# سكب (س-ك-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%83%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sekb (sin, kaf) : Oluktan akan su demektir

- Harfler: س - ك - ب
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَسْكُوبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Dökülen | 1 | 1 | [56:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/ayet/56:31.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سكب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md), [دفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%82.md), [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md), [جرى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [نضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının bir mecradan veya yüksekten kesintisiz, pürüzsüz ve dökülerek akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetin ve rızkın zahmetsiz, sürekli ve tükenmeksizin akış hali |
| Çekirdek Özet 3 | Kesintisiz akışkanlık, sürdürülebilir beslenme ve engelsiz lütuf nizamı |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca tek seferlik bir dökülme sanılarak cennet nimetindeki daimî ve zahmetsiz akış boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سك | Sınırlandırma, tutma, durdurma, kapatma ve sükûn bulma ([سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md), [سكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%B1.md), [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md)) | ب | Tutulan ve biriken akışkanın bir mecra veya kaptan dışarıya engelsizce, düzenli ve sürekli biçimde boşalması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, birikme ve bir mecrada odaklanma |
| ك | Avuç içi | Kavrama, toplama ve bir kaba/yatağa alma |
| ب | Ev, çadır, iç | Bir mecrada veya hazinede barınma, içten dışa çıkış |
| سكب / سكب | Desteklenen bir mecrada toplanan sıvının serbest kalarak akması | Biriken ve kapta toplanan suyun engelsizce, pürüzsüz bir mecra boyunca kesintisiz dökülüp akması hareketini kurar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya gözyaşının bir yerden bir yere kesintisiz dökülmesi; çukur kazmaya gerek kalmaksızın yerin üzerinde serbestçe, aralıksız ve çağlayarak akması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cenûb bint Amr zû’l-Kelb, kardeşi için söylediği mersiyede mızrak yarasından aralıksız boşalan kanı nitelemek üzere şöyle der: والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ يَتْبَعها / مُثْعَنْجِرٌ من دَمِ الأَجْوافِ أُسْكوبُ |
| Erken Arapça kullanım | Medine halkının abdest veya el yıkama esnasında ibrikten su dökmeyi ifade etmek üzere kullandığı اسكب على يدي ifadesi; ayrıca koşusu su gibi akıcı ve kesintisiz olan süratli ata feresun sekb denmesi. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سكب kökü, sıvının engelsizce dökülmesi ve kesintisiz akması anlamıyla Batı Sami sahasında dar bir alanda özelleşmiş morfolojik bir kullanımdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) dökülme ve boşalma kökleri daha çok [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) ve شپخ / شپك kökleriyle karşılanırken, Arapçada سكب kökü özellikle suyun ve gözyaşının bir kaptan veya kaynaktan aralıksız, ince ve pürüzsüz bir şerit halinde akmasını ifade eden özgül bir türev olarak belirginleşir. Kökün ilk iki ünsüzü olan سك çekirdeği birikme, durulma ve tutulmayı gösterirken; üçüncü ünsüz ب harfinin sağladığı ayrılma ve açılma işleviyle biriken suyun salıverilmesi anlamı gelişmiştir. Doğu Sami (Akadca) katmanında doğrudan fonetik ve semantik tam bir eşdeğer tespit edilmemiştir; bu durum kökün Güney ve Batı Sami havzasında iç türetim yoluyla geliştiğini düşündürmektedir.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سك + ب birleşimi | Tutulan ve biriken akışkanın dışarıya doğru kesintisiz, pürüzsüz ve düzenli akıtılması | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שפך ve Aramice שפך kökleriyle kavramsal örtüşme | Doğrudan ses denkliği sınırlı olup dökme ve boşaltma semantik alanında paralel bir gelişmedir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya daha geniş ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سكب | Anlamlı | Dökmek, kesintisiz akmak | Sıvının bir kaptan veya kaynaktan aralıksız boşalması | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| [سبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%83.md) | Anlamlı | Maden eritip kalıba dökmek | Altın veya gümüşü eritip tasfiye ederek kalıba dökmek, arındırmak | Kur'an'da geçmez; akışkanlığı kalıpla yönlendirme |
| [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) | Anlamlı | Çaba ile kazanmak | Emek harcayarak rızık, kazanç ve amel sonucu elde etmek | Kur'an'da geçer; gayretle biriktirme |
| [كبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Sıkıştırmak, basmak | Toprağı veya nesneyi baskı uygulayarak doldurmak, başı örtmek | Kur'an'da geçmez; ters yönde sıkıştırma |
| [بسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için kullanım kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| [بكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Çökertmek, ezmek, vurmak | Bir şeyi yere çalmak, kaba kuvvetle boyun eğdirmek | Kur'an'da geçmez; Tahdhib kaydı |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سكب / سكب | Merkez | Dökülerek akma | Suyun zahmetsizce, pürüzsüz ve kesintisiz olarak yüzeyden akması | İnce, sürekli, yumuşak ve tükenmeyen dökülüş |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Boşalma | Suyun yukarıdan aşağıya doğru topluca ve doğrudan boşaltılması | Yüksekten tek seferde veya sertçe inen dökülme |
| [دفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%82.md) | Komşu | Fışkırma | Sıvının bir basınç veya itme kuvvetiyle hamle halinde fışkırması | Kesintili, basınçlı ve fışkırarak fırlayan dökülme |
| [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md) | Komşu | Yağma | Yağmurun aralıksız, bol ve sakin biçimde yere inmesi | Gökyüzünden geniş alana yayılan sürekli yağış |
| [جرى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Akış | Sıvının veya nesnenin genel anlamda bir rota boyunca hareket etmesi | Suyun mecrasında ilerlemesi genel eylemi |
| [نضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8.md) | Zıt | Suyun çekilmesi | Suyun yer altına batması, kuruması, tükenmesi ve akışın kesilmesi | Akışın tamamen durması ve kaynağın yok olması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سكب | Kesintisiz dökülerek akan | Suyun bir çaba gerektirmeksizin sürekli ve pürüzsüz akması | Kesin |
| Latince | effundere, defluere | Dışa dökülmek, aşağı doğru akmak | Suyun dökülerek akmasını karşılar ancak aralıksız nimet nüansını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | poured forth, continuously flowing | Dökülen, aralıksız çağlayan | Hem dökülme hem de devamlı akış özelliğini birlikte ifade eder | Güçlü |
| Almanca | ausgegossen, stetig fließend | Dökülmüş, sürekli akan | Akıtılma eylemini ve süreklilik niteliğini taşır | Güçlü |
| Fransızca | déversé, ruisselant | Boşalan, kesintisiz çağlayan su | Akıcı ve çağlayan su hareketini kısmen karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَسْكُوبٍ | Zahmetsizce, aralıksız ve çağlayarak akan su | Cennet ehlinin mükâfatları arasında kova veya kuyu zahmeti olmadan daima akan tatlı su bağlamı (Vâkı‘a [56:31](https://lisan.digital/tr/ayet/56:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cennet nimetleri | Cennet nimetlerinin kesintisizliği, tükenmezliği ve yoktan yaratılışın daimî lütuf oluşu | Kesintisiz lütuf ve tükenmeyen rızık |
| Fıkıh | Taharet ve abdest bahsi | Suyun ibrikten el üzerine dökülmesi (sekb) fiili ve akan suyun necaset tutmama hükmü | Dökülen ve durgun olmayan akıcı su |
| Tefsir | Vâkı‘a Suresi 31. ayetin tefsiri | Suyun hendek ve kanala muhtaç olmaksızın yerin üzerinde sürekli akması ve yorulmadan erişilebilir olması | Zahmetsiz ve sürekli su akışı |
| Hadis | Resulullah'ın atının ismi (es-Sekb) | Atın koşusunun su dökülüşü gibi pürüzsüz, süratli ve kesintisiz olması teşbihi | Pürüzsüz, engelsiz ve hızlı akış |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet nimeti ve ilahi lütuf | Kesintisiz ihsan | Ruhun susuzluğunu gideren daimi ilahi tecelli | İbadet ve itaatin karşılığı olarak sunulan tükenmez ve külfetsiz rızık akışı | Kesin |
| İlmi | Akışkanlar mekaniği ve hidroloji | Laminer ve sürekli akış | Sürtünmesiz, engelsiz ve kesintisiz sıvı hareketi | Potansiyel enerjinin pürüzsüz biçimde kinetik akışa dönüşmesi hali | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hizmetlerinin erişilebilirliği | Kesintisiz kamu kaynağı | Toplumsal refahın aracısız ve engelsiz halka ulaşması | Yönetimin tebaaya sunduğu imkânların bürokratik tıkanıklık olmadan akması | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve sermaye dolaşımı | Akıcı sermaye akışı | Kaynakların piyasada duraksamadan ve maliyetsiz devretmesi | Servetin tek yerde donmayıp üretim ve tüketime sürekli dökülmesi hali | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreklilik denklemi ve laminer akış (fluid dynamics) | Bir akışkanın türbülansa uğramadan, belirli bir mecrada kesintisiz ve kararlı bir debi ile akması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zahmetsiz erişim ve doğrudan refah transferi (welfare distribution) | Temel yaşam kaynaklarının bireye hiçbir aracı maliyet veya meşakkat bindirilmeden doğrudan sunulması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca "dökülmüş su" olarak algılanıp statik bir birikinti veya tek bir anda dökülüp biten bir su sanılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Suyun kuyudan kova çekme zahmeti gerektirmeyen, mecrasında aralıksız çağlayan, hiç kesilmeyen ve daima taze kalan dinamik akış hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennetteki su nimetinin külfetsizlik, tazelik ve kesintisizlik niteliğinin kavranamaması; cennet tasvirinin durağanlaşması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, cennet nimetlerinin zahmetsizlik, süreklilik ve erişilebilirlik vasfını tek bir kelimede mükemmel biçimde özetlediği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirleri, "ashâb-ı yemîn"e vaat edilen ödüller ve tabiatın cömert akışkanlığının anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çöl ortamında su temininin en zor boyutu olan kuyu kazma, kova çekme ve taşıma külfetinin cennette tamamen kalktığını göstererek nimetin mutlak rahatlık olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun bir yüksekten veya kaynaktan, yer üstünde çukur açmaya gerek kalmadan, engelsizce ve kesintisizce dökülerek akması.
- Soyut anlam: Bir lütfun, rızkın veya bilginin alıcıya hiçbir yorgunluk, kesinti ve engel olmaksızın aralıksız akıtılması hali.
- Sistematik karşılık: Sürekli debi, tükenmez kaynak ve sıfır dirençli dolaşım prensibi.
- LaTeX modeli: $$Q = \lim_{R \to 0} \int_{0}^{t} \frac{\Phi}{\rho} \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $Q$ toplam intikal eden akışı, $\Phi$ kaynağın ilahi potansiyelini, $\rho$ akışkanın saflığını temsil eder. Direnç ve meşakkat katsayısı olan $R$ sıfıra yaklaştığında, akış zaman $t$ boyunca kesintisiz ve maksimum verimle dökülür; bu durum engelsiz ve aralıksız dökülüşün (sekb) matematiksel karşılığıdır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%83%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Vakıa 56:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/ayet/56:31.md) — مَسْكُوبٍ

وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ

Meal (IK): Çağlayan su,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sekb (sin, kaf) : Oluktan akan su demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والباء معهما
ك س ب، ك ب س، س ك ب، س ب ك مستعملات كسب: الكَسْبُ: طلب الرزق. ورجل كسوب يَكْسِبُ: يطلب الرزق.
وكَساب: اسم للذئب، وربما يجيء في الشعر: كُسْب وكُسَيْب.
والكُسْب: الكنجارق، ويقال: الكُسْبُجُ.
وكَسّاب، فعال، من كَسْب المال.
كبس: الكَبْسُ: طمك حفرة بتراب. كَبَسَ يكبسُ كَبْساً، واسم التراب: الكِبْسُ. والكِبْس: ما يسد من الهواء مسداً.
وجبال كُبَّسٌ: صلاب شداد.
وأرنبة كابسة: مقبلة على الشفة العليا. وناصية كابِسةٌ: مقبلة على الجبهة تقول: جبهة كَبَسَتْها الناصية.
والتَّكْبيسُ: الاقتحام على الشيء، تقول: كبّسوا عليهم.
وكابوس: يكنى به عن البضع، يقال: كَبَسَها: إذا فعل مرة.
والكابوس: ما يقع على الإنسان بالليل، لا يقدر معه أن يتنفس.
والكِباسةُ: العذق التام بشماريخه.
وعام الكَبيس في حساب أهل الشام المأخوذ عن أهل الروم: في كل أربع سنين يزيدون في شهر شباط يوماً، يجعلونه تسعة وعشرين يوماً، يقومون بذلك كسور حساب السنة. يسمون العام الذي يزيدون فيه ذلك اليوم: عام الكبيس.
والكَبِيسُ: تمر يكبس بالقوارير والجرار.
سكب: سَكَبْت الماء فانسكب: صببته. ودمع ساكب، وأهل المدينة يقولون: اسكب على يدي، أي: اصبب.
والسَّكْبةُ: الكردة العليا التي يسقى منها كرود الطبابة من الأرض والسَّكْبةُ: يقال، المكان الذي يسكب فيه.
والسَّكْبُ: ضرب من الثياب رقيق كأنه سَكْب ماء من الرقة، واشتُقَّت السَّكبةُ منه، وهي خرقة تقوب للرأس كالشبكة، يسميها الفرس: الشستقة.
سبك: السَّبْكُ تَسبيكُكَ السَّبيكةَ من الذهب والفضة، تذاب فتفرغ في مِسْبَكَةٍ من حديد كأنها شق قصبة.

##### Türkçe

الكاف والسين والباء معهما
**ك س ب**، **ك ب س**، **س ك ب**، **س ب ك** kullanımdadır. **كسب**: **الكَسْبُ**: rızık talebi. Ve **رجل كسوب** **يَكْسِبُ**: rızık ister.
Ve **كَساب**: kurd için bir addır; ve belki şiirde gelir: **كُسْب** ve **كُسَيْب**.
Ve **الكُسْب**: kencârak; ve denilir: **الكُسْبُجُ**.
Ve **كَسّاب**، **فعال** vezninde, **كَسْب المال**’dan.

