# سقف (س-ق-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sekf tavan demektir

- Harfler: س - ق - ف
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السَّقْفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%92%D9%81%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Tavan | 1 | 1 | [16:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/16:26.md) |
| [سَقْفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Tavan | 1 | 1 | [21:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/21:32.md) |
| [سُقُفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%82%D9%8F%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُلًا | Tavanlar | 1 | 1 | [43:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/43:33.md) |
| [وَالسَّقْفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%92%D9%81%D9%90.md) | وَالْفَعْلِ | Ve tavan | 1 | 1 | [52:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/52:5.md) |

## Mücavir kökler — 26 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Çıkar
2. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
3. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
4. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yapı demektir
5. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sinek kapan bitki demektir
6. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
7. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Temel demektir
8. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hayese sürülmüş tarla demektir
9. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
10. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Şuurunda olurlar
11. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Üst
12. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafız çanta demektir
13. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
14. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Arka demektir
15. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
16. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
17. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
18. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
19. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
20. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
21. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
22. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
23. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
24. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
25. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
26. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سقف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md), [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının veya mekânın üzerini örtecek biçimde eğilerek yükselen, koruyucu ve kuşatıcı üst örtü |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da kozmolojik himaye kubbesi (gökyüzü) ve dünyevi emniyet hissinin maddi tavanı |
| Çekirdek Özet 3 | Üst sınırın sağladığı mutlak muhafaza veya o tavanın çöküşüyle gelen ontolojik güvensizlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir mimari unsur sayıp kozmik ve itikadi emniyet çatısı işlevini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سق | Yukarıdan aşağıya yönelme, ağırlıkla çökme, sevk olunma veya dökülme hareketi (karşılaştır: [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) düşmek/yıkılmak, [سقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1.md) şiddetle yakıp helak eden ateş, [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) yukarıdan su akıtmak, [سقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%85.md) bedene ağırlık ve çöküntü veren hastalık) | ف | Üstten aşağıya yönelen ağırlığı ve eğimi, bir kenar, örtü ve açıklığı kapatan koruyucu bir yay (tavan) formuna dönüştürerek sabitlemiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Ayakta tutan, taşıyan, alttan destek veren dikey dayanak unsuru |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Kuşatan, toplayan, döngüsel veya kavisli bir sınır çizen üst yay |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar, üstü örtülen hacmin dış sınırları |
| سقف | Bir açıklığın üzerine destekler vasıtasıyla kavisli veya düz bir üst sınır yerleştirerek mekânı kapatma ve koruma hareketi | Taşıyıcı unsurların üzerinde yükselip açıklığı örten ve yapıyı dış etkenlere karşı korunaklı kılan üst örtünün bütünsel eylemi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yapının, çadırın veya gölgeliğin üstünü örten ahşap, taş veya saz örtü; boynun öne doğru eğilip uzaması (kamburlaşma/kavislenme hali). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hâtim et-Tâî bir beytinde tavanı olan bir evin kendisini barındırdığını ifade ederken kökü kullanmıştır: وَإِنِّي وَإِنْ طَالَ الثَّوَاءُ لَمَيِّتٌ / وَيَضْطَمُّنِي مَاوِيَّ بَيْتٌ مُسَقَّفُ |
| Erken Arapça kullanım | Müseyyeb bin Ales bir dalgıcı nitelerken başının öne doğru eğikliğini ve kavisli duruşunu «أسقف» kelimesiyle betimlemiştir. Erken dönemde kabile toplantılarının yapıldığı üzeri örtülü yarı açık gölgeliklere (Sakîfetü Benî Sâide gibi) ad olmuştur. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سقف kökü, Sami dillerinde genel olarak «üst örtü», «çatı» ve «eğilerek kapanma» semantik dairesiyle ilişkilidir. Klasik İbranicede doğrudan üçlü kök düzeyinde mimari tavan için başka kökler yaygın olsa da, Sami dillerinin batı ve güney kollarında üstü kapama ve kubbeleşme fikri mevcuttur. Hıristiyan Arapçasındaki «أسقف» (piskopos) kelimesi her ne kadar Yunanca «episkopos» (gözetici/denetçi) sözcüğünden Arap fonetiğine uyarlanmış bir ödünçleme olsa da, kadim bedevi dil algısında bu kelime, piskoposların rükû edercesine öne eğik ve kavisli yürüyüşleri sebebiyle doğrudan kökün «eğiklik/kavis» anlamıyla eşleştirilmiştir. Kökün otantik Sami çekirdeği, açıklığı yukarıdan kavisle kapatan yatay hat üzerinde yoğunlaşır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yükseklik ve kavisli örtme | Kökün aslı yüksekte bulunup aşağıya doğru eğilerek koruyucu bir gölge oluşturan nesneleri anlatır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami dillerinde örtü ve koruma alanı | Çatıyı teşkil eden kirişler ve eğimli koruma örtüsü ile bağlantılı morfolojik izdüşümler görülür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Yunanca ödünçleme ile yerli kökün kaynaşması | Dinî unvan olan «أسقف» kelimesi yabancı kökenli olmakla birlikte Arapçada kökün fiziksel eğilme anlamıyla mezcedilmiştir. | Güçlü |

Kaynak: Fraenkel (Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen), Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سقف | Anlamlı | Tavan, çatı, üst örtü | Bir mekânın veya yapının üstünü örterek koruma altına almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%82.md) | Anlamlı | Kapatmak, çarpmak, dokumak | Kapıyı kapatmak, kumaşı sıkı dokumak veya alışverişi kesinleştirmek | Örtme ve birleştirme bağı mevcuttur; Kur'an'da geçmez |
| قسف | Anlamlı | Kırmak, ufalamak, kırılmak | Kuru dal veya ekmeğin ses çıkararak çıtırtıyla kırılması | Zayıflık ve kırılganlık bildirir; Kur'an'da geçmez |
| [قفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B3.md) | Anlamlı | Kuşatmak, hapsetmek, kafes | Bir şeyi dar bir alana hapsetmek veya kafes içine almak | Mekânı sınırlandırma bağı vardır; Kur'an'da geçmez |
| [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) | Anlamlı | Çıkmak, kabuğu delmek, yoldan sapmak | Hurmanın kabuğundan veya farenin deliğinden çıkması; meşru sınırlardan taşmak | سقف kökünün kurduğu koruyucu kubbeden dışarı fırlamayı çağrıştırır; Kur'an'da geçer |
| [فقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B3.md) | Anlamlı | Kırmak, çatlatmak, yumurtadan çıkmak | Kuşun yumurtayı kırarak yavrusunu çıkarması | Koruyucu kabuğun çatlaması anlamını taşır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سقف | Merkez | Üst örtü, tavan | Bir yapının tepesini tamamen kapatan rijit ve koruyucu tavan yapısı | Koruma, emniyet ve fiziki sınır tayin eden mimari ve kozmik örtü |
| [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md) | Komşu | Yükseklik, tavan kalınlığı | Tavanın kalınlığı, yapının tabandan tavana olan dik yüksekliği | سقف örtünün kendisini, [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md) ise o örtünün dikey boyutunu ve derinliğini hedefler |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Yukarı kaldırma | Bir nesneyi veya yapıyı aşağıdan yukarıya doğru yükseltme eylemi | Yükseltme hareketinin kendisine odaklanır, tavan formunu zorunlu kılmaz |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Gizleme, örtme | Görünmeyi engellemek amacıyla araya çekilen perde veya engel | Görsel gizlemeye yöneliktir, yukarıdan fiziki koruma şartı aramaz |
| [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Gölgeleme | Güneş ışığını kesen hafif, geçici veya bulut benzeri gölgelik | Katı ve mukavim bir koruyucu kabuktan ziyade ışığı kesme vasfı öne çıkar |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Zıt | Oturma, taban, temel | Aşağıda kalma, yere yerleşme, tavanın zıddı olarak alt zeminde durma | Kökün temsil ettiği üst yükselti ve tavan örtüsünün aksine zemin ve durağanlık bildirir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سقف | Tavan, çatı, koruyucu üst tabaka | Bir açıklığı yukarıdan kavisle veya düzlükle kapatıp himaye eden strüktür | Kesin |
| Latince | Tectum, lacunar | Çatı, tavan, dam | «Tectum» örtü ve evi, «lacunar» ise panelli iç tavanı karşılar; kozmik koruma nüansı bağlama bağlıdır | Güçlü |
| İngilizce | Ceiling, roof, vault | Tavan, çatı, kubbe | «Ceiling» iç tavanı, «roof» dış çatıyı, «vault» ise tonoz kavisini verir; kökün hem düz hem tonozlu anlamına tekabül eder | Kesin |
| Almanca | Decke, Dach, Gewölbe | Tavan, çatı, kemer örtü | «Decke» iç örtüyü, «Dach» dış yapıyı ifade eder; himaye hissi taşır | Güçlü |
| Fransızca | Plafond, toit, voûte | Tavan, çatı, tonoz | Yapının üst sınırını ve mekânı tepe noktasından izole eden örtüyü karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَقْفًا مَحْفُوظًا / وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ | Kozmik koruyucu kubbe (gök kubbe) | Yeryüzünü saran, düzeni ve hayatı kozmik tehlikelere karşı koruyan yükseltilmiş gök tavanı (Enbiyâ [21:32](https://lisan.digital/tr/ayet/21:32.md), Tûr [52:5](https://lisan.digital/tr/ayet/52:5.md)) |
| فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ | İllüzyonist güvencenin çöküşü (helak) | Kibirli inkârcıların güvenip sığındıkları hile ve istinat noktalarının tepelerine yıkılması (Nahl [16:26](https://lisan.digital/tr/ayet/16:26.md)) |
| سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ | Dünyevi zenginlik ve konfor simgesi | Ahiretin ebedi nimetleri karşısında dünya metaının değersizliğini gösteren maddi lüks unsuru (Zuhruf [43:33](https://lisan.digital/tr/ayet/43:33.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve inayet delili | Göğün bir tavan gibi yükseltilmesi ve korunması, nizam ve yaratıcının kudretine delil olarak incelenir | Kozmik nizam, ilahi koruma kubbesi |
| Fıkıh | Mülkiyet ve bina hukuku | Bir binanın tavan ve çatısının mülkiyeti, alt ve üst kat sahipleri arasındaki tamir ve istifade ihtilafları | Ortak mülkiyet sınırını belirleyen yapı unsuru |
| Tefsir | Tûr ve Enbiyâ tefsirleri | «السقف المحفوظ» ifadesinin atmosferik koruma mı yoksa meleklerin koruduğu bir sınır mı olduğu tartışması | Ontolojik sınır ve ilahi emniyet örtüsü |
| Hadis | Sakîfe toplantısı ve mimari zühd | Hilafet seçiminin yapıldığı Sakîfe ve evlerin tavanlarının aşırı süslenmesinin mekruh görülmesi | Sade barınak ve tarihi toplanma mekânı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik himaye | İlahi koruma kubbesi | İnsanı yukarıdan gelebilecek ontolojik kaosa karşı muhafaza etmek | Gökyüzü bir tavan gibi yeryüzü sakinlerini kuşatıp emniyet sağlar | Kesin |
| İlmi | Doğal kalkan ve atmosfer | Atmosferik sınır katmanı | Hayatı zararlı ışınlardan ve göktaşlarından korumak | Yeryüzünün yaşanabilir kalmasını sağlayan strüktürel kalkan | Güçlü |
| Siyasi | Sakîfe ve kamusal çatı | Meşruiyet ve müzakere çatısı | Dağınık unsurları tek bir ortak himaye altında toplamak | Toplumsal sözleşmenin ve siyasi liderliğin akdedildiği korunaklı meclis | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye ve konfor göstergesi | Servet tavanı ve lüks tüketim | Zenginliğin dışa vurumu ve statü inşası | Zuhruf Suresinde gümüş tavanlar dünyevi refahın zirvesi olarak nitelenir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Üst sınır (supremum / boundary condition) | Bir sistemin elemanlarının aşamayacağı, sistemi yukarıdan sınırlandıran ve stabil tutan üst eşik değeri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal himaye (cam tavan / hukuki koruma) | Toplumsal yapıda bireylerin üzerindeki koruyucu hukuki çatı veya aşamadıkları üst kurumsal sınır | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir betonarme veya ahşap ev tavanına indirgeyip, kelimenin koruyucu ve kuşatıcı üst kabuk anlamını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da tavan, fiziksel evin parçası olmanın ötesinde, kozmik düzenin sürekliliğini sağlayan bir kalkan ve inkârcıların sahte güvenlik kalelerinin çöküş simgesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:26](https://lisan.digital/tr/ayet/16:26.md) ayetindeki çöküşü sadece basit bir zelzele gibi görmek; inkârcı sistemin en güvendiği üst referans noktasının yerle bir oluşundaki mecazi ve ilahi dehşeti kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda yukarıdan gelen himayeyi, arz ile sema arasındaki dikey nizamı ve insanın güven arayışındaki sınırları kavramak için temel teşkil eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delillerin sergilendiği Enbiyâ ve Tûr surelerinde; dünyevi kibir ve cezanın anlatıldığı Nahl ve Zuhruf surelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gökyüzünün boşluktan ibaret olduğu veya dünyevi korunakların insanı ilahi hesaptan mutlak koruyabileceği zannını tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekânı veya yapıyı yukarıdan kavisle ya da düzlemle örten, altındakileri dış etkenlerden koruyan tavan, çatı veya gölgelik.
- Soyut anlam: Bir varlık alanının sınırlarını yukarıdan belirleyen koruyucu kubbe, ontolojik üst sınır ve güvenliği temin eden himaye perdesi.
- Sistematik karşılık: Alt sistemleri kaotik dış faktörlere karşı muhafaza eden, aşılamaz veya çöktüğünde tüm alt yapıyı imha eden üst sınır düzlemi.
- LaTeX modeli: $$ S = \partial \Omega^+ \implies \forall x \in \Omega, \quad \Pi(x) = f(S) $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ korunan kapalı yaşam veya varlık hacmini temsil eder. $S$ bu hacmin üst sınır örtüsünü ($\partial \Omega^+$) yani tavanı simgeler. Formül, hacim içindeki herhangi bir $x$ unsurunun emniyet ve varoluşsal muhafazasının ($\Pi(x)$), tavan örtüsünün yapısal bütünlüğüne ve koruyuculuk fonksiyonuna ($f(S)$) doğrudan bağlı olduğunu ifade eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/16:26.md) — السَّقْفُ

قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Kendilerinden öncekiler de düzen kurmuşlardı. Bunun üzerine Allah; binalarını temellerinden çökertti de üstlerindeki tavanları başlarına yıkıldı. Hem bu azab; onlara hissedemeyecekleri taraftan gelmişti.

### [Enbiya 21:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/21:32.md) — سَقْفًا

وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Gökyüzünü de korunmuş bir tavan kıldık. Fakat onlar, bundaki ayetlerden yüz çeviriyorlar.

### [Zuhruf 43:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/43:33.md) — سُقُفًا

وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ

Meal (IK): Şayet insanlar, tek bir ümmet haline gelmeyecek olsaydı; Rahman’ı inkar edenlerin evlerinin tavanlarını ve üzerinde yükseldikleri merdivenleri gümüşten yapardık.

### [Tur 52:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/ayet/52:5.md) — وَالسَّقْفِ

وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ

Meal (IK): Yükseltilmiş tavana.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sekf tavan demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والفاء معهما
س ق ف، ف س ق، س ف ق، ف ق س، ق ف س مستعملات سقف: السًّقْفُ: عماد البيت، والسماء سَقْفٌ فوق الأرض، وبه ذكر، قال تعالى: "السماء منفطر به".
والزَّقف: لغة الأزد في السَّقف، يقولون: ازدقف، أي: استقف.
والسَّقيفةُ: كل بناء سقف به صُفَّهٌ أو شبه صُفَّةٍ مما يكون بارزاً، ألزم هذا الاسم لتفرقة ما بين الأسماء.
والسَّقيفةُ: كل خشب عريضة كاللوح، وحجر عريض يستطاع أن يُسقَفَ به قترة أو غيرها، والصاد لغة، قال:
لنا مُوسه من الصَّفيحِ سَقائِفُ
وسَقائِفُ جنب البعير: أضلاعُه، الواحدة سَقيفةٌ.
والأسْقُفُ: رأس من رؤوس النصارى، ويجمع أساقِفَة.
فسق: الفِسْقُ: الترك لأمر الله، وفَسق يفسُقُ فِسقاً وفُسُوقاً.
وكذلك الميل إلى المعصية كما فَسَق إبليس عن أمر ربه.
ورجل فُسقٌ وفِسِّيقٌ، قال:
ائتِ غلاماً كالفنيق ناشئاً		أبلج فِسِّيقاً كذوباً خاطئا
وقال سليمان:
عاشوا بذلك عرساً في زمانهم		لا يظهر الجور فيهم آمناً فُسقُ
والفُوَيسِقَةُ: الفأرة، وقد أمر النبي عليه السلام بقتلها في الحرم.
سفق: السَّفْقُ لغة في الصفق.
وسَفُقَ الثوب سَفاقَةً فهو سَفيقٌ أي ليس بسخيف.
ورجل سفيق الوجه أي قليل الحياء.
وسَفَقْتُ الباب فأسفق.
والسَّفيقةُ: خشبة عريضة، دقيقة طويلة، تلف عليها البواري فوق سوح أهل البصرة، هكذا رأيتهم يسمونها.
وكل ضريبة من الذهب والفضة والجواهر إذا ضربت دقيقة طويلة فهي سفيقة.
وسَفاسِقُ السيوف، الواحدة سِفْسِقةٌ وهي شطبته كأنها عمود في متنه.
ممدود كالخط، ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً، قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
فقس: المِفقاسُ: عودان يشد طرفاهما بخيط كما يشد في وسط الفخ، ثم يبل أحدهما، ثم يجعل بينهما شيء، يشدهما، ثم توضع فوقهما الشركة، فإذا أصابها شيء فقست أي وثبت ثم علقت الشركة في الصيد.
وإذا مات الميت يقال: فَقَسَ فُقُوساً، هكذا أخبرنيه أبو الدقيش.
قفس: القُفْسُ: جبل بكرمان، في جبالها كالأكراد، قال:
زط وأكراد وقُفْسٍ قُفْسِ
وأمة قَفْساءُ أي رديئة لئيمةٌ، نعت للأمة خاصة.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الفاء** onlarla birlikte

**س ق ف**، **ف س ق**، **س ف ق**، **ف ق س**، **ق ف س** kullanımdadır. **سقف**: **السًّقْفُ**: evin direği; ve gök, yerin üstünde bir **سَقْفٌ**tur; onda (müzekker olarak) zikredilmiştir; Yüce Allah dedi ki: “**السماء منفطر به**”.
Ve **الزَّقف**: **السَّقف** hakkında Ezd’in dilidir; derler ki: **ازدقف**; yani: **استقف**.
Ve **السَّقيفةُ**: kendisiyle bir **صُفَّهٌ** veya **صُفَّةٍ** benzeri olan, dışarı doğru çıkıntılı bulunan şeylerden her tavanlı yapı; bu adı, adlar arasını ayırt etmek için gerekli kıldı.
Ve **السَّقيفةُ**: levha gibi her geniş tahta; ve onunla bir **قترة** veya başkası tavan yapılabilen geniş taş; ve **الصاد** bir dildir (lehçedir); dedi ki:
لنا مُوسه من الصَّفيحِ سَقائِفُ
Ve devenin yanı **سَقائِفُ**: kaburgalarıdır; teki **سَقيفةٌ**dur.
Ve **الأسْقُفُ**: Hristiyanların başlarından bir baş; **أساقِفَة** diye çoğul yapılır.

