# سقي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%82%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سقي

السَّقْيُ: معروف، والاسم السُّقْيا، بالضم، وسَقاهُ اللهُ الغيثَ وأَسْقاهُ؛ وقد جَمَعَهما لَبيدٌ في قوله:
سَقى قَوْمي بني مَجْدٍ، وأَسْقى
نُمَيْراً والقبائِلَ من هِلالِ
ويقال: سَقَيْته لشَفَتِه، وأَسْقَيْته لِماشيَتهِ وأَرْضِهِ، والاسْمُ السِّقْيُ، بالكسر، والجمعُ الأَسْقِيَةُ. قال أَبو ذؤيب يَصِفُ مُشْتارَ عَسَل:
فجاءَ بمَزْجٍ لم يَرَ الناسُ مِثْلَهُ،
هو الضَّحْكُ، إلاَّ أَنه عَمَلُ النَّحْلِ
يَمانيةٍ أَجْبى لها مَظَّ مائِدٍ،
وآلِ قُراسٍ صَوْبُ أَسْقِيَةٍ كُحْلِ
قال الجوهري: هذا قول الأَصمعي؛ ويرويه أَبو عبيدة:
صوبُ أَرْمِيَةٍ كُحْلِ
وهما بمعنىً. قال ابن بري: والمَزْجُ العَسَل والضَّحْكُ الثَّغْرُ، شبَّه العَسَل به في بياضهِ، ويمانِيةٍ يريدُ به العَسَلَ، والمَظُّ رمّانُ البَرِّ، والأَسْقِيةُ جمع سِقْيٍ وهي السَّحابة، وكُحْلٍ: سودٍ أَي سحائبَ سودٍ؛ يقول: أَجْبى نَبْتَ هذا الموضِعِ صَوْبُ هذه السحائب. ابن سيده: سَقاهُ سََقْياً وسَقَّاهُ وأَسْقاه، وقيل: سَقاه بالشَّفَة وأَسْقاهُ دَلَّهُ على موضعِ الماء. سيبويه: سَقاهُ وأَسْقاهُ جَعَل له ماءً أو سِقْياً فسَقاه ككسَاه، وأَسْقى كأَلْبَس. أَبو الحسن يذهَبُ إلى التسوية بين فَعَلْت وأَفْعَلْت، وأَنَّ أَفْعَلْت غيرُ مَنْقولَة من فَعَلْت لضَرْب من المَعاني كنَقْل أَدخلت. والسَّقْيُ: مصدرُ سَقَيْتُ سَقْياً، وفي الدعاء: سَقْياً له ورَعْياً وسَقَّاهُ ورَعّاه: قال له سَقْياً ورَعْياً. وسَقَّيْت فلاناً وأَسْقَيْته إذا قُلت له سَقاكَ اللهُ؛ قال ذو الرُّمة:
وقَفْتُ، على رَبْعٍ لِمَيَّةَ، ناقَتي،
فما زِلْتُ أُسْقي رَبْعَها وأُخاطِبُهْ
وأُسْقيهِ حتى كادَ، ممَّا أُبِثُّه،
تُكَلِّمُني أَحْجارُهُ ومَلاعِبُهْ
قال ابن بري: والمعروف في شعره:
فما زِلْتُ أَبْكي عندهَ وأُخاطِبُهْ
والسِّقْيُ: ما أَسْقاهُ إيّاهُ. والسِّقْيُ: الحَظّ من الشُّرْبِ. يقال: كَمْ سِقْيُ أَرْضِكَ أَي كَمْ حَظُّها من الشُّرْبِ؟ وأَنشد أَبو عبيد لعبد الله بن رواحة:
هُنالِكَ لا أُبالي نَخْلَ سِقْيٍ،
لا بَعْلٍ، وإنْ عَظُمَ الأَتاءُ
ويقال: سَقْيٌ وسِقْيٌ، فالسَّقْيُ بالفتح الفعْل، والسِّقْيُ بالكسر الشِّرْب، وقد أَسْقاه على رَكِيَّته. وأَسْقاهُ نهراً: جعله له سِقْياً. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أنَّ رجلاً من بني تَميم قال له يا أَمير المؤْمنين أَسْقِني شَبَكَةً على ظَهْرِ جَلاّل؛ الشَّبَكة: بِئارٌ مُجْتَمِعة، أَي أَجْعَلْها لي سِقْياً وأَقْطِعْنيها تكون لي خاصَّة. التهذيب: وأَسْقَيْتُ فلاناً رَكِيَّتي إذا جَعَلْتها له، وأَسْقَيْته جَدْولاً من نَهْري إذاجَعَلْت له منه مَسْقىٌ وأَشْعَبْتَ له منه. وسَقَّيْته الماءَ: شُدِّدَ للكثرة. وتساقى القَوْمُ: سَقى كلُّ واحدٍ صاحِبَه بِجِمام الإناءِ الذي يَسْقيان فيه؛ قال طَرَفة بن العبد:
وتَساقى القَوْمُ كأْساً مُرَّةً،
وعلى الخَيْلِ دِماءٌ كالشَّقِرْ
وقول المتنخل الهذلي:
مُجَدَّلٌ يَتَسَقَّى جِلْدُهُ دَمَه،
كما تَقَطَّر جِذعُ الدَّومَةِ القُطُلُ
أَي يتَشَرَِّبه، ويروى: يَتَكَسَّى من الكِسْوة؛ قال ابن بري: صواب إنشاده مُجَدَّلاً لأَن قبله:
التارك القِرْنِ مُصْفَرّاً أَنامِلُهُ،
