşü ve koşusu gevşek olarak geldiği zaman. Ve ata denilir: “O, şeyin **ليساقِط**’ıdır”
(* “**ليساقط الشيء**” sözü: asılda böyle; **الاساس**’ta olan: “Ve o, bir şey ondan şeyden sonra şey geldiği zaman, **ساقط الشدّ** bir attır.”)
yani ondan bir şey, bir şeyden sonra gelir; ve şu sözünü inşâd etti:
Bir gevşeklik sahibi olarak; sanki onun en aşağı **سِقاطِه**’ı
Ve en yukarı yaklaştırması, bir tilkinin uysallıklarıdır

Ve at koşuyu **سِقاطاً** olarak **ساقَطَ** eder; gevşek olarak geldiği zaman. Ve ata, atları geçtiği zaman denilir: “Onları **ساقَطَ** etti”; ve ondan şu sözü:
Onları rahatlatıcı bir nefesle **ساقَطَ** etti,
Yücenin kıvrımı; **المَنِيحِ** ile vuruldu,
Ve **التَّجْلِيحِ** ile birlikte yaklaştırmayı hızlandırdı

**المَنِيحُ**: payı olmayan kimsedir. Ve denilir: **جَلَّحَ** etti; iş ona açığa çıktığı ve galip geldiği zaman. Ve öküzü vasfederken dedi:
Sanki o, **الأَسْباطِ**’tan bir **سِبْطٌ**tur,
Sarkık bir **هَيْدَبٍ**’in **حَوامِي**’si arasında, **سُقَّاطِ**

**السِّبْطُ**: **الأَسْباطِ**’tan bir fırkadır. “**هَيْدَبٍ** ve **هَدَبٍ**’in **حَوامِي**’si arasında” yani, saçakları sık ağaçların kenarları. Ve **سُقّاطٌ**: **الساقِط**’ın cem‘idir; ve o, sarkandır (**المُتَدَلِّي**).

Ve **السَّواقِطُ**: hurma satın almak için Yemâme’ye gelenlerdir; ve **السِّقاطُ**: hurmadan taşıdıkları şeydir.

Ve **سيف سَقّاطٌ** darbenin arkasına (ötesine) doğru; ve bu, onu kestiği sonra ondan sonrakine ulaştığı zamandır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, kestikten sonra yere ulaşıncaya dek yaran (kesen)dir. el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
Tuzun rengi gibi; darbesi parçalayıcıdır,
Kemiği koparır; **سَقّاطٌ سُراطِي**

**سرط** maddesinde geçti; doğrusu: “Kemiği koparır.” Ve **السُّراطِيُّ**: kesendir. Ve **السَّقّاطُ**: kılıçtır; darbenin arkasından düşer; onu keser, ta yere geçinceye dek. Ve **سِقْطُ السَّحابِ**: ufkun bir yanında, ucu görülür; sanki yere düşmüş gibidir. Ve **سِقْطا الخِباء**: onun iki yanıdır. Ve kuşun **سِقْطا**’sı ve **سِقاطاه**’ı ve **مَسْقَطاه**’ı: iki kanadıdır; ve denildi: iki kanadının **سِقْطا**’sı, ikisinden yere sürünen şeydir. Denilir: Kuş iki **سِقْط**’ını kaldırdı; yani iki kanadını. Ve devekuşu erkeğinden (**الظليم**) iki **السِّقْطانِ**: iki kanadıdır. Ama Râ‘î’nin sözü:
Sabah aydınlanınca ve ondan fırlayınca
İki **سِقْط** sahibi, karışık bir “dişi devekuşu”

Şüphesiz o, “dişi devekuşu” ile gecenin karalığını kastetti; ve onun iki **سِقْط**’ı: onun evveli ve âhiridir; ve bu, istiâre üzerinedir. Der ki: İki **سِقْط** sahibi gece geçti ve sabah doğru çıktı. Ezherî dedi ki: “İki **سِقْط** sahibi bir gece devekuşu”nu kastetti; ve gecenin **سِقاطا**’sı: karanlığının iki yanıdır. Ve ‘Accâc bir atı vasfederken dedi:
Ellerden uzak, karışma olmaksızın,
Ve **الدِّهاسِ**’ta **السِّقاطِ**’ı ağırlaştırdı

“**ريّث السِّقاطِ**” sözü: yavaş demektir; yani koşar
(* “yani koşar...” sözü asılda böyle.)
**الدِّهاسِ**’ta şiddetli bir koşuşla; onda gevşeklik yoktur. Ve denilir: Adamda **سِقاطٌ** vardır; işinde gevşediği ve zayıfladığı zaman.

Ebû Turâb dedi ki: Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî’yi işittim, diyordu: Haberi **تسَقَّطْتُ** ettim ve onu **تَبقَّطْتُه** ettim; onu az az, şeyden sonra şey olarak aldığım zaman.

Ve Ebû Bekir’in hadîsinde,

رضıyallahu anh: “Bu **الأَظْرُبِ السَّواقِطِ** ile”, yani yere yapışık, alçak, küçük dağlar.

Sa‘d hadîsinde, رضıyallahu anh: “Resûlullah’tan, sallallahu aleyhi ve sellem, bunun içinde **يُساقِطُ** idi”; yani onu, kendi sözünün aralarında ondan rivayet ederdi; sanki kendi hadîsini Resûlullah’tan, sallallahu aleyhi ve sellem, olan hadîsle karıştırıyor gibidir. Bu, “şeyi **أَسْقَطَ**” (onu attığı ve onunla fırlattığı zaman) babındandır.

Ebû Hureyre hadîsinde: “**السَّقِيطِ**’ten içti.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazı müteahhirler onu **السين** harfinde böyle zikretti ve onu **الفَخّارِ** ile tefsir etti; onda meşhur olan, lügat ve rivayetçe **الشين** **المعجمة**’dır; ileride gelecektir. Amma **السَّقِيطُ**, **السين** **المهملة** ile, o **الثَّلْجُ** ve **الجَلِيدُ**’dir.