**فسق**: **الفِسْقُ**: Allah’ın emrini terk etmektir; ve **فَسق** **يفسُقُ** **فِسقاً** ve **فُسُوقاً**.
Ve yine, Rabb’inin emrinden İblis’in **فَسَق** etmesi gibi, masiyete meyletmektir.
Ve bir adam **فُسقٌ** ve **فِسِّيقٌ**dur; dedi ki:
ائتِ غلاماً كالفنيق ناشئاً		أبلج فِسِّيقاً كذوباً خاطئا
Ve Süleyman dedi ki:
عاشوا بذلك عرساً في زمانهم		لا يظهر الجور فيهم آمناً فُسقُ
Ve **الفُوَيسِقَةُ**: faredir; ve Peygamber -aleyhi’s-selâm- haremde onu öldürmeyi emretmiştir.

**سفق**: **السَّفْقُ** **الصفق** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve elbise **سَفُقَ** **سَفاقَةً**; o hâlde o **سَفيقٌ**dur; yani hafif (sahîf) değildir.
Ve **سفيق الوجه** bir adam: yani hayâsı az.
Ve kapıyı **سَفَقْتُ**; böylece **فأسفق**.
Ve **السَّفيقةُ**: geniş bir tahta; ince, uzun; Basra halkının avlularının üstünde hasırlar onun üzerine sarılır; onları böyle adlandırdıklarını gördüm.
Ve altın, gümüş ve cevherlerden her bir darbe (basım) ince uzun olarak basılırsa o **سفيقة**dir.
Ve kılıçların **سَفاسِقُ**u; teki **سِفْسِقةٌ**dir; o, onun çizgisidir; sanki gövdesinde bir sütun gibidir.
Çizgi gibi uzatılmıştır; ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde boylamasına iki çizgi arasındaki şeydir; İmru’ul-Kays dedi ki:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله

**فقس**: **المِفقاسُ**: iki çubuk; uçları bir iple bağlanır, tuzağın ortasında bağlandığı gibi; sonra ikisinden biri ıslatılır; sonra aralarına bir şey konur, onları bağlar; sonra onların üstüne **الشركة** konur; ona bir şey isabet edince **فقست** yani sıçradı; sonra **الشركة** avda asılı kaldı.
Ve ölü öldüğünde denilir ki: **فَقَسَ** **فُقُوساً**; Ebû’d-Dakîş bana böyle haber verdi.

**قفس**: **القُفْسُ**: Kirman’da bir dağdır; dağlarında Kürtler gibi (bir topluluk) vardır; dedi ki:
زط وأكراد وقُفْسٍ قُفْسِ
Ve **قَفْساءُ** bir cariye: yani kötü, alçak; özellikle cariye için bir niteleme.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَقْفُ للبيت، والجمع سُقوفٌ وسُقُفٌ أيضاً. وقد سَقَفْتُ البيت أَسْقُفُهُ سَقْفاً. والسَقْفُ: السماءُ. ويقال أيضاً: لَحْيٌ سَقْفٌ، أي طويلٌ مسترخٍ. والسَقائِفُ: ألواحُ السفينةِ، كلُّ لوحٍ منها سَقيفةٌ. والسَقيفَةُ: الصُفّةُ. والسَقَفُ بالتحريك: طولٌ في انحناءٍ. يقال: رجلٌ أَسْقَفُ بيِّن السَقَفِ. قال ابن السكيت: ومنه اشْتُقَّ أُسْقُفُ النصارى، لأَنَّه يتخاشع، وهو رئيسٌ من رؤسائهم في الدين.

##### Türkçe

**السَقْفُ** ev içindir; çoğulu **سُقوفٌ** ve ayrıca **سُقُفٌ**’tur. Ve ben evi **سَقَفْتُ**; onu **أَسْقُفُهُ** **سَقْفاً** (çatılamak). Ve **السَقْفُ**: göktür. Ve ayrıca denilir: **لَحْيٌ سَقْفٌ**, yani uzun, sarkık. Ve **السَقائِفُ**: geminin tahtalarıdır; onlardan her tahta bir **سَقيفةٌ**’dir. Ve **السَقيفَةُ**: **الصُفّةُ**’dir. Ve harekeli **السَقَفُ**: bir eğrilikte bir uzunluktur. Denilir: **رجلٌ أَسْقَفُ**; **السَقَفِ**i apaçık (belli) olan. İbnü’s-Sikkît dedi: Ve ondan Hristiyanların **أُسْقُفُ**’u türetilmiştir; çünkü o huşû gösterir; ve o, onların dinde reislerinden bir reistir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ف
قفس ، سقف ، فسق ، سفق : ( مستعملة ) .
قفس : قال الليث : القفْسُ : جِيلٌ بكرْمانَ في جِبَالِها كالأكراد .
وأنشد :
وكم قطعْنَا مِنْ عدُوَ شُرْسِ
زُطَ وأكرادٍ وقُفسٍ قُفْسِ
قال : وأمَةٌ قفساءُ ، وهي اللئيمَةُ الرديئةُ ولا تُنعَتُ بها الحُرَّةُ .
قال : والأقْفَسُ من الرجالِ المُقرِفُ ابنُ الأَمةِ ، ويقالُ للمَيِّتِ فجأةً قفَسَ يَقْفِسُ قُفُوساً .
هكذا أخبرني أبو الدُّقَيشِ ، وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي : قفَسَ وطفَس إذا ماتَ ، وفقَسَ مِثْله ، وطفسَ وفَطَسَ مثل جَذَبَ وجَبَذ .
وقال اللحيانيُّ : قفَس فلانٌ فلاناً يقْفِسُه قفساً إذا جَذبه بشَعره سُفلاً ، ويقالُ : تركهما يتَقَافسانِ بشعُورهما .
وقال ابن شميل : أمةٌ قفساء وقفاسِ ، وعَبْدٌ أقفَسُ ، إذا كانا لئيمين .
فقس : قال ابنُ شميل : يقال لِلْعُودِ المنْحَنِي في الفَخِّ الذي ينقلِبُ على الطيرِ فيفسخُ عُنُقَه ويَعْتفِرُه : المِفقاسُ ، يقال : فَقسه الفخ .
وقال الليث نحوه في المِفْقاسِ .
وقال اللحياني : فقسْتُ البَيْضة أفقسها وأفقِصُها إذا فضَخْتها .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ والأموي : فقسَ الرجلُ فُقوساً إذا مات .
سقف : قال الليث : السقفُ : غِماءُ البيتِ ، والسماء سَقفٌ فوق الأرض ، ولذلك ذُكِّرَ .
قال الله عز وجل : ( شِيباً السَّمَآءُ مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولاً ) ( المزمل : 18 ) ، ) ( الْمَعْمُورِ وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ) ( الطور : 5 ) .
قال : والسقيفةُ : كلُّ بناءٍ سُقفتْ به صُفَّةٌ أوْ شِبه صُفة مما يكون بارزاً ، ألزمَ هذا الاسم لتفرقة ما بين الأشياء ، والسقيفةُ كل خَشَبةٍ عريضَةٍ كاللَّوْح أوْ حَجرٍ عريضٍ
يستطاعُ أنْ يُسقفَ به قُترةٌ أوْ غيرُها .
وقال أوْسُ بنُ حَجَرٍ :
لنَامُوسِه مِنَ الصَّفيح سقائفُ
قال : والصادُ لغةٌ فيها ، وأضلاعُ البعير تسمَّى سَقائفَ جَنْبَيه ، كل واحدَةٍ منها سقيفَةٌ .
والأسْقُفُّ : رأسٌ مِنْ رُؤوس النصارى والجميعُ الأساقِفة .
أبو عبيد عن الأصمعي : الأسْقَف الطويل .
وقال الأسْقَف المنْحني :
وجعل ابن حِلِّزة النعاسة سقفاء
وقال الله : ( بِالرَّحْمَانِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفاً مِّن ) ( الزخرف : 33 ) .
قال الفراء : إنْ شِئتَ جعلتَ واحدَها سَقيفةً ، وإن شئتَ جَعلتَها جمعَ الجمع كأنكَ قلت : سَقْفٌ وسقوفٌ ، ثم سُقُفٌ كما قال :
حتى إذا بُلَّتْ حلاقِيم الْحُلُقْ
والسقائِفُ : عِيدان المُجبِّرِ .
فسق : قال الليث : الفِسق : التَّرْك لأمر الله ، وقد فسق يَفسُق فِسقاً وفسوقاً .
قال : وكذلك الميْل عن الطاعةِ إلى المعْصية كما فسق إبليس عنْ أمر ربه .
وقال الفرَّاءُ في قوله : ( فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ) ( الكهف : 50 ) ، خرجَ عن طاعةِ ربِّه .
قال : والعربُ تقول : فَسَقتِ الرُّطبة مِن قشرِها لخروجها منه ، وكأنَّ الفأْرَةَ سمِّيَتْ فُوَيْسِقَةً لخروجها من جُحرها على الناس .
وقال الأخفش في قوله : ( فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ( قال : عن ردِّه أمْرَ ربه ، نحوُ قول العرب : اتَّخَمَ عن الطعام ، أي : عن أكلِه الطعام ، ولمَّا رَدَّ هذا الأمرَ فسقَ .
قال أبو العباس : ولا حاجة به إلى هذا لأنَّ الفسوقَ معناه الخروجُ : فَسَق عن أَمْرِ ربِّهِ ، أي خرَج .
وقال أبو عبيدة في قوله ) فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ( ، أي : جار ومالَ عن طاعتِه .
وأنشد :
فواسِقاً عن قَصْدِه جوائرا
وقال الليث : رجُلٌ فُسَق وفِسِّيق .
وأخبرني المنذريُّ عن أحمد بن يحيى أنه قال : فَسق أي خرج .
وقال أبو الهيثم : الفُسوق يَكون الشِّرْكَ ويَكون الإثمَ .
سفق : قال الليث : السَّفْق لغةٌ في الصَّفْق .
وَيقال : سفُق الثوبُ يَسفُق سَفاقةً إذا لمْ يَكن سخيفاً وكان سفِيقاً ، ورَجلٌ سَفِيق الوجْه : قليلُ الحياءِ ، والسفيق خلافُ السخِيف في النَّسَج ونحوه .
أبو زيدٍ : سَفَقْتُ البابَ وأسفقْتُه إذا رددْتُه .

##### Türkçe

ق س ف
**قفس** ، **سقف** ، **فسق** ، **سفق** : (kullanılanlar).

**قفس** : Leys dedi: **القفْسُ**: Kirman’da dağlarında Kürtler gibi bir kavimdir.
Ve inşad etti:
Ve nice kestik biz, sert bir düşmandan
Zutt’lar, Kürtler ve Kufs’lar, Kufs
Dedi: Ve **أمَةٌ قفساءُ**: o, aşağılık kötü (kadın)dır; hür (kadın) onunla nitelenmez.
Dedi: Ve erkeklerden **الأقْفَسُ**: cariyenin oğlu olan, aşağı soylu (kimse)dir; ve ansızın ölene **قفَسَ يَقْفِسُ قُفُوساً** denir.
Bana bunu Ebû’d-Dukayş böyle haber verdi; ve Münzirî bana Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **قفَسَ** ve **طفَس** öldüğü zaman; ve **فقَسَ** onun gibidir; ve **طفسَ** ve **فَطَسَ** **جَذَبَ** ve **جَبَذ** gibidir.
Lihyânî dedi: **قفَس** falan, falanı **يقْفِسُه قفساً**: saçından aşağıya doğru çektiği zaman; ve denir: ikisini saçlarıyla birbirlerini çekişir hâlde bıraktı: **يتَقَافسانِ**.
İbn Şümeyl dedi: **أمةٌ قفساء وقفاسِ** ve **عَبْدٌ أقفَسُ**: ikisi de aşağılık oldukları zaman.

**فقس** : İbn Şümeyl dedi: Kuşun üzerine dönüp boynunu kıran ve onu yere çarpan tuzaktaki eğri dala **المِفقاسُ** denir; denir: tuzak onu **فَقسه**.
Leys de **المِفْقاسِ** hakkında bunun benzerini söyledi.
Lihyânî dedi: Yumurtayı **فقسْتُ** onu **أفقسها** ve **أفقِصُها**: onu ezdiğim zaman.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ve A‘mevî’den: adam **فقسَ** **فُقوساً**: öldüğü zaman.

**سقف** : Leys dedi: **السقفُ**: evin örtüsüdür; ve gök, yerin üstünde bir **سَقفٌ**tur; bundan dolayı müzekker kılınmıştır.
Aziz ve celil Allah dedi: ( **شِيباً السَّمَآءُ مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولاً** ) (Müzzemmil: 18), ( **الْمَعْمُورِ وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ** ) (Tûr: 5).
Dedi: Ve **السقيفةُ**: bir sofa veya dışarı taşkın olan sofa benzeri bir şey onunla örtülen her bina; bu ad, şeyler arasını ayırmak için gerekli kılınmıştır; ve **السقيفةُ** her geniş tahta (parçası)dır, levha gibi, yahut geniş taş (parçası)dır; onunla bir **قُترةٌ** yahut başkası örtülebilir.
Evs b. Hacer dedi:
Onun namusuna, sacdan **سقائفُ** vardır
Dedi: Ve onda **الصادُ** bir dildir; ve devenin kaburgalarına iki yanının **سَقائفَ**i denir; onların her birine **سقيفَةٌ** (denir).
Ve **الأسْقُفُّ**: Hristiyanların reislerinden bir reistir; çoğulu **الأساقِفة**dir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الأسْقَف** uzun (kimsedir).
Ve **الأسْقَف** eğri (olan) dedi:
Ve İbn Hillize, uyuklamayı **سقفاء** yaptı
Ve Allah dedi: ( **بِالرَّحْمَانِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفاً مِّن** ) (Zuhruf: 33).
Ferrâ dedi: İstersen onun birilini **سَقيفةً** yaparsın; istersen onu cem‘in cem‘i yaparsın; sanki sen **سَقْفٌ** ve **سقوفٌ** dedin, sonra **سُقُفٌ**; nitekim dediği gibi:
Halkumların halkumları ıslatılınca,
Ve **السقائِفُ**: kırıkçı (kemikçi)nin çubuklarıdır.

**فسق** : Leys dedi: **الفِسق**: Allah’ın emrini terk etmektir; ve **فسق يَفسُق فِسقاً وفسوقاً**.
Dedi: Ve itaatten masiyete meyletmek de böyledir; nitekim İblis, Rabb’inin emrinden **فسق** etti.
Ferrâ, şu sözü hakkında dedi: ( **فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ** ) (Kehf: 50): Rabb’inin itaatinden çıktı.
Dedi: Ve Araplar der: yaş hurma kabuğundan **فَسَقتِ**: ondan çıkması sebebiyle; ve sanki fareye, insanların üzerine deliğinden çıkması sebebiyle **فُوَيْسِقَةً** adı verilmiştir.
Ahfeş, şu sözü hakkında dedi: ( **فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ** ): Rabb’inin emrini reddetmesinden dolayı; Arapların sözü gibi: yemekten **اتَّخَمَ عن الطعام**; yani: yemeği yemekten; bu emri reddedince **فسق** etti.
Ebû’l-Abbâs dedi: Buna ihtiyaç yoktur; çünkü **الفسوقَ**un manası çıkıştır: **فَسَق عن أَمْرِ ربِّهِ**; yani çıktı.
Ebû Ubeyde, şu sözü hakkında dedi: ( **فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ** ): yani saptı ve itaatinden meyletti.
Ve inşad etti:
Kastından çıkmışlar olarak, haksızlık edenler
Leys dedi: **رجُلٌ فُسَق** ve **فِسِّيق**.
Münzirî bana Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi: o dedi ki: **فَسق** yani çıktı.
Ebû’l-Heysem dedi: **الفُسوق** şirk olur ve günah olur.