كأَنَّهُ منْ عُقارٍ قَهْوَةٍ ثَمِلُ
وفي الحديث: أَعْجَلْتُهم أَنْ يَشْربوا سِقْيَهُم؛ هو بالكسر اسم للشّيْءِ المُسْتَقى.
والمِسْقاة والمَسْقاة والسِّقاية: موضعُ السَّقْي. وفي حديث عثمان: أَبلَغْتُ الرَّاتِعَ مَسْقاتَهُ؛ المَسْقاةُ، بالفتح: موضع الشُّرْب، وقيل: هو بالكسر آلةُ الشُّرْب، والميم زائدة؛ قال ابن الأَثير: (* قوله «قال
ابن الأثير إلخ» عبارة النهاية: يريد إنه رفق برعيته ولان لهم في السياسة كمن خلى المال إلخ). أَراد أَنه جمع له بين الأَكل والشُّرْبِ، ضربه مثلاً لرِفْقِه برَعِيَّتهِ، ولان لهم في السياسة كمن خَلَّى المالَ يَرْعى حيث شاء ثم يُبلِغُه الوِرْد في رِفْقٍ، ومن كسر الميم جعلها كالآلة التي هي مِسْفاةُ الديك. والمَسْقى: وقتُ السَّقْيِ. والمِسْقاةُ: ما يُتَّخذ للجِرار والكيزان تُعَلَّق عليه. والساقية من سواقي الزَّرع: نُهَيْر صغيرٌ. الأَصمعي: السَّقِيُّ والرَّمِيُّ، على فعيل، سَحابَتان عظيمتا القَطْر شَدِيدتا الوقع، والجمع أَسْقِيةٌ. والسِّقايةُ: الإناءُ يُسْقى به. وقال ثعلب: السِّقايةُ هو الصاع والصُّواع بعينه. والسِّقايةُ: الموضع الذي يُتَّخذ فيه الشَّراب في المواسم وغيرها. والسِّقاية في القرآن: الصُّواع الذي كان يَشْرَب فيه الملِك، وهو قوله تعالى: فلما جَهَّزَهم بجَهازِهم جَعل السِّقاية في رَحْل أَخيه، وكان إناءً من فِضَّةٍ كانوا يَكيلون الطعام به. ويقال للبيت الذي يُتَّخذ مَجْمَعاً للماء ويُسْقى منه الناسُ: السِّقاية. وسِقاية الحاجِّ: سَقْيُهم الشراب. وفي حديث معاوية. أَنه باعَ سِقايةً من ذهب بأَكثر من وزْنِها؛ السِّقايةُ: إناءٌ يُشرب فيه. وسِقاية الماء: معروفة. وقال الفراء في قوله تعالى: وإن لكم في الأَنعامِ لعِبْرةً نُسْقِيكُم مما في بُطونهِ؛ وقال في موضع آخر: ونُسْقِيَه مما خلقْنا أَنعاماً؛ العرب تقول لكل ما كان من بطون الأَنعام ومن السماء أَو نهَر يَجْري لقوم أَسْقَيْت، فإذا سَقاكَ ماءً لشَفَتِك قالوا سَقاهُ ولم يقولوا أَسْقاهُ كما قال تعالى: وسَقاهم ربهم شراباً طَهُوراً، وقال: والذي هو يُطْعِمُني ويَسْقِينِ؛ وربما قالوا لِما في بطون الأَنْعام ولِماءٍ السماء سَقى وأَسْقى كما قال لبيد:
سَقى قومي بَني مَجْدٍ، وأَسْقى
نُمَيْراً والقَبائِلَ من هِلالِ
وقال الليث: الإسْقاءُ من قولك أَسْقَيْتُ فلاناً نهَراً أَو ماءً إذا جعلت له سِقْىاً. وفي القرآن: ونَسْقيه مما خَلقْنا أَنْعاماً؛ من سَقى ونُسقيه من أَسْقى، وهما لغتان بمعنى واحد. أَبو زيد: اللهم أَسْقِنا إسْقاءً إرْواءً. وفي الحديث: كلُّ مأْثَرةٍ من مآثِر الجاهلية تحت قدميَّ إلا سِقايةَ الحاجِّ وسِدانةَ البيت، هي ما كانت قريش تَسْقِيه الحُجَّاج من الزَّبيب المُنْبُوذِ في الماء، وكانَ يليها العباسُ بن عبد المطلب في الجاهلية والإسلام. وفي الحديث: أَنه تَفَلَ في فمِ عبد الله بن عامر وقال: أَرجو أَن تكون سِقاءً أَي لا تعطَش.
والسِّقاءُ: جلدُ السَّخْلة إذ أَجْذَعَ ولا يكون إلاَّ للماء؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
يَجُبْن بنا عَرْضَ الفَلاةِ وما لنا
عليهنَّ، إلاَّ وخْدَهُنَّ، سِقاءُ
