# سقف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سقف

السَّقْفُ: غِماءُ البيت، والجمع سُقُفٌ وسُقُوفٌ، فأَما قراءة من قرأ: لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبُيوتهم سَقْفاً من فِضَّة. فهو واحد يدل على الجمع، أَي لجعلنا لبيت كل واحد منهم سَقْفاً من فِضّة، وقال الفراء في قوله سُقُفاً من فضة: إن شئت جعلت واحدتها سَقِيفةً، وإن شئت جعلتها جمع الجمع كأَنك قلت سَقْفاً وسُقُوفاً ثم سُقُفاً كما قال: حتى إذا بُلَّتْ حَلاقِيمُ الحُلُقْ
وقال الفراء: سُقُفاً إنما هو جمع سَقِيفٍ كما تقول كَثِيبٌ وكُثُبٌ، وقد سَقَفَ البيتَ يَسْقَفُه سَقْفاً والسماء سَقْفٌ على الأَرض، ولذلك ذكِّر في قوله تعالى: السماء مُنْفَطِرٌ به، والسَّقْفِ المرفوعِ. وفي التنزيل العزيز: وجعلنا السماء سَقْفاً محفوظاً. والسَّقِيفةُ: كل بناء سُقِفَتْ به صُفَّةٌ أَو شِبْهُها مـما يكون بارِزاً، أُلْزِمَ هذا الاسمَ لِتَفْرِقةِ ما بين الأَشياء. والسَّقْفُ: السماء.
والسّقيفَةُ: الصُّفَّةُ، ومنه سَقِيفةُ بني ساعِدةَ. وفي حديث اجتماع المهاجرين والأَنصار في سَقيفِة بني ساعدةَ: هي صُفّة لها سَقْف، فَعيلةٌ بمعنى مفعُولة. ابن سيده: وكل طريقةٍ دقيقةٍ طويلةٍ من الذهب والفِضة ونحوهما من الجوهر سَقِيفَةٌ. والسّقِيفةُ: لَوْحُ السّفينةِ، والجمع سَقائفُ، وكلُّ ضريبةٍ من الذهب والفضة إذا ضُرِبَتْ دقيقةً طويلةً سَقِيفةٌ؛ قال بِشر بن أَبي خازم يصفُ سفينةً:
مُعَبَّدةِ السَّقائِف ذات دُسْرٍ،
مُضَبّرَةٍ جوانِبُها رداحِ
والسّقائِفُ: طوائفُ ناموسِ الصائد؛ قال أَوْس بن حَجَر:
فَلاقَى عليها، من صباحَ، مُدمِّراً،
لِنامُوسِه من الصّفِيحِ سَقائِفُ
وهي كل خشَبة عَرِيضةٍ أَو حَجر سُقِفَتْ به قُتْرة. غيره: والسّقيفةُ كلُّ خشبة عريضة كاللوح أَو حجر عريض يُستطاع أَن يُسَقّفَ به قترةٌ أَو غيرها، وأَنشد بيت أَوس بن حجر، والصادُ لغة فيها. والسّقائِفُ: عِيدانُ المُجَبِّر كلُّ جِبارةٍ منها سَقِيفة؛ قال الفرزدق:
وكنت كَذِي ساقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُها،
إذا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقائِفِ
الليث: السَّقِيفةُ خشبة عريضةٌ طويلة توضع، يُلَفُّ عليها البَوارِي، فوق سُطوحِ أَهل البصرة. والسّقائفُ: أَضْلاعُ البعير. التهذيب: وأَضلاعُ البعير تسمى سَقائِفَ جَنْبَيْه، كل واحد منها سَقيفةٌ.
والسَّقَفُ: أَن تَمِيلَ الرِّجلُ على وحْشِيّها. والسَّقَفُ، بالتحريك: طول في انحناء، سَقِفَ سَقَفاً، وهو أَسْقَفُ. وفي مَقْتَلِ عثمان، رضي اللّه عنه: فأَقبل رجل مُسَقَّفٌ بالسِّهامِ فأَهْوَى بها إليه، أَي طويل، وبه سمِّي السَّقْفُ لِعُلُوِّه وطول جِدارِه. والمُسَقّفُ: كالأَسْقَفِ وهو بَيِّنُ السَّقَفِ، ومنه اشْتُقَّ أُسْقُفُّ النصارى لأَنه يَتَخاشعُ؛ قال المسيب بن علس يذكر غَوّاصاً:
فانصَب أَسْقف رأْسه لبدٌ
نزعَتْ رباعيتاه الصَّبِرْ
(* هكذا بالأَصل.)
ونَعامة سَقْفاء: طويلة العُنق. والأَسْقَفُ: المُنْحني. وحكى ابن بري قال: والسقفاء من صفة النعامة؛ وأَنشد:
والبَهْوُ بَهْوُ نَعامةٍ سَقْفاء
والأَسْقُفُّ: رئيس النصارى في الدِّين، أَعجمي تكلمت به العرب ولا نظير له إلا أُسْرُبٌّ، والجمع أَساقِفُ وأَساقِفةٌ. وفي التهذيب: والأَسْقُفُّ رأْس من رؤوس النصارى. وفي حديث أَبي سُفْيان وهِرَقْل: أَسْقَفَه على نصارى الشام أَي جعله أُسْقُفاً عليهم وهو العالم الرئيس من عُلماء النصارى، وهو اسم سُرْيانيّ، قال: ويحتمل أَن يكون سمي به لخُضُوعه وانحنائِه في عِبادتِه. وفي حديث عمر رضي اللّه عنه: أُسقُفٌّ من سقِّيفاهُ؛ هو مصدر كالخِلِّيفَى من الخِلافةِ، أَي لا يُمْنع من تَسَقُّفِه وما يُعانيه من أَمر دينه وتقْدِمَته. ويقال: لَحْيٌ سَقْفٌ أَي طويل مُسْتَرْخٍ. وقال الفراء: أَسْقُفُ اسم بلد، وقالوا أَيضاً: أُسْقُفُ نَجْرانَ. وأَما قول الحجاج: إيايَ وهذه السُّقَفاء، فلا يعرف ما هو، وحكى ابن الأَثير عن الزمخشري قال: قيل هو تصحيف، قال: والصواب شُفَعاء جمع شَفِيعٍ لأَنهم كانوا يجتمعون إلى السلطان فَيَشْفَعُون في أَصحاب الجَرائِم، فنهاهم عن ذلك لأَن كل واحد منهم يشفع للآخر كما نهاهم عن الاجتماع في قوله: إيايَ وهذه الزَّرافاتِ.
وسُقْفٌ: موضع.