**سفق** : Leys dedi: **السَّفْق** **الصَّفْق** hakkında bir dildir.
Ve denir: elbise **سفُق** **يَسفُق سَفاقةً**: hafif (sahîf) olmadığı ve **سفِيقاً** olduğu zaman; ve **رَجلٌ سَفِيق الوجْه**: hayası az (kimsedir); ve **السفيق** dokuma ve benzerinde **السخِيف**in zıddıdır.
Ebû Zeyd: Kapıyı **سَفَقْتُ** ve **أسفقْتُه**: onu geri çevirdiğim zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والقاف وما يثلثهما)
(سقل) السين والقاف واللام ليس بأصل، لأنَّ السين فيه مبدلة عن صاد.
(سقم) السين والقاف والميم أصلٌ واحد، وهو المرض: يقال سُقْمٌ وسَقَمٌ وسَقامٌ، ثلاثُ لغات.
(سقي) السين والقاف والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ، وهو إشراب الشيء الماء وما أشبَهَه. تقول: سقيته بيدي أَسقيهِ سَقيا، وأَسْقيته، إذا جعلتَ لـه سِقياً. والسُّقْي: المصدر، وكم سِقيُ أرضك، أي حظُّها من الشرب. ويقال: أسقيتُك هذا الجِلدَ، أي وهبتُهُ لك تتّخذه سِقاء. وسَقَيْتُ على فلان، أي قلتَ: سقاه الله. حكاه الأخفش. والسِّقاية: الموضع الذي يُتَّخذ فيه الشراب في الموسم. والسِّقاية: الصُّواع، وفي قوله جلَّ وعزَّ: ﴿جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ﴾  [يوسف 70]، وهو الذي كان يَشرَب فيه الملك. وسَقَى بَطْنُ فلان، وذلك ماء أصفر يَقَع فيه. وسَقَى فلانٌ على فلانٍ بما يكره، إذا كرّره عليه. والسَّقِيُّ: البَرديّ في قول امرئ القيس:
* وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ([1]) *
والسَّقِيّ، على فعيل أيضاً: السَّحابة العظيمة القَطْر. والسِّقاء معروف، ويشتق من هذا أسقيت الرَّجل، إذا اغتبْتَه. قال ابن أحمر:
* ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا([2]) *
(سقب) السين والقاف والباء أصلان: أحدهما القرب، والآخر يدلُّ على شيء مُنْتَصِب. فالأوَّل السَّقَب، وهو القُرْب. ومنه الحديث: "الجار أحقُّ بسَقَبِه". يقال منه سقبتِ الدّارُ وأسْقبت. والساقب: القريب. وقال قوم: السّاقب القريب والبَعيد. فأمّا القريب فمشهور، وأما البعيد فاحتجُّوا فيه بقول القائل:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
وأما الأصل الآخر فالسقْب والصَّقْب، وهو عمود الخِباء، وشُبّه به السقب ولدُ الناقة. ويقال ناقة مِسقاب، إذا كان أكثر وضْعِها الذّكور، وهو قوله:
* غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا([3]) *
هذا فعلٌ لا نعت.
(سقر) السين والقاف والراء أصلٌ يدل على إحراق أو تلويح بنار. يقال سقَرتْه الشَّمسُ، إذا لوّحتْه. ولذلك سمِّيت سَقَر. وسَقَرات الشمس: حَرُورها. وقد يقال بالصَّاد، وقد ذكر في بابه.
(سقط) السين والقاف والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الوقوع، وهو مطّرد. من ذلك سَقط الشيءُ يسقُطُ سقوطاً. والسَّقَط: رديء المتاع. والسِّقاط والسَّقَط: الخطأ من القول والفعل. قال سويد:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])قال بعضهم: السقاط في القول: جمع سَقْطة، يقال سِقاط كما يقال رَملة ورمال. والسّقط: الولد يسقُط قبل تمامه، وهو بالضم والفتح والكسر. وسَِـُـقْط النار: ما يسقط منها من الزَّند. والسَّقَّاط: السيف يسقُط من وراء الضريبة، يقطعها حتى يجوزَ إلى الأرض. والسّاقطة: الرجل اللئيم في حَسبه. والمرأة السَّقِيطة: الدَّنيئة. وحُدِّثنا عن الخليل بالإسناد الذي ذكرناه في أول الكتاب، قال: يقال سقطَ الولدُ من بطن أمه، ولا يقال وقَع. وسُقط الرمل وسِقطه وسَقطه: حيث ينتهي إليه طَرَفه، وهو مُنقَطَعه. وكذلك مَسقِط رأسِه، حيث وُلد. وهذا مَسقط السّوط حيث سقط. وأتانا في مَسقِط النَّجم، حيث سقط. وهذا الفعل مَسقَطة للرّجُل من عيون الناس. وهو أن يأتي ما لا ينبغي. والسِّقاط في الفَرَس: استرخاء العَدْو. ويقال أصبحت الأرض مُبْيضّة من السقيط، وهو الثّلج والجليد. ويقال إن سِقْط السحاب حيث يُرى طرَفُه كأنَّه ساقط على الأرض في ناحيةِ الأفقِ، وكذلك سِقْط الخِباء. وسِقْطا جناحَيِ الظليم: ما يُجَرُّ منهما على الأرض في قوله:
* سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ([5]) *
قال بعض أهل العلم في قول القائل:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])يقال إنَّ نعامة الليل سوادُهُ، وسِقْطاه: أوَّلُهُ وآخره. يعني أنّ الليل ذا السقطينِ مضَى وصَدَقَ الصُّبْحُ.
(سقع) السين والقاف والعين ليس بأصل؛ لأنّ السين فيه مبدلة من صاد. يقال صُقْع وسُقْع. وصَقَعْته وسَقَعته. وما أدري أين سَقَعَ أي ذهب.
(سقف) السين والقاف والفاء أصل يدلُّ على ارتفاعٍ في إطلال وانحناء. من ذلك السقف سقف البيت، لأنه عالٍ مُطلٌّ. والسقيفة: الصُّفّة. والسقيفة: كلُّ لوحٍ عريض في بناء إذا ظهر من حائط. والسَّماء سقفٌ، قال الله تعالى: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [الأنبياء 32]. ومن الباب الأسْقَفُ من الرِّجال، وهو الطويل المنحني؛ يقال أسقَفُ بيِّنُ السقَف. والله أعلم بالصواب.
 --------------ــ
([1]) صدره كما في معلقته:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) صدره كما في اللسان:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *
([3]) البيت لرؤبة في ديوانه 170 واللسان (سقب). يمدح أبوي رجل ممدوح، وقبله: * وكانت العرس التي تنخبا *
([4]) البيت في اللسان (سقط) وهو من قصيدة طويلة له في المفضليات (1: 188 ـ 200).
([5]) البيت لثعلبة بن صعير المازني في المفضليات (1: 127). وصدره:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) البيت للراعي كما في اللسان (9: 192).

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**القاف** وما يثلثهما)

(**سقل**) **السين** ve**القاف** ve**اللام** asıl değildir; çünkü ondaki **السين**, **صاد**’dan بدل edilmiştir.

(**سقم**) **السين** ve**القاف** ve**الميم** tek bir asıldır; o da hastalıktır: denir: **سُقْمٌ** ve**سَقَمٌ** ve**سَقامٌ**, üç lugat.

(**سقي**) **السين** ve**القاف** ve illetli harf tek bir asıldır; o da şey’e suyu ve ona benzerini içirmektir. Dersin: **سقيته** بيدي **أَسقيهِ** **سَقيا**; ve **أَسْقيته**: ona **سِقياً** kıldığın zaman. Ve **السُّقْي**: mastardır. Ve “**كم سِقيُ أرضك**”, yani onun içmeden nasibi. Ve denir: **أسقيتُك هذا الجِلدَ**, yani onu sana bağışladım; onu **سِقاء** edinirsin. Ve **سَقَيْتُ على فلان**, yani dedin ki: “Allah ona su içirsin.” Bunu **الأخفش** hikâye etti. Ve **السِّقاية**: mevsimde içeceğin edinildiği yer. Ve **السِّقاية**: **الصُّواع**; ve O’nun (cellet ve azzet) sözü içinde: ﴿**جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ**﴾  [Yusuf 70], o, melikin içinde içtiği şeydir. Ve “**سَقَى بَطْنُ فلان**”; bu, içinde vuku bulan sarı sudur. Ve “**سَقَى فلانٌ على فلانٍ بما يكره**”, ona hoşlanmadığı şeyi tekrar ettiği zaman. Ve **السَّقِيُّ**: **البَرديّ**, **امرئ القيس**’in sözünde:
* **وساقٍ كأنبوبِ السَّقِيِّ المَذَلَّلِ**([1]) *
Ve **السَّقِيّ**, **فعيل** üzere de: damlası büyük olan büyük bulut. Ve **السِّقاء** bilinir. Ve bundan “**أسقيتُ الرَّجل**” türetilir; onu gıybet ettiğin zaman. **ابن أحمر** dedi:
* **ولا أيّ من عاديت أسقى سقائيا**([2]) *

(**سقب**) **السين** ve**القاف** ve**الباء** iki asıldır: biri yakınlık, diğeri dikilmiş bir şeye delalet eder. Birincisi **السَّقَب**’dır; o, yakınlıktır. Ve ondan hadis: “**الجار أحقُّ بسَقَبِه**”. Ondan denir: **سقبتِ الدّارُ** ve **أسْقبت**. Ve **الساقب**: yakın olan. Bir kavim dedi: **السّاقب** yakın ve uzak olandır. Yakın olana gelince, meşhurdur; uzak olana gelince, onda söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
تَرَكْتَ أباكَ بأرضِ الحجاز *** ورُحتَ إلى بَلدٍ ساقبِ
Diğer asla gelince: **السقْب** ve**الصَّقْب**; o, çadırın direğidir; ve onunla **السقب** (çadır direği) deve yavrusuna benzetildi. Ve denir: **ناقة مِسقاب**, doğurmasının çoğu erkek olduğu zaman; ve o, şu sözdür:
* **غَرَّاءَ مِسقاباً لفحلٍ أَسْقَبا**([3]) *
Bu, sıfat değil fiildir.

(**سقر**) **السين** ve**القاف** ve**الراء** bir asıldır; yakmaya yahut ateşle kavurmaya delalet eder. Denir: **سقَرتْه الشَّمسُ**, onu kavurduğu zaman. Bu yüzden **سَقَر** diye adlandırıldı. Ve **سَقَرات الشمس**: onun hararetleridir. Ve bazen **الصَّاد** ile de denir; onun babında zikredildi.

(**سقط**) **السين** ve**القاف** ve**الطاء** tek bir asıldır; düşmeye delalet eder; o, muttariddir. Bundan: **سَقط الشيءُ** **يسقُطُ** **سقوطاً**. Ve **السَّقَط**: eşyanın kötüsü. Ve **السِّقاط** ve**السَّقَط**: söz ve fiilden hata. **سويد** dedi:
*كيف يرجُونَ سِقاطي بعدما  *** جَلَّلَ الرأسَ مَشيبٌ وصَلَعْ([4])*
Bazıları dedi: sözde **السقاط**: **سَقْطة**’nın cem’idir; denir **سِقاط**; denildiği gibi **رَملة** ve**رمال**. Ve **السّقط**: tamamlanmadan önce düşen çocuk; o, zamme ile, fetha ile ve kesre iledir. Ve **سَِـُـقْط النار**: **الزَّند**’den ondan düşen şey. Ve **السَّقَّاط**: darbenin arkasından düşen kılıçtır; onu keser, ta ki yere geçinceye kadar. Ve **السّاقطة**: nesebinde alçak adam. Ve kadın **السَّقِيطة**: aşağı olan. Ve bize, kitabın başında zikrettiğimiz isnad ile **الخليل**’den rivayet edildi; dedi: denir: **سقطَ الولدُ من بطن أمه**; ve **وقَع** denmez. Ve **سُقط الرمل** ve**سِقطه** ve**سَقطه**: ucunun vardığı yer; o, onun kesildiği yerdir. Ve aynı şekilde **مَسقِط رأسِه**: doğduğu yer. Ve bu, kamçının düştüğü yer: **مَسقط السّوط**. Ve bize, yıldızın düştüğü yerde geldi: **مَسقِط النَّجم**. Ve bu fiil, insanların gözlerinden adam için bir **مَسقَطة**’dır; o, uygun olmayanı yapmasıdır. Ve atta **السِّقاط**: koşunun gevşemesidir. Ve denir: yer, **السقيط**’ten bembeyaz oldu; o, kar ve buzdur. Ve denir ki: bulutun **سِقْط**’u, ucunun görüldüğü yerdir; sanki ufkun bir tarafında yere düşmüş gibidir; ve aynı şekilde çadırın **سِقْط**’u. Ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطا**’sı: onlardan yere sürünen şey; şu sözde:
* **سِقطانِ مِنْ كَنَفَيْ ظليمٍ نافِرِ**([5]) *
Bazı ilim ehli, söyleyenin sözünde:
حتَّى إذا ما أضاءَ الصُّبح وانبعَثَتْ *** عنه نَعامةُ ذي سِقْطين مُعْتَكِرِ([6])
denir ki: gecenin devekuşu onun karalığıdır; ve onun iki **سِقْط**’u: evveli ve âhiridir. Yani iki **سقط**’lu gece geçti ve sabah doğru çıktı.

(**سقع**) **السين** ve**القاف** ve**العين** asıl değildir; çünkü ondaki **السين**, **صاد**’dan بدل edilmiştir. Denir: **صُقْع** ve**سُقْع**. Ve **صَقَعْته** ve**سَقَعته**. Ve bilmem nerede **سَقَعَ**, yani gitti.

(**سقف**) **السين** ve**القاف** ve**الفاء** bir asıldır; bir yükselmeye, bir çıkıntı ve bir eğrilik içinde delalet eder. Bundan: **السقف**: evin tavanı; çünkü o, yüksek ve çıkıntılıdır. Ve **السقيفة**: **الصُّفّة**. Ve **السقيفة**: bir yapıda, bir duvardan göründüğü zaman her geniş levha. Ve gök bir **سقف**’tur; Allah تعالى dedi: ﴿**وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً**﴾ [Enbiya 32]. Ve babdan: erkeklerden **الأسْقَفُ**; o, uzun ve eğri olandır; denir: **أسقَفُ**; **بيِّنُ السقَف**. Ve Allah doğrusunu daha iyi bilir.

--------------ــ
([1]) Sadrı, muallakasında olduğu gibi:         * وكشح لطيف كالجديل مخصر *.
([2]) Sadrı, lisan’da olduğu gibi:         * ولا علم لي ما نوطة مستكنة *.
([3]) Beyit, divanında 170 ve lisan (**سقب**)’de **رؤبة**’yedir. Övülen bir adamın anne-babasını över; ve ondan önce: * وكانت العرس التي تنخبا *.
([4]) Beyit, lisan (**سقط**)’dedir; ve onun **المفضليات**’te (1: 188 ـ 200) uzun bir kasidesindendir.
([5]) Beyit, **المفضليات**’te (1: 127) **ثعلبة بن صعير المازني**’yedir. Ve sadrı:
* وكأنَّ عيبتها وفضل فتانها *.
([6]) Beyit, lisan’da (9: 192) olduğu gibi **الراعي**’yedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- سقف البيت، جمعه: سقف، وجعل السماء سقفا في قوله تعالى: ﴿والسقف المرفوع﴾ [الطور/5]، وقال تعالى: ﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا﴾ [الأنبياء/ 32]، وقال: ﴿لبيوتهم سقفا من فضة﴾ [الزخرف/33]، والسقيفة: كل مكان له سقف، كالصفة، والبيت، والسقف: طول في انحناء تشبيها بالسقف.

##### Türkçe

- **سقف** evin **سقف**’u; çoğulu: **سقف**. Ve göğü, Yüce’nin şu sözü içinde bir **سقف** kıldı: ﴿والسقف المرفوع﴾ [الطور/5]. Ve Yüce dedi: ﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا﴾ [الأنبياء/ 32]. Ve dedi: ﴿لبيوتهم سقفا من فضة﴾ [الزخرف/33]. Ve **السقيفة**: **سقف**’u olan her yer; **الصفة** ve ev gibi. Ve **السقف**: **سقف**’a benzetme yoluyla, bir eğrilikte uzunluk.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ق ف
لبيوتهم سقف من ساج وسقوف وسقف بيته وبيت مسقف‏.‏
قال حاتم‏:‏ وإني وإن طال الثواء لميت ويضطمني ماويّ بيت مسقف وعلى بـاب داره سقيفـة وقعـدوا تحـت السقيفـة وهـي كـل مـا سقـف مـن جنـاح أو صفـة أو لناموسـه مـن الصفيـح سقائـق وبايعـوا أبـا بكـر اصديـق رضي الله تعالى عنه تحت سقيفة بني ساعدة وهي ظلة كانت لهم‏.‏
ورجل أسقف‏:‏ بين السقف وهو طول في انحناء‏.‏
قال المسيب في صفة غائص‏:‏ فانصـب أسقف رأسه لبد نزعت رباعيتاه للصبر ونعامة سقفاء‏.‏
وهو من الأساقفة جمع أسقف النصارى‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سفينة محكمة السقائف وهي الألواح‏.‏
وهدم السفر سقائف البعيـر‏:‏ أضلاعـه‏.‏
ورأس عريض السقائف وهي قبائله‏.‏
وضمت الكسر السقائف أي الجبائر‏.‏
قال‏:‏ فكنت كذي ساق تهيض كسرها إذا انقطعت عنها سيور السقائف