**كبس**: **الكَبْسُ**: bir çukuru toprakla tıkamak. **كَبَسَ** **يكبسُ** **كَبْساً**; ve toprağın adı: **الكِبْسُ**. Ve **الكِبْس**: havadan bir şeyi kapatıp tıkayan şey.
Ve **جبال كُبَّسٌ**: sert, katı.
Ve **أرنبة كابسة**: üst dudağa doğru yönelmiş. Ve **ناصية كابِسةٌ**: alna doğru yönelmiş; dersin ki: **جبهة كَبَسَتْها الناصية** (alnı perçem bastırdı).
Ve **التَّكْبيسُ**: bir şeyin üzerine zorla girme; dersin: **كبّسوا عليهم**.
Ve **كابوس**: cima için kinaye yapılır; denilir: **كَبَسَها**: bir kere yaptığında.
Ve **الكابوس**: geceleyin insanın üzerine düşen şey; onunla beraber nefes alamaz.
Ve **الكِباسةُ**: şemârîhleriyle tam salkım.
Ve Şam ehlinin, Rum ehlinden alınmış hesabında **عام الكَبيس**: her dört senede bir Şubat ayında bir gün artırırlar; onu yirmi dokuz gün yaparlar; bununla senenin hesabının kesirlerini düzeltirler. O günü artırdıkları seneye: **عام الكبيس** derler.
Ve **الكَبِيسُ**: şişeler ve küplerle bastırılan hurma.

**سكب**: **سَكَبْت الماء فانسكب**: onu döktüm. Ve **دمع ساكب**; ve Medine ehli derler: **اسكب على يدي**, yani: dök.
Ve **السَّكْبةُ**: onunla yerden tababet kürüdlərinin sulandığı üst kerd. Ve **السَّكْبةُ**: denilir, içine dökülen yer.
Ve **السَّكْبُ**: ince, inceliğinden sanki su dökümü gibi olan bir çeşit elbise; ve **السَّكبةُ** ondan türetilmiştir; o, baş için ağ gibi delinen bir bez parçasıdır; Farslar ona: **الشستقة** derler.

**سبك**: **السَّبْكُ**: altın ve gümüşten **السَّبيكةَ**yı senin döküp kalıba dökmen; eritilir, sonra demirden bir **مِسْبَكَةٍ** içine boşaltılır; sanki kamışın yarığı gibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَكَبْتُ الماء سَكْباً، أي صببته. وماءٌ مسكوبٌ، أي يجري على وجه الأرض من غير حَقْرٍ. وسكبَ الماءُ بنفسه سُكوباً وتَسْكاباً. وانسكب، بمعنىً. وماءٌ أَسْكوبٌ. قال الشاعر:
والطاعِن الطَعْنَةُ النَجْلاءَ يَتْبَعُهـا		مُثْعَنْجِرٌ مِنْ دَمِ الأَجْوافِ أُسْكوبُ
وماءٌ سَكْبٌ، أي مَسْكوبٌ، وُصِفَ بالمصدر، كقولهم ماءٌ صَبٌّ وماءٌ غَوْرٌ. والسَكْبُ أيضاً: ضربٌ من الثياب. وفرسٌ سَكْبٌ، أي ذريعٌ. والسَكَبُ، بالتحريك: ضربٌ من الشجر طَيِّبُ الريح. قال الكميت يصف ثوراً وحشياً:
كأنَّهُ مِنْ نَدى العَرارِ مَعَ ال		قُرَّاصِ أَوْ ما يُنَقِّضُ السَكَبُ
الواحدة سَكَبة.