مقاييس اللغة:
(**سقط**) **السين** ve **القاف** ve **الطاء** tek bir asıldır; düşmeye delâlet eder; ve o, düzenlidir. Bundan: **سَقط الشيءُ يسقُطُ سقوطاً**. Ve **السَّقَط**: eşyanın kötüsü. Ve **السِّقاط** ve **السَّقَط**: söz ve fiilden hata. Süveyd dedi:
*Nasıl umarlar benim **سِقاطي**’mi, artık  *** başı ihtiyarlık ve kellik kaplamışken([4])
Bazıları dedi: sözde **السقاط**: **سَقْطة**’nın cemidir; **سِقاط** denir, tıpkı **رَملة** ve **رمال** denildiği gibi. Ve **السّقط**: tamam olmadan düşen çocuk; ve o, zamme ile ve fetha ile ve kesra iledir. Ve **سَِـُـقْط النار**: **الزَّند**’den ondan düşen şey. Ve **السَّقَّاط**: kılıçtır; darbenin arkasından düşer; onu keser, ta ki yere geçinceye kadar. Ve **السّاقطة**: soyunda alçak adam. Ve kadın **السَّقِيطة**: aşağılık. Ve bize, kitabın başında zikrettiğimiz isnad ile Halîl’den rivayet edildi; dedi: “**سقطَ الولدُ من بطن أمه** denir; **وقَع** denmez.” Ve **سُقط الرمل** ve **سِقطه** ve **سَقطه**: ucunun vardığı yer; ve o, onun kesildiği yerdir. Ve aynı şekilde **مَسقِط رأسِه**: doğduğu yer. Ve bu, kamçının düştüğü yer olan **مَسقط السّوط**tur. Ve bize, yıldızın düştüğü yer olan **مَسقِط النَّجم**’de geldi. Ve bu fiil, insanların gözünden adam için bir **مَسقَطة**dır; ve o, uygun olmayanı yapmasıdır. Ve atta **السِّقاط**: koşunun gevşemesidir. Ve “yer **السقيط**’ten bembeyaz oldu” denir; ve o, kar ve buz’dur. Ve denir ki: bulutun **سِقْط**’u, ufkun bir yanında, ucu görülüp de sanki yere düşmüş gibi olan yerdir; ve aynı şekilde çadırın **سِقْط**’u. Ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطا**’sı: şu sözünde, onlardan yere sürünen şeydir:
* Ürkek bir devekuşunun iki yanından iki **سِقطان**([5]) *
Bazı ilim ehli, söyleyenin şu sözünde dedi:
Sabah aydınlanıp da ondan, iki **سِقْط** sahibi, tozlu bir gecenin devekuşu kalkınca ***([6])
Denir ki: gecenin devekuşu onun karalığıdır; ve onun iki **سِقْط**’u: evveli ve âhiridir. Yani iki **السقطين** sahibi gece geçti ve sabah doğru çıktı.

القاموس المحيط:
**سَقَطَ** **سُقوطاً** ve **مَسْقَطاً**: düştü; **كاسَّاقَطَ**; o hâlde o, **ساقِطٌ** ve **سَقوطٌ**tur. Ve yer: **كمَقْعَدٍ** ve **مَنْزِلٍ**,
çocuk, annesinin karnından: çıktı; ve “**وَقَعَ**” denmez; sıcak: geldi ve indi; bizden: kesildi; zıddı; sözünde: hata etti; kavim bana: indiler. Ve bu, insanlar gözünden onun için bir **مَسْقَِطَةٌ**dır. Ve **مَسْقَطُ الرأسِ**: doğum yeridir.
Ve **تَساقَطَ**: onun düşüşü peş peşe oldu. Ve onu **ساقَطَه مُساقَطةً وسِقاطاً**: onun düşürmesini peş peşe yaptı. Ve **السَِّقْطُ** (üçlü hareke ile): tamam olmadan çocuk; annesi onu düşürmüştür; ve o, **مُسْقِطٌ**tur. Ve onun alışkanlık edeni: **مِسْقاطٌ**. Ve iki **الزَّنْد** arasında, **الوَرْي** sağlamlaşmadan önce düşen şey; ve müennes yapılır. Ve kumun çoğunun kesilip inceldiği yer; onun **كمَسْقَِطِهِ** gibi. Ve fetha ile: kar; ve çiğden düşen şey; ve seçkin delikanlılar içinde sayılmayan kimse; **كالساقِطِ** gibi. Ve kesra ile: çadırın yanı; ve kuşun kanadı; onun **كسِقاطِه** (kesra ile) ve **مَسْقَطِه** (oturağı gibi) ve bulutun ucu. Ve hareke ile: şeyden düşürülmüş olan; ve hayır olmayan şey; cemi: **أسْقاطٌ**; ve rezillik; ve eşyanın kötüsü; ve onun satıcısı: **السَّقَّاطُ** ve **السَّقَطِيُّ**; ve hesapta ve sözde hata; ve yazıda; kesra ile **كالسِّقاطِ** gibi. Ve **السُّقاطةُ** ve **السُّقاطُ** (ikisi zamme ile): şeyden düşen şey. Ve “**سُقِطَ في يدِه**” ve “**أُسْقِطَ**” (ikisi zamme ile): sürçtü, hata etti, pişman oldu ve şaşırdı. Ve **السَّقيطُ**: aklı eksik; **كالسَّقيطةِ** gibi; ve dolu; ve buz; ve çiğden yere düşen şey. Ve “bir kelimeyi düşürmedi” denir; onda: hata etmedi. Ve **أسْقَطَه**: onu düşmesi için işledi; böylece hata etsin veya yalan söylesin veya yanındakini açığa vursun; **كتَسَقَّطَه** gibi. Ve **السَّواقِطُ**: hurma satın almak için Yemâme’ye gelenler. Ve **وككتابٍ**: hurmadan taşıdıkları şey.
Ve **الساقِطُ**: erkeklerden geri kalan. Ve **ساقطَ الشيءَ مُسَاقَطَةً وسِقاطاً**: onu düşürdü; yahut onun düşürmesini peş peşe yaptı. At, koşuyu **سِقاطاً**: gevşek olarak geldi. Falan, falana hadisi: her biri ötekinden düştü; şu şekilde ki biri konuşur, öteki dinler; susunca, susan konuşur. Ve **وكشدَّادٍ وسَحابٍ**: kılıç, darbenin arkasına düşer ve onu keser; ta ki yere geçinceye kadar; yahut darbeyi keser ve ondan sonrasına ulaşır. Ve **وككِتابٍ**: hurma ağaçlarından **البُسْر**’den düşen şey; ve tökezleme; ve sürçme; yahut o, **سَقْطةٍ**’nın cemidir; yahut ikisi mânâca birdir. Ve **وكمَقْعَدٍ**: Umân denizinin sahilinde bir yer; ve Hazar denizinin sahilinde bir rustak; ve Basra ile Nibâc arasında bir vadi. Ve **تَسَقَّطَ الخَبَرَ**: onu azar azar aldı. Falanı: onun **سَقَط**’ını aradı.

تاج العروس:
س ق ط
**سَقَطَ الشَّيءُ من يَدي سُقُوطاً** (zamme ile) ve **مَسْقَطاً** (fetha ile): düştü. Ve her kim bir uçuruma düşerse denir: **وَقَعَ** ve **سَقَطَ**. Ve **البَصائِر**’de: **السُّقوطُ**: şeyin çıkarılmasıdır; ya yüksek bir yerden alçağa, damdan düşüş gibi. Ve dik duran boyun düşüşü; **كاسَّاقَطَ** gibi. Ve ondan, Yüce’nin sözü: “**تَسَّاقَطْ عَلَيْكِ رُطَباً جَنِيًّا**”. Ve Hammâd ve Nusayr ve Ya‘kûb ve Sehl, **العُبَاب**’da olduğu üzere, alttaki açık **الياء** ile “**يَسَّاقَط**” okudu. Dedim ki: **الياء** ile okuyan için o, gövdedir; **التَّاءِ** ile okuyan için o, hurma ağacıdır. Ve “**رُطَباً جَنِيًّا**” sözünün nasbı, dönüştürülmüş temyiz üzerinedir; “gövdenin taze hurması düşer” demek istedi; fiil gövdeye çevrilince, taze hurma açıklayıcı olarak çıktı. **الأّزْهَرِيّ** dedi: bu, **الفَرَّاءِ**’nın sözüdür. O hâlde o, **ساقِطٌ** ve **سَقُوطٌ**tur; **كصَبُورٍ**; müzekker ve müennes onda eşittir. Dedi:
“Her bir ahmak, peçesi düşen
beyazdan; ne korunmuş ne de zayi edilmiş”