##### Türkçe

س ق ف
Evleri için **سقف** (sac ağacından) ve **سقوف**; ve onun evinin **سقف**’i; ve **بيت مسقف**.
حاتم dedi: “Ve ben, her ne kadar kalış uzasa da, elbette ölümlüyüm; ve beni, **بيت مسقف** bir evin barınağı içine alır.” Ve onun evinin kapısı üzerinde bir **سقيفة**; ve **السقيفة** altında oturdular; ve o, kanattan yahut bir sofadan yahut onun sivrisinekliğine ait sacdan her ne **سقف** edilmişse odur; **سقائـق**. Ve **سقيفة بني ساعدة** altında, Allah Teâlâ ondan razı olsun, **أبا بكر اصديق**’e biat ettiler; ve o, kendileri için olan bir gölgelikti.
Ve **رجل أسقف**: **السقف**’ün açıklığı; ve o, eğrilikte bir uzunluktur.
المسيب, bir dalgıcın vasfında dedi: “Derken, **أسقف** başını dikti; sabır için, iki ön dişi sökülmüş bir **لبد**; ve **نعامة سقفاء**.”
Ve o, **الأساقفة**’dendir; **أسقف النصارى**’nın cem‘i.
Ve mecazdan: **سفينة محكمة السقائف**; ve o, tahtalardır.
Ve sefer, devenin **سقائف**’ini yıktı: onun kaburgaları.
Ve **رأس عريض السقائف**; ve o, onun kabileleridir.
Ve kırığa **السقائف** (yani ateller) bağlandı.
Dedi: “Derken ben, kırığı ezilen bir bacak sahibi gibi oldum; **السقائف** kayışları ondan kopunca.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّقْفُ: غِماءُ البيت، والجمع سُقُفٌ وسُقُوفٌ، فأَما قراءة من قرأ: لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبُيوتهم سَقْفاً من فِضَّة. فهو واحد يدل على الجمع، أَي لجعلنا لبيت كل واحد منهم سَقْفاً من فِضّة، وقال الفراء في قوله سُقُفاً من فضة: إن شئت جعلت واحدتها سَقِيفةً، وإن شئت جعلتها جمع الجمع كأَنك قلت سَقْفاً وسُقُوفاً ثم سُقُفاً كما قال: حتى إذا بُلَّتْ حَلاقِيمُ الحُلُقْ
وقال الفراء: سُقُفاً إنما هو جمع سَقِيفٍ كما تقول كَثِيبٌ وكُثُبٌ، وقد سَقَفَ البيتَ يَسْقَفُه سَقْفاً والسماء سَقْفٌ على الأَرض، ولذلك ذكِّر في قوله تعالى: السماء مُنْفَطِرٌ به، والسَّقْفِ المرفوعِ. وفي التنزيل العزيز: وجعلنا السماء سَقْفاً محفوظاً. والسَّقِيفةُ: كل بناء سُقِفَتْ به صُفَّةٌ أَو شِبْهُها مـما يكون بارِزاً، أُلْزِمَ هذا الاسمَ لِتَفْرِقةِ ما بين الأَشياء. والسَّقْفُ: السماء.
والسّقيفَةُ: الصُّفَّةُ، ومنه سَقِيفةُ بني ساعِدةَ. وفي حديث اجتماع المهاجرين والأَنصار في سَقيفِة بني ساعدةَ: هي صُفّة لها سَقْف، فَعيلةٌ بمعنى مفعُولة. ابن سيده: وكل طريقةٍ دقيقةٍ طويلةٍ من الذهب والفِضة ونحوهما من الجوهر سَقِيفَةٌ. والسّقِيفةُ: لَوْحُ السّفينةِ، والجمع سَقائفُ، وكلُّ ضريبةٍ من الذهب والفضة إذا ضُرِبَتْ دقيقةً طويلةً سَقِيفةٌ؛ قال بِشر بن أَبي خازم يصفُ سفينةً:
مُعَبَّدةِ السَّقائِف ذات دُسْرٍ،
مُضَبّرَةٍ جوانِبُها رداحِ
والسّقائِفُ: طوائفُ ناموسِ الصائد؛ قال أَوْس بن حَجَر:
فَلاقَى عليها، من صباحَ، مُدمِّراً،
لِنامُوسِه من الصّفِيحِ سَقائِفُ
وهي كل خشَبة عَرِيضةٍ أَو حَجر سُقِفَتْ به قُتْرة. غيره: والسّقيفةُ كلُّ خشبة عريضة كاللوح أَو حجر عريض يُستطاع أَن يُسَقّفَ به قترةٌ أَو غيرها، وأَنشد بيت أَوس بن حجر، والصادُ لغة فيها. والسّقائِفُ: عِيدانُ المُجَبِّر كلُّ جِبارةٍ منها سَقِيفة؛ قال الفرزدق:
وكنت كَذِي ساقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُها،
إذا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقائِفِ
الليث: السَّقِيفةُ خشبة عريضةٌ طويلة توضع، يُلَفُّ عليها البَوارِي، فوق سُطوحِ أَهل البصرة. والسّقائفُ: أَضْلاعُ البعير. التهذيب: وأَضلاعُ البعير تسمى سَقائِفَ جَنْبَيْه، كل واحد منها سَقيفةٌ.
والسَّقَفُ: أَن تَمِيلَ الرِّجلُ على وحْشِيّها. والسَّقَفُ، بالتحريك: طول في انحناء، سَقِفَ سَقَفاً، وهو أَسْقَفُ. وفي مَقْتَلِ عثمان، رضي اللّه عنه: فأَقبل رجل مُسَقَّفٌ بالسِّهامِ فأَهْوَى بها إليه، أَي طويل، وبه سمِّي السَّقْفُ لِعُلُوِّه وطول جِدارِه. والمُسَقّفُ: كالأَسْقَفِ وهو بَيِّنُ السَّقَفِ، ومنه اشْتُقَّ أُسْقُفُّ النصارى لأَنه يَتَخاشعُ؛ قال المسيب بن علس يذكر غَوّاصاً:
فانصَب أَسْقف رأْسه لبدٌ
نزعَتْ رباعيتاه الصَّبِرْ
(* هكذا بالأَصل.)
ونَعامة سَقْفاء: طويلة العُنق. والأَسْقَفُ: المُنْحني. وحكى ابن بري قال: والسقفاء من صفة النعامة؛ وأَنشد:
والبَهْوُ بَهْوُ نَعامةٍ سَقْفاء
والأَسْقُفُّ: رئيس النصارى في الدِّين، أَعجمي تكلمت به العرب ولا نظير له إلا أُسْرُبٌّ، والجمع أَساقِفُ وأَساقِفةٌ. وفي التهذيب: والأَسْقُفُّ رأْس من رؤوس النصارى. وفي حديث أَبي سُفْيان وهِرَقْل: أَسْقَفَه على نصارى الشام أَي جعله أُسْقُفاً عليهم وهو العالم الرئيس من عُلماء النصارى، وهو اسم سُرْيانيّ، قال: ويحتمل أَن يكون سمي به لخُضُوعه وانحنائِه في عِبادتِه. وفي حديث عمر رضي اللّه عنه: أُسقُفٌّ من سقِّيفاهُ؛ هو مصدر كالخِلِّيفَى من الخِلافةِ، أَي لا يُمْنع من تَسَقُّفِه وما يُعانيه من أَمر دينه وتقْدِمَته. ويقال: لَحْيٌ سَقْفٌ أَي طويل مُسْتَرْخٍ. وقال الفراء: أَسْقُفُ اسم بلد، وقالوا أَيضاً: أُسْقُفُ نَجْرانَ. وأَما قول الحجاج: إيايَ وهذه السُّقَفاء، فلا يعرف ما هو، وحكى ابن الأَثير عن الزمخشري قال: قيل هو تصحيف، قال: والصواب شُفَعاء جمع شَفِيعٍ لأَنهم كانوا يجتمعون إلى السلطان فَيَشْفَعُون في أَصحاب الجَرائِم، فنهاهم عن ذلك لأَن كل واحد منهم يشفع للآخر كما نهاهم عن الاجتماع في قوله: إيايَ وهذه الزَّرافاتِ.
وسُقْفٌ: موضع.

##### Türkçe

**السَّقْفُ**: evin örtüsü; çoğulu **سُقُفٌ** ve **سُقُوفٌ**dur. Şu halde, **قرأ**: “**لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبُيوتهم سَقْفاً من فِضَّة**” diye okuyan kimsenin kıraatine gelince; o, cem‘e delâlet eden bir tekildir; yani: “Onlardan her birinin evi için gümüşten bir **سَقْفاً** yapardık.” **الفراء**, “**سُقُفاً من فضة**” sözü hakkında dedi ki: İstersen onun tekilini **سَقِيفةً** yaparsın; istersen onu cem‘in cem‘i yaparsın; sanki sen “**سَقْفاً** ve **سُقُوفاً**” dedin, sonra “**سُقُفاً**” dedin; şu kimsenin dediği gibi:

حتى إذا بُلَّتْ حَلاقِيمُ الحُلُقْ

**الفراء** dedi ki: **سُقُفاً**, ancak **سَقِيفٍ**in çoğuludur; senin “**كَثِيبٌ** ve **كُثُبٌ**” demen gibi. Ve **سَقَفَ** evi, onu **يَسْقَفُ** **سَقْفاً** (diye örttü); ve gök, yerin üzerinde bir **سَقْفٌ**tur; bundan dolayı, Yüce Allah’ın şu sözünde müzekker kılındı: “**السماء مُنْفَطِرٌ به**”, ve “**السَّقْفِ المرفوعِ**”. Aziz tenzilde: “**وجعلنا السماء سَقْفاً محفوظاً**.” Ve **السَّقِيفةُ**: bir **صُفَّةٌ** yahut onun benzeri, dışarı taşkın olan şeylerden olmak üzere, onunla örtülmüş her bina; bu ad, şeyler arasındaki farkı ayırmak için gerekli kılındı. Ve **السَّقْفُ**: gök.

Ve **السّقيفَةُ**: **الصُّفَّةُ**; ondan: **سَقِيفةُ بني ساعِدةَ**. Muhacirler ile ensarın **سَقيفِة بني ساعدةَ**’de toplanması hadîsinde: O, kendisi için bir **سَقْف** bulunan bir **صُفّة**dir; **فَعيلةٌ** vezninde, **مفعُولة** mânâsınadır. İbn Sîdeh: Altın ve gümüşten ve bunların benzeri cevherden olan her ince uzun yol (şerit) **سَقِيفَةٌ**dir. Ve **السّقِيفةُ**: geminin tahtası; çoğulu **سَقائفُ**tur. Ve altın ve gümüşten her **ضريبةٍ**, ince uzun olarak darbedildiği vakit **سَقِيفةٌ**dir; Bişr b. Ebî Hâzim bir gemiyi vasfederek dedi ki:

مُعَبَّدةِ السَّقائِف ذات دُسْرٍ،
مُضَبّرَةٍ جوانِبُها رداحِ

Ve **السّقائِفُ**: avcının **ناموس**unun (gizlenme/örtünme yerinin) bölükleridir; Evs b. Hacer dedi ki:

فَلاقَى عليها، من صباحَ، مُدمِّراً،
لِنامُوسِه من الصّفِيحِ سَقائِفُ

Ve o, kendisiyle bir **قُتْرة** örtülmüş her geniş tahta yahut taştır. Başkası: **السّقيفةُ**, levha gibi her geniş tahta yahut bir **قترة** yahut başkası onunla örtülebilecek her geniş taştır; ve Evs b. Hacer’in beytini inşad etti; ve **الصادُ** onda bir lugattır. Ve **السّقائِفُ**: **المُجَبِّر**in (kırıkçı/çıkrıkçı) çubuklarıdır; onlardan her bir **جِبارةٍ** bir **سَقِيفة**dir; **الفرزدق** dedi ki:

وكنت كَذِي ساقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُها،
إذا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقائِفِ

**الليث**: **السَّقِيفةُ**, Basra ehlinin damları üzerinde, üzerine hasırlar sarılan, konulan geniş uzun bir tahtadır. Ve **السّقائفُ**: devenin kaburgalarıdır. **التهذيب**: Devenin kaburgalarına, onun iki yanının **سَقائِفَ**i denir; onlardan her biri bir **سَقيفة**dir.

Ve **السَّقَفُ**: ayağın dış yanına doğru meyletmesidir. Ve **السَّقَفُ**, hareke ile: eğrilikte uzunluktur; **سَقِفَ** **سَقَفاً**; ve o, **أَسْقَفُ**tur. Osman’ın öldürülmesi (haberinde), Allah ondan razı olsun: “Oklarla **مُسَقَّفٌ** bir adam geldi de onlarla ona doğru hamle etti”; yani: uzun. Ve onun yüksekliği ve duvarının uzunluğu sebebiyle **السَّقْفُ** böyle adlandırıldı. Ve **المُسَقّفُ**: **الأَسْقَفِ** gibidir; ve o, **بَيِّنُ السَّقَفِ**tir. Ondan, Hristiyanların **أُسْقُفُّ**u türetildi; çünkü o, huşû gösterir; el-Müseyyeb b. ‘Als bir dalgıcı zikrederek dedi ki:

فانصَب أَسْقف رأْسه لبدٌ
نزعَتْ رباعيتاه الصَّبِرْ

(* Asılda böyledir.)

Ve **نَعامة سَقْفاء**: boynu uzun (dişi devekuşu). Ve **الأَسْقَفُ**: eğik olan. İbn Berrî nakletti, dedi ki: **السقفاء**, devekuşunun sıfatındandır; ve inşad etti:

والبَهْوُ بَهْوُ نَعامةٍ سَقْفاء

Ve **الأَسْقُفُّ**: dinde Hristiyanların reisi; Arapların konuştuğu bir a‘cemîdir; onun benzeri yoktur, ancak **أُسْرُبٌّ** müstesna; çoğulu **أَساقِفُ** ve **أَساقِفةٌ**dir. **التهذيب**’de: **الأَسْقُفُّ**, Hristiyanların reislerinden bir reistir. Ebû Süfyân ile Herakl hadîsinde: “Şam Hristiyanları üzerine onu **أَسْقَفَه** etti”; yani onu onların üzerine **أُسْقُفاً** kıldı; ve o, Hristiyan âlimlerinden âlim reisidir; ve o, Süryânî bir isimdir. Dedi ki: Ve ibadetinde boyun eğmesi ve eğilmesi sebebiyle onunla adlandırılmış olması muhtemeldir. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**أُسقُفٌّ من سقِّيفاهُ**”; o, **الخِلِّيفَى** gibi bir masdardır, **الخِلافةِ**den; yani, onun **تَسَقُّفِه**sinden ve din işinden çektiği şeyden ve onun takdim edilmesinden men olunmaz. Ve denir: **لَحْيٌ سَقْفٌ**; yani uzun, sarkık.

Ve **الفراء** dedi ki: **أَسْقُفُ** bir beldenin adıdır; ve ayrıca dediler: **أُسْقُفُ نَجْرانَ**. Haccâc’ın sözüne gelince: “**إيايَ وهذه السُّقَفاء**”; onun ne olduğu bilinmez. İbnü’l-Esîr, Zemahşerî’den nakletti, dedi ki: Bunun bir tashîf olduğu söylendi; dedi ki: Doğrusu **شُفَعاء**dır, **شَفِيعٍ**in çoğulu; çünkü onlar sultana toplanır, suç sahipleri hakkında şefaat ederlerdi; o da onları bundan nehyetti; zira onların her biri diğeri için şefaat eder; nitekim şu sözünde toplanmaktan onları nehyetti: “**إيايَ وهذه الزَّرافاتِ**.”

Ve **سُقْفٌ**: bir yer (mevki).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ق ف * * السَّقْفُ * للبيت والجمع * سُقُوفٌ * و * سُقُفٌ * بضمتين عن الأخفش كرهن ورهن وقرئ ﴿سقفا من فضة﴾ وقال الفراء سقف إنما هو جمع * سَقيفٍ * مثل كثيب وكثب وقد * سَقَفَ * البيت من باب نصر و * السَّقْفُ * السماء و * السَّقَفُ * بفتحتين طول في انحناء يقال رجل * أسْقَفٌ * بين * السَّقَفِ * قال بن السكيت ومنه اشتق * أُسْقُفُّ * النصارى لأنه يتخاشع وهو رئيس من رؤسائم في الدين

##### Türkçe

* س ق ف * * **السَّقْفُ** * ev içindir; çoğulu **سُقُوفٌ** ve iki ötre ile **سُقُفٌ**’dur; el-Ahfeş’ten, “**رهن** ve **رهن**” gibi. Ve ﴿**سقفا من فضة**﴾ diye okunmuştur. El-Ferrâ dedi ki: **سقف** ancak **سَقيفٍ**’in çoğuludur; **كثيب** ve **كثب** gibi. Ve evi, “**نصر** bâbından” **سَقَفَ**. Ve **السَّقْفُ** göktür. Ve iki fetha ile **السَّقَفُ**, bir eğrilikte uzunluktur; “**السَّقَفِ** arasında **أسْقَفٌ** bir adam” denir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ondan **أُسْقُفُّ** Hristiyanların (kelimesi) türetilmiştir; çünkü o, huşû gösterir; ve o, dinde reislerden bir reistir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السقف للبيت: معروف، كالسقيف، كأمير، سمى به لعلوه وطول جداره. ج: سقوف، وسقف، بضمتين، وهذه عن الأخفش، مثل رهن، ورهن، كذا في الصحاح، وقرأ أبو جعفر: )سقفا من فضة(، بالفتح، والباقون بضمتين.
 قلت: وعلى قراءة الفتح، فهو واحد يدل على الجمع، أي: لجعلنا لبيت كل واحد منهم سقفا من فضة، وقال الفراء: سقف إنما هو جمع سقيف، كما تقول: كثيب وكثب، قال: وإن شئت جعلته لا جمع الجمع، فقلت: سقف، وسقوف، وسقف.
 وسقفه، كمنعه، يسقفه، سقفا: جعل له سقفا، كذا سقفه، تسقيفا.
 والسماء سقف الأرض، مذكر، قال الله تعالى )والسقف المرفوع(، )وجعلنا السماء سقفا محفوظا(.
 السقف: اللحى الطويل المسترخي، نقله الجوهري، قال:
  ترى له حين سما فاحرنجما
  لحيين سقفين وخطما سلجما سقف، بالضم، ويفتح: ع، وفي العباب: موضعان، قال الشماخ
  كأن الشبـاب كـان رواحة راكـب                      قضى وطرا من أهل سقف لغضورا السقف، بالتحريك: طول في انحناء، يقال: رجل أسقف بين السقف، كذا في الصحاح، والمجمل، يوصف به النعام وغيره، وهو أسقف وقد سقف، سقفا، قال بشر بن أبي خازم:
  يبري لها ضرب المشاش مصلم                      صعل هبل ذو مناسم أسقـف ويضم فيقال: أسقف، وهي، أي: الأنثى من النعام، وغيره، سقفاء، وحكى ابن بري: والسقفاء من صفة النعامة، وأنشد:
  والبهو بهو نعامة سقفاء وقال ابن حلزة:
  بزفوف كأنها هقلة أم                      م رئال دوية سقفاء