##### Türkçe

**سَكَبْتُ الماء سَكْباً**: yani onu döktüm. Ve **ماءٌ مسكوبٌ**: yani bir **حَقْرٍ** olmaksızın yerin yüzü üzerinde akar. Ve su, kendi kendine **سُكوباً** ve **تَسْكاباً** olarak aktı. Ve **انسكب**; aynı mânâda. Ve **ماءٌ أَسْكوبٌ**. Şair dedi ki:
والطاعِن الطَعْنَةُ النَجْلاءَ يَتْبَعُهـا		مُثْعَنْجِرٌ مِنْ دَمِ الأَجْوافِ أُسْكوبُ
Ve **ماءٌ سَكْبٌ**: yani **مَسْكوبٌ**; masdar ile vasfedilmiştir; onların “**ماءٌ صَبٌّ** ve **ماءٌ غَوْرٌ**” demeleri gibi. Ve **السَكْبُ** ayrıca: elbiselerden bir türdür. Ve **فرسٌ سَكْبٌ**: yani uzun. Ve **السَكَبُ**, hareke ile: kokusu hoş olan ağaçtan bir türdür. Kümeyt, bir yaban öküzünü vasfederek dedi ki:
كأنَّهُ مِنْ نَدى العَرارِ مَعَ ال		قُرَّاصِ أَوْ ما يُنَقِّضُ السَكَبُ
Tekili **سَكَبة**’dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ب
كسب ، كبس ، سكب ، سبك ، بكس : ( مستعملة ) .
كسب : قال الليث : الكَسْبُ : طلبُ الرِّزق ، تقول : فلانٌ يَكْسِبُ أهلَه خيراً ، ورجلٌ كَسُوبٌ .
قال : وكَسَابِ اسم للذئب . وربما جاء في الشِّعر كُسَيْباً .
قال : وكَسَابِ من أسماء إناث الكلاب . والكُسْبُ : الكُنْجَارَقُ .
قال : وبعضُ السَّوَادِيِّينَ يُسمُّونه الكُسْبَجَ .
قلت : الكُسْبَجُ مُعرَّبٌ ، وأصله بالفارسية كُشْب فقُلبت الشين سيناً كما قالوا : سابور ، وأصله : شاه بُور أي مَلِكُ بورَ ، وبور : الابن بلسان الفُرس والدَّشْتُ أُعرِب فقيل : الدَّسْتُ للصحراء .
وقال أحمد بن يحيى : كلُّ الناس يقولون : كَسَبكَ فلانٌ خيراً إلا ابن الأعرابي فإنه يقول أَكْسبكَ فلانٌ خيراً .
كبس : في ( نوادر الأعراب ) : جاء فلانٌ مُكَبِّساً وكابساً إذا جاء شادًّا ، وكذلك جاء مُكلِّساً . قال : والأكْبَاسُ : بيوتٌ من طينٍ ، واحدها : كِبْسٌ .
وقال الليث : الكَبْسُ : طَمُّكَ حُفرةً بِتُرابٍ ، كبسَ يكبِسُ كبْساً . واسم التراب : الكِبْسُ . يقال : الهواءُ والكِبْسُ ، فالكِبْسُ : ما كان من نحو الأرض مما يَسُدُّ من الهواء مَسَدًّا .
قال : والجبال الكُبَّسُ هي الصِّلاب الشّدَادُ .
والأرنبةُ الكابِسَةُ : المُقْبِلَةُ على الشَّفَةِ العُليا ، والناصِيةُ الكابسةُ هي المُقبلة على الجبهة ، تقول : جَبْهةٌ كَبَستها الناصِيةُ ، والتكبيس : الاقتحام على الشيء تقول : كَبَّسُوا عليهم .
قال : وكابوسٌ كلمة يُكنَى بها عن البُضْع ، يقال : كبَسَها إذا فعلَ بها مرَّة .
( عمرو عن أبيه ) : الكابوسُ : النِّيدِلاَنُ وهو الباروكُ والجاثومُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) ، قال : الكِبْسُ : الكَنْزُ . والكِبْسُ . الرأس الكبير .
وقال الليث : الكِبَاسَةُ : العِذْقُ التامُّ بِشمارِيخِهِ وبُسْرِه .
قال : وعامُ الكَبِيسِ في حساب أهل الشام المأْخوذ من أهل الروم كل أربع سنين يزيدون في شهر شُبَاط يوماً وفي ثلاث سنين يعدُّونه ثمانية وعشرين يوماً ، يقوِّمُون بذلك كسور حساب السنة ، يسمُّون العام الذي يزيدون فيه ذلك اليوم عامَ الكَبِيسِ .
وقال غيره : رجلٌ كُبَاسٌ وهو الذي إذا سألته حاجةً كَبَسَ برأسِه في جيب قميصه .
يقال : إنه لكُباسٌ غير خُباسٍ . وقال الشاعر يمدح رجلاً :
هُو الرُّزءُ المُبَيّنُ لاَ كُباسٌ
ثقيلُ الرَّأسِ يَنْعِقُ بالضَّئِينِ
وقال شمر : الكُبَاسُ : الذَّكَرُ ، وأنشد قول الطِّرِمَّاح :
ولو كُنْتَ حُرّاً لم تَنَمْ لَيْلَةَ النَّقَا
وجِعْثِنُ تُهْبَى بالكُبَاسِ وبالْعَردِ
تُهْبَى : يُثار منها الغبارُ لشدة العمل بها .
وقال شمرٌ : قال ابن الأعرابي : رجلٌ كُباسٌ : عظيم الرأس . وقالت خنساءُ :
فذاكَ الرُّزْءُ عَمْرُكَ لاَ كُباسٌ
عظيمُ الرأْسِ يَحْلُمُ بالنَّعِيقِ
قال : والكُبَاسُ : الذي يَكْبِسُ رأسه في ثيابه وينام .
ورُوِي عن عَقِيل بن أبي طالب أنه قال : إِن قُريشاً أتت أبا طالب فقالت له : إن ابن أخيك قد آذانا فانْههُ عنا . فقال : يا عَقيلُ انطلق فأْتني بمحمدٍ فانطلقتُ إليه فاستخرجته من كِبْسٍ .
قال شمر : من كِبسٍ أي من بيت صغير ، والكِبْسُ اسم لما كُبِسَ من الأبنية ، يقال : كِبسُ الدار ، وكِبسُ البيت ، وكلُّ بنيانٍ كُبِسَ ، فله كِبْسٌ . قال العجاج :
وإنْ رأَوْا بُنْيَانَهُ ذا كِبْسِ
تطارَحُوا أركانهُ بالرّدْسِ
والكابسُ من الرِّجال : الكابسُ في ثوبه المُغَطَّى به جسده الداخلُ فيه .
قال شمر : ويجعل البيت كِبْساً لما يُكْبَسُ فيه أي يدخل كما يَكْبِسُ الرجلُ رأسه في ثوبه ، ويقال رأسٌ أَكْبَسُ إذا كان مستديراً ضخماً ، وهامةٌ كَبْساءُ وكُباسٌ ، ورجلٌ أكْبَسُ بَيِّنُ الكَبَسِ إذا كان ضخم الرَّأْسِ ، ويقال : قِفافٌ كُبْسٌ إذا كانت ضِعافاً .
قال العجاج :
وُعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبسَا
سكب : قال الليث : السَّكْبُ : صَبُّ الماءِ . يقال : سَكَبْتُ الماءَ فانْسَكَبَ ، ودَمْعٌ سَاكِبٌ . وأهل المدينة يقولون : اسْكُبْ عَلَى يَدِي .
قال : والسَّكْبَة : الكُرْدَةُ العُليا التي يُسْقَى منها كُرْدُ الطبَابةِ من الأرض ، والسَّكْبُ : ضربٌ من الثِّياب رقيقٌ كأنه غبارٌ من رِقَّتِه ، وكأنه سَكْبُ ماءٍ من الرِّقة . والسَّكْبَةُ من ذلك اشتُقت . وهي الخِرْقَةُ تُقَوَّرُ لِلرأْسِ تُسمِّيها الفُرْسُ : الشَّسْتَقَةَ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) ، قال : السَّكَبُ : ضربٌ من الثياب ، مُحَرَّكُ الكاف .
قال : والسَّكَبُ : الرَّصاصُ .
ورَوَى ابن المبارك عن الأوزاعي عن الزهري عن عروة عن عائشة أنَّ النبي صلى الله عليه وآله كان يصلي فيما بين
العِشاء إلى انصداع الفجر إحدى عشرة ركعة ، فإذا سَكَب المؤذّن بالأولى من صلاة الفجر قام فركع ركعتين خفيفتين .
قال سُوَيد : سَكَبَ يريد : أَذَّن ، وأصله من سَكَبَ الماءَ ، وهذا كما يقال : أَخَذَ في خُطْبَةٍ فَسَحَلها .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : من نباتِ السَّهل : السكَبُ .
وقال غيره : السَّكَبُ : بَقلةٌ طيِّبة الريح ، لها زهرةٌ صفراءُ . وهي من شجرِ القيظ . والإِسْكابَةُ : خشبةٌ على قدرِ الفَلْسِ إِذا انشقَّ السقَاء جعلوها عليه ثمَّ صرُّوا عليها بسيرٍ حتى يَخْرُزُوهُ معه فهي الإسْكابةُ .
يقال : اجعلْ لي إِسْكابَةً فيتخذ ذلك .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : فرسٌ سَكْبٌ إذا كان جواداً . وكذلك فرسٌ فيْضٌ وبَحْرٌ وغَمْرٌ ، وغُلاَمٌ سَكْبٌ إذا كان خفيف الروح نشيطاً في عمله .
ويقال : هذا أمرٌ سَكْبٌ أي لازم .
ويقال : سُنَّةٌ سَكْبٌ .
وقال لَقِيط بن زُرَارَة لأخيه مَعْبَدٍ لمّا طلب إليه أن يَفْدِيَهُ بمائتين من الإبل ، وكان أسيراً : ما أَنَا بِمُنْطٍ عنك شيئاً يكونُ على أهلِ بيتك سُنَّةً سَكباً ، وتدْرَبُ الناس له بنا دَرْباً .
وقال ابن الأعرابي : يقال للسكَّةِ من النَّخلِ : أُسْكُوبٌ وأُسْلُوبٌ ، فإِذا كان ذلك من غيرِ النَّخلِ قيل له : أُنْبُوبٌ ومِدَادٌ .
وقال ابن الأعرابي فيما رَوَى شمر عنه يقال : ماءٌ أُسْكُوبٌ ، وسَحَابٌ أُسْكُوبٌ .
وأنشد :
بَرْقٌ يُضِيءُ خلالَ البَيتِ أُسْكُوبُ
سبك : قال الليث وغيره : السَّبْكُ : تَسبيكُ السَّبِيكةِ من الذَّهبِ والفضةِ تُذَابُ فَتُفْرَغُ في مِسْبَكَةٍ من حديدٍ كأنها شِقّ قَصَبَةٍ .
بكس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : بَكَسَ خَصْمَه إِذا قهره .
قال : والبُكْسَة : خَزَفَةٌ يُدَوِّرُها الصِّبيان ، ثم يأخذون حجراً فيُدَوِّرُونَهُ كأنَّه كُرَةٌ ، ثم يتقامرونَ بهما ، وتسمى هذه اللعبةُ الكُحَّةَ .
ويقال لهذه الخَزَفَةِ أيضاً : التُّونُ والآجُرّةُ .

##### Türkçe

ك س ب
**كسب** ، **كبس** ، **سكب** ، **سبك** ، **بكس** : (kullanılanlar).

**كسب** : **الليث** dedi: **الكَسْبُ**: rızkı talep etmektir; dersin ki: falan kimse ehline hayır **يَكْسِبُ**; ve **رجلٌ كَسُوبٌ**.

Dedi: ve **كَسَابِ** kurdun adıdır. Ve bazen şiirde **كُسَيْباً** olarak gelir.

Dedi: ve **كَسَابِ** dişi köpeklerin adlarındandır. Ve **الكُسْبُ**: **الكُنْجَارَقُ**’tur.