الوَخْدُ: سَيْرٌ سهلٌ أَي لا نحتاج إلى سِقاءٍ للماء لأَنهنّ يَرِدْنَ بنا الماءَ وقتَ حاجتِنا إليه وقبل ذلك، والجمع أََسِْقيةٌ وأَسْقِيات، وأَساقٍ جمع الجمع. وأَسْقاهُ سِقاءً: وهَبَه له. وأَسْقاهُ إهاباً: أَعطاه إيَّاه ليَدْبُغَه ويتَّخِذ منه سِقاءً. وقال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، للذي اسْتَفْتاه في ظَبْيٍ رماه فقتله وهو مُحْرِم فقال: خُذْ شاةً من الغنم فتصدَّقْ بلحمِها وأَسْقِ إهابَها أَي أَعْطِ إهابها مَن يتخذهُ سِقاءً. ابن السكيت: السِّقاءُ يكون للِّبن والماء، والجمع القليل أَسْقِيَةٌ وأَسْقِياتٌ؛ قال أَبو النجم:
ضُرُوعُها بالدَّوِّ أَسْقِياتُهُ
والكثير أَساقٍ، والوَطْبُ للبَنِ خاصَّة، والنِّحْيُ للسَّمن، والقِرْبَةُ للماءِ، والسِّقاءُ ظَرْفُ الماءِ من الجلد، ويُجمع على أَسْقِيةٍ، وقيل: السِّقاءُ القِرْبةُ للماء واللَّبَن. ورجلٌ ساقٍ من قوم سُقَّاءٍ وسَقَّائِينَ
(* قوله «من قوم سقاء وسقائين» هكذا في الأصل، وهي عبارة
المحكم ونصه: ورجل ساق من قوم سقى، أي بضم السين وتشديد القاف منوناً. وسقاء، بضم السين وتشديد القاف. وسقاء، بالفتح والتشديد، على التكثير من قوم سقائين). والأُنثى سَقَّاءَة وسَقَّاية، الهمْزُ على التذكير والياءُ على التأْنيث: كشقاءٍ وشَقاوةٍ؛ وفي المثل:
اسقِ رَقاشِ إنها سَقَّايهْ
ويروى: سَقَّاءَهْ وسَقَّايةٌ على التكثير، والمعنى واحد، وهذا المثل يضرب للمحسن أَي أَحْسِنوا إليه لإحْسانهِ؛ عن أَبي عبيد. واسْتَقى الرجلَ واسْتَسْقاه: طَلب منه السَّقْيَ. وفي الحديث: خرج يَسْتَسْقي فقلب رِداءَه؛ وتكرر ذكر الاسْتِسْقاء في الحديث، وهو اسْتِفْعال من طَلب السُّقْيا أَي إنْزال الغَيْثِ على البلادِ والعِبادِ. يقال: اسْتَسْقى وسَقى اللهُ عبادَه الغَيْثَ وأَسْقاهم، والاسم السُّقْيا بالضم. واسْتَسْقَيْت فلاناً إذا طلبت منه أَن يَسقِيَك. واستَقى من النهَر والبئرِ والرَّكِيَّة والدَّحْل استِقاءً: أَخذ من مائها. وأَسْقَيْت في القِرْبة وسَقَيْتُ فيها أَيضاً؛ قال ذو الرمة:
وما شَنَّتا خَرْقاءَ واهِيتَا الكُلى
سَقى فيهما ساقٍ، ولمَّا تَبَلّلا،
بأَضْيَعَ من عينيك للدّمع، كلّما
تعرّفْتَ داراً، أَو توهَّمتَ منزِلا
وهذا الشعر أَنشده الجوهري:
وما شَنَّتا خَرْقاءَ واهٍ كُلاهُما،
سَقَى فيهما مستعجِلٌ لم تَبلّلا
والصواب ما أوردناه. وقول القائل: فجعلوا المُرّان أَرْشِيةَ المَوْت فاستَقَوْا بها أَرواحَهُم، إنما استعارهَ وإن لم يكن هناك ماءٌ ولا رِشاءٌ ولا استِقاءٌ. وتَسَقَّى الشيءُ: قَبِلَ السَّقْيَ، وقيل: ثَرِيَ؛ أَنشد ثعلب للمَرّار الفَقْعَسي:
هنيئاً لخُوطٍ من بَشامٍ تَرُفُّه،
إلى بَرَدٍ، شُهْدٌ بهنَّ مَشُوبُ
بما قد تَسَقَّى من سُلافٍ، وضَمَّهُ
بَنانٌ، كهُدَّابِ الدِّمَقْسِ، خَضيبُ
وزرعٌ سِقْيٌ، ونخلٌ سِقْيٌ: للذي لا يعيش بالأَعْذاءِ إنما يُسقى، والسَّقيُ المصدر. وزرع سِقيٌ: يُسْقى بالماء، والمَسقَويُّ: كالسِّقْى؛ حكاه أَبو عبيد، كأَنه نسبهَ إلى مَسقىً كَمرْمىً، ولا يكون منسوباً إلى مَسقيٍّ لأَنه لو كان كذلك لكانَ مَسْقيٌّ، وقد صرح سيبويه بذلك. وزرع مَسْقَويٌّ إذا كان يُسقى، ومَظْمَئِيٌّ إذا كان عِذْياً، قال ذلك أَبو عبيد وأَنكره أَبو سعيد. الجوهري: المَسْقَوِيُّ من الزرع ما يُسقى بالسَّيْح، والمَظْمَئيُّ ما تَسقِيه السماء، وهو بالفاء تصحيف. وفي حديث معاذ في الخراج: وإن كان نَشْرُ أَرضٍ يُسلِمُ عليها صاحِبُها فإنهُ يخرج منها ما أُعطي نَشْرُها رُبْعَ المَسقَويِّ وعشر المَظْمَئِيِّ، المَسْقَوِيُّ، بالفتح وتشديد الياء، من الزرع: ما يُسقى بالسَّيْح، والمَظَمئيُّ: ما تسقيه السماءُ، وهما في الأَصل مصدرا أَسقى وأَظْمأَ أَو سَقى وظمِئَ منسوباً إليهما. والسَّقِيُّ: المَسْقِيُّ.والسَّقيُّ: البَرْدِيُّ، واحدته سَقِيَّةٌ، وهي لا يفوتُها الماءُ، وسمِّيَ بذلك لنَباته في الماء أَو قريباً منه؛ قال امرؤ القيس:
وكَشْح لطِيف كالجَديلِ مُخَصَّر،
وساق كأُنبُوب السَّقِيِّ المُذَلَّلِ
وقال بعضهم: أَراد بالأُنبُوبِ أُنبُوبَ القصب النابت بين ظَهرانَيْ نخل مَسْقِيٍّ، فكأَنه قال كأَُنبوب النخل السَّقِيِّ أَي كقصب النخل، أَضافه إليه لأَنه نبَت بين ظَهْرانَيه، وقيل: السَّقِيُّ البرْديٌّ الناعمُ، وأَصله العُنْقَرُ يشبَّه به ساقُ الجارية؛ ومنه قوله: على خَبَندى قصبٍ مَمْكورِ،
كعُنْقُران الحائِر المسْكُورِ
والواحدة سَقِيَّةٌ؛ قال عبد الله بن عَجْلان النَّهدي:
جديدة سِرْبالِ الشَّبابِ، كأَنها
سَقِيَّةُ بَردِيٍّ نَمَتْها غُيولُها
والسَّقِيُّ أَيضاً: النخل. وفي الحديث: أَنه كان إمام قومه فمرَّ فتىً بناضِحِه يريدُ سَقِيّاً، وفي رواية:
يريد سَقِيَّة؛ السَّقِيُّ والسَّقِيَّةُ: النخل الذي يُسقى بالسَّواني أَي الدوالي. والسَّقْيُ والسِّقْيُ: ماءٌ يقع في البطن، وأَنكر بعضهم الكسر. وقد سَقى بطنهُ واستَسْقي وأَسْقاه الله. والسِّقيُ: ماءٌ أَصفر يقع في البطن. يقال: سَقى بطنهُ يَسْقي سَقْياً. أَبو زيد: استَسْقى بطنهُ استِسْقاءً أي اجتمع فيه ماءٌ أَصفر، والاسم السِّقْيُ، بالكسر. وقال شمر: السَّقْيُ المصدر، والسِّقْيُ الاسم، وهو السَّلى كما قالوا رَعْيٌ ورِعْيٌ. وفي حديث عمران بن حصين: أَنه سُقِيَ بطنهُ ثلاثين سنة. يقال: سُقِي بطنهُ وسَقى بطنُه واستَسْقى بطنهُ أَي حصل فيه الماء الأَصفر. وقال أَبو عبيدة: السِّقْيُ الماءُ الذي يكون في المَشِيمَة يخرج على رأْس الولد. والسِّقْيُ: جلدة فيها ماءٌ أَصفر تنشَقُّ عن رأْس الولد عند خروجه. التهذيب: والسِّقْيُ ما يكون في نفافيخَ بيض في شحم البطن. وسَقى العِرْقُ: أَمَدَّ فلم ينقطع. وأَسقى الرجلَ إسْقاءً: اغتابَه؛ قال ابن أَحمر:
ولا عِلم لي ما نَوْطةٌ مُسْتَكِنَّةٌ،
ولا أَيُّ من فارَقْتُ أَسقى سقائيا
قال شمر: لا أَعرف قول أَبي عبيد أَسقى سِقائياً بمعنى اغتَبْتُه؛ قال: وسمعت ابن الأَعرابي يقول معناه لا أَدري من أَوعى فِيَّ الدَّاءَ. قال ابن الأًعرابي: يقال سَقَى زيدٌ عمراً وأَسْقاهُ إذا اغتابه غَيْبةً خبيثةً. الجوهري: أَسْقَيْته إذا عِبْته واغتبْته. وسُقيَ قلبهُ عدواةً: أُشْرِب. ويقال للرجل إذا كرِّر عليه ما يكرههُ مراراً: سُقِّيَ قلبهُ بالعدواة تَسْقية. وسَقى الثوبَ وسَقَّاهُ: أَشربه صِبغاً. ويقال للثوب إذا صبغته: سَقَيته مَنّاً من عُصْفُرٍ ونحو ذلك. واستقى الرجل واستَسْقى: تَقَيَّأَ؛ قال رؤبة:
وكنتَ من دائك ذا أَقْلاسِ،
فاستَسْقِيَنْ بثمر القَسْقاسِ
والمُساقاة في النخيل والكروم على الثُّلُثِ والرُّبُع وما أَشبهه. يقال: ساقى فلان فلاناً نخله أو كرْمَه إذا دفعه إليه واستعمله فيه على أَن يَعْمُرَه ويَسقِيَه ويقومَ بمصلحته من الإبارِ وغيره، فما أَخرج الله منه فللعامل سهمٌ من كذا وكذا سَهْماً مما تُغِلُّه، والباقي لمالِكِ النخل، وأَهل العراق يُسَمُّونَها المُعاملة.
وفي حديث الحج: وهو قائلٌ السُّقْىا؛ السُّقيا: منزلٌ بين مكة والمدينة، قيل هي على يومين من المدينة؛ ومنه الحديث: أَنه كان يَسْتَعدِبُ الماءَ من بيوت السقيا.