  قال ابن السكيت: ومنه اشتق أسقف النصارى، زاد غيره: وسقفهم، كأردن، أي بضم الأول وتشديد الآخر، وعليه اقتصر ابن السكيت، فيما نقله الجوهري. ولا نظير له سوى: أسرب، يقال: أسقف، بتخفيف الفاء، مثال قطرب، والأخير مثل قفل، وهذا الذي ذهبنا إليه هو ما استظهره شيخنا، فإنه قال: الظاهر أنه أشار بالمثالين الأولين لضبط المزيد، الذي هو أسقف، وأنه يقال بتشديد الفاء كأردن، وبتخفيفها كقطرب، وقوله: وقفل، مثال لسقف المجرد، قال: والقول بأنه أشار لزيادة الهمزة وأصالتها بعيد جدا: اسم لرئيس لهم في الدين، نقله الجوهري، عن ابن السكيت، وهو أعجمي تكلمت به العرب، وقيل: سمي به لخضوعه، وانحنائه في عبادته، أو الملك المتخاشع في مشيته أو هو العالم في دينهم، أو هو فوق القسيس ودون المطران: ج: أساقفة، وأساقف، والسقيفي، كخليفي: مصدر منه، ومنه الحديث في مصادرة أهل نجران:  وعلى أن لا يغيروا أسقفا من سقيفاه، ولا واقفا من وقيفاه  وأسقفة أيضا، أي بضم الأول وتشديد الفاء: رستاق بالأندلس، نزه نضر شجر، وقصبته غافق.
 والسقيفة، كسفينة: الصفة أو شبهها مما يكون بارزا، ومنها سقيفة بني ساعدة، بالمدينة المشرفة، وهي صفة لها سقف، فعيلة بمعنى مفعولة، جاء ذكرها في حديث اجتماع المهاجرين والأنصار.
 ومن المجاز: السقيفة: الجبارة من عيدان المجبر، جمعه: سقائف، وقال الفرزدق:
  وكنت كذي ساق تهيض كسرها                      إذا انقطعت عنها سيور السقائف من المجاز أيضا: السقيفة: كالقبيلة من رأس البعير، وهي سقائف الرأس، قاله ابن عباد، ومنه قولهم: رأس عظيم السقائف، كما في الأساس.
 ومن المجاز: السقيفة: لوح السفينة، يقال: سفينة محكمة السقائف، أي: الألواح، قال بشر، يصف السفينة:
  معبدة السقائف ذات دسر                      مضبرة جوانبهـا رداح أو كل خشبة عريضة كاللوح، أو حجر عريض يستطاع أن يسقف به ناموس الصائد، وغيره، فهي سقيفة، قال أوس بن حجر:
  فلاقى عليها من صباح مدمرا                      لناموسه من الصفيح سقائف من المجاز: السقيفة: ضلع البعير، يقال: هدم السفر سقائف البعير، أي: أضلاعه، نقله الزمخشري، والأزهري، وأنشد الصاغاني لطرفة:
  أمرت يداها فتل شزر أجنحت                      لها عضداها في سقيف منضد والأسقف: الرجل الطويل، شبه بالسقف في طوله وارتفاعه، أو الغليظ العظام العظيمها، شبه بجدار السقف.
 الأسقف من الجمال: ما لا وبر عليه.
 الأسقف من الظلمان: الأعوج العنق، أو الرجلين، وهي سقفاء، وقد تقدم قريبا، فهو تكرار. وكزبير: سقيف بن بشر العجلي، المحدث، وفي بعض النسخ: ابن بشير، وهو غلط، قلت: وهو شيخ ليعلى بن عبيد في حكاية، كذا في التبصير.
 وسقف، تسقيفا: صير أسقفا، فتسقف، صار أسقفا، نقله الصاغاني.
 المسقف، كمعظم: الطويل، ومنه حديث مقتل عثمان، رضي الله عنه: )فأقبل رجل مسقف(.

  وشعر مسقفف، كمفعلل، ولو قال: كمقشعر، كان أظهر، ووقع في التكملة: مستقف، بالتاء بدل القاف، ومسقف، كمفعلل، ولو قال: كمدحرج، كان أظهر: أي مرتفع جافل، نقله الصاغاني. أما قول الحجاج: ) إياي وهذه السقفاء والزرافات، فإني لا أجد أحدا من الجالسين في زرافة إلا ضربت عنقه  فقال الجوهري: ما نعرف ما هو، وقال القتيبي: أكثرت السؤال عنه، فلم يعرفه أحد، وحكى ابن الأثير عن الزمخشري، قال قيل: هو تصحيف، قال: وصوابه الشفعاء، جمع شفيع، لأنهم كانوا يجتمعون عند السلطان، فيشفعون في المريب، أي: المتهم وأصحاب الجرائم، فنهاهم عن ذلك، لأن كل واحد منهم يشفع للآخر، كما نهاهم في قوله: الزرافات، ونقل شيخنا هنا عن فائق الزمخشري ما يخالف نقل ابن الأثير، وكأنه اشتبه عليه، وكذا إقرار الشهاب في شرح الشفهاء، والصحيح ما نقله ابن الأثير، فتأمل ذلك. وأسقف، كأنصر على صيغة المتكلم، ولو قال: كأذرح، كان أظهر: ع بالبادية، كان به يوم من أيامهم، قال الحطيئة:
  أرسم ديار من هـنـيدة تـعـرف                      بأسقف من عرفانها العين تذرف? وقال عنترة:
  فإن يك عز في قضاعة ثابت                      فإن لنا في رحرحان وأسقف أي لنا في هذين في الموضعين مجد، وقال ابن مقبل:
  وإذا رأى الوراد ظل بأسقف                      يوم كيوم عروبة المتطاول ومما يستدرك عليه: السقائف: طوائف ناموس الصائد، وكل ضريبة من الذهب والفضة، إذا ضربت دقيقة طويلة، فهي سقيفة، وقال الليث: السقيفة: خشبة عريضة طويلة، توضع، يلف عليها البواري فوق سطوح أهل البصرة.
 والأسقف: المنحني.
 والسقاف، كشداد: من يعاني عمل السقوف.
 ولقب به عماد الدين أبو الغوث عبد الرحمن بن محمد بن علي ابن علوي الحسيني، ولد سنة 948، وتوفي سنة 1011 بتريم، إحدى قرى حضرموت، وقبره ترياق مجرب، ووالده الفقيه المقدم، لقي الطواشي بحلي، ومن ولده شيخنا المسند المعمر عمر ابن أحمد بن أبي بكر بن محمد بن أبي بكر بن عقيل السقاف العلوي الحسيني المكي، حدث جده عن الشمس البابلي، وهو بنفسه حدث عن خاله عبد الله بن سالم البصري، وأبي العباس النخلي، وغيرهما. وسقف، بالفتح: لغة في الأسقف، كأردن، نقله شيخنا.

##### Türkçe

**السقف** ev için: bilinen (şey)dir; **السقيف** gibi, **أمير** gibi; yüksekliği ve duvarının uzunluğu sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Çoğulu: **سقوف**; ve **سقف** (iki ötre ile); bu, **الأخفش**’ten (nakledilmiştir); **رهن** ve **رهن** gibi; **الصحاح**’ta böyle (geçer). **أبو جعفر**: )**سقفا من فضة**( diye, fetha ile okudu; diğerleri iki ötre ile (okudular).
 Dedim ki: fetha kıraatine göre, o, cem‘i gösteren bir tekildir; yani: “onlardan her birinin evi için gümüşten bir **سقف** yapardık.” **الفراء** dedi ki: **سقف** ancak **سقيف**’in cem‘idir; **كثيب** ve **كثب** dediğin gibi. Dedi ki: istersen onu cem‘in cem‘i yaparsın; böylece dersin: **سقف** ve **سقوف** ve **سقف**.
 Ve **سقفه** ( **منعه** gibi), **يسقفه**, **سقفا**: ona bir **سقف** yaptı; böylece **سقفه** (yaptı), **تسقيفا** (ile).
 Ve gök, yerin **سقف**’udur; müzekkerdir. Allah Teâlâ dedi ki: )**والسقف المرفوع**(, )**وجعلنا السماء سقفا محفوظا**(.
 **السقف**: uzun, sarkık çeneler; **الجوهري** onu nakletti. Dedi ki:
  “Onun için, yükselip kabardığı vakit görürsün;
  iki **سقف** çene ve iri bir burun.”
 **سقف** (ötre ile) ve fetha ile (de): bir yer adıdır. **العباب**’da: iki yer (adı). **الشماخ** dedi ki:
  “Sanki gençlik, bir binekli yolculuk idi;
  **سقف** ehli tarafından **لغضورا**’ya bir ihtiyacını giderdi.”
 **السقف** (hareke ile): eğrilikte uzunluktur; “**أسقف** adam, **السقف**’u açık (adam)” denir; **الصحاح**’ta ve **المجمل**’de böyle (geçer). Devekuşu ve başkası bununla vasıflanır. O, **أسقف**’tur; ve **سقف** olmuştur, **سقفا** (olarak). **بشر بن أبي خازم** dedi ki:
  “Onun için, eklem kemiklerinin darbesini keskinleştirir;
  ince, iri; toynakları olan **أسقف**.”
 Ve ötre ile de söylenir; böylece: **أسقف**. O (yani devekuşunun dişisi) ve başkası: **سقفاء** (dır). **ابن بري** hikâye etti: **السقفاء** devekuşunun sıfatındandır. Ve şu beyti okudu:
  “Ve avlu, **سقفاء** bir devekuşunun avlusudur.”
 **ابن حلزة** dedi ki:
  “**بزفوف** ile; sanki o, bir **هقلة** ana,
  **رئال** (sahibi), **دوية** (olan) **سقفاء**.”

 **ابن السكيت** dedi ki: Bundan **أسقف النصارى** türetilmiştir. Başkası ekledi: ve onların **سقفهم**’i, **أردن** gibi; yani ilkinin ötreli, sonrakinin şeddeli olmasıyla. **ابن السكيت** buna iktisar etti; **الجوهري**’nin naklettiğinde. Ona benzer yoktur; yalnız **أسرب** (vardır). “**أسقف**” denir; **الفاء**’nın tahfîfiyle; **قطرب** misali. Ve sonuncusu **قفل** gibi (dir). Bizim gittiğimiz bu (görüş), şeyhimizin tercih ettiği şeydir; zira dedi ki: zahir olan, ilk iki misal ile, ziyadeli olanın ضبط’ına işaret ettiğidir; o da **أسقف**’tur; ve **أردن** gibi **الفاء**’nın teşdîdiyle, ve **قطرب** gibi tahfîfiyle söylenir. Ve onun sözü: “**قفل**”; mücerred **سقف** için bir misaldir. Dedi ki: hemzenin ziyadesine ve aslî oluşuna işaret ettiğini söylemek pek uzaktır. (Bu,) din hususunda onların reisinin adıdır; **الجوهري** onu **ابن السكيت**’ten nakletti. O, acemîdir; Araplar onunla konuşmuştur. Ve denildi ki: ibadetindeki boyun eğmesi ve eğilmesi sebebiyle onunla adlandırıldı; yahut yürüyüşünde huşû sahibi olan melik (olması sebebiyle); yahut onların dininde âlim (olması sebebiyle); yahut **القسيس**’in üstünde, **المطران**’ın altında (olması sebebiyle). Çoğulu: **أساقفة** ve **أساقف**. Ve **السقيفي** ( **خليفي** gibi): ondan bir masdardır. Ondan, Necran ehlinin müsaderesi hakkında hadîs:  “Ve şu şart üzere ki, **سقيفاه**’ından bir **أسقفا**yı değiştirmeyecekler; ve **وقيفاه**’ından bir **واقفا**yı (da değiştirmeyecekler).”
 Ve **أسقفة** da: yani ilkinin ötreli, **الفاء**’nın şeddeli olmasıyla: Endülüs’te bir **رستاق** (tır); ağaçları taze, güzel; ve kasabası **غافق** (tır).
 Ve **السقيفة** ( **سفينة** gibi): dışarı çıkıntılı olan bir **صفة** yahut onun benzeri (şey)dir. Ondan: Medîne-i müşerrefe’de **سقيفة بني ساعدة**; o, onun için bir **صفة**’dır; onun bir **سقف**’u vardır. **فعيلة** vezninde, **مفعولة** manasınadır. Muhacirler ve ensarın toplanması hadîsinde onun zikri geldi.
 Mecazdan: **السقيفة**: kırıkçı değneklerinden olan **الجبارة** (dır); çoğulu: **سقائف**. **الفرزدق** dedi ki:
  “Ve ben, kırığı ezilen bir bacak sahibi gibi idim;
  ondan **السقائف** kayışları kopunca.”
 Mecazdan ayrıca: **السقيفة**: devenin başından **القبيلة** gibi (dir); o, başın **سقائف**’idir. **ابن عباد** söyledi. Ondan, onların sözü: “baş, **السقائف**’i büyük (baş)”; **الأساس**’ta olduğu gibi.
 Mecazdan: **السقيفة**: geminin tahtasıdır; “**سفينة** sağlam **السقائف** (li)” denir; yani: tahtalar. **بشر** gemiyi vasfederek dedi ki:
  “**السقائف**’i sağlamlaştırılmış; çivileri olan;
  yanları geniş, yayvan.”
 Yahut levha gibi her geniş tahta; yahut avcının **ناموس**’unu ve başkasını onunla çatılama imkânı bulunan geniş taş; o, **سقيفة**’dir. **أوس بن حجر** dedi ki:
  “Sabahleyin onun üzerinde yıkıcı (bir şey) ile karşılaştı;
  **ناموس**’u için, **الصفيح**’ten **سقائف**.”
 Mecazdan: **السقيفة**: devenin kaburgasıdır; “yolculuk, devenin **سقائف**’ini yıktı” denir; yani: kaburgalarını. **الزمخشري** ve **الأزهري** onu nakletti. **الصاغاني**, **طرفة**’ye ait olarak şu beyti okuttu:
  “İki eli emretti; kanatlarını çapraz büküşle büktü;
  iki pazusu, dizilmiş bir **سقيف** içinde.”
 **الأسقف**: uzun adamdır; uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **السقف**’a benzetilmiştir; yahut kemikleri kalın, kemikleri büyük (adamdır); **السقف**’un duvarına benzetilmiştir.
 Develerden **الأسقف**: üzerinde kıl olmayan (dır).
 Erkek devekuşlarından **الأسقف**: boynu eğri olan; yahut iki bacağı (eğri olan). Dişisi **سقفاء**’dır. Yakında geçti; o, tekrar (dır). Ve **زبير** gibi: muhaddis **سقيف بن بشر العجلي**. Bazı nüshalarda: **ابن بشير**; o yanlıştır. Dedim ki: o, bir hikâyede **يعلى بن عبيد**’e şeyhtir; **التبصير**’de böyle (dir).
 Ve **سقف** (yaptı), **تسقيفا**: **أسقفا** yaptı; böylece **تسقف** etti: **أسقفا** oldu. **الصاغاني** onu nakletti.
 **المسقف** ( **معظم** gibi): uzun (dur). Ondan, Osman’ın öldürülmesi hadîsi, Allah ondan razı olsun: )“Derken uzun bir adam geldi.”(

 Ve **شعر مسقفف** ( **مفعلل** gibi); eğer “**كمقشعر** gibi” deseydi daha açık olurdu. **التكملة**’de: **مستقف**; **القاف** yerine **التاء** ile; ve **مسقف** ( **مفعلل** gibi); eğer “**كمدحرج** gibi” deseydi daha açık olurdu: yani yükselmiş, kabarmış (tır). **الصاغاني** onu nakletti. Haccâc’ın sözüne gelince: )“Bana ve şu **السقفاء**’ya ve **الزرافات**’a (dikkat edin); zira ben, oturanlardan birini bir **زرافة** içinde bulursam mutlaka boynunu vururum.”( **الجوهري** dedi ki: bunun ne olduğunu bilmiyoruz. **القتيبي** dedi ki: onun hakkında çok soru sordum; hiç kimse onu bilmedi. **ابن الأثير**, **الزمخشري**’den hikâye etti; dedi ki: “denildi ki: o, tashîftir.” Dedi ki: doğrusu **الشفعاء**’dır; **شفيع**’in cem‘idir; çünkü onlar sultanın yanında toplanır, şüpheli (kimse) hakkında şefaat ederlerdi; yani: itham edilen ve suç sahipleri. Böyle yapmaktan onları nehyetti; çünkü onların her biri diğeri için şefaat eder; onları **الزرافات** sözünde nehyettiği gibi. Şeyhimiz burada, **فائق الزمخشري**’den, **ابن الأثير**’in nakline muhalif olanı nakletti; sanki ona karışmış. Ve **الشهاب**’ın **الشفهاء** şerhindeki ikrarı da böyledir. Sahih olan, **ابن الأثير**’in naklettiğidir; bunu düşün. Ve **أسقف** ( **أنصر** gibi), mütekellim sigasında; eğer “**كأذرح** gibi” deseydi daha açık olurdu: bedevîde bir yer adıdır; onların günlerinden bir günde orada (bulunulmuştur). **الحطيئة** dedi ki:
  “**هنيدة**’nin diyarlarının izi; tanırsın;
  **أسقف**’ta; göz, onun tanınmasından yaş döker.”
 **عنترة** dedi ki:
  “Eğer **قضاعة**’da bir izzet sabit ise,
  bizim için **رحرحان** ve **أسقف**’ta (da vardır).”
 Yani: bu iki yerde bize şeref vardır. **ابن مقبل** dedi ki:
  “Ve suya gelenler, **أسقف**’ta gölgeyi görünce,
  uzayan **عروبة** gününe benzer bir gün (görür).”
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **السقائف**: avcının **ناموس**’unun parçalarıdır. Ve altın ve gümüşten her bir darbe (parça); ince uzun olarak dövülürse, o **سقيفة**’dir. **الليث** dedi ki: **السقيفة**: geniş uzun bir tahtadır; Basra ehlinin damları üstünde hasırlar onun üzerine sarılır (şekilde) konur.
 Ve **الأسقف**: eğilmiş (olan)dır.
 Ve **السقاف** ( **شداد** gibi): **السقوف** işini yapan kimsedir.
 Ve onunla lakaplandırıldı: **عماد الدين أبو الغوث عبد الرحمن بن محمد بن علي ابن علوي الحسيني**; 948 yılında doğdu; 1011 yılında Hadramut köylerinden biri olan Terîm’de vefat etti. Kabri denenmiş bir tiryaktır. Babası **الفقيه المقدم**’dir; **الطواشي** ile **حلي**’de görüştü. Onun evladından: Mekke’deki **السقاف العلوي الحسيني**; şeyhimiz, müsnid, uzun ömürlü **عمر ابن أحمد بن أبي بكر بن محمد بن أبي بكر بن عقيل**. Dedesi, **الشمس البابلي**’den rivayet etti; kendisi de dayısı **عبد الله بن سالم البصري**’den, **أبي العباس النخلي**’den ve başkalarından rivayet etti. Ve **سقف** (fetha ile): **الأسقف** hakkında bir lugattır; **أردن** gibi. Şeyhimiz onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَقَفَ البَيْتَ
1 سَقَفَ البَيْتَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. سَقُفَ , (S, O, Msb,) or سَقَفَ , (K, [but this is app. a mistake, being anomalous,]) inf. n. سَقْفٌ, (S, O, Mgh,) He made a سَقْف [i. e. ceiling, or roof,] to the house or chamber or tent; [he ceiled it, or roofed it;] (S, O, Msb, K;) as also ↓ اسقفهُ; (Msb;) and ↓ سقّفهُ, inf. n. تَسْقِيفٌ; (O, K;) or this last has an intensive signification. (Msb.) -A2- سَقِفَ, [aor. سَقَفَ ,] inf. n. سَقَفٌ, He was, or became, tall, and bent, or bowed; said of a man, and of an ostrich, &c. (TA.) -A3- See also 5.