Dedi: ve bazı **السَّوَادِيِّينَ** ona **الكُسْبَجَ** adını verirler.

Dedim: **الكُسْبَجُ** muarrabdır; aslı Farsçada **كُشْب**’dir; **الشين** **سين**’e çevrilmiştir; onların: **سابور** dedikleri gibi; aslı: **شاه بُور** yani **مَلِكُ بورَ**; ve **بور**: Farsların diliyle “oğul”dur; ve **الدَّشْتُ** Arapçalaştırıldı da çöle **الدَّسْتُ** denildi.

Ve **أحمد بن يحيى** dedi: bütün insanlar “falan kimse sana hayır **كَسَبكَ**” derler; ancak **ابن الأعرابي** hariç; çünkü o “falan kimse sana hayır **أَكْسبكَ**” der.

**كبس** : (**نوادر الأعراب**)’da: falan kimse **مُكَبِّساً** ve **كابساً** olarak geldi; yani sıkılaştırarak geldiği zaman; aynı şekilde **مُكلِّساً** olarak geldi. Dedi: ve **الأكْبَاسُ**: çamurdan evlerdir; tekili: **كِبْسٌ**.

Ve **الليث** dedi: **الكَبْسُ**: bir çukuru toprakla doldurmandır; **كبسَ يكبِسُ كبْساً**. Ve toprağın adı: **الكِبْسُ**. Denir ki: **الهواءُ والكِبْسُ**; işte **الكِبْسُ**: yer benzeri şeylerden olup havayı bir kapatma yeri olarak kapatan şeydir.

Dedi: ve **الجبال الكُبَّسُ**: sert, şiddetli olanlardır.

Ve **الأرنبةُ الكابِسَةُ**: üst dudağa yönelen (yaklaşan)dır; ve **الناصِيةُ الكابسةُ**: alna yönelen (yaklaşan)dır; dersin ki: **جَبْهةٌ كَبَستها الناصِيةُ**. Ve **التكبيس**: bir şeyin üzerine dalmadır; dersin ki: **كَبَّسُوا عليهم**.

Dedi: ve **كابوسٌ** cinsel birleşmeye kinaye edilen bir kelimedir; denir ki: **كبَسَها**; yani onunla bir kere yaptı.

(**عمرو عن أبيه**) : **الكابوسُ**: **النِّيدِلاَنُ**’dır; o da **الباروكُ** ve **الجاثومُ**’dur.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) dedi: **الكِبْسُ**: hazinedir. Ve **الكِبْسُ**: büyük baştır.

Ve **الليث** dedi: **الكِبَاسَةُ**: şemârîhleri ve busru ile tam salkımdır.

Dedi: ve Şam ehlinin, Rum ehlinden alınmış hesabında **عامُ الكَبِيسِ**: her dört yılda bir **شُبَاط** ayında bir gün artırırlar; üç yılda ise onu yirmi sekiz gün sayarlar; bununla yıl hesabının kesirlerini düzeltirler; o günü artırdıkları yıla **عامَ الكَبِيسِ** adını verirler.

Ve başkası dedi: **رجلٌ كُبَاسٌ**: kendisinden bir ihtiyaç istediğinde başını gömleğinin yakasına sokan kimsedir.

Denir ki: o, **كُباسٌ**dur; **خُباسٍ** değildir. Ve şair bir adamı överek dedi:
هُو الرُّزءُ المُبَيّنُ لاَ كُباسٌ
ثقيلُ الرَّأسِ يَنْعِقُ بالضَّئِينِ

Ve **شمر** dedi: **الكُبَاسُ**: erkektir. Ve **الطِّرِمَّاح**’ın sözünü okudu:
ولو كُنْتَ حُرّاً لم تَنَمْ لَيْلَةَ النَّقَا
وجِعْثِنُ تُهْبَى بالكُبَاسِ وبالْعَردِ

**تُهْبَى**: onunla şiddetli çalıştırmadan dolayı toz kaldırılır.

Ve **شمرٌ** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **رجلٌ كُباسٌ**: büyük başlıdır. Ve **خنساءُ** dedi:
فذاكَ الرُّزْءُ عَمْرُكَ لاَ كُباسٌ
عظيمُ الرأْسِ يَحْلُمُ بالنَّعِيقِ

Dedi: ve **الكُبَاسُ**: başını elbisesine sokup uyuyan kimsedir.

Ve **عَقِيل بن أبي طالب**’den rivayet edildi ki şöyle dedi: Kureyş, Ebû Tâlib’e geldi ve ona dedi ki: “Kardeşinin oğlu bize eziyet etti; onu bizden men et.” O da dedi ki: “Ey **عَقيلُ**! git, bana Muhammed’i getir.” Ben de ona gittim; onu bir **كِبْسٍ**’ten çıkardım.

**شمر** dedi: “**كِبسٍ**’ten” yani küçük bir evden; ve **الكِبْسُ** binalardan **كُبِسَ** olan şeye verilen addır; denir ki: **كِبسُ الدار** ve **كِبسُ البيت**; ve her bina ki **كُبِسَ**, onun için bir **كِبْسٌ** vardır. **العجاج** dedi:
وإنْ رأَوْا بُنْيَانَهُ ذا كِبْسِ
تطارَحُوا أركانهُ بالرّدْسِ

Ve erkeklerden **الكابسُ**: bedeninin içine girdiği, onunla örtündüğü elbisesinin içine giren kimsedir.

**شمر** dedi: eve, içine **يُكْبَسُ** olunan şey için **كِبْساً** yapılır; yani girilir; tıpkı adamın başını elbisesine **يَكْبِسُ** etmesi gibi. Ve denir ki: **رأسٌ أَكْبَسُ**; eğer yuvarlak, iri olursa. Ve **هامةٌ كَبْساءُ** ve **كُباسٌ**. Ve **رجلٌ أكْبَسُ بَيِّنُ الكَبَسِ**; eğer iri başlı olursa. Ve denir ki: **قِفافٌ كُبْسٌ**; eğer zayıf olurlarsa. **العجاج** dedi:
وُعْثاً وُعُوراً وقِفافاً كُبسَا

**سكب** : **الليث** dedi: **السَّكْبُ**: suyu dökmektir. Denir ki: **سَكَبْتُ الماءَ فانْسَكَبَ**; ve **دَمْعٌ سَاكِبٌ**. Ve Medine ehli der ki: “**اسْكُبْ عَلَى يَدِي**.”

Dedi: ve **السَّكْبَة**: tabâbe toprağının **كُرْدُ**’unun ondan sulandığı üst **الكُرْدَةُ**’dir. Ve **السَّكْبُ**: ince bir elbise türüdür; inceliğinden dolayı sanki tozdur; ve sanki incelikten bir su dökümüdür. Ve **السَّكْبَةُ** bundan türetilmiştir. Ve o, baş için oyulan bir bez parçasıdır; Farslar ona **الشَّسْتَقَةَ** adını verirler.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) dedi: **السَّكَبُ**: elbiselerden bir türdür; **الكاف**’ın harekeli olmasıyla.

Dedi: ve **السَّكَبُ**: kurşundur.

Ve **ابن المبارك** **الأوزاعي**’den, o da **الزهري**’den, o da **عروة**’den, o da **عائشة**’den rivayet etti ki: Peygamber صلى الله عليه وآله, yatsı ile fecrin yarılması arasındaki vakitte on bir rekât namaz kılardı; müezzin sabah namazının birincisiyle **سَكَب** edince kalkar, iki hafif rekât kılardı.