### Türkçe

**السَّقْيُ**: bilinen (şey); isim **السُّقْيا**, zamme ile; ve “Allah ona yağmuru içirdi” **سَقاهُ اللهُ الغيثَ** ve **أَسْقاهُ**; ikisini de Lebîd şu sözünde bir araya getirmiştir:

Saqā kavmimi Benî Mecd’i, ve asqā
Numeyr’i ve Hilâl’den kabileleri

Ve denir ki: “Onu, dudak susuzluğunu gidermesi için içirdim” **سَقَيْته لشَفَتِه**; ve “onu, hayvanları ve toprağı için suladım” **أَسْقَيْته لِماشيَتهِ وأَرْضِهِ**; isim **السِّقْيُ**, kesre ile; çoğulu **الأَسْقِيَةُ**. Ebû Züeyb, bal satın alanı vasfederek dedi:

İnsanların benzerini görmediği bir karışımla geldi,
o, gülüştür; ancak o, arının işidir.
Yemenî (bir şey); ona, sofralı bir emicinin emişi vergi kıldı,
ve Âl-i Kurâs’ın, sürmesi kara **أَسْقِيَةٍ**’lerin sağanağı.

Cevherî dedi: Bu, Asmaî’nin sözüdür; Ebû Ubeyde ise şöyle rivayet eder:

sürmesi kara **أَرْمِيَةٍ**’lerin sağanağı

Ve ikisi de bir mânâdadır. İbn Berrî dedi: **المَزْجُ** baldır; **الضَّحْكُ** diştir; balı beyazlığında ona benzetti. Ve **يَمانيةٍ** ile balı kasteder. **المَظُّ** kırın narıdır. **الأَسْقِيةُ**, **سِقْيٍ**’in çoğuludur ve o buluttur. Ve **كُحْلٍ**: siyahlar, yani siyah bulutlar; der ki: Bu yerin bitkisini bu bulutların sağanağı vergi kıldı. İbn Sîde: Onu **سَقاهُ** **سََقْياً** ile, ve **سَقَّاهُ** ve **أَسْقاه**; ve denildi ki: “Dudakla içirdi” **سَقاه بالشَّفَة**; ve “ona içirdi” **أَسْقاهُ**: onu su yerinin konumuna delâlet ettirdi. Sîbeveyh: **سَقاهُ** ve **أَسْقاهُ**: ona su yahut **سِقْياً** kıldı; böylece **سَقاه** “giydirdi” **كسَاه** gibidir; ve **أَسْقى** “giydirdi” **أَلْبَس** gibidir. Ebû’l-Hasen, **فَعَلْت** ile **أَفْعَلْت** arasında eşitlemeye gider; ve **أَفْعَلْت**’in, **أَدخلت**’in nakli gibi, mânâlardan bir tür için **فَعَلْت**’ten nakledilmiş olmadığına (gider). Ve **السَّقْيُ**: “içirdim” **سَقَيْتُ**’un masdarıdır, **سَقْياً**. Ve duada: “Ona içirme ve otlatma” **سَقْياً له ورَعْياً**; ve **سَقَّاهُ** ve **رَعّاه**: ona “içirme ve otlatma” dedi, **سَقْياً ورَعْياً**. Ve “falancaya ‘Allah sana içirsin’ dedim” **سَقَّيْت فلاناً** ve **أَسْقَيْته**: ona **سَقاكَ اللهُ** dediğim zaman; Zû’r-Rumme dedi:

Meyye’nin yurdunun kalıntısı üzerinde, devemle durdum;
artık durmadan onun yurduna içiriyor ve onunla konuşuyordum.
Ve ona içiriyordum; neredeyse, ona açtıklarımdan dolayı,
taşları ve oyun yerleri benimle konuşacaktı.

İbn Berrî dedi: Şiirinde bilinen (rivayet) şudur:

Artık durmadan onun yanında ağlıyor ve onunla konuşuyordum.

Ve **السِّقْيُ**: ona onu içirdiği şey. Ve **السِّقْيُ**: içmeden pay. Denir ki: “Toprağının **سِقْيُ**’si ne kadardır?” yani içmeden payı ne kadardır? Ebû Ubeyd, Abdullah b. Revâha’dan şu beyti okudu:

Orada, **سِقْيٍ** hurmasını umursamam,
ne yağmurla yetinen (ba‘l) ne de; isterse ürün büyüsün.

Ve denir ki: **سَقْيٌ** ve **سِقْيٌ**; fetha ile **السَّقْيُ** fiildir; kesre ile **السِّقْيُ** içmedir. Ve onu kuyusu üzerinde suladı **أَسْقاه على رَكِيَّته**. Ve “ona bir nehir verdi” **أَسْقاهُ نهراً**: onu ona **سِقْياً** kıldı. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Benî Temîm’den bir adam ona dedi ki: “Ey müminlerin emiri, bana, celâl (develer) sırtı üzerinde bir **شَبَكَةً** ver.” **الشَّبَكة**: toplanmış kuyulardır; yani onu benim için **سِقْياً** kıl ve onu bana iktâ et; bana özel olsun. **التهذيب**: “Falancaya kuyumu verdim” **أَسْقَيْتُ فلاناً رَكِيَّتي**: onu ona kıldığım zaman; ve “nehirimden ona bir ark verdim” **أَسْقَيْته جَدْولاً من نَهْري**: ondan ona bir sulama yeri kıldığın ve ondan ona bir kol ayırdığın zaman. Ve “ona suyu çokça içirdim” **سَقَّيْته الماءَ**: çokluk için şeddelendi. Ve kavim birbirine içirdi **وتساقى القَوْمُ**: her biri, içinde içirdikleri kabın ağzından arkadaşına içirdi; Tarafe b. el-Abd dedi:

Kavim acı bir kadehi birbirine içirdi,
ve atların üzerinde, şakır gibi kanlar vardı.

Ve el-Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözü:

Yere serilmiş (bir yiğit); derisi kanını birbirine içirir,
hurma ağacının gövdesinden **القُطُلُ** damladığı gibi.

Yani onu emer; ve şöyle de rivayet edilir: “giyinir” **يَتَكَسَّى** “giyinmeden” **من الكِسْوة**. İbn Berrî dedi: Onu **مُجَدَّلاً** diye okumak doğrudur; çünkü ondan önce:

Rakibi bırakandır; parmakları sararmış,
sanki o, şarap kahvesinden sarhoştur.

Ve hadiste: “Onları, **سِقْيَهُم**’lerini içmelerinden önce acele ettirdim”; o, kesre ile, içilen şeyin ismidir **اسم للشيْءِ المُسْتَقى**.