2 سَقَّفَ see 1. -A2- سُقِفَ, inf. n. تَسْقِيفٌ, He was made an أُسْقُفّ [i. e. a bishop]. (O, K.)

4 أَسْقَفَ see 1.

تسقّف
5 تسقّف ذ He became an أُسْقُفّ [i. e. a bishop]; (O, K;) as also ↓ سقف [app. سَقَفَ], inf. n. سِقِّيفَى [like خِلِيفَى inf. n. of خَلَفَ]. (TK.)

سَقْفٌ
سَقْفٌ ذ The ceiling, roof, or covering, (JK, MA, PS,) of a house or chamber or tent; (JK, S, MA, K, PS;) as also ↓ سَقِفٌ; (K;) so called because of its height, and the tallness of its wall [or walls]: (TA:) pl. of the former سُقُوفٌ and سُقُفٌ, (S, Msb, K,) the latter pl. on the authority of Akh, (S,) extr., (Msb,) or, accord. to Fr, this is pl. of ↓ سَقِيفٌ, (S, Msb, TA,) or, accord. to Fr, it may be a pl. pl., i. e. you may say سَقْفٌ and سُقُوفٌ and [then] سُقُفٌ [as pl. of سُقُوفٌ], (TA,) and سُقْفٌ [also] is a pl. of سَقْفٌ. (Ham p. 227.) [In the Kur xliii. 32,] Aboo-Jaafar read سَقْفًا مِنْ فِضَّةٍ; with fet-h: (TA:) others read سُقُفًا: (S, TA:) in the former reading, it is a sing. denoting a pl. meaning; i. e., “ we would have made to the house of every one of them a سَقْف of silver. ” (TA.) ― -b2- [Hence,] The sky, or heaven: (S, K:) this is called سَقْفُ الأَرْضِ [the ceiling, or roof, of the earth]: of the masc. gender: occurring in the Kur xxi. 33 and lii. 5. (TA.) -A2- Also, applied to the لَحْى [or part on which the beard grows] Long, and flaccid, or pendulous; syn. طَوِيلٌ مُسْتَرْخٍ. (S, K.) -A3- See also أُسْقُفٌّ.

سُقْفٌ
سُقْفٌ ذ : see أُسْقُفٌّ. -A2- Also a pl. of سَقْفٌ [q. v.: perhaps a contraction of سُقُفٌ]. (Ham p. 227.)

سَقَفٌ
سَقَفٌ ذ Tallness, with a bending, or bowing: (S, K:) it is in a man, (S,) [and] in an ostrich &c. (K.) [See 1, second sentence.]

السُّقَفَآءَ
السُّقَفَآءَ ذ in the saying of El-Hajjلj, اـِيَّاىَوَهٰذِهِ ألسُّقَفَآءَ [Beware ye of me with respect to these سقفاء], (S, K, * TA,) is [said to be] a word of which the meaning is unknown: (S:) Kt says, “ I have asked often respecting it, and no one knew it: ” but accord. to Z, as is related by IAth, (TA,) it is said to be a mistranscription for الشُّفَعَآء, (K, * TA,) pl. of شَفِيعٌ; (TA;) for they used to assemble in the presence of the Sultلn and intercede for him who was suspected, (K, TA,) and for criminals; and he [i. e. El-Hajjلj] forbade their doing that. (TA.)

سَقِيفٌ
سَقِيفٌ ذ : see سَقْفٌ, in two places: ― -b2- and see also the paragraph here following, in two places.

سَقِيفَةٌ
سَقِيفَةٌ ذ A صُفَّة, (S, Msb, K, TA,) or the like, (TA,) [i. e. a roof, or covering,] such as projects [over the door of a house], (TA,) [or of which the ends of the beams rest upon opposite houses; i. e.] a ظُلَّة; [often applied in the present day to a roofed, or covered, portion of a street or the like;] and any wing or porch or other thing [of a building] that is roofed over: (Msb:) of the measure فَعِيلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ: (TA:) pl. سَقَائِفُ (Msb) and [coll. gen. n.] ↓ سَقِيفٌ. (MA.) ― -b2- Any broad piece of wood, such as a plank, or a broad piece of stone, with which one may form a roof (O, K, TA) to the lurking-place of a hunter &c. (O, TA.) And [the pl.] سَقَائِفُ signifies The طوايق [app. a mistranscription for طَوَابِق, and, if so, meaning, agreeably with a modern usage, flat stones covering a hollow such as that] of the lurking-place of the hunter. (TA.) [And The pieces of wood which form the roof of the kind of vehicle called مَحْمِل: see عَارِضَةٌ: and see also خُذْرُوفٌ.] ― -b3- (tropical:) A plank [app. of the deck] of a ship or boat: (S, K, TA:) pl. as above. (S, TA.) ― -b4- (tropical:) A single cranial bone of the head of the camel: (Ibn- 'Abbلd, K, TA:) the cranial bones being termed سَقَائِفُ الرَّأْسِ. (Ibn-'Abbلd, TA.) ― -b5- And (tropical:) A single rib of a camel: (K, TA:) its ribs being termed سَقَائِفُ (Az, Z, O, TA) and ↓ سَقِيفٌ. (O, TA.) One says, هَدَمَ السَّفَرُ سَقَائِفَ البَعِيرِ [Travel disjointed, or luxated,] the ribs of the camel. (Az, Z, TA.) ― -b6- Also (tropical:) A splint; i. e. a piece of wood with which a bone is set, or reduced from a fractured state: (O, K, TA:) pl. as above. (O, TA.) ― -b7- And A broad and long piece of wood, which is put, or laid down, and upon which are wound the mats of reeds (البَوَارِىّ) above the house-tops of the people of El-Basrah. (TA. [See also سَفِيقَةٌ.]) ― -b8- And (assumed tropical:) Any piece of gold, and of silver, that is beaten thin and long. (TA. [See, again, سَفِيقَةٌ.])

سَقَّافٌ
سَقَّافٌ ذ One whose occupation is the construction of ceilings or roofs (سُقُوف). (TA.)

سِقِيفَى
سِقِيفَى ذ [and ↓ أُسْقُفِيَّةٌِ or أُسْقُفِيَّةٌ] The office of an أُسْقُفّ [i. e. of a bishop]. (K, * O, TA.) [See also 5.]

أَسْقَفُ
أَسْقَفُ ذ Tall, and bent, or bowed; (S, K;) applied to a man, (S, TA,) and to an ostrich, &c.; (K, TA;) as also with damm, (K,) i. e. ↓ اُسْقُفٌ: (TA:) fem. سَقْفَآءُ, (K,) mentioned by IB as an epithet applied to a female ostrich: (TA:) and hence the ↓ أُسْقُفّ of the Christians, (S, K,) accord. to ISk [and others ignorant of its true derivation], because he affects lowliness. (S.) And, applied to a man, [simply,] Tall; (K;) likened to the سَقْف [or ceiling, or roof,] in height; (TA;) and so ↓ مُسَقَّفٌ: (O, K:) or thick and big in the bones: (K:) and [simply] bent, or bowed: (TA:) and, applied to an ostrich, crooked in the neck (K, TA) and the legs: (TA:) fem. as above; (K;) which is applied to a female ostrich as meaning long and crooked in the legs: (O:) or to a she-camel as meaning long in the hind legs, and in like manner applied to a she-ostrich. (JK.) ― -b2- And, applied to a camel, Having no fur upon him. (K.)

أُسْقُفٌ
أُسْقُفٌ ذ : see the next preceding paragraph: ― -b2- and the next following also.

أُسْقُفٌّ
أُسْقُفٌّ ذ and ↓ أُسْقُفٌ, (S, Msb, K,) as also ↓ سَقْفٌ (K) and ↓ سَقْفٌ, (TA,) [each a variation of] a foreign word used by the Arabs, (TA,) [from the Greek ἐπίσκοπος, A bishop; i. e.] a headman of the Christians (S, Msb, K) in religion; (S, K;) or [more exactly] one who is above the قِسِيس [i. e. presbyter, or priest], and below the مَطْرَان [or metropolitan]: (K:) or one who is learned (K, TA) in their religion: (TA:) or a king who affects lowliness in his gait: (K: [a very strange explanation:]) pl. أَسَاقِفَةٌ (Msb, K) and أَسَاقِفُ. (K.) See also أَسْقَفُ.

أُسْقُفِيَّةٌ
أُسْقُفِيَّةٌ ذ or أُسْقُفِيَّةٌ: see سِقِيفَى.

مُسَقَّفٌ
مُسَقَّفٌ ذ Wide in the bone [or bones] of the body. (JK.) ― -b2- See also أَسْقَفُ.

شَعَرٌ مُسَقْفَفٌ
شَعَرٌ مُسَقْفَفٌ ذ , (K accord. to the TA,) or ↓ مُسْتَقِفٌّ, (so in several copies of the K,) or both, (TK,) Hair that is raised, and shaggy, or dishe-velled, or disordered. (K.)

مُسْتَقِفُّ
مُسْتَقِفُّ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

سَقَفَ البَيْتَ
1 **سَقَفَ البَيْتَ** ذ , aor. **سَقُفَ** , veya **سَقَفَ** , inf. n. **سَقْفٌ**, Evin yahut odanın yahut çadırın için bir **سَقْف** [yani tavan yahut çatı] yaptı; [onu tavanladı yahut çatı yaptı;] (S, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اسقفهُ**; (Msb;) ve ↓ **سقّفهُ**, inf. n. **تَسْقِيفٌ**; (O, K;) yahut bu sonuncu, pekiştirme anlamına sahiptir. (Msb.) -A2- **سَقِفَ**, [aor. **سَقَفَ** ,] inf. n. **سَقَفٌ**, Uzun oldu yahut uzunlaştı ve eğildi yahut büküldü; bir adam hakkında ve devekuşu vb. hakkında söylenir. (TA.) -A3- 5’e de bak.

2 **سَقَّفَ**: 1’e bak. -A2- **سُقِفَ**, inf. n. **تَسْقِيفٌ**, Bir **أُسْقُفّ** [yani bir piskopos] yapıldı. (O, K.)

4 **أَسْقَفَ**: 1’e bak.

تسقّف
5 **تسقّف** ذ Bir **أُسْقُفّ** [yani bir piskopos] oldu; (O, K;) bunun gibi ↓ **سقف** [görünüşe göre **سَقَفَ**], inf. n. **سِقِّيفَى** [**خِلِيفَى** gibi, **خَلَفَ**’ın inf. n.’i]. (TK.)

**سَقْفٌ**
**سَقْفٌ** ذ Bir evin yahut odanın yahut çadırın tavanı, çatısı yahut örtüsü; (JK, S, MA, K, PS;) bunun gibi ↓ **سَقِفٌ**; (K;) yüksekliği ve duvarının [yahut duvarlarının] uzunluğu sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (TA:) ilkinin çoğulu **سُقُوفٌ** ve **سُقُفٌ**’dur, (S, Msb, K,) ikincisi Akh’ın rivayetine göre, (S,) nadir, (Msb,) yahut Fr’ye göre bu, ↓ **سَقِيفٌ**’in çoğuludur, (S, Msb, TA,) yahut Fr’ye göre bu, çoğulun çoğulu olabilir; yani **سَقْفٌ** ve **سُقُوفٌ** ve [sonra] **سُقُفٌ** [**سُقُوفٌ**’un çoğulu olarak] diyebilirsin, (TA,) ve **سُقْفٌ** [dahi] **سَقْفٌ**’un bir çoğuludur. (Ham p. 227.) [Kur’ân xliii. 32’de,] Ebû Ca‘fer **سَقْفًا مِنْ فِضَّةٍ** okudu; fet-ha ile: (TA:) başkaları **سُقُفًا** okudu: (S, TA:) birinci okuyuşta, çoğul anlamı ifade eden bir tekildir; yani, “onların her birinin evine gümüşten bir **سَقْف** yapardık.” (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] Gökyüzü yahut sema: (S, K:) buna **سَقْفُ الأَرْضِ** [yerin tavanı yahut çatısı] denir: müzekker cinstendir: Kur’ân xxi. 33 ve lii. 5’te vârid olmuştur. (TA.) -A2- Ayrıca, **لَحْى**’ye [yahut sakalın bittiği kısma] uygulanarak: Uzun ve gevşek, yahut sarkık; eş anlamlısı **طَوِيلٌ مُسْتَرْخٍ**. (S, K.) -A3- **أُسْقُفٌّ**’a da bak.

**سُقْفٌ**
**سُقْفٌ** ذ : **أُسْقُفٌّ**’a bak. -A2- Ayrıca **سَقْفٌ**’un bir çoğuludur [bk.]: belki **سُقُفٌ**’un kısaltmasıdır. (Ham p. 227.)

**سَقَفٌ**
**سَقَفٌ** ذ Eğilme yahut bükülme ile birlikte uzunluk: (S, K:) bu, insanda (S) [ve] devekuşunda vb.’de (K) olur. [1’in ikinci cümlesine bak.]

**السُّقَفَآءَ**
**السُّقَفَآءَ** ذ Haccâc’ın şu sözünde, **اـِيَّاىَوَهٰذِهِ ألسُّقَفَآءَ** [“Şu سقفاء hakkında benden sakının”], (S, K, * TA,) anlamı bilinmeyen bir kelimedir denilmiştir: (S:) Kt der ki: “Onun hakkında çok sordum da kimse onu bilmedi:” fakat Z’ye göre, IAth’ın rivayet ettiği üzere, (TA,) bunun **الشُّفَعَآء** için bir yanlış yazım olduğu söylenir, (K, * TA,) **شَفِيعٌ**’in çoğuludur; (TA;) zira onlar, Sultan’ın huzurunda toplanır ve şüphe edilen kimse için, (K, TA,) ve suçlular için şefaat ederlerdi; o [yani Haccâc] da onların bunu yapmasını yasakladı. (TA.)

**سَقِيفٌ**
**سَقِيفٌ** ذ : iki yerde **سَقْفٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca burada onu izleyen paragrafta iki yerde de bak.

**سَقِيفَةٌ**
**سَقِيفَةٌ** ذ Bir **صُفَّة**, (S, Msb, K, TA,) yahut onun benzeri, (TA,) [yani bir çatı yahut örtü,] [bir evin kapısı üzerine] çıkıntı yapan türden, (TA,) [yahut kirişlerin uçlarının karşılıklı evlerin üzerine dayandığı türden; yani] bir **ظُلَّة**; [günümüzde çoğu kez bir sokağın yahut benzerinin üstü örtülü kısmına uygulanır;] ve üstü örtülmüş olan her kanat yahut sundurma yahut [bir binanın] başka herhangi bir şeyi: (Msb:) **فَعِيلَةٌ** vezninde, **مَفْعُولَةٌ** vezni anlamında: (TA:) çoğulu **سَقَائِفُ** (Msb) ve [cins isim olarak] ↓ **سَقِيفٌ**. (MA.) ― -b2- Avcının pusu yeri vb.’nin (O, TA.) üstüne çatı yapmak için (O, K, TA) kendisiyle çatı kurulabilen, tahta kalas gibi herhangi geniş bir tahta parçası yahut geniş bir taş parçası. Ve [çoğul olan] **سَقَائِفُ**, avcının pusu yerinin **طوايق**’ini ifade eder [görünüşe göre **طَوَابِق** için bir yanlış yazımdır; ve eğer öyleyse, modern bir kullanıma uygun olarak, avcının pusu yeri gibi bir oyuk üzerine örtülen düz taşlar anlamındadır]. (TA.) [Ve **مَحْمِل** denilen taşıt türünün çatısını oluşturan tahta parçaları: **عَارِضَةٌ**’ye bak: ve ayrıca **خُذْرُوفٌ**’a da bak.] ― -b3- (mecaz:) Bir geminin yahut kayığın [güvertesinden görünüşe göre] bir kalas: (S, K, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (S, TA.) ― -b4- (mecaz:) Devenin başının tek bir kafatası kemiği: (Ibn- ‘Abbâd, K, TA:) kafatası kemiklerine **سَقَائِفُ الرَّأْسِ** denir. (Ibn-‘Abbâd, TA.) ― -b5- Ve (mecaz:) Devenin tek bir kaburgası: (K, TA:) kaburgalarına **سَقَائِفُ** (Az, Z, O, TA) ve ↓ **سَقِيفٌ** denir. (O, TA.) Şöyle denir: **هَدَمَ السَّفَرُ سَقَائِفَ البَعِيرِ** [Yolculuk, devenin kaburgalarını yerinden oynattı yahut çıkardı]. (Az, Z, TA.) ― -b6- Ayrıca (mecaz:) Bir atel; yani kırık hâlinden bir kemiğin yerine oturtulduğu yahut düzeltildiği tahta parçası: (O, K, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (O, TA.) ― -b7- Ve Basra halkının ev damlarının üstünde, üzerine kamış hasırların (**البَوَارِىّ**) sarıldığı, konulan yahut serilen geniş ve uzun bir tahta parçası. (TA. [Ayrıca **سَفِيقَةٌ**’ye de bak.]) ― -b8- Ve (varsayılan mecaz:) İnce ve uzun dövülmüş her altın ve gümüş parçası. (TA. [Yine, **سَفِيقَةٌ**’ye bak.])