Yani, onun **الرِّيْبَة**den korunmadığı ve anne-babasının onu zayi etmediği. Ve yer: **مَسقَطٌ**; **مَقْعَدٍ** ve **مَنْزِلٍ** gibi; birincisi nâdirdir; onu **الأَصْمَعِيّ** nakletti. Denilir: Bu, şeyin **مَسْقَط**’ıdır ve onun **مَسْقِط**’idir; yani düşüşünün yeri. **الخَليلُ** dedi ki: Denilir: Çocuk annesinin karnından **سَقَطَ**; yani çıktı; onu doğurduğu vakit “**وَقَعَ**” denilmez; bunu **الجَوْهَرِيّ** ve **الصَّاغَانِيّ** nakletti. Ve **الأَسَاس**’ta: Denilir: Ölü annesinin karnından **سَقَطَ**; diri ise **وَقَعَ**. Ve mecazdandır: **سَقَطَ** sıcak **يَسْقُطُ** **سُقوطاً**; yani düştü, yöneldi ve indi. Ve denilir: Sıcak bizden **سَقَطَ**; yani kesildiği zaman; **ابن الأَعْرَابِيّ**’den; sanki o bir zıttır. Ve mecazdandır: Konuşmasında ve konuşmasıyla **سَقَطَ** **سُقوطاً**; hata ettiği zaman; ve aynı şekilde konuşmasında **أَسْقَطَ**. Ve mecazdandır: Kavim bana **سَقَطَ** **سُقوطاً**: üzerime indiler ve geldiler; ve ondandır hadis: “Ama **أَبُو سَمّالٍ** ise, kendisine ait komşulara doğru **فَسَقَطَ**”; yani onlara geldi; onlar da onu himaye ettiler ve örttüler. Ve mecazdandır: Bu fiil, onun için insanların gözlerinde bir **مَسْقَطَةٌ**’dir; o da, uygun olmayan şeyi getirmesidir. Bunu **الجَوْهَرِيّ** ve **الزَّمَخْشَرِيُّ** ve **صَاحِب اللّسَان** nakletti. Ve **مَسْقِطُ الرَّأسِ**: doğum yeri; onu **الأَصْمَعِيّ** **القاف**’ı fetha ile rivayet etti; başkası ise kesra ile; ve denilir: **البَصْرَةُ** başımın **مَسْقَطُ**’ıdır; ve o, **مَسْقَطِهِ**’ine özlem duyar; yani doğduğu yere; ve bu, **الأَسَاس**’ta olduğu üzere mecazdır. Ve **تَسَقَطَ** şey: onun düşüşü takip etti. Ve onu **ساقَطَهُ** **مُساقَطَةً** ve **سِقاطاً**: onu düşürdü ve düşürmesini peş peşe yaptı. **ضابِئُ بن الحارِثِ البُرْجُمِيُّ** öküzü ve köpekleri vasfederek dedi:
يُساقِطُ عنه رَوْقُهُ ضارِياتِها ... سِقاطَ حَديدِ القَيْنِ أَخْوَلَ أَخْولا
Onun sözü: **أَخْوَلَ أَخْوَلا**; yani dağınık; yani ateşin kıvılcımı. Ve **السُّقْطُ** üç vecih ile: annesinin karnından tamam olmaksızın düşen çocuk; kesra daha çoktur; erkek ve dişi eşittir. Ve ondandır hadis: “Bir **سِقْطاً** öne göndermem, bana yüz **مَسْتَلْئِمٍ**’den daha sevgilidir.” **المُسْتَلْئم**: savaş teçhizatını giyen; yani **السِّقْطِ**’ın sevabı, büyük çocukların sevabından daha çoktur. Ve başka bir hadiste: “**السِّقْطِ** ile fânî ihtiyar arasındakiler, sakalsız, tüysüz, sürmeli, **أُولي أَفانينَ** olarak haşrolunur.” Ve o, saçtan tutamlardır. Ve başka bir hadiste: “**السِّقْطُ** cennet kapısında **مُحْبَنْطِئاً** kalır.” Ve **السِّقْطُ**, **الأسْقاطِ** üzerine cem edilir. **ابن الرُّوميّ**, **وَهْباً**’ı, osurduğu zaman hicvederek dedi:
يا وَهْبُ إنْ تَكُ قَدْ وَلَدْت صَبِيَّةً ... فبحمْلِهم سَفراً عليكَ سِباطاً
مَنْ كانَ لا يَنْفَكُّ يُنْكَح دَهْرَهُ ... وَلَدَ البَناتِ وأَسْقَطَ الأسْقاطا
Ve annesi onu **إسْقاطاً** ile **أَسْقَطَتْهُ**; o, **مُسْقِطٌ**’tur; ve onun âdetlisi: **مِسْقاطٌ**; bunu **الزَّمَخْشَرِيُّ** **الأَسَاس**’ta nakletmiştir. Ve **الصّحاح** ile **العُبَاب**’ın ibaresi: Deve ve başkası **أَسْقَطَت**; yani yavrusunu attığı zaman. **أَمالي القالي**’de olan ise, bunun **بَني آدَمَ**’a mahsus olduğudur; deve için **الإجْهاضِ** gibi; müellif buna meyletti. Ve **البَصائر**’de: Kadın **أَسْقَطَت**’te iki iş itibara alınmıştır: yüksekten düşüş ve kötülük birlikte; çünkü kadın için **أَسْقَطت** denilmez; ancak tamamdan önce attığı şeyde; ve bundan dolayı o çocuğa **سِقْطٌ** denilmiştir. Şeyhimiz dedi ki: Sonra müellifin zahiri, “çocuğu **أَسْقَطَت** denilir”dir; çünkü onun sözünde zamire isnad edilmiş olarak gelmiştir: **أَسْقَطَتْهُ**. Ve **المِصْباح**’ta bazılarından: Araplar mef’ûlün zikrini öldürmüşlerdir; neredeyse “**أَسْقَطَت سِقْطاً**” demezler; ve meçhul bina ile “**أُسْقِطَ الوَلَدُ**” denilmez. Dedim: Fakat bu, bazı Arapların sözünde gelmiştir:
وأُسْقِطَتِ الأجِنَّةُ في الوَلايا ... وأُجْهِضَتِ الحَوامِلُ والسِّقابُ
Ve **السَّقْطُ**: **الزَّنْدَيْن** arasında, **الوَرْيِ**’nin sağlamlaşmasından önce düşen şey; ve bu, **المُحْكَم**’de olduğu üzere bununla bir meseldir; ve **الصّحاح**’ta olduğu üzere üç vecih ile gelir; ve müellifin sözünden göründüğü üzere, tamamdan önce düşen çocuk için olan **السّقْطِ**’a benzetilmiştir; ve bunu **البَصائر**’de açıkça söylemiştir. Ve **الصّحاح**’ta: **سَقْطُ النّارِ**: çakma sırasında ondan düşen şey; ve benzeri **العُبَاب**’dadır. **الفرّاء** dedi ki: Müzekker de yapılır, müennes de. **ذو الرُّمَّة** dedi:
وسِقْطٍ كعَيْنِ الدِّيك عاوَرْتُ صاحِبي ... أَباها وهَيَّأْنا لِمَوْقِعها وَكْرا
Ve **السَّقْطُ**: kumun çoğunun kesildiği ve inceldiği yer; ve **الجَوْهَرِيّ** ile **الصَّاغَانِيّ**’nin açıkça belirttiği üzere yine üç vecih ile gelir; ve o, onda ve daha önce geçen şeyde bundan gaflet edilmiştir. Sonra **الصّحاح**’ın ibaresi, onun ibaresinden daha kısadır; zira dedi ki: “Ve **سِقْط الرَّمْلِ**: onun kesildiği yer.” “İncelendi” sözüne gelince, o, “kesildiği yer” sözünden anlaşılır; çünkü incelmedikçe kesilmez. **مَسْقَطِهِ** gibi, kıyasa göre **مَقْعَدٍ** gibi; ve **اللّسَان**’da olduğu üzere şâz olarak **مَنْزِلٍ** gibi diye rivayet edilir; müellif bunu kusurla ihmal etmiştir. Ve denildi: **مَسْقَطُ الرَّمْلِ**, onun ucunun vardığı yerdir; bu, birinci söze yakındır. **امْرؤُ القَيْس** dedi:
قِفا نَبْكِ من ذِكْرى حَبيبٍ ومَنْزِلِ ... بسِقْطِ اللِّوى بَيْنَ الدَّخولِ فحَوْمَلِ
Ve fetha ile **السَّقْطُ**: kar; ayrıca: çiyden düşen şey; ikisinde de **السَّقيطِ** gibi; müellife yakında geleceği üzere. Ve birincidendir **هُدْبَةَ بن خَشْرَمٍ**’in sözü:
ووادٍ كجَوْفِ العَيْرِ قَفْرٍ قَطَعْتُه ... تَرَى السَّقْطَ في أَعْلامِه كالكَراسِفِ
Ve **السَّقْطُ**: seçkin delikanlılar içinde sayılmayan kimse; o, aşağılık rezildir; **السّاقِطِ** gibi. Ve denildi: **السّاقِطُ**, soyunda ve nefsinde alçak olandır. Ve aşağılık adama denilir: **ساقِطٌ ماقِطٌ**; **اللِّسان**’da olduğu üzere. **العُبَاب**’da olan: Araplar derler: “Falan **ساقِطٌ ابن ماقِطِ ابن لاقِطٍ**”; bununla birbirlerine söverler. O hâlde **السّاقِطُ**: **الماقِطِ**’in kölesidir; **الماقِطُ**: **اللاَّقِط**’ın kölesidir; **اللاَّقِطُ**: azat edilmiş köledir. Ve mecazdandır: **سِقْطِ الخِباءِ**’da oturdu; o, kesra iledir: çadırın yanı; **الصّحاح**’ta olduğu üzere; ve onun eteği; **الأساس**’ta olduğu üzere. Dedi ki: **سِقْطِ الرَّمْلِ**’den ödünç alınmıştır; ve çadırın iki **سِقْطانِ**’ı vardır. Ve mecazdandır: **السِّقْطُ**: kuşun kanadı; kesra ile **سِقاطِهِ** gibi; ve **مَسْقَطِهِ** kıyasa göre **مَقْعَدِه** gibi. Ve ondandır onların sözü: **الظَّليمُ** iki **سِقْطَيْه** ile çırptı. Ve denildi: iki kanadının **سِقْطا**’sı: ikisinden yere sürünen şeydir. Denilir: **الظَّليمُ** iki **سِقْطَيْهِ**’ini kaldırdı ve geçti. Ve mecazdandır: **السِّقْطُ**: ufuk tarafında yere düşmüş gibi görüldüğü yerden bulutun ucu; **الصّحاح**’ta olduğu üzere; ve bundan **سِقْطُ الخِباءِ** alınmıştır. Ve harekeli **السَّقَطُ**: şeyden düşürülmüş olan ve onunla değersiz görülen şey. Ve **سَقَطُ الطَّعامِ**: ondan hayır olmayan şey; çoğulu: **أَسْقاطٌ**. Ve o, mecazdır. Ve **السَّقَطُ**: rezillik; o da mecazdır. Ve **الصّحاح**’ta: **السَّقَطُ**: eşyanın kötüsü. **ابن سِيدَه** dedi ki: **سَقَطُ البَيْتِ**: evin ıvır zıvırı; çünkü o, yüksek eşyadan düşüktür; çoğulu: **أَسْقاطٌ**; ve o, mecazdır. **اللَّيْثُ** dedi ki: **سَقَطِ البَيْتِ**’in cemi: **أَسْقاطٌ**; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi. Ve denildi: **السَّقَطُ**: baharat ve benzeri şeylerden satışı kolaylaştırılan şey. Ve **الأَسَاس**’ta: şeker ve kuru üzüm gibi. Şairin sözü ne güzeldir:
وما لِلْمَرْءِ خَيْرٌ في حَياةٍ ... إِذا مَا عُدَّ من سَقَطِ المَتاعِ