Ve **المِسْقاة** ve **المَسْقاة** ve **السِّقاية**: içirme yeridir. Osman’ın hadisinde: “Otlayanı, **مَسْقاتَهُ**’sine ulaştırdım”; **المَسْقاةُ**, fetha ile: içme yeridir; ve denildi ki: kesre ile içme âletidir; ve **الميم** ziyadedir; İbnü’l-Esîr dedi:
(* “İbnü’l-Esîr dedi…” sözü, **النهاية**’nin ibaresidir: “Maksadı, o, raiyyetine yumuşak davrandı ve siyasette onlara yumuşak oldu; malı salıvermiş kimse gibi…”). Maksadı: ona, yeme ile içmeyi bir araya getirdi; onu, raiyyetine yumuşaklığının misali yaptı; ve siyasette onlara yumuşak oldu; malı dilediği yerde otlamaya salıverip sonra onu bir yumuşaklıkla suya ulaştıran kimse gibi. Ve **الميم**’i kesreleyen, onu, horozun **مِسْفاةُ**’si olan âlet gibi kıldı. Ve **المَسْقى**: içirme vaktidir. Ve **المِسْقاةُ**: testiler ve kupalar için yapılan, üzerine asılan şeydir. Ve ekin arklarından **الساقية**: küçük bir nehirdir. Asmaî: **السَّقِيُّ** ve **الرَّمِيُّ**, **فعيل** üzere: damlası büyük, inişi şiddetli iki büyük buluttur; çoğulu **أَسْقِيةٌ**. Ve **السِّقايةُ**: kendisiyle içirilen kaptır. Sa‘leb dedi: **السِّقايةُ**, **الصاع** ve **الصُّواع**’ın aynısıdır. Ve **السِّقايةُ**: mevsimlerde ve başkalarında içkinin yapıldığı yerdir. Ve Kur’an’da **السِّقاية**: melikin içtiği **الصُّواع**’dır; yüce sözüdür: “Onları azıklarıyla donatınca, **السِّقاية**’yi kardeşinin yüküne koydu”; o, gümüşten bir kaptı; onunla yiyeceği ölçerlerdi. Ve insanların suyu topladığı ve ondan insanlara içirildiği eve **السِّقاية** denir. Ve **سِقاية الحاجِّ**: onlara içki içirmektir. Muâviye’nin hadisinde: “Altından bir **سِقايةً**’yi, ağırlığından daha fazlasına sattı”; **السِّقايةُ**: içinde içilen kaptır. Ve **سِقاية الماء**: bilinen (şey)dir. Ferrâ, yüce sözünde: “Ve sizin için davarlarda ibret vardır; karınlarındakinden sizi içiririz” **نُسْقِيكُم**; ve başka bir yerde: “Ondan, yarattığımız davarlardan ona içiririz” **ونُسْقِيَه**; Araplar, davarların karınlarından olan ve gökten olan yahut bir kavim için akan bir nehir olan her şey için **أَسْقَيْت** derler. Eğer sana, dudak susuzluğun için su içirdiyse “ona içirdi” **سَقاهُ** derler; “ona içirdi” **أَسْقاهُ** demezler; nitekim yüce Allah dedi: “Rableri onlara tertemiz bir içki içirdi” **وسَقاهم ربهم شراباً طَهُوراً**; ve dedi: “Beni yediren ve bana içiren O’dur” **ويَسْقِينِ**. Ve bazen, davarların karınlarındakine ve gök suyuna **سَقى** ve **أَسْقى** derler; Lebîd’in dediği gibi:

Saqā kavmimi Benî Mecd’i, ve asqā
Numeyr’i ve Hilâl’den kabileleri

Leys dedi: **الإسْقاءُ**, “falancaya bir nehir yahut su verdim” **أَسْقَيْتُ فلاناً نهَراً أَو ماءً** sözündendir; ona **سِقْىاً** kıldığın zaman. Kur’an’da: “Yarattığımız davarlardan ona içiririz” **ونَسْقيه**; **سَقى**’dan **ونُسقيه**, **أَسْقى**’dan; ikisi de bir mânâda iki lehçedir. Ebû Zeyd: “Allah’ım, bize doyurucu bir içirme ile içir” **اللهم أَسْقِنا إسْقاءً إرْواءً**. Hadiste: “Câhiliyenin övünçlerinden her övünç ayağımın altındadır; ancak hacıların **سِقايةَ**’si ve evin **سِدانة**’si müstesna”; o, Kureyş’in hacılara, suda ıslatılmış kuru üzümden içirdikleri şeydi; câhiliyede ve İslâm’da onu Abbâs b. Abdülmuttalib yürütürdü. Hadiste: “Abdullah b. Âmir’in ağzına tükürdü ve dedi ki: ‘Umarım bir **سِقاءً** olursun’; yani susamazsın.”

Ve **السِّقاءُ**: oğlak derisi; **أَجْذَعَ** olduğu zaman; ve ancak su içindir; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

Bizi, çölün enine götürürler; bizim,
onların üzerinde, yumuşak yürüyüşlerinden başka, bir **سِقاءُ**’muz yoktur.

**الوَخْدُ**: kolay yürüyüştür; yani su için bir **سِقاءٍ**’a ihtiyaç duymayız; çünkü onlar, suya ihtiyacımız vaktinde ve ondan önce bizi suya götürürler. Çoğulu **أََسِْقيةٌ** ve **أَسْقِيات**; ve çoğulun çoğulu **أَساقٍ**. Ve “ona bir kırba verdi” **أَسْقاهُ سِقاءً**: onu ona bağışladı. Ve “ona bir deri verdi” **أَسْقاهُ إهاباً**: onu ona verdi ki onu tabaklasın ve ondan bir **سِقاءً** edinsin. Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, kendisine fetva sorana—muharrem iken vurup öldürdüğü bir ceylan hakkında—dedi ki: “Koyundan bir koyun al; etini sadaka ver; ve derisini **أَسْقِ**”; yani derisini, onu **سِقاءً** edinecek olana ver. İbnü’s-Sikkît: **السِّقاءُ** süt ve su için olur; az çoğulu **أَسْقِيَةٌ** ve **أَسْقِياتٌ**; Ebû’n-Necm dedi:

Memeleri, düzlükte, onun **أَسْقِياتُهُ**’dur.