**سَقَّافٌ**
**سَقَّافٌ** ذ İşi tavanların yahut çatıların (**سُقُوف**) yapımı olan kimse. (TA.)

**سِقِيفَى**
**سِقِيفَى** ذ [ve ↓ **أُسْقُفِيَّةٌِ** yahut **أُسْقُفِيَّةٌ**] Bir **أُسْقُفّ**’un [yani bir piskoposun] görevi. (K, * O, TA.) [5’e de bak.]

**أَسْقَفُ**
**أَسْقَفُ** ذ Uzun ve eğik yahut bükük; (S, K;) bir adama (S, TA) ve devekuşuna vb.’ye (K, TA) uygulanır; bunun gibi damme ile, (K,) yani ↓ **اُسْقُفٌ**: (TA:) müennesi **سَقْفَآءُ**, (K,) IB tarafından dişi devekuşuna uygulanan bir sıfat olarak zikredilmiştir: (TA:) ve buradan Hristiyanların ↓ **أُسْقُفّ**’u, (S, K,) ISk’ye göre [ve onun gerçek türeyişini bilmeyen başkalarına göre], alçakgönüllülük tasladığı için. (S.) Ve bir adama uygulanarak, [yalnızca,] Uzun; (K;) yükseklikte **سَقْف**’a [yahut tavana yahut çatıya] benzetilmiştir; (TA;) ve böylece ↓ **مُسَقَّفٌ**: (O, K:) yahut kemiklerde kalın ve iri: (K:) ve [yalnızca] eğik yahut bükük: (TA:) ve devekuşuna uygulanarak, boyunda (K, TA) ve bacaklarda (TA) eğri: (TA:) müennesi yukarıdaki gibidir; (K;) bu, dişi devekuşuna, bacaklarda uzun ve eğri anlamıyla uygulanır: (O:) yahut dişi deveye, arka bacaklarda uzun anlamıyla; ve aynı şekilde dişi devekuşuna da uygulanır. (JK.) ― -b2- Ve deveye uygulanarak, Üzerinde hiç kıl olmayan. (K.)

**أُسْقُفٌ**
**أُسْقُفٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak: ― -b2- ve bir sonraki paragrafa da.

**أُسْقُفٌّ**
**أُسْقُفٌّ** ذ ve ↓ **أُسْقُفٌ**, (S, Msb, K,) bunun gibi ↓ **سَقْفٌ** (K) ve ↓ **سَقْفٌ**, (TA,) [her biri] Arapların kullandığı yabancı bir kelimenin bir varyantıdır, (TA,) [Yunanca ἐπίσκοπος’tan; bir piskopos; yani] din bakımından Hristiyanların bir reisi; (S, Msb, K) (S, K;) yahut [daha doğru olarak] **قِسِيس**’in [yani presbiterin yahut rahibin] üstünde ve **مَطْرَان**’ın [yahut metropolitin] altında olan: (K:) yahut onların dininde âlim olan: (K, TA) (TA:) yahut yürüyüşünde alçakgönüllülük taslayan bir kral: (K: [pek garip bir açıklama:]) çoğulu **أَسَاقِفَةٌ** (Msb, K) ve **أَسَاقِفُ**. (K.) **أَسْقَفُ**’a da bak.

**أُسْقُفِيَّةٌ**
**أُسْقُفِيَّةٌ** ذ yahut **أُسْقُفِيَّةٌ**: **سِقِيفَى**’ya bak.

**مُسَقَّفٌ**
**مُسَقَّفٌ** ذ Bedenin kemiğinde [yahut kemiklerinde] geniş. (JK.) ― -b2- **أَسْقَفُ**’a da bak.

**شَعَرٌ مُسَقْفَفٌ**
**شَعَرٌ مُسَقْفَفٌ** ذ , (TA’ya göre K’da,) yahut ↓ **مُسْتَقِفٌّ**, (K’nın birkaç nüshasında böyle,) yahut ikisi de, (TK,) Kalkık ve dağınık, yahut karmakarışık, yahut düzensiz saç. (K.)

**مُسْتَقِفُّ**
**مُسْتَقِفُّ** ذ : bir önce gelene bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَقَفَ
سَقَفَ U ( n. ac. سَقْف 1 ),
a.  Roofed, roofed over.

سَقَّفَ
سَقَّفَ II ,
a.  Ceiled, made a ceiling to.

b.  see I .

سَقْف
سَقْف 1 , ( pl. سُقْف 3 ,  سُقُف 10 ,  سُقُوْف 27 ),
a.  Roof.

b.  Ceiling.

أَسْقَفُ
أَسْقَفُ 14 ,
a.  Tall, lanky; big-boned.

سَقِيْفَة
سَقِيْفَة 25t , ( pl. سَقَاْئِفُ 46 ),
a.  Roof; eaves, gable.

b.  Plank.

c.  Bench, settle.

d.  Splint.

أُسْقُف
أُسْقُف G. , ( pl. أَسَاْقِفُ 37 ,  أَسَاْقِفَة 37t ),
a.  Bishop.

أُسْقُفِيَّة
أُسْقُفِيَّة
a.  Bishopric; episcopate.

##### Türkçe

سَقَفَ
**سَقَفَ** U ( mastar-isim: **سَقْف** 1 ),
a. Çatı yaptı, üstünü çatıyla örttü.

سَقَّفَ
**سَقَّفَ** II ,
a. Tavan yaptı, tavan yaptırtı.

b. I’e bak.

سَقْف
**سَقْف** 1 , (çoğulu: **سُقْف** 3 , **سُقُف** 10 , **سُقُوْف** 27 ),
a. Çatı.

b. Tavan.

أَسْقَفُ
**أَسْقَفُ** 14 ,
a. Uzun, sıska; iri kemikli.

سَقِيْفَة
**سَقِيْفَة** 25t , (çoğulu: **سَقَاْئِفُ** 46 ),
a. Çatı; saçak, alınlık.

b. Tahta kalas.

c. Oturak, sedir.

d. Atel.

أُسْقُف
**أُسْقُف** G. , (çoğulu: **أَسَاْقِفُ** 37 , **أَسَاْقِفَة** 37t ),
a. Piskopos.

أُسْقُفِيَّة
**أُسْقُفِيَّة**
a. Piskoposluk; episkopat.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سقف
سَقَفَ - يَسْقَفُ (سَقَفَ - يَسْقُفُ) - سَقْف - سُقُف
سَقَفَ - يَسْقَفُ (سَقَفَ - يَسْقُفُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يُظِلُّه فيكون له ستراً وسقفاً: ينتصب فوق بناء أو فوق كائن، فيكون له ستراً أو حاجزاً يفصله ويحفظه عما فوقه
سَقْف: اسم فعل " سَقَفَ - يَسْقَفُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَقَفَ - يَسْقَفُ ": اسم آلة: الشيء الذي يشكل ستراً أو حاجزاً حافظاً فوق كائن أو بناء وذلك بينه وبين ما فوقه
سُقُف: جمع " سَقْف "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السقف والخيمة والظل والستر فوق كائن من بعيد "، وهي:
سَقَفَ - يَسْقَفُ (سَقَفَ - يَسْقُفُ)، خَامَ - يَخِيْمُ، جَنَّ - يَجُنَّ، سَتَرَ - يَسْتُرُ، فَاءَ - يَفِيْءُ (المتعدي)، ظَلَّ - يَظِلُّ