**سُوَيد** dedi: **سَكَبَ** ile “ezan okudu”yu kasteder; aslı suyu **سَكَبَ** etmektendir. Bu, “bir hutbeye başladı da onu **فَسَحَلها**” denmesi gibidir.

(**أبو عبيد عن الأصمعي**) : düzlüğün bitkilerinden: **السكَبُ**.

Ve başkası dedi: **السَّكَبُ**: güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır. Ve o, yaz sıcağı ağacındandır. Ve **الإِسْكابَةُ**: tulum yarıldığında onun üzerine koydukları, **الفَلْسِ** ölçüsünde bir tahta parçasıdır; sonra onu bir kayışla onun üzerine sıkarlar; ta ki onunla birlikte onu diksinler; işte o **الإسْكابةُ**’dır.

Denir ki: “bana bir **إِسْكابَةً** yap”; o da bunu yapar.

(**ثعلب عن ابن الأعرابي**) : **فرسٌ سَكْبٌ**; eğer iyi koşan olursa. Aynı şekilde: **فرسٌ فيْضٌ** ve **بَحْرٌ** ve **غَمْرٌ**. Ve **غُلاَمٌ سَكْبٌ**; eğer ruhu hafif, işinde canlı olursa.

Ve denir ki: “bu, **أمرٌ سَكْبٌ**”; yani gerekli (lâzım).

Ve denir ki: **سُنَّةٌ سَكْبٌ**.

Ve **لَقِيط بن زُرَارَة** kardeşi **مَعْبَدٍ**’e, kendisinden iki yüz deveyi fidye olarak vermesini istediğinde—ve o esirdi—dedi: “Ben, senin hakkında, ehli beytinin üzerine **سُنَّةً سَكباً** olacak bir şeyi senden eksiltici değilim; ve insanlar onun için bize bir yol tutarlar.”

Ve **ابن الأعرابي** dedi: hurmadan olan hurma yolu/sırası için: **أُسْكُوبٌ** ve **أُسْلُوبٌ** denir; eğer bu hurmadan başka bir şeyden olursa ona **أُنْبُوبٌ** ve **مِدَادٌ** denir.

Ve **ابن الأعرابي** dedi—**شمر**’in ondan rivayet ettiğine göre—denir ki: **ماءٌ أُسْكُوبٌ** ve **سَحَابٌ أُسْكُوبٌ**.

Ve okudu:
بَرْقٌ يُضِيءُ خلالَ البَيتِ أُسْكُوبُ

**سبك** : **الليث** ve başkası dedi: **السَّبْكُ**: altın ve gümüşten **السَّبِيكةِ**’yi dökümlemektir; eritilir, sonra demirden bir **مِسْبَكَةٍ** içine boşaltılır; sanki bir kamış parçasının yarığı gibidir.

**بكس** : (**ثعلب عن ابن الأعرابي**) : **بَكَسَ خَصْمَه**; eğer onu yenerse.

Dedi: ve **البُكْسَة**: çocukların yuvarladığı bir çömlek parçasıdır; sonra bir taş alırlar, onu bir top gibi yuvarlarlar; sonra ikisiyle kumar oynarlar; bu oyuna **الكُحَّةَ** denir.