### Türkçe

**السَّقْفُ**: evin örtüsü; çoğulu **سُقُفٌ** ve **سُقُوفٌ**dur. Şu halde, **قرأ**: “**لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبُيوتهم سَقْفاً من فِضَّة**” diye okuyan kimsenin kıraatine gelince; o, cem‘e delâlet eden bir tekildir; yani: “Onlardan her birinin evi için gümüşten bir **سَقْفاً** yapardık.” **الفراء**, “**سُقُفاً من فضة**” sözü hakkında dedi ki: İstersen onun tekilini **سَقِيفةً** yaparsın; istersen onu cem‘in cem‘i yaparsın; sanki sen “**سَقْفاً** ve **سُقُوفاً**” dedin, sonra “**سُقُفاً**” dedin; şu kimsenin dediği gibi:

حتى إذا بُلَّتْ حَلاقِيمُ الحُلُقْ

**الفراء** dedi ki: **سُقُفاً**, ancak **سَقِيفٍ**in çoğuludur; senin “**كَثِيبٌ** ve **كُثُبٌ**” demen gibi. Ve **سَقَفَ** evi, onu **يَسْقَفُ** **سَقْفاً** (diye örttü); ve gök, yerin üzerinde bir **سَقْفٌ**tur; bundan dolayı, Yüce Allah’ın şu sözünde müzekker kılındı: “**السماء مُنْفَطِرٌ به**”, ve “**السَّقْفِ المرفوعِ**”. Aziz tenzilde: “**وجعلنا السماء سَقْفاً محفوظاً**.” Ve **السَّقِيفةُ**: bir **صُفَّةٌ** yahut onun benzeri, dışarı taşkın olan şeylerden olmak üzere, onunla örtülmüş her bina; bu ad, şeyler arasındaki farkı ayırmak için gerekli kılındı. Ve **السَّقْفُ**: gök.

Ve **السّقيفَةُ**: **الصُّفَّةُ**; ondan: **سَقِيفةُ بني ساعِدةَ**. Muhacirler ile ensarın **سَقيفِة بني ساعدةَ**’de toplanması hadîsinde: O, kendisi için bir **سَقْف** bulunan bir **صُفّة**dir; **فَعيلةٌ** vezninde, **مفعُولة** mânâsınadır. İbn Sîdeh: Altın ve gümüşten ve bunların benzeri cevherden olan her ince uzun yol (şerit) **سَقِيفَةٌ**dir. Ve **السّقِيفةُ**: geminin tahtası; çoğulu **سَقائفُ**tur. Ve altın ve gümüşten her **ضريبةٍ**, ince uzun olarak darbedildiği vakit **سَقِيفةٌ**dir; Bişr b. Ebî Hâzim bir gemiyi vasfederek dedi ki:

مُعَبَّدةِ السَّقائِف ذات دُسْرٍ،
مُضَبّرَةٍ جوانِبُها رداحِ

Ve **السّقائِفُ**: avcının **ناموس**unun (gizlenme/örtünme yerinin) bölükleridir; Evs b. Hacer dedi ki:

فَلاقَى عليها، من صباحَ، مُدمِّراً،
لِنامُوسِه من الصّفِيحِ سَقائِفُ

Ve o, kendisiyle bir **قُتْرة** örtülmüş her geniş tahta yahut taştır. Başkası: **السّقيفةُ**, levha gibi her geniş tahta yahut bir **قترة** yahut başkası onunla örtülebilecek her geniş taştır; ve Evs b. Hacer’in beytini inşad etti; ve **الصادُ** onda bir lugattır. Ve **السّقائِفُ**: **المُجَبِّر**in (kırıkçı/çıkrıkçı) çubuklarıdır; onlardan her bir **جِبارةٍ** bir **سَقِيفة**dir; **الفرزدق** dedi ki:

وكنت كَذِي ساقٍ تَهَيَّضَ كَسْرُها،
إذا انْقَطَعَتْ عنها سُيُورُ السَّقائِفِ

**الليث**: **السَّقِيفةُ**, Basra ehlinin damları üzerinde, üzerine hasırlar sarılan, konulan geniş uzun bir tahtadır. Ve **السّقائفُ**: devenin kaburgalarıdır. **التهذيب**: Devenin kaburgalarına, onun iki yanının **سَقائِفَ**i denir; onlardan her biri bir **سَقيفة**dir.

Ve **السَّقَفُ**: ayağın dış yanına doğru meyletmesidir. Ve **السَّقَفُ**, hareke ile: eğrilikte uzunluktur; **سَقِفَ** **سَقَفاً**; ve o, **أَسْقَفُ**tur. Osman’ın öldürülmesi (haberinde), Allah ondan razı olsun: “Oklarla **مُسَقَّفٌ** bir adam geldi de onlarla ona doğru hamle etti”; yani: uzun. Ve onun yüksekliği ve duvarının uzunluğu sebebiyle **السَّقْفُ** böyle adlandırıldı. Ve **المُسَقّفُ**: **الأَسْقَفِ** gibidir; ve o, **بَيِّنُ السَّقَفِ**tir. Ondan, Hristiyanların **أُسْقُفُّ**u türetildi; çünkü o, huşû gösterir; el-Müseyyeb b. ‘Als bir dalgıcı zikrederek dedi ki:

فانصَب أَسْقف رأْسه لبدٌ
نزعَتْ رباعيتاه الصَّبِرْ

(* Asılda böyledir.)

Ve **نَعامة سَقْفاء**: boynu uzun (dişi devekuşu). Ve **الأَسْقَفُ**: eğik olan. İbn Berrî nakletti, dedi ki: **السقفاء**, devekuşunun sıfatındandır; ve inşad etti:

والبَهْوُ بَهْوُ نَعامةٍ سَقْفاء

Ve **الأَسْقُفُّ**: dinde Hristiyanların reisi; Arapların konuştuğu bir a‘cemîdir; onun benzeri yoktur, ancak **أُسْرُبٌّ** müstesna; çoğulu **أَساقِفُ** ve **أَساقِفةٌ**dir. **التهذيب**’de: **الأَسْقُفُّ**, Hristiyanların reislerinden bir reistir. Ebû Süfyân ile Herakl hadîsinde: “Şam Hristiyanları üzerine onu **أَسْقَفَه** etti”; yani onu onların üzerine **أُسْقُفاً** kıldı; ve o, Hristiyan âlimlerinden âlim reisidir; ve o, Süryânî bir isimdir. Dedi ki: Ve ibadetinde boyun eğmesi ve eğilmesi sebebiyle onunla adlandırılmış olması muhtemeldir. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**أُسقُفٌّ من سقِّيفاهُ**”; o, **الخِلِّيفَى** gibi bir masdardır, **الخِلافةِ**den; yani, onun **تَسَقُّفِه**sinden ve din işinden çektiği şeyden ve onun takdim edilmesinden men olunmaz. Ve denir: **لَحْيٌ سَقْفٌ**; yani uzun, sarkık.

Ve **الفراء** dedi ki: **أَسْقُفُ** bir beldenin adıdır; ve ayrıca dediler: **أُسْقُفُ نَجْرانَ**. Haccâc’ın sözüne gelince: “**إيايَ وهذه السُّقَفاء**”; onun ne olduğu bilinmez. İbnü’l-Esîr, Zemahşerî’den nakletti, dedi ki: Bunun bir tashîf olduğu söylendi; dedi ki: Doğrusu **شُفَعاء**dır, **شَفِيعٍ**in çoğulu; çünkü onlar sultana toplanır, suç sahipleri hakkında şefaat ederlerdi; o da onları bundan nehyetti; zira onların her biri diğeri için şefaat eder; nitekim şu sözünde toplanmaktan onları nehyetti: “**إيايَ وهذه الزَّرافاتِ**.”

Ve **سُقْفٌ**: bir yer (mevki).