سقف
 	﴿قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد فخر عليهم السقف من فوقهم وأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(26)﴾ النحل
 	﴿وجعلنا السماء سقفا محفوظا وهم عن آياتها معرضون(32)﴾ الأنبياء
 	﴿والسقف المرفوع (5)﴾ الطور
سقفا
 ﴿وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَانِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فَضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ(33)﴾ الزخرف
مختار الصحاح
● [سقف] س ق ف: السَّقْفُ للبيت والجمع سُقُوفٌ و سُقُفٌ بضمتين عن الأخفش كرهن ورهن وقرئ ﴿سقفا من فضة﴾ وقال الفراء سقف إنما هو جمع سَقيفٍ مثل كثيب وكثب وقد سَقَفَ البيت من باب نصر و السَّقْفُ السماء و السَّقَفُ بفتحتين طول في انحناء يقال رجل أسْقَفٌ بين السَّقَفِ قال بن السكيت ومنه اشتق أُسْقُفُّ النصارى لأنه يتخاشع وهو رئيس من رؤسائم في الدين
الراغب
سقف
- سقف البيت، جمعه: سقف، وجعل السماء سقفا في قوله تعالى: }والسقف المرفوع﴿[الطور/5]، وقال تعالى:﴾وجعلنا السماء سقفا محفوظا﴿[الأنبياء/ 32]، وقال:﴾لبيوتهم سقفا من فضة{ [الزخرف/33]، والسقيفة: كل مكان له سقف، كالصفة، والبيت، والسقف: طول في انحناء تشبيها بالسقف.
ملخص اللسان
1.    السَّقْفُ: غِماءُ البيت، والجمع سُقُفٌ وسُقُوفٌ،
2.    وقد سَقَفَ البيتَ يَسْقَفُه سَقْفاً والسماء سَقْفٌ على الأَرض
3.    والسَّقِيفةُ: كل بناء سُقِفَتْ به صُفَّةٌ أَو شِبْهُها مـما يكون بارِزاً، هي صُفّة لها سَقْف، فَعيلةٌ   بمعنى مفعُولة
4.     والسّقيفةُ   كلُّ خشبة عريضة كاللوح أَو حجر عريض يُستطاع أَن يُسَقّفَ به قترةٌ أَو غيرها
5.    والسَّقَفُ، بالتحريك:طول في انحناء، سَقِفَ سَقَفاً، وهو أَسْقَفُ.والمُسَقّفُ:كالأَسْقَفِ وهو بَيِّنُ السَّقَفِ، ومنه اشْتُقَّ أُسْقُفُّ النصارى لأَنه يَتَخاشعُ؛ حديث أَبي سُفْيان وهِرَقْل: أَسْقَفَه على نصارى الشام أَي جعله أُسْقُفاً عليهم وهو العالم الرئيس من عُلماء النصارى، وهو اسم سُرْيانيّ، قال: ويحتمل أَن يكون سمي به لخُضُوعه وانحنائِه في عِبادتِه.
لسان العرب
● - سقف: السَّقْفُ: غِماءُ البيت، والجمع سُقُفٌ وسُقُوفٌ، فأَما قراءة من   قرأ: لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبُيوتهم سَقْفاً من فِضَّة. فهو واحد يدل   على الجمع، أَي لجعلنا لبيت كل واحد منهم سَقْفاً من فِضّة، وقال الفراء   في قوله سُقُفاً من فضة: إن شئت جعلت واحدتها سَقِيفةً، وإن شئت جعلتها   جمع الجمع كأَنك قلت سَقْفاً وسُقُوفاً ثم سُقُفاً كما قال:   حتى إذا بُلَّتْ حَلاقِيمُ الحُلُقْ   وقال الفراء: سُقُفاً إنما هو جمع سَقِيفٍ كما تقول كَثِيبٌ وكُثُبٌ،   وقد سَقَفَ البيتَ يَسْقَفُه سَقْفاً والسماء سَقْفٌ على الأَرض، ولذلك   ذكِّر في قوله تعالى: السماء مُنْفَطِرٌ به، والسَّقْفِ المرفوعِ. وفي   التنزيل العزيز: وجعلنا السماء سَقْفاً محفوظاً. والسَّقِيفةُ: كل بناء   سُقِفَتْ به صُفَّةٌ أَو شِبْهُها مـما يكون بارِزاً، أُلْزِمَ هذا الاسمَ   لِتَفْرِقةِ ما بين الأَشياء. والسَّقْفُ: السماء.   والسّقيفَةُ: الصُّفَّةُ، ومنه سَقِيفةُ بني ساعِدةَ. وفي حديث اجتماع   المهاجرين والأَنصار في سَقيفِة بني ساعدةَ: هي صُفّة لها سَقْف، فَعيلةٌ   بمعنى مفعُولة. ابن سيده: وكل طريقةٍ دقيقةٍ طويلةٍ من الذهب والفِضة   ونحوهما من الجوهر سَقِيفَةٌ. والسّقِيفةُ: لَوْحُ السّفينةِ، والجمع   سَقائفُ، وكلُّ ضريبةٍ من الذهب والفضة إذا ضُرِبَتْ دقيقةً طويلةً سَقِيفةٌ؛   قال بِشر بن أَبي خازم يصفُ سفينةً:   مُعَبَّدةِ السَّقائِف ذات دُسْرٍ،   مُضَبّرَةٍ جوانِبُها رداحِ   والسّقائِفُ: طوائفُ ناموسِ الصائد؛ قال أَوْس بن حَجَر:   فَلاقَى عليها، من صباحَ، مُدمِّراً،   لِنامُوسِه من الصّفِيحِ سَقائِفُ   وهي كل خشَبة عَرِيضةٍ أَو حَجر سُقِفَتْ به قُتْرة. غيره: والسّقيفةُ   كلُّ خشبة عريضة كاللوح أَو حجر عريض يُستطاع أَن يُسَقّفَ به قترةٌ أَو   غيرها، وأَنشد بيت أَوس بن حجر، والصادُ لغة فيها. والسّقائِفُ: عِيدانُ   المُجَبِّر كلُّ جِبارةٍ منها سَقِيفة؛ قال الفرزدق:   وكنت كَذِي ساقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُها،   إذا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقائِفِ   الليث: السَّقِيفةُ خشبة عريضةٌ طويلة توضع، يُلَفُّ عليها البَوارِي،   فوق سُطوحِ أَهل البصرة. والسّقائفُ: أَضْلاعُ البعير. التهذيب: وأَضلاعُ   البعير تسمى سَقائِفَ جَنْبَيْه، كل واحد منها سَقيفةٌ.   والسَّقَفُ: أَن تَمِيلَ الرِّجلُ على وحْشِيّها. والسَّقَفُ، بالتحريك:   طول في انحناء، سَقِفَ سَقَفاً، وهو أَسْقَفُ. وفي مَقْتَلِ عثمان، رضي   اللّه عنه: فأَقبل رجل مُسَقَّفٌ بالسِّهامِ فأَهْوَى بها إليه، أَي   طويل، وبه سمِّي السَّقْفُ لِعُلُوِّه وطول جِدارِه. والمُسَقّفُ:   كالأَسْقَفِ وهو بَيِّنُ السَّقَفِ، ومنه اشْتُقَّ أُسْقُفُّ النصارى لأَنه   يَتَخاشعُ؛ قال المسيب بن علس يذكر غَوّاصاً:   فانصَب أَسْقف رأْسه لبدٌ   نزعَتْ رباعيتاه الصَّبِرْ   (* هكذا بالأَصل.)   ونَعامة سَقْفاء: طويلة العُنق. والأَسْقَفُ: المُنْحني. وحكى ابن بري   قال: والسقفاء من صفة النعامة؛ وأَنشد:   والبَهْوُ بَهْوُ نَعامةٍ سَقْفاء   والأَسْقُفُّ: رئيس النصارى في الدِّين، أَعجمي تكلمت به العرب ولا نظير   له إلا أُسْرُبٌّ، والجمع أَساقِفُ وأَساقِفةٌ. وفي التهذيب:   والأَسْقُفُّ رأْس من رؤوس النصارى. وفي حديث أَبي سُفْيان وهِرَقْل: أَسْقَفَه على   نصارى الشام أَي جعله أُسْقُفاً عليهم وهو العالم الرئيس من عُلماء   النصارى، وهو اسم سُرْيانيّ، قال: ويحتمل أَن يكون سمي به لخُضُوعه وانحنائِه   في عِبادتِه. وفي حديث عمر رضي اللّه عنه: أُسقُفٌّ من سقِّيفاهُ؛ هو   مصدر كالخِلِّيفَى من الخِلافةِ، أَي لا يُمْنع من تَسَقُّفِه وما يُعانيه   من أَمر دينه وتقْدِمَته. ويقال: لَحْيٌ سَقْفٌ أَي طويل مُسْتَرْخٍ.   وقال الفراء: أَسْقُفُ اسم بلد، وقالوا أَيضاً: أُسْقُفُ نَجْرانَ.   وأَما قول الحجاج: إيايَ وهذه السُّقَفاء، فلا يعرف ما هو، وحكى ابن   الأَثير عن الزمخشري قال: قيل هو تصحيف، قال: والصواب شُفَعاء جمع شَفِيعٍ   لأَنهم كانوا يجتمعون إلى السلطان فَيَشْفَعُون في أَصحاب الجَرائِم،   فنهاهم عن ذلك لأَن كل واحد منهم يشفع للآخر كما نهاهم عن الاجتماع في قوله:   إيايَ وهذه الزَّرافاتِ.   وسُقْفٌ: موضع.
مقاييس اللغة:
(سقف) السين والقاف والفاء أصل يدلُّ على ارتفاعٍ في إطلال وانحناء. من ذلك السقف سقف البيت، لأنه عالٍ مُطلٌّ. والسقيفة: الصُّفّة. والسقيفة: كلُّ لوحٍ عريض في بناء إذا ظهر من حائط. والسَّماء سقفٌ، قال الله تعالى: ﴿وجَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً﴾ [الأنبياء 32]. ومن الباب الأسْقَفُ من الرِّجال، وهو الطويل المنحني؛ يقال أسقَفُ بيِّنُ السقَف. والله أعلم بالصواب.
القاموس المحيط:
السَّقْفُ للبَيْتِ، كالسَّقيفِ، ج سُقوفٌ وسُقُفٌ، بضمتينِ، وسَقَفَه، كَمَنَعَه، وسَقَّفَه تَسْقيفاً، و السماءُ، واللَّحْيُ الطَّويلُ المُسْتَرْخِي، وبالضم ويُفْتَحُ ع، وبالتحرِيكِ طولٌ في انْحناءٍ، يوصَفُ به النَّعامُ وغيرُهُ، وهو أسْقَفُ، ويُضَمُّ، وهي سَقْفاءُ، ومنه أُسْقُفُّ النَّصارَى، وسُقْفُهُمْ، كأُرْدُنٍّ وقُطْرُبٍ وقُفْلٍ، لرَئيسٍ لهم في الدِّينِ، أو المَلِكُ المُتخاشِعُ في مِشْيَتِه، أو العالِمُ، أو هو فوقَ القِسِّيسِ ودونَ المَطْرانِ، ج أساقِفَةٌ وأساقِفُ، والسِّقِّيفَى، كخِلِّيفَى مَصْدَرٌ منه. وأُسْقُفَّةٌ أيضاً رُسْتاقٌ بالأنْدَلُسِ. والسَّقيفَةُ، كسفينةٍ الصُّفَّةُ، ومنها سَقيفَةُ بني ساعِدَةَ، والجِبارَةُ من عِيدانِ المُجَبِّرِ، وكالقَبيلةِ من رأسِ البعِير، ولَوْحُ السفينةِ، أو كلُّ خَشَبَةٍ عَريضَةٍ كاللَّوْحِ، أو حَجَرٌ عَريضٌ يُسْتَطاعُ أن يُسَقَّفَ به، وضِلَعُ البعيرِ. والأسْقَفُ الرجلُ الطويلُ، أو الغليظُ العِظامِ العَظيمُها، و من الجِمالِ ما لاَ وَبَرَ عليه، و من الظِلْمانِ الأعْوَجُ العُنُقِ، وهي سَقْفَاءُ. وكزُبَيْرٍ ابنُ بِشْرٍ المُحَدِّثُ. وسُقِّفَ تَسْقيفاً صُيِّرَ أُسْقُفّاً فَتَسَقَّفَ. وكمُعَظَّمٍ الطويلُ. وشَعَرٌ مُسْقَفِفٌّ، كمُفْعَلِلٍّ، ومُسَقْفِفٌ، كمُفَعْلِلٍ مُرْتَفِعٌ جافِلٌ، وقولُ الحَجَّاجِ إيَّايَ وهذه السُّقَفَاءَ، تَصحيفٌ صَوابُهُ الشُّفَعاءَ، كانوا يَجْتَمِعونَ عندَ السُّلْطانِ فَيَشْفَعونَ في المُريبِ. وأسْقُفُ، كأَنْصُرُ ع.
تاج العروس:
س ق ف
السَّقْفُ لِلْبَيْتِ : مَعْرُوفٌ كَالسَّقِيفِ كأَمِيرٍ سُمِّىَ به لِعُلُوِّه وطُولِ جِدَارِهِ . ج : سُقُوفٌ وسُقُفٌ بِضَمَّتَيْنِ وهذه عن الأَخْفَشِ مِثْل رَهْنٍ ورُهُنٍ كذا في الصِّحاحِ وقرأَ أَبو جَعْفَرٍ : ( سَقْفاً مِنْ فِضَّةٍ ) بالفَتْحِ والبَاقُونَ بضَمَّتَيْنِ
قلتُ : وعلَى قراءَةِ الفَتْحِ فهو وَاحِدٌ يدُلُّ علَى الجَمْعِ أَي : لَجَعَلْنَا لِبَيْتِ كُلُّ واحدٍ منهم سَقْفاً مِن فِضَّةٍ وقال الفَرَّاءُ : سُقُفٌ إِنَّمَا هو جَمْعُ سَقِيفٍ كما تقول : كَثِيبٌ وكُثُبٌ قال : وإِن شِئْتَ جَعَلْتَه لا جَمْعَ الجَمْعِ فقلتَ : سَقْفٌ وسُقُوفٌ وسُقُفٌ
وسَقَفَهُ كَمَنَعَهُ يَسْقَفُهُ سَقْفاً : جعَل له سَقْفاً كذا سَقَّفَهُ تَسْقِيفاً
والسَّمَاءُ سَقْفُ الأَرْضِ مُذَكَّرٌ قال اللهُ تَعَالَى ( والسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ) ( وجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً )
السَّقْفُ : اللَّحْىُ الطَّوِيلُ الْمُسْتَرْخِي نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ قال :
" تَرَى له حِينَ سَمَا فَاحْرَنْجَمَا
" لَحْيَيْنِ سَقْفَيْنِ وخَطْماً سَلْجَمَا سُقْفُ بِالضَّمِّ ويُفْتَحُ : ع وفي العُبَابِ : مَوْضِعانِ قال الشَّمَّاخُ
كَأَنَّ الشَّبَابَ كان رَوْاَحَة رَاكِبٍ ... قَضَى وَطَراً مِن أَهْل سُقْفٍ لِغَضْوَرا السَّقَفُ بِالتَّحْرِيكِ : طُولٌ في انْحِنَاءٍ يُقَال : رَجُلٌ أَسْقَفُ بَيِّنُ السَّقَفِ كذا في الصِّحاحِ والمُجْمَلِ يُوصَفُ به النَّعَامُ وغَيْرُهُ وهو أَسْقَفُ وقد سَقِفَ سَقَفاً قال بِشْرُ بنُ أبي خَازِمٍ :
يَبْرِي لها ضَرْبَ المُشَاشِ مُصَلَّمٌ ... صَعْلٌ هِبِلٌّ ذُو مَنَاسِمَ أَسْقفُ ويُضَمُّ فيُقَال : أَسْقُفُ وهي أي : الأُنْثَى مِن النَّعَامِ وغيرِه سَقْفَاءُ وحكَى ابنُ بَرِّي : والسَّقْفَاءُ من صِفَةِ النَّعامَةِ وأَنْشَدَ :
" والْبَهْوُ بَهْوُ نَعَامَةٍ سَقْفَاءَ وقال ابنُ حِلِّزَةَ :
بِزَفُوفٍ كأَنَّهَا هِقْلَةٌ أُمْ ... مُ رِئالٍ دَوِّيَّةٌ سَقْفَاءُ
قال ابنُ السِّكِّيتِ : ومِنْهُ اشْتُقَّ أُسْقُفُّ النَّصَارَى زَادَ غيرُه : وسُقْفُهُمْ كَأُرْدُنٍّ أَي بضَمِّ الأَوَّلِ وتَشْدِيدِ الآخِرِ وعليه اقْتَصَرَ ابنُ السِّكِّيتِ فيما نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . ولا نَظِيرَ له سِوَى : أُسْرُبٍّ يُقَال : أُسْقُفٌ بتَخْفِيفِ الفاءِ مثال قُطْرُبٍ والأَخِيرُ مِثْلُ قُفْلٍ وهذا الذي ذَهَبْنَا إليه هو ما اسْتَظْهَرَه شَيْخُنَا فإنَّه قال : الظَّاهِرُ أَنَّهُ أَشار بالمِثالَيْنِ الأَوَّلَيْنِ لِضَبْطِ المَزِيدِ الذي هو أَسْقُف وأنه يُقَال بتَشْدِيدِ الفاءِ كأُرْدُنٍّ وبِتَخْفِيفَها كقُطْربٍ وقوله : وقُفْلٍ مِثَالٌ لِسُقْفٍ المُجَرَّدِ قال : والقَوْلُ بأَنَّهُ أشَارَ لِزِيَادَةِ الْهَمْزةِ وأصَالَتِها بَعِيدٌ جِداًّ : اسٍمٌ لِرَئِيسٍ لهم في الدِّينِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ عن ابنِ السِّكِّيتِ وهو أَعْجَمِيٌّ تكُلُّمتٍ به العربُ وقيل : سُمِّيَ به لُِخُضوعِهِ وانْحِنَائِهِ في عِبَادَتَهَ أو الْمَلِكُ الْمُتَخَاشِعُ في مشيته أو هو العالم في دِينِهم أَو هو فَوْقَ الْقِسِّيسِ ودُونَ الْمَطْرَانِ : ج : أَسَاقِفَةُ وأساقِفُ والسِّقِّيفَي كَخِلِّيفَي : مَصْدَرٌ مِنْهُ ومنه الحَدِيثُ في مُصَادَرَةِ أَهْلِ نَجْرَانَ : " وعَلَى أنْ لاَ يُغَيِّرُوا أَسْقُفَّا مِن سِقِّيفَاهُ ولاَ وَاقِفاً من وِقِّيفَاهُ " وأسْقُفَّةٌ أَيْضاً أي بضَمِّ الأَوَّلِ وتَشْدِيدِ الفاءِ : رُسْتَاقٌ بِالأَنْدَلُسِ نَزِهٌ نَضِرٌ شَجِرٌ وقَصَبَتَهُ غَافِقٌ
والسَّقِيفَةُ كَسَفِينَةٍ : الصُّفَّةُ أو شِبْهُهَا مِمَّا يكونُ بَارِزاً ومنها سَقِيفَةُ بَنِي سَاعِدَةَ بالمدينةِ المُشْرَّفةِ وهي صُفَّةٌ لها سَقْفٌ فَعِيلَةٌ بمعنى مَفْعُولةٍ جاءَ ذِكْرُهَا في حديثِ اجْتِمَاعِ المُهَاجِرِينَ والأنْصَارِ
ومِن المَجَازِ : السَّقِيفَةُ : الْجِبَارَةُ مِن عِيدَانِ الْمُجَبِّرِ جَمْعُهُ : سَقَائِفُ وقال الفَرَزْدَقُ :
وكنتُ كَذِي سَاقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُهَا ... إذَا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقَائِفِ مِن المَجَازِ أيضاً : السَّقِيفَةُ : كَالْقَبِيلَةِ مِن رَأْسِ الْبَعِيرِ وهي سَقَائِفُ الرَّأْسِ قَالَهُ ابنُ عَبَّادٍ ومنه قولُهُم : رَأْسٌ عَظِيمُ السَّقَائِفِ كما في الأسَاسِ
ومِن المَجَازِ : السَّقِيفَةُ : لَوْح السَّفِينَةِ يُقَال : سَفِينَةٌ مُحْكَمَةٌ السَّقَائِفِ أَي : الأَلْوَاحِ قال بِشْرٌ يَصِفُ السَّفِينَةَ :
مُعَبَّدَةِ السَّقَائِفِ ذَاتِ دُسْرٍ ... مُضَبَّرَةٍ جَوَانِبُهَا رَدَاحِ أو كُلُّ خَشَبَةٍ عَرِيضَةٍ كَاللَّوْح أو حَجَرٌ عَرِيضٌ يُسْتَطَاعُ أَنْ يُسَقَّفَ بِهِ نَامُوسُ الصَّائِدِ وغيرُه فهي سَقِيفَةٌ قال أوْسُ بنُ حَجَرٍ :
فَلاَقَى عَلَيْهَا مِنْ صُبَاحَ مُدَمِّراً ... لِنَامُوسِهِ من الصَّفِيحِ سَقَائِفُ مِن المَجَاِز : السَّقِيفَةُ : ضِلَعُ الْبَعِيرِ يُقَال : هَدَمَ السَّفَرُ سَقَائِفَ البَعِيرِ أي : أضْلاعَهُ نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ والأَزْهَرِيُّ وأَنْشَدَ الصَّاغَانِيُّ لطَرَفَةَ :
أُمِرَّتْ يَدَاهَا فَتْلَ شَزْرٍٍ أُجْنِحَتْ ... لَهَا عَضُدَاهَا في سَقِيفٍ مُنضَّدِ والأَسْقَفُ : الرَّجُلُ الطَّوِيلُ شُبِّهَ بالسَّقْفِ في طُولِه وارْتِفاعِهِ أو الْغَلِيظُ الْعِظَامِ الْعَظِيمُهَا شُبِّهَ بجِدارِ السَّقْفِ
الأسْقَفُ مِن الْجِمَالِ : مَا لاَ وبَرَ عليه
الأسْقَفُ مِن الظِّلْمَانِ : الأَعْوَجُ الْعُنُقِ أَو الرِّجْلَيْنِ وهي سَقْفَاءُ وقد تقدَّم قريباً فهو تَكْرَارٌ . وكَزُبَيْرٍ : سُقَيْفُ بنُ بِشْرٍ العِجْلِيُّ الْمُحَدِّثُ وفي بعضِ النُّسَخِ : ابنُ بشير وهو غَلَطٌ قلتُ : وهو شيخٌ ليَعْلَى بنِ عُبَيْدٍ في حكَايَةٍ كذا في التَّبْصِيرِ
وسُقِّفَ تَسْقِيفاً : صُيِّرَ أُسْقُفاًّ فَتَسَقَّفَ صَارَ أُسْقُفاًّ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ
المُسَقَّفُ كَمُعَظَّمٍ : الطَّوِيلُ ومنه حديثُ مَقْتَلِ عثمانَ رَضِيَ اللهُ عَنْه : ( فأَقْبَلَ رَجُلٌ مُسَقَّفٌ )
وشَعَرٌ مُسْقَفِفٌ كَمُفْعَلِلٍّ ولو قال : كمُقْشَعِرٍّ كان أظْهَرَ ووَقَعَ في التَّكْمِلَةِ : مُسْتَقِفٌّ بالتاءِ بَدَلَ القافِ ومُسْقَفٌ كَمُفْعَلِلٍ ولو قال : كمُدَحْرِجٍ كان أظْهَرَ : أي مُرْتَفِعٌ جافلٌ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . أَمَّا قَوْلُ الْحَجَّاجِ : ( إِيَّايَ وهذه السُّقَفَاءَ والزَّرَافَاتِ فإنِّي لاَ أَجِدُ أَحَداً مِن الجالِسِين في زَرَافَة إلاَّ ضَرَبْتُ عُنَقَهُ " فقال الجَوْهَرِيُّ : ما نَعْرِفُ ما هُوَ وقال القُتَيْبيُّ : أكْثَرْتُ السُّؤَالَ عنه فلم يَعْرِفْهُ أَحَدٌ وحكَى ابنُ الأَثِيرِ عن الزَّمَخْشَرِيُّ قال قيل : هو تَصْحِيفٌ قال : وصَوَابُهُ الشُّفَعَاءَ جَمْعُ شَفِيعٍ لأًنَّهُم كَانُوا يَجْتَمِعُونَ عِنْدَ السَّلْطَانِ فَيَشْفَعُونَ في الْمُرِيبِ أَي : المُتَّهَمِ وأصْحَابِ الجَرَائِمِ فَنَهاهُم عن ذلك لَأَّن كُلُّ واحدٍ منهمَ يشْفَعُ لِلآْخَرِ كما نَهاهُم في قَوْلِه : الزَّرَافَاتِ ونَقَلَ شيخُنَا هنا عن فائقِ الزَّمَخْشَرِيِّ ما يُخالِف نَقْلَ ابنِ الأَثِيرِ وكأَنَّهُ اشْتَبَهَ عليه وكذا إقْرَارُ الشِّهابِ في شَرْحِ الشِّفَهاءِ والصَّحِيحُ ما نَقَلَهُ ابنُ الأَثِيرِ فتَأَمَّلْ ذلك . وأسْقُفُ كَأَنْصُرُ على صِيغَةِ المُتَكُلُّم ولو قال : كأَذْرُحٍ كان أظْهَرَ : ع بالْبَاديةِ كان به يَوْمٌ مِن أَيَّامِهِم قال الحُطَيْئَةُ :
أرَسْمَ دِيَارٍ منْ هُنَيْدَةَ تَعْرِفُ ... بأَسْقُفَ مِن عِرْفَانِهَا العَيْنُ تَذْرِفُ ؟ وقالَ عَنْتَرَةُ :
فإنْ يَكُ عِزٌّ في قُضَاعَةَ ثَابِتٌ ... فإنَّ لنا في رَحْرَحَانَ وأَسْقُفِ أي لنا في هذيْن في المَوْضِعَيْنَ مَجْدٌ وقال ابنُ مُقْبِلٍ :
وإِذا رَأَى الوُرَّادَ ظَلَّ بأَسْقُفٍ ... يَوْمٌ كيَوْمِ عَرُوبَةَ المُتَطاوِلِ ومّما يُسْتَدَركُ عَلَيْه : السَّقَائِفُ : طَوَائِفُ نَامُوسِ الصَّائِدِ وكُلُّ ضَرِيبَةٍ من الذَّهَبِ والفِضَّةِ إِذا ضُرِبَتْ دَقِيقَةً طَوِيلَةً فهي سَقِيفَةٌ وقال اللَّيْثُ : السَّقِيفَةُ : خَشَبةٌ عَرِيضَةٌ طَوِيلةٌ تُوضَعُ يُلَفُّ عليها البَوَارِي فَوْقَ سُطُوحِ أَهلِ البَصْرةِ
والأَسْقَفُ : المُنْحَنِي
والسَّقَّافُ كشَدَّادٍ : مَن يُعَانِي عَمَلَ السُّقُوفِ
ولُقِّبَ به عِمَادُ الدِّينِ أَبو الغَوْثِ عبدُ الرحمنِ بنُ محمدِ بنِ عليَّ ابن عَلَوِيٍّ الحُسَيْنِيُّ وُلِدَ سنة 948 ، وتُوُفِّيَ سنة 1011 بتريم إحْدَى قُرَى حَضْرَمَوْت وقَبْرُه تِرْياقٌ مُجَرَّبٌ ووالدُه الفقيهُ المُقَدَّمُ لَقِيَ الطَّوَاشِيَّ بحَلْيٍ ومِن وَلَدهِ شيخُنَا المُسْنِدُ المُعَمَّرُ عمرُ ابنُ أَحمدَ بنِ أَبي بكرِ بنِ محمدِ بن أبي بكرِ بن عُقَيْلٍ السَّقَّافُ العَلَوِيُّ الحُسَينِيُّ المَكِّيُّ حَدَّثَ جَدُّه عن الشَّمْسِ البَابِلِيِّ وهو بنَفْسِه حَدَّثَ عن خَالِه عبدِ اللهِ بنِ سَالمٍ البَصْرِيِّ وأبي العَبَّاسِ النَّخْلِيِّ وغيرِهما . وسَقْفٌ بالفَتْحِ : لُغَةٌ في الأَسْقُفِّ كأُرْدُنٍّ نَقَلَهُ شَيْخُنَا

_Türkçe çeviri henüz yok_