Ve satıcısı: **السَّقَّاطُ** (tıpkı **كَتَّانٍ** gibi) ve **السَّقَطِيُّ** (harekeli olarak); onların bazısı onu **سَقّاطاً** diye adlandırmayı inkâr etti ve dedi ki: “**سَقّاط** denilmez; fakat ‘**صَاحِب سَقَطٍ**’ denilir.” Dedim ki: Doğrusu, onun sabit oluşudur; nitekim İbn Ömer hadîsinde gelmiştir ki: “**كانَ لا يَمُرُّ بسَقَّاطٍ ولا صاحِبِ بيعَةٍ إلاَّ سَلَّمَ عَلَيْهِ**”. Ve **البيعَةُ** **البَيْع**’dendir; tıpkı **الجِلْسَةِ**’nin **الجُلوس**’dan olması gibi; **الصّحاح** ve **العُبَاب**’da olduğu üzere. Ve sonuncudan: **سَرِيُّ بن المُغَلّس السَّقَطِيُّ**; künyesi Ebü’l-Hasen’dir; **أَبي مَحْفوظٍ مَعْروفِ بن فَيْروز الكَرْخِيِّ**’den aldı; ondan da **الجُنَيْدُ** ve başkaları aldı; 251 yılında vefat etti. Ve birinciden: şeyhimiz, uzun ömürlü, yaşlı, **عليُّ بن العَرَبيّ بن مُحَمّدٍ السَّقّاطُ الفاسيُّ**; Mısır’da mukim; babasından ve başkasından aldı; Mısır’da 1183 yılında vefat etti.