Çok olanı **أَساقٍ**’dır. **الوَطْبُ** yalnız süte mahsustur; **النِّحْيُ** sade yağa; **القِرْبَةُ** suya. **السِّقاءُ**: deriden su kabıdır; **أَسْقِيةٍ** üzerine toplanır. Ve denildi ki: **السِّقاءُ**, su ve süt için **القِرْبةُ**’dir. Ve bir adam **ساقٍ**, **سُقَّاءٍ** ve **سَقَّائِينَ** kavminden.
(* “**من قوم سقاء وسقائين**” sözü: asılda böyle; bu, **المحكم**’in ibaresidir; metni: “Ve bir adam **ساق**; **سُقّى** kavminden; yani sîn zamme ile, kâf şeddeli, tenvinli. Ve **سُقّاء**: sîn zamme ile, kâf şeddeli. Ve **سَقّاء**: fetha ile ve şedde ile; çokluk üzere; **سقائين** kavminden.”). Dişisi **سَقَّاءَة** ve **سَقَّاية**; hemze, müzekkerlik üzere; yâ, müenneslik üzere: **شقاءٍ** ve **شَقاوةٍ** gibi. Ve meselde:

**اسقِ رَقاشِ إنها سَقَّايهْ**

Ve şöyle rivayet edilir: **سَقَّاءَهْ**; ve **سَقَّايةٌ** çokluk üzere; mânâ birdir. Bu mesel, iyilik edene (hakkında) vurulur; yani ona iyilik edin, onun iyiliği sebebiyle; Ebû Ubeyd’den.

Ve “adamdan su istedi” **واسْتَقى الرجلَ** ve **واسْتَسْقاه**: ondan **السَّقْيَ** talep etti. Hadiste: “Yağmur duasına çıktı; ridâsını ters çevirdi”; hadiste **الاسْتِسْقاء**’nın zikri tekrar eder; o, **السُّقْيا** talebinden **اسْتِفْعال**’dır; yani beldelere ve kullara yağmur indirilmesi. Denir ki: **اسْتَسْقى**; ve Allah kullarına yağmur verdi **سَقى اللهُ عبادَه الغَيْثَ** ve **أَسْقاهم**; isim **السُّقْيا** zamme iledir. Ve “falancıdan, bana su içirmesini istedim” **واسْتَسْقَيْت فلاناً**: ondan, sana su içirmesini talep ettiğin zaman. Ve nehirden, kuyudan, **الرَّكِيَّة**’den ve **الدَّحْل**’dan **استِقاءً** ile su aldı: suyundan aldı. Ve kırbaya “su koydum” **أَسْقَيْت في القِرْبة**; ve onda “su koydum” **سَقَيْتُ فيها** da; Zû’r-Rumme dedi:

Ve iki yırtık, böğürleri zayıf,
içlerinde bir **ساقٍ** su döktü; henüz ıslanmadıkları hâlde,
gözlerinden yaş için daha kayıp değildir; her ne zaman
bir yurdu tanısan yahut bir menzili vehmetsen.

Bu şiiri Cevherî şöyle okuttu:

Ve iki yırtık, böğürleri zayıf,
içlerinde aceleci biri su döktü; ıslanmadılar.

Doğru olan, bizim getirdiğimizdir. Ve söyleyenin sözü: “Sonra **المُرّان**’ı ölümün ipleri yaptılar; onunla ruhlarını **فاستَقَوْا**”; onu, orada ne su ne ip ne de **استِقاءٌ** olduğu hâlde, ancak mecaz yaptı. Ve “şey suyu kabul etti” **تَسَقَّى الشيءُ**: **السَّقْيَ** kabul etti; ve denildi ki: nemlendi. Sa‘leb, el-Merrâr el-Fak‘asî’den şu beyti okudu:

Beşâm’dan bir dal için ne hoş; onu titretiyor,
serinliğe doğru; içinde karışık bal (vardır).
O, **سُلافٍ**’dan neyi **تَسَقَّى** ettiyse onunla, ve onu topladı,
parmaklar; **الدِّمَقْس** püskülü gibi; boyalı.

Ve “sulanır ekin” **زرعٌ سِقْيٌ**, ve “sulanır hurma” **نخلٌ سِقْيٌ**: **الأَعْذاءِ** ile yaşamayan; ancak sulanan içindir; ve **السَّقيُ** masdardır. Ve “sulanır ekin” **زرع سِقيٌ**: su ile sulanır. Ve **المَسقَويُّ**: **السِّقْى** gibidir; Ebû Ubeyd rivayet etti; sanki onu, **مَسقىً**’ya nisbet etti, **مَرمىً** gibi; ve **مَسقيٍّ**’ye nisbet edilmiş olmaz; çünkü öyle olsaydı **مَسْقيٌّ** olurdu; Sîbeveyh bunu açıkça söylemiştir. Ve “sulanır ekin” **زرع مَسْقَويٌّ**: sulanır olduğu zaman; ve “yağmurla yetinen” **مَظْمَئِيٌّ**: **عِذْياً** olduğu zaman; bunu Ebû Ubeyd söyledi; Ebû Saîd inkâr etti. Cevherî: ekinden **المَسْقَوِيُّ**, akarsu ile sulanan; ve **المَظْمَئيُّ**, göğün suladığıdır; o, **بالفاء** ile tashiftir. Muâz’ın haraç hadîsinde: “Eğer bir toprağın **نَشْرُ**’ü, sahibi üzerine İslâm’a girerse, ondan, **نَشْرُ**’üne verilen çıkar: **المَسقَويِّ**’nin dörtte biri ve **المَظْمَئِيِّ**’nin onda biri.” **المَسْقَوِيُّ**, fetha ile ve yâ şeddeli: ekinden, akarsu ile sulanan; **المَظَمئيُّ**: göğün suladığı; ikisi de aslında, **أَسقى** ve **أَظْمأَ**’nın yahut **سَقى** ve **ظمِئَ**’in masdarlarıdır; onlara nisbet edilmiştir. Ve **السَّقِيُّ**: **المَسْقِيُّ**. Ve **السَّقيُّ**: **البَرْدِيُّ**’dir; tekili **سَقِيَّةٌ**; ona su eksik olmaz; suda yahut ona yakın bittiği için böyle adlandırıldı; İmru’ul-Kays dedi:

İnce bir bel, örgü gibi; inceltilmiş,
ve bir bacak, eğilmiş **السَّقِيِّ** borusu gibi.