Ve bu çömlek parçasına ayrıca: **التُّونُ** ve **الآجُرّةُ** da denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والكاف وما يثلثهما)
(سكم) السين والكاف والميم ليس بشيء. على أنَّ بعضهم ذكر أن السكم مقَارَبة الخطو.
(سكن) السين والكاف والنون أصلٌ واحد مطّرد، يدلُّ على خلاف الاضطراب والحركة. يقال سَكَن الشّيءُ يسكُن سكوناً فهو ساكن.
والسَّكْن: الأهل الذين يسكُنون الدّار. وفي الحديث: "حتَّى إنَّ الرُّمّانَة لَتُشْبِعُ السَّكْن". والسَّكَن: النار، في قول القائل:
* قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ([1]) *
وإنّما سمّيت سَكَنا للمعنى الأوّل، وهو أنَّ النّاظر إليها يَسْكُن ويَسْكُن إليها وإلى أهلها. ولذلك قالوا: "آنَسُ من نار". ويقولون: "هو أحسن من النّار في عين المقرور". والسَّكَن: كلُّ ما سكنتَ إليه من محبوب. والسِّكِّين معروف، قال بعضُ أهل اللغة: هو فِعِّيل لأنّه يسكّن حركةَ المذبوح به. ومن الباب السّكينة، وهو الوقار، وسُكان السفينة سمِّي لأنَّه يُسكّنها عن الاضطراب، وهو عربيٌّ.
(سكب) السين والكاف والباء أصلٌ يدلُّ على صبّ الشيء. تقول: سكب الماء يسكبه. وفرسٌ سَكْبٌ، أي ذرِيعٌ، كأنّه يسكُبُ عدْوَه سكبا، وذلك كتسميتهم إيّاه بحراً.
(سكت) السين والكاف والتاء يدلُّ على خِلاف الكلام. تقول: سكت يَسْكُت سكوتاً، ورجلٌ سِكِّيت. ورماه بُسكاتَة، أي بما أسكته. وسَكَت الغضبُ، بمعنى سكن. والسُّكْتَةُ: ما أسكتَّ به *الصبيّ. فأمّا السُّكيت([2]) فإنه من الخيل العاشر عند جريها في السّباق. ويمكن أن يكون سمِّي سُكَيتاً لأنَّ صاحبَه يسكت عن الافتخار، كما يقال أجَرَّه كذا، إذا منعه من الافتخار، وكأنَّه جَرَّ لسانَه.
(سكر) السين والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حَيرة. من ذلك السُّكْر من الشراب. يقال سَكِر سُكْراً، ورجلٌ سِكِّير، أي كثير السُّكْر. والتَّسْكير: التَّحيير في قولـه عزَّ وجل: ﴿لَقَالُوا إنَّما سُكِّرَتْ أَبْصَارُنا﴾  [الحجر 15]، وناس يقرؤونها ﴿سُكِرَتْ﴾ مخففة([3]). قالوا: ومعناه سُحِرت. والسِّكْر: ما يُسكَر فيه الماء من الأرض. والسَّكْر: حَبْس الماء، والماء إذا سُكِر تحيَّر. وأمّا قولهم ليلة ساكرة، فهي السَّاكنة التي [هي] طلقةٌ، التي ليس فيها ما يؤذِي. قال أوس:
تُزادُ ليالِيَّ في طُولِها *** فليست بطَلْقٍ ولا ساكِرهْ([4])ويقال سَكَرت الرِّيح، أي سكَنت. والسَّكَر: الشَّراب. وحكى ناسٌ سكَره إذا خَنَقَه. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب. والبعير يُسَكِّر الآخر بذراعه حتى يكاد يقتلُه. قال:
* غَثَّ الرِّباعِ جَذَعاً يُسَكَّرُ *
(سكف) السين والكاف والفاء ليس أصلاً، وفيه كلمتان: أحدهما أُسْكُفَّة الباب: العَتَبة التي يُوطأ عليها. وأُسْكُفّ العين، مشبّه بأُسْكُفَّة الباب. وأمّا الإسكاف فيقال إن كلَّ صانعٍ إسكافٌ عند العرب. وينشد قول الشمّاخ:
* وشُعْبَتَا مَيْسٍ بَرَاها إسكافْ([5]) *
قالوا: أراد القَوَّاس.
--------------ــ
([1]) البيت في وصف قناة ثقفها بالنار والدهن. اللسان (17: 75).
([2]) بضم السين وفتح الكاف مشددة ومخففة.
([3]) هي قراءة ابن كثير، انظر إتحاف فضلاء البشر 274.
([4]) ديوان أوس بن حجر 10 والمجمل واللسان (سكر).
([5]) ديوان الشَّماخ 103. وهو في اللسان (سكف 58) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(سîn ile **الكاف** ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)
(**سكم**) **السين** ve **الكاف** ve **الميم** bir şey değildir. Şu var ki onların bazısı, **السكم**’ün adımı yaklaştırmak olduğunu zikretti.
(**سكن**) **السين** ve **الكاف** ve **النون** tek bir asl( kök)tür, düzenli(olarak sürüp giden); ıztırabın ve hareketin zıddına delâlet eder. Denir: **سَكَن** şey **يسكُن** **سكوناً**; o hâlde o **ساكن**’dir.
Ve **السَّكْن**: evde oturan ehil(ler)dir. Hadiste: “Hattâ **الرُّمّانَة** elbette **السَّكْن**’i doyurur.” Ve **السَّكَن**: ateştir; söyleyenin sözünde:
* **قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ**([1]) *
Ancak ona, birinci mânâ için **سَكَناً** ad verilmiştir; o da şudur: ona bakan kimse sakinleşir ve ona ve ehline sakinleşir (meyleder). Bunun için dediler: “**آنَسُ من نار**”. Ve derler: “O, üşüyenin gözünde ateşten daha güzeldir.” Ve **السَّكَن**: sevilenlerden kendisine sakinleştiğin (meylettiğin) her şeydir. Ve **السِّكِّين** mâlûmdur; ehl-i lugattan bazısı dedi: o **فِعِّيل**’dir; çünkü onunla boğazlanan(ın) hareketini sakinleştirir. Ve bâbdandır **السّكينة**; o, vakar(dır). Ve geminin **سُكان**’ı, onu ıztırabdan sakinleştirdiği için adlandırılmıştır; o Arapçadır.
(**سكب**) **السين** ve **الكاف** ve **الباء** bir asl( kök)tür; bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Dersin: **سكب** suyu **يسكبه**. Ve **فرسٌ سَكْبٌ**: yani çevik; sanki koşusunu döker gibi döker; bu, onu “deniz” diye adlandırmaları gibidir.
(**سكت**) **السين** ve **الكاف** ve **التاء** sözün zıddına delâlet eder. Dersin: **سكت** **يَسْكُت** **سكوتاً**; ve adam **سِكِّيت**. Ve onu **بُسكاتَة** ile attı; yani onu susturan şey ile. Ve **سَكَت** öfke; “sakinleşti” mânâsında. Ve **السُّكْتَةُ**: **الصبيّ**’yi susturduğun şeydir. Amma **السُّكيت**([2]) ise, o, yarışta koşmaları sırasında atlardan onuncudur. Ve mümkün olur ki, sahibinin övünmeden sustuğu için **سُكَيتاً** adlandırılmıştır; nitekim “ona şunu **أجَرَّه**” denir, övünmeden men ettiğinde; sanki dilini çekmiştir.
(**سكر**) **السين** ve **الكاف** ve **الراء** tek bir asl( kök)tür; hayrete delâlet eder. Ondandır içkiden **السُّكْر**. Denir: **سَكِر** **سُكْراً**; ve adam **سِكِّير**; yani **السُّكْر**’ü çok olan. Ve **التَّسْكير**: hayrete düşürme; O’nun (azze ve celle) sözünde: ﴿**لَقَالُوا إنَّما سُكِّرَتْ أَبْصَارُنا**﴾ [الحجر 15]؛ ve insanlar onu hafifletilmiş olarak ﴿**سُكِرَتْ**﴾ okurlar([3]). Dediler: mânâsı “büyülendi”dir. Ve **السِّكْر**: suyun yerden tutulduğu yerdir. Ve **السَّكْر**: suyu hapsetmektir; su, **سُكِر** edildiğinde hayrete düşer. Amma onların “**ليلة ساكرة**” sözleri ise, o, sakin olan; [o] ferah olan; içinde eziyet eden şey bulunmayan gecedir. Evs dedi:
تُزادُ ليالِيَّ في طُولِها *** فليست بطَلْقٍ ولا ساكِرهْ([4])ويقال **سَكَرت** rüzgâr; yani sakinleşti. Ve **السَّكَر**: içkidir. Ve insanlar, onu boğduğunda “**سَكَره**” diye nakletti. Eğer sahih ise, o bâbdandır. Ve deve, koluyla ötekini **يُسَكِّر**; neredeyse onu öldürür. Dedi:
* غَثَّ الرِّباعِ جَذَعاً يُسَكَّرُ *
(**سكف**) **السين** ve **الكاف** ve **الفاء** asl değildir; onda iki kelime vardır: birincisi **أُسْكُفَّة** kapının: üzerine basılan eşiktir. Ve **أُسْكُفّ** gözün; kapının **أُسْكُفَّة**’sine benzetilmiştir. Amma **الإسكاف** hakkında, Araplar katında her sanatkârın **إسكاف** olduğu söylenir. Ve **الشمّاخ**’ın sözünü inşâd eder:
* وشُعْبَتَا مَيْسٍ بَرَاها إسكافْ([5]) *
Dediler: **القَوَّاس**’ı kastetti.
--------------ــ
([1]) Beyit, onu ateş ve yağ ile düzeltmiş bir mızrak tasvirindedir. **اللسان** (17: 75).
([2]) **السين**’in dammesi ve **الكاف**’ın fethası; şeddeli ve hafifletilmiş.
([3]) O, İbn Kesîr’in kıraatidir; bk. **إتحاف فضلاء البشر** 274.
([4]) **ديوان أوس بن حجر** 10 ve **المجمل** ve **اللسان** (**سكر**).
([5]) **ديوان الشَّماخ** 103. Ve o, **اللسان**’da (**سكف** 58) nisbesizdir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال عز وجل: ﴿وماء مسكوب﴾ [الواقعة/31]، أي: مصبوب، وفرس سكب الجري، وسكبته فانسكب، ودمع ساكب، متصور بصورة الفاعل، وقد يقال: منسكب، وثوب سكب، تشبيها بالمنصب لدقته ورقته كأنه ماء مسكوب.

##### Türkçe

- Aziz ve yüce olan dedi ki: ﴿وماء مسكوب﴾ [الواقعة/31], yani: **مصبوب**; ve (denir ki:) koşusu **سكب** olan at; ve onu **سكبته** de **فانسكب**; ve **دمع ساكب**: fâil sûretiyle tasvir edilmiş; ve bazen **منسكب** denir; ve **ثوب سكب**: inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle, sanki **ماء مسكوب** imiş gibi, **المنصب** olana benzetme olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ك ب
ماء ودمع ساكب ومسكوب ومنسكب وقد سكبتـه سبكـاً وسكـب هـو بنفسـه سكوبـاً‏.‏
ويقول أهل المدينة‏:‏ اسكب على يدي‏.‏
واستكب الماء إذا سكب له‏.‏
وماء ودم أسكوب‏.‏
قالت جنوب أخت عمرو ذي الكلب‏:‏ الطاعن الطعنة النجلاء يتبعها مثعنجر من دم الأجواف أسكوب وأرسل الماء في المكبة وهي الدبرة العليا التي منها تسقى الدبار‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ماء سكب وفرس سكب وأسكوب‏:‏ ذريع‏.‏
قال سلامة‏:‏ من كل سكب إذا ما ابتل ملبده صافي الأديم أسيل الخد يعبوب وقال عتبة بن مكرم يصف فرساً‏:‏ كبداء مشرفة القطرين لينة سباقة مرطي الغارات أسكوب وهـذا أمـر سكـب وسنة سكب‏:‏ حتم‏.‏
قال لقيط بن زرارة لأخيه معبد وقد طلب إليه حين أسر أن يفديه بمائتين من الإبل‏:‏ ما أنا بمنط عنك شيئاً يكون على أهل بيتك سنة سكباً ويدرب له الناس بنا درباً‏.‏