Mecazdan: **السَّقَطُ**: hesapta ve sözde hata; ve كذلك **السَّقطُ** yazıda (kitapta) (olan hata). **الصّحاح**’ta: **السَّقَطُ**: yazmada ve hesapta hata; denilir: **أَسْقَطَ في كَلامِهِ**; ve bir sözle konuştu da bir harfle bile **سَقَطَ** etmedi ve bir harfi **أَسْقَطَ** etmedi; Ya‘kūb’dan: dedi ki: Bu, senin “**دَخَلْتُ به** ve **أَدْخَلْتُه**; **خَرَجْتُ به** ve **أَخْرَجْتُه**; **عَلَوْتُ به** ve **أَعْلَيْتُه**” demen gibidir. Bitti. Ve **اللِّسان**’da artırdı: “**وسُؤْتُ به ظَنًّا** ve **أَسَأْتُ به الظَّنَّ**”; **الألف**’i, **الألف واللاّم** ile geldiği zaman ispat ederler. **السِّقاطِ** (kesre ile) gibi; onu **صَاحِب اللّسَان** nakletti.

Ve **السُّقاطَةُ** ve **السُّقاطُ** (ikisi de damme ile): şeyden düşen ve yiyecek, giyecek ve benzerlerinin bayağılığından dolayı hafife alınan şey; denilir: “Bana eşyanın **سُقاطَةَ**sını verdi”; bu mecazdır. İbn Düreyd dedi ki: “Her şeyin **سُقاطَةُ**sı: onun bayağılığıdır.” Ve denildi ki: **السُّقاطُ**, **سُقاطَةٍ**’nin cem‘idir.

Ve mecazdan: **سُقِطَ في يَدِه** ve **أَسْقِطَ في يَدِه** (ikisi de dammeli) yani: sürçtü ve hata etti. Ve denildi ki: pişman oldu; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. **العُبَاب**’da artırdı: ve şaşırdı. **الزَّجّاجُ** dedi ki: Yaptığına pişman olan, kendisinden geçen şeye hayıflanan kimseye denilir: “**قَدْ سُقِطَ في يَدِه** ve **أُسْقِطَ**.” Ebû Amr dedi ki: Faili adlandırılmayan (meçhul) üzere **أُسْقِطَ** (elif ile) denilmez. Ahmed b. Yahyâ da onun gibidir. **الأخفَش** ise onu caiz gördü; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve aziz tenzilde: **" ولَمَّا سُقِطَ في أَيْديهِم "**. **الفارِسِيُّ** dedi ki: Pişmanlıktan avuçlarını avuçlarına vurdular; eğer bu sahih olursa, o hâlde bu **السُّقوط**tandır. **الفَرَّاء** dedi ki: Pişmanlıktan “**سُقِطَ في يَدِه** ve **أُسْقِطَ**” denilir; ve **سُقِطَ** daha çok ve daha iyidir. **العُبَاب**’da: Bu, Kur’ân’dan önce işitilmemiş bir nazımdır ve Arap onu bilmemiştir; aslında onda, şeyin yukarıdan aşağıya inmesi ve yere düşmesi vardır; sonra onda genişletildi de sözdeki hataya **سَقَطٌ** denildi; çünkü onu, ihtiyaç duyulmayan şeye benzettiler; o da düşürülür. Ve **اليَد**’i zikretti; çünkü pişmanlık kalpte meydana gelir, onun eseri elde görünür; Allah’ın şu sözü gibi: **" فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فيها "**; ve çünkü el en büyük uzuvdur; belki ona, bizzat yapmadığı şey isnat edilir; Allah’ın şu sözü gibi: “Bunu iki elin takdim etti.”

Ve **السَّقيطُ**: aklı eksik olan; **الزَّجاجيِّ**’den; **السَقيطَةِ** gibi; **القاموس**’un diğer bütün asıllarında böyledir; bu yanlıştır; doğrusu **السّاقِطَة** gibidir; **اللّسَان**’da olduğu üzere. **السَّقيطَةُ** ise **السَّقيطِ**’in müennesi; **الزَّجّاجيِّ**’nin **أَماليه**’sinde nassı böyledir. Ve **سَقيطُ السَّحابِ**: dolu. Ve **السَّقيطُ**: buz; **طائِيَةٌ**; ikisi de **السُّقوط**tandır. Ve **السَّقيطُ**: çiğden yere düşen şey. **الرَّاجِزُ** dedi ki:
" ولَيْلَةٍ يا مَيَّ ذاتِ طَلِّ
" ذاتِ سَقيطٍ ونَدًى مُخْضَلِّ
" طَعْمُ السُّرَى فيها كطَعْمِ الخَلِّ
**الصّحاح**’ta olduğu gibi. Fakat onunla, buz ve kar için istişhâd etti. Ebû Bekr b. el-Lebbâne dedi ki:
بَكَتْ عند تَوْديعي فما عَلِمَ الرَّكْبُ ... أَذاكَ سَقيطُ الظِّلِّ أمْ لُؤْلُؤٌ رَطْبُ
Bir başkası dedi ki:
واسْقُطْ عَلَيْنا كسُقوطِ النَّدَى ... لَيْلَةَ لا ناهٍ ولا زاجِرُ

Ve denilir: “Bir harfi **أَسْقَطَ** etmedi” ve “onda, yani kelimede, **أَسْقَطَ** etmedi”; yani onda hata etmedi; ve كذلك “onunla **سَقَطَ** etmedi”; bu mecazdır; ve bu, az önce geçti. Ve **أَسْقَطَه**: **القاموس**’un asıllarında böyledir; bu yanlıştır; doğrusu: **اسْتَسْقَطَهُ**’dur; bu, onun düşmesini istediği ve onu, düşüp hata etmesi yahut yalan söylemesi yahut yanındakini açığa vurması üzere zorladığı zaman olur; bu mecazdır; **تَسَقَّطَهُ** gibi; ve bu, müellif için maddenin sonunda gelecektir.

Ve **السَّواقِطُ**: **اليَمامَةَ**’ye hurma satın almak için gelenler; bu, “ona düştü” yani ona yöneldi (geldi)den mecazdır. Ve **السِّقاطُ** (tıpkı **كِتابٍ** gibi): hurmadan taşıdıkları şey; bu da mecazdır; sanki ona, memleketlerden ona düşüp geldiği için bu ad verilmiştir. Ve **السَّاقِطُ**: erkeklerden geri kalan; bu mecazdır.

Ve **ساقَطَ** şeyi **مُساقَطَةً** ve **سِقاطاً**: onu **أَسْقَطَهُ**; **الصّحاح**’ta olduğu gibi; yahut onun düşürmesini takip etti; **اللّسَان**’da olduğu gibi. Bu, müellifin sözünde aynen daha önce geçti. **الجَوْهَرِيّ**’nin ve **صَاحِب اللّسَان**’ın tefsiri birdir; sadece ifade farklıdır. Hatta **صَاحِب اللّسَان** iki manayı birleştirip dedi ki: “Onu **أَسْقَطَه** ve onun düşürmesini takip etti”; bu, müellifin sözünde sırf tekrardır; düşün.