Bazıları dedi: **الأُنبُوبِ** ile, sulanmış hurmaların iki yanı arasında biten kamışın borusunu kastetti; sanki “sulanmış hurmanın kamışı borusu gibi” dedi; onu ona izafe etti; çünkü onun iki yanı arasında bitti. Ve denildi ki: **السَّقِيُّ** yumuşak **البرْديٌّ**’dir; aslı **العُنْقَرُ**’dır; cariyenin bacağı ona benzetilir; ondan şu sözü:

Üzerinde, bükülmüş kamıştan bir **خَبَندى**,
sarhoş havuzun **عُنْقُران**’ı gibi.

Tekili **سَقِيَّةٌ**’dir. Abdullah b. Aclân en-Nehdî dedi:

Gençliğin gömleği yeni; sanki o,
pınarları büyütmüş bir **سَقِيَّةُ بَردِيٍّ**’dir.

Ve **السَّقِيُّ** ayrıca: hurmadır. Hadiste: “O, kavminin imamı idi; geçti; bir delikanlı, su çeken devesiyle, **سَقِيّاً** istiyordu”; bir rivayette: “**سَقِيَّة** istiyordu”; **السَّقِيُّ** ve **السَّقِيَّةُ**: **السَّواني** ile, yani **الدوالي** ile sulanan hurmadır. Ve **السَّقْيُ** ve **السِّقْيُ**: karında bulunan sudur; bazıları kesreyi inkâr etti. Ve “karnı su topladı” **سَقى بطنهُ** ve **استَسْقي**; ve Allah ona (bunu) verdi **أَسْقاه الله**. Ve **السِّقيُ**: karında bulunan sarı sudur. Denir ki: “karnı su topladı” **سَقى بطنهُ**; **يَسْقي**; **سَقْياً**. Ebû Zeyd: “karnı su topladı” **استَسْقى بطنهُ** **استِسْقاءً**: yani onda sarı su toplandı; isim **السِّقْيُ**, kesre ile. Şemr dedi: **السَّقْيُ** masdardır; **السِّقْيُ** isimdir; o, **السَّلى**’dır; “otlatma” **رَعْيٌ** ve **رِعْيٌ** dedikleri gibi. İmrân b. Husayn hadîsinde: “Karnı otuz yıl **سُقِيَ** edildi.” Denir ki: “karnı **سُقِيَ** oldu” ve “karnı su topladı” **سَقى بطنُه** ve “karnı su topladı” **استَسْقى بطنهُ**: yani onda sarı su meydana geldi. Ebû Ubeyde dedi: **السِّقْيُ**, **المَشِيمَة**’de olan sudur; çocuk başı üzerinde çıkar. Ve **السِّقْيُ**: içinde sarı su olan bir deridir; çocuk çıkarken başı üzerinden yarılır. **التهذيب**: ve **السِّقْيُ**, karın yağında beyaz kabarcıklarda olan şeydir. Ve “damar uzadı” **سَقى العِرْقُ**: uzadı da kesilmedi. Ve “adamı çekiştirdi” **أَسقى الرجلَ إسْقاءً**: onu gıybet etti; İbn Ahmer dedi:

Benim bilgim yok: gizlenen bir düğüm nedir,
ve ayrıldığım kimlerden hangisi, benim **سقائيا**’mı **أَسقى** etti?

Şemr dedi: Ebû Ubeyd’in “**أَسقى سِقائياً**”yı “onu gıybet ettim” mânâsında sözünü bilmem; dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi işittim; mânâsı: “Bende hastalığı kim topladı, bilmem.” İbnü’l-A‘râbî dedi: “Zeyd, Amr’ı gıybet etti” **سَقَى زيدٌ عمراً** ve **أَسْقاهُ** denir; onu kötü bir gıybetle gıybet ettiği zaman. Cevherî: “Onu ayıpladım ve gıybet ettim” **أَسْقَيْته**: onu ayıpladığın ve gıybet ettiğin zaman. “Kalbi düşmanlıkla içirildi” **وسُقيَ قلبهُ عدواةً**: içirildi. Ve bir adama, hoşlanmadığı şey tekrar tekrar tekrarlandığında denir ki: “Kalbi düşmanlıkla içirildi” **سُقِّيَ قلبهُ بالعدواة تَسْقية**. Ve “kumaşı boyayı emdirdi” **سَقى الثوبَ** ve **سَقَّاهُ**: ona boyayı içirdi. Ve kumaşa, onu boyadığında denir ki: “Ona, aspirden ve benzerinden bir **مَنّاً** içirdim” **سَقَيته مَنّاً من عُصْفُرٍ**. Ve adam **استقى** ve **استَسْقى**: kustu; Ru’be dedi:

Ve sen, hastalığından, **أَقْلاسِ** sahibi idin;
öyleyse **القَسْقاس** meyvesiyle **فاستَسْقِيَنْ**.

Ve hurmalıklar ve bağlarda, üçte bir, dörtte bir ve benzeri üzere **المُساقاة**. Denir ki: “Falanca, falancayla hurmasını yahut bağını **ساقى** etti”: onu ona verdi ve onda onu çalıştırdı; onu imar etmesi, sulaması ve aşılamadan ve başkasından olan ıslahıyla ilgilenmesi şartıyla; Allah ondan ne çıkarırsa, işçiye, onun ürününden şu kadar ve şu kadar paydan bir pay vardır; kalanı hurmanın sahibinedir. Irak ehli ona **المُعاملة** derler.

Hac hadîsinde: “O, **السُّقْىا**’da kaylûle yapandır”; **السُّقيا**: Mekke ile Medine arasında bir menzildir; denildi ki: Medine’den iki günlük mesafededir. Ondan hadîs: “O, **السقيا** evlerinden suyu tatlı isterdi.”