Ve mecazdan: At, koşuda **سِقاطاً** **ساقَطَ** etti: onda ve yürüyüşte gevşek gelirdi. Ve denildi ki: atta **السِّقاطُ**, sürekli sakat (yanı vurulmuş) olmasıdır. Ve ata denilir: “O, **ساقِطُ الشَّدِّ**’dir”; ondan bir şeyden sonra bir şey geldiği zaman; **الأَسَاس**’ta olduğu gibi. Şair dedi ki:
بِذي مَيْعَةٍ كأَنَّ أَدْنَى سِقاطِه ... وتَقْريبِهِ الأعْلَى ذَآليلُ ثَعْلَبُ

Ve mecazdan: Falan, falanla hadisi **ساقَطَ** etti; her birinden diğerine (söz) düştüğü zaman. Ve **سِقاطُ الحَديثِ**: birinin konuşup diğerinin onu dinlemesi; o sustuğu zaman susan konuşur. **الفَرزدقُ** dedi ki:
إِذا هُنَّ ساقَطْنَ الحَديثَ كَأَنَّهُ ... جَنَى النَّحْلِ أو أَبْكارُ كَرْمٍ تُقَطَّفُ
Dedim ki: Bunun aslı, Zü’r-Rumme’nin sözüdür:
ونِلْنا سِقاطاً من حَديثٍ كَأَنَّهُ ... جَنَى النَّحْلِ مَمْزوجاً بماءِ الوَقائعِ
Ve ondan **الفرزدق** aldı; ve كذلك **البُحْتُري**; şöyle dediği yerde:
ولَمَّا الْتَقَيْنا والنَّقا مَوْعِدٌ لَنا ... تَعَجَّبَ رائي الدُّرِّ مِنَّا ولاقِطُهْ

Artık **لُؤْلُؤٍ**’dendir; onu, gülümsemesi sırasında parlatırsın... ve **لُؤْلُؤٍ**’dendir; konuşma sırasında onu döktürür. Ve denildi ki: **سِقاطُ الحديثِ** şudur: **أَنْ يُحَدِّثَهُم شَيْئاً بعد شَيْءٍ**; **الأَسَاسِ**’ta olduğu gibi. Ve **المُساقَطَةِ** hakkında gördüğümün en güzellerinden, şeyhimiz müezzin Abdullah b. Selâm’ın, mevlâ Ali b. Tâcüddîn el-Kal‘î’ye—Allah Teâlâ ikisine de rahmet etsin—hitap ederek söylediği sözdür; o da şudur:

**أَساقِطُ دُرًّا إذْ تَمَسُّ أَنامِلي ... يَراعي وعِقْياناً يَروقُ ومرْجانا**
Parmak uçlarım dokunduğu vakit inci döktürürüm... kalemim; hoş gelen **عِقْياناً** ve mercan.

**أَحَلِّي بها تاجَ ابنَ تاجٍ عَلِيَّنا ... فلا زالَ مَوْلانا الأَجَلَّ ومَرْجانا**
Onunla, taç oğlu taç olan Ali’mizi süslerim... artık mevlâmız en yüce ve mercan olmaya devam etsin.

**ورَوْضا النَّدَى والجودِ قالا لنا اطُلُبوا ... جَميعَ الَّذي يُرْجَى فكَفّاهُ مَرْجانا**
Çiy ve cömertlik bahçesi bize “isteyin” dedi... umulanın hepsini; çünkü onun iki avucu mercandır.

Ve **السَّقاطُ** (Şeddâd ve Sehâb gibi)dır; ve birincisiyle Cevherî, Sâgânî ve Lisân sahibi yetinmiştir: Kılıç, **الضَّريبَةِ**’nin arkasından düşer ve onu keser; ta ki yere geçinceye kadar. Ve **الصّحاح**’ta: onu keser. Ve **المُتَنَخِّلِ**’e ait olarak inşâd etti:

" **يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطي**
(veya) **أو يَقْطَعَ الضَّريبَةَ ويَصِلَ إِلَى مَا بَعْدَها**
Yani: **الضَّريبَةَ**’yi geçer de düşer; bu ise mecazdır.

Ve **السِّقاطُ** (kitap gibi): hurmadan ve **البُسْرِ**’den düşen şeydir; onun, yaptığı işin zahiri üzere, müfred olması caizdir; yahut **ساقِطٍ**’ın cemiidir. Ve mecazdandır: **السِّقاطُ**: **العَثْرَةُ** ve **الزَّلَّةُ**, fetha ile **السَّقْطَةِ** gibi. Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî dedi:

**كَيْفَ يَرْجونَ سِقاطي بَعْدَما ... جَلَّلَ الرَّأْسَ مَشيبٌ وصَلَعْ**
Baş, aklık ve kellikle örtülmüşken... benim **سِقاطي**’mi nasıl umuyorlar?

Ve **العُبَاب**’da: başta belirdi. Yahut o, **سَقْطَةٍ**’nin cemidir; denilir: falan **قليلُ السِّقاط**tır; denildiği gibi: **قليل العِثار**. Ve İbn Berrî, Yezîd b. el-Cehm el-Hilâlî için inşâd etti:

**رَجَوْتِ سِقاطي واعْتِلالي ونَبْوَتي ... وَراءكِ عَنِّي طالِقاً وارْحَلي غَدا**
Benim **سِقاطي**’mi, hastalanmamı ve uzaklaşmamı umdun... benden uzak, boşanmış olarak; yarın göç et.

Yahut ikisi bir mânâdadır; eğer müfred ise, **ساقَطَ الرَّجُلُ سِقاطاً**’ın masdarıdır; kişi, kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmediği vakit. Ve **مَسْقَط** (mak‘ad gibi): Umân denizi sahilinde, Yemen karasına bitişik olan tarafta bir köydür. Denilir: o, **مَشْكَت**’in muarrebidir. Ve **مَسْقَط**: **بحرِ الخَرَزِ** sahilinde bir rustaktır; **العُبَاب**’da olduğu gibi. Dedim ki: o, **باب الأبْوابِ**’a yakın bir şehirdir; onu, melik Ebû Şervân b. Kubâz b. Feyrûz bina etmiştir. Ve **مسْقَطُ الرَّمْلِ**: Basra ile Nibâc arasında bir vadidir; Basra yolundadır.

Ve mecazdandır: **تَسَقَّطَ الخَبَرَ** ve **تَبَقَّطَه**: onu azar azar, şeyden sonra şey olarak aldı; Ebû Turâb, Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî’den rivayet etti. Ve mecazdandır: **تَسَقَّطَ فُلاناً**: onun **سَقَطَه**’ini aradı; **الصّحاح**’ta olduğu gibi; **اللّسَان**’da artırdı: ve onu, düşmesi üzerine zorladı. Ve Cevherî, Cerîr’e ait olarak inşâd etti:

**ولقد تَسَقَّطَني الوُشاةُ فصادَفوا ... حَصِراً بِسِرِّك يا أُمَيْمَ ضَنينا**
Gammazlar beni arayıp yokladılar da buldular... senin sırrınla daralmış, ey Umeyme, cimri.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: fetha ile **السَّقْطَةُ**: şiddetli düşüş. Ve **سَقَطَ عَلَى ضالَّتِه**: onun yerini buldu ve üzerine düştü; kuşun yuvasına düşmesi gibi; bu mecazdır. Ve onun sözlerindendir—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—Hâris b. Hassân’a, bir şey hakkında ona sorduğu vakit: " **عَلَى الخَبيرِ سَقَطْتَ** " yani: bilene düştün; bu, Arap için yürürlükte bir meseldir. Ve **تَساقَطَ عَلَى الشَّيْءِ**: kendini onun üzerine attı; Cevherî nakletti. Ve **أَسْقَطَه**; ve denilir: **تَسَاقَطَ عَلَى الرَّجُلِ**: kendini ona karşı korur. Ve bu, **مَسْقِطُ السَّوْطِ**tur: düştüğü yer. Ve **مَساقِطُ الغَيْثِ**: onun düştüğü yerler. Ve denilir: **أَنا في مَسْقِطِ النَّجْمِ** yani: düştüğü yerde; Cevherî nakletti. Ve **مَسْقِطُ كُلِّ شيءٍ**: onun kesildiği yer. Ve Asma‘î inşâd etti:

" **ومَنْهَلٍ من الفَلا في أَوْسَطِهْ**
" **من ذا وهذاكَ وذا في مَسْقِطِهْ**

Ve **سَقَطَ الرَّجُلُ**: adı divandan düştüğü vakit. Ve **الفارضُ** onun adını düşürmüştür; bu mecazdır. Ve **السَّقيطُ**: kar; Cevherî nakletti. Ve denilir: yer, **السَّقيطِ**ten beyazlamış olarak sabahladı. Ve denildi ki: o, musannifin zikrettiği **الجَليدُ**dir. Ve onların mesellerindendir: " **سَقَط العَشاءُ به عَلَى سِرْحانِ** "; ansızın bir şey arayan adam için vurulur; sonra onu helâk edecek bir işe düşer; bu mecazdır. Ve **أَسْقاطُ الناسِ**: onların ayak takımı; Lihyânî’den; bu mecazdır. Ve denilir: evde **أَسْقاطٌ** ve **أَلْقاطٌ** vardır. Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

**إِذا الوَحْشُ ضَمَّ الوَحْشَ في ظُلُلاتِها ... سَواقِطُ من حَرٍّ وَقَدْ كانَ أَظْهَرا**
Vahşi hayvan, karanlıklarında vahşiyi topladığı vakit... sıcaktan düşenler; hâlbuki daha önce açıkta idi.

**سَقَطَ**’tan: indiği ve yerini tuttuğu vakit. Ve denilir: falan, baygın olarak üzerine düşmüştür. Ve **أَسْقَطوا له بالكلام**: onu, sözün düşüğü ve kötüsüyle sövdükleri vakit; bu mecazdır. Ve **السَّقْطَةُ**: **العَثْرَةُ** ve **الزَّلَّةُ**; denilir: hiç kimse **سَقْطَةٍ**’den hâlî olmaz. Ve falan, **السَّقَطاتِ**’ı takip eder ve **الفَرَطات**’ı sayar; ve kâmil, **سَقَطاتُه** sayılmış olandır; bu mecazdır. Ve كذلك, **السَّقَط** (هاء’sız). Ondandır: bazı gazilerin, efendimiz Ömer’e—Allah ondan razı olsun—yazdığı beyitlerdeki sözü:

**يُعَقِّلُهُنَّ جَعْدَةُ من سُلَيْمٍ ... مُعيداً يَبْتَغي سَقَطَ العَذاري**
Yani: onların sürçmeleri ve kaymaları. Ve **العَذاري**: **عَذْراء**’ın cemidir. Ve bu beyitlerin geri kalanına dair bir zikr geçmişti. Ve **ساقَطَ الرَّجُلُ سِقاطاً**: kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmediği vakit; bu mecazdır.

Ve **سَقَطَ في يَدِه** fâile bina edilerek; Cevherî’nin Ahfeş’ten naklettiği üzere, damme ile **سُقِطَ** gibi. Dedi ki: bazıları bununla okudu: " **ولَمّا سَقَطَ في أَيْديهم** ". Sen, elde bulunmayan şeylerden olsa bile, bir şeye sahip olan kimseye dediğin gibi: bundan bir mekruh onun elinde hâsıl oldu; böylece elde hâsıl olan ve gözde görülen şeye benzetildi; bu da mecazdır. Ve şairin sözü; İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti:

**ويَوْمٌ تَساقَطُ لَذَّاتُه ... كنَجْمِ الثُرَيَّا وأَمْطارِها**
Yani: lezzetleri, şeyden sonra şey olarak gelir; onun çok lezzetli olduğunu murad etti.

Ve **السّاقِطَةُ**: soyunda ve nefsinde alçak kimse. Ve bir kavim, fetha ile **سَقْطَى**; ve **سُقّاطٌ** (rummân gibi); Cevherî nakletti. Ondandır: Sari‘u’d-Dilâ’ dedi:

**قَدْ دُفِعْنا إِلَى زَمانٍ خَسيسٍ ... بَيْنَ قَوْمٍ أَراذِلٍ سُقَّاطِ**
Bizi alçak bir zamana ittiler... aşağılık, **سُقَّاطِ** bir kavim arasında.

Ve **التَّهْذيب**’de: onun cemi **السَّواقِطُ**tur. Ve inşâd etti:

" **نَحْنُ الصَّميمُ وهُمُ السَّواقِطُ**

Ve denilir: aşağı, ahmak kadın için: **سَقيطَةٌ**; Cevherî nakletti. Ve **سَقَطُ النّاسِ**: onların aşağılıkları ve en düşükleri. Ondandır: ateş hadisi: " **مالي لا يَدْخُلُني إلاَّ ضُعَفاءُ النّاسِ وسَقَطُهم** ". Ve ata, atlarla yarıştığı vakit denilir: **قَدْ ساقَطَها**; bu mecazdır. Ondandır: recez söyleyenin sözü:

" **ساقَطَها بنَفَسٍ مُريحِ**

" **عَطْفَ المُعَلَّى** **صُكَّ** **بالمَنيحِ**
" Ve **هَذَّ** (onu) **تَقْريباً** **مَعَ التَّجْليحِ**. Ve **العَجّاجُ** öküzü vasfederek dedi:
" **كَأَنَّهُ سِبْطٌ من الأسْباطِ**
" **بَيْنَ حَوامي هَيْدَبٍ سُقّاطِ**; yani, kirpikleri dolaşık bir ağacın çevreleri. Ve **السُّقّاطُ**: **السّاقِطِ**’in cem‘idir; o da sarkan (şey)dir. Ve **سِقاطا اللَّيْلِ** (kesre ile): karanlığının iki yanı; bu mecazdır. Ve bunun gibi **سِقْطاه**; ve bununla, **الجَوْهَرِيّ**’nin okuduğu **الرّاعي**’nin sözü tefsir edilmiştir:
حتَّى إِذا مَا أَضاءَ الصُّبْحُ وانْبَعَثَتْ ... عَنْهُ نَعامَةُ ذي سِقْطَيْنِ مُعْتَكِرِ
Dedi ki: Şüphesiz o, **النَّعامَةِ** ile gecenin karalığını kastetti; ve **سِقْطاه**: onun evveli ve âhiri; bu istiâre üzerinedir. Diyor ki: İki **السِّقْطَيْن** sahibi gece geçti; ve iki **سِقْطَيْن** sahibi bir gecenin **نَعامَة**’si doğru söyledi. Ve **فَرَسٌ رَيِّثُ السِّقاطِ**: koşması yavaş olduğu zaman. **العَجّاجُ** bir atı vasfederek dedi:
" **جافي الأياديمِ بلا اخْتِلاطِ**
" **وبالدِّهاسِ رَيِّث السِّقاطِ**
Ve **السَّواقِط**: yere yapışık, alçak küçük dağlar. Ve bir hadiste: " **كانَ يُساقِطُ في ذلِكَ عن رَسُولُ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم** " yani, konuşmasının arasında ondan rivayet ederdi; sanki kendi hadisini, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’den hadis ile karıştırırdı. Ve **السَّقيطُ**: çömlek; bazıları böyle zikretti; yahut doğrusu, ileride geleceği üzere, **الشِّين المُعْجَمَة** iledir. Ve denilir: **رَدَّ الخَيّاطُ السُّقاطاتِ**. Ve meselde: " **لكُلِّ ساقِطَةٍ لاقِطَةٍ** " yani, konuşanın ağzından düşen her söz için onu işiten bir nefis vardır; onu alır da yayar; dili korumak hakkında darb-ı meseldir. Ve denilir: **سَقَطَ** falan kimse mertebesinden; ve sultan onu **أَسْقَطَه**. Ve o, **مَسْقوطٌ في يَدِه** ve **ساقِطٌ في يَدِه**: pişman, zelil. Ve **سَقَط النَّجْمُ والقَمَرُ**: kayboldular. Ve **السَّواقِطُ** ve **السُّقَّاطُ**: alçak kimseler. Ve **سَقَط** falan kimse gözümden. Ve o, **سُقَّاط الجُنْدِ**’dendir olarak geldi: kendisine itibar edilmeyen kimselerden. Ve falanın haberi bana **تَسَقَطَ**; bütün bunlar mecazdır. Ve **قَوْمٌ سِقاطٌ** (kesre ile): **ساقِطٍ**’in cem‘idir; **نائمٍ** ve **نِيامٍ** gibi; ve **سَقيط** ve **سِقاط** da **طَويلٍ** ve **طِوالٍ** gibi; ve bununla **المتنخّل**’in sözü rivayet edilir:
إِذا مَا الحَرْجَفُ النَّكْباءُ تَرْمي ... بُيوتَ الحَيِّ بالوَرَقِ السِّقاطِ
Ve **السُّقاط** (damme ile) diye rivayet edilir: **سُقاطَةٍ**’nin cem‘idir; ve bu geçmişti. Ve **ساقِطَةُ**: bir yer. Ve denilir: o, **ساقِطَةُ النَّعْلِ**’dir. Ve hadiste: " **مَرٌّ بتَمْرَةٍ مَسْقوطَةٍ** " denildi ki: **ساقِطَة**’yi kastetti; ve denildi ki: nisbet üzerinedir; yani düşüş sahibi. Ve **الإسْقاطِ**’tan olabilir; meselâ: **أَحَمَّه الله فهو مَحْمومٌ**. Ve **السَّقَطُ** (harekeli): kesildikten sonra hayvandan değersiz görülen şey; ayaklar, işkembe, karaciğer ve benzerleri gibi; cem‘i **أَسْقاطٌ**’tır. Ve onun satıcısı: **أَسْقاطِيٌّ**; **أَنْصارِيٍّ** ve **أَنْماطيٍّ** gibi. Ve şeyhlerin şeyhi, âlim, muhaddis, mukrî, **الشِّهاب أَحمد الأسْقاطيّ الحَنَفي** böyle nisbet edilmiştir. Ve **سُقَّيْط** ( **قُبَّيْط** gibi): **حَبُّ العَزيز**. Ve **سُقَيْط** ( **زُبَيْرٍ** gibi): imam **شِهاب الدّين أحمد بن المَشْتُولِيّ**’nin lakabıdır; onda **غُرَرُ الأسْفاط في عُرَرِ الأسْقاط** telif edilmiştir; o, nâdirler ve ferîdeler üzerine muhtevî küçük bir risaledir; ve o bendedir. Ve **سُقَيْطٌ** ayrıca: şair **الحُطَيْئَةِ**’nin lakabıdır; onda, bazı şairler onu savunarak ve ona **سُقَيْطا** adını veren kimseye cevap vererek (şöyle) der; çünkü o çok kısa idi:
وما سُقَيْطٌ وإنْ يَمْسَسْكَ واصِبُه ... إلاَّ سُقَيْطٌ عَلَى الأزْبابِ والفُرُجِ
Ve o ayrıca: şair **أَبي عَبْدِ اللهِ بن حَجّاجٍ**’ın övdüğü **أحمدَ بن عمرو**’nun lakabıdır; ve her kasidede lakabını zikretmesi gerekirdi; bundan (olan) beyitler:
فاسْتَمِعْ يا سُقَيْطُ أَشْهَى وأَحْلَى ... من سَماعِ الأرْمالِ والأهْزاجِ
Ve onun sözü:
مَدَحْتُ سُقَيْطاً بمِثْلِ العَروسِ ... مُوَشَّحَةً بالمَعاني المِلاحِ
Ve **السَّقيط** ( **أَميرٍ** gibi): yavru köpek. Ve onların sözlerinden: kendisinden daha uzun boynuzlu olana benzemeye kalkışan, **الشَّغْزَبيَّة**’yi **سَقَطَ**. Ve **سَقَطَ الرَّجُلُ**: öldü; bu mecazdır. Ve onların sözlerinden: **إِذا صَحَّت المَوَدَّةُ سَقَطَ شَرْطُ الأدَبِ والتَّكْليف**. Ve **السَّقيطُ**: saçılmış inci; ondan şairin sözü:
كَلَّمَتْني فقُلْتُ دُرًّا سَقيطاً ... فتأَمَّلْتُ عِقْدَها هل تَناثَرْ
فازْدَهاها تَبَسُّمٌ فأَرَتْني ... عِقْدَ دُرٍّ من التَّبَسُّمِ آخَرْ
Ve **السُّقّاطَةُ** ( **رُمّانَةٍ** gibi): kapının üstüne konulan; üzerine düşer de kapanır. Ve **أبو عمرٍو عُثمانُ بن محمَّد بن بِشر بن سَنَقَةَ السَّقَطِيّ**; **إبراهيم الحَرْبِيّ** ve başkalarından (rivayet eden); 356 yılında öldü.