##### Türkçe

س ك ب
**ساكب** ve **مسكوب** ve **منسكب** su ve gözyaşıdır; onu **سبكاً** olarak **سكبتـه** (döktüm) ve o, kendi kendine **سكوبـاً** olarak **سكـب** (döküldü).‏.‏
Medine ehli der ki: “Elimin üzerine **اسكب**.”‏.‏
Su, kendisi için döküldüğü zaman **استكب** olur.‏.‏
**أسكوب** su ve kandır.‏.‏
Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi Cenûb dedi ki: “Geniş (açık) darbeyi vuran; onu, iç boşlukların kanından **أسكوب** olan bir **مثعنجر** takip eder; ve suyu **المكبة** içine saldı; o, **الدبرة**’nin üst kısmıdır ki ondan **الدبار** sulanır.”‏.‏
Mecazdan: **سكب** su; **سكب** ve **أسكوب** at: iri yapılıdır.‏.‏
Selâme dedi ki:
“Her **سكب**’den; ne zaman ki eğer eyer keçesi ıslanırsa,
derisi saf, yanağı akıcı, **يعبوب**.”
Utbe b. Mukrem bir atı vasfederek dedi ki:
“İki tarafı yüksek, iki yanın damlasına (terine) hâkim; yumuşak,
çok koşan, akınların atıcısı; **أسكوب**.”
Ve bu iş **سكب**’dir ve **سكب** bir sünnettir: kesin (kaçınılmaz)dır.‏.‏
Lekît b. Zurâre, esir alındığında kendisinden iki yüz deve ile fidye istenmişken kardeşi Ma‘bed’e dedi ki: “Ben, senin üzerinden, senin ev halkının üzerine **سكباً** bir sünnet olacak bir şeyi kaldıran (defeden) değilim; ve insanlar için bizimle bir yol **درباً** olarak açılır.”‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّكْبُ: صَبُّ الماءِ.
سَكَبَ الماءَ والدَّمْعَ ونحوَهما يَسْكُبُه سَكْباً وتَسْكاباً، فسَكَبَ وانْسَكَبَ: صَبَّه فانْصَبَّ. وسَكَبَ الماءُ بنفسِه سُكوباً، وتَسْكاباً، وانْسَكَبَ بمعنًى. وأَهلُ المدينة يقولون: اسْكُبْ على يَدِي.وماءٌ سَكْبٌ، وساكِبٌ، وسَكُوبٌ، وسَيْكَبٌ، وأُسْكُوبٌ: مُنْسَكِبٌ، أَو مَسكُوبٌ يجري على وجهِ الأَرضِ من غَيرِ حَفر.
\<ص:470>
ودمْعٌ ساكِبٌ، وماءٌ سَكْبٌ: وُصِفَ بالمصدرِ، كقولِهم ماءٌ صَبٌّ، وماءٌ غَوْرٌ؛ أَنشد سيبويه:
بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ
كأَنَّ هذا البَرْقَ يَسْكُب المطَر؛ وطَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ كذلك؛ وسَحابٌ أُسْكُوبٌ. وقال اللحياني: السَّكْبُ والأُسْكوبُ الـهَطَلانُ الدَّائمُ. وماءٌ أُسْكُوبٌ أَي جارٍ؛ قالتْ جَنُوبُ أُخْتُ عمرٍو ذي الكلب، تَرثِـيه:
والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ ويروى:
من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ
والنَّجْلاءُ: الواسعة. والـمُثْعَنْجِرُ: الدَّمُ الذي يَسِـيلُ، يَتْبَعُ بعضُه بَعْضاً. والنَّجِـيعُ: الدَّمُ الخالِصُ. والأُثْعُوبُ، من الإِثْعابِ: وهو جَرْي الماءِ في الـمَثْعَبِ. وفي الحديث عن عروة، عن عائشة، رضي اللّه عنها: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان يُصَلِّي، فيما بين العشاءِ إِلى انْصِدَاعِ الفَجر، إِحدى عَشْرَةَ رَكْعَةً، فإِذا سَكَبَ الـمُؤَذِّنُ بالأُولى من صلاةِ الفجْرِ، قامَ فرَكَعَ رَكْعَتَيْن خَفِـيفَتَيْنِ؛ قال سُوَيْدٌ: سَكَبَ، يريدُ أَذَّنَ، وأَصْلُه من سَكْبِ الماءِ، وهذا كما يقال أَخَذَ في خُطْبَة فسَحَلَها. قال ابن الأَثير: أَرادت إِذا أَذَّن، فاسْتُعِـيرَ السَّكْبُ للإِفاضَةِ في الكلامِ، كما يقال أَفْرَغَ في أُذُني حديثاً أَيْ أَلْقَى وصَبَّ.
وفي بعض الحديث: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شَيئاً يكون على أَهل بَيْتِكَ سُنَّةً سَكْباً. يقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازِمٌ؛ وفي رواية: إِنَّا نُمِـيطُ عنكَ شيئاً. وفَرَسٌ سَكْبٌ: جوادٌ كثير العَدْوِ ذَرِيعٌ، مثلُ حَتٍّ. والسَّكْبُ: فَرَسُ سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وكان كُمَيْتاً، أَغَرَّ، مُحَجَّلاً، مُطْلَقَ اليُمْنَى، سمي بالسَّكْبِ من الخَيْلِ؛ وكذلك فَرَسٌ فَيْضٌ وبَحْرٌ وغَمْرٌ. وغُلامٌ سَكْبٌ إِذا كان خفيف الرُّوحِ نَشِـيطاً في عَمَلِه. ويقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازمٌ. ويقالُ: سُنَّةٌ سَكْبٌ. وقال لَقِـيطُ بنُ زُرارَة لأَخيه مَعْبَدٍ، لما طَلَبَ إِليه أَن يَفْدِيَه بمائتين من الإِبل، وكان أَسِيراً: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شيئاً يكون على أَهل بيتِك سُنَّةً سَكْباً، ويَدْرَبُ الناسُ له بِنا دَرْباً. والسَّكْبَةُ: الكُرْدَة العُلْيا التي تُسْقى بها الكُرودُ من الأَرض؛ وفي التهذيب: التي يُسْقَى منها كُرْدُ الطِّبابَةِ من الأَرض. والسَّكْبُ: النُّحاسُ، عن ابن الأَعرابي.
والسَّكْبُ: ضَرْبٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ.
والسَّكْبَةُ: الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْس، كالشَّبَكَة، من ذلك. التهذيب: السَّكْبُ ضربٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ، كأَنه غُبارٌ من رِقَّتِه، وكأَنه سَكْبُ ماءٍ مِنَ الرِّقَّة، والسَّكْبَة من ذلك اشْتُقَّتْ: وهي الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْسِ، تُسَمِّيها الفُرْسُ الشُّسْتَقَةَ. ابن الأَعرابي: السَّكَبُ ضَرْبٌ من الثِّياب، محرّك الكاف. والسَّكَبُ: الرَّصاصُ. والسَّكْبة: الغِرْسُ الذي يَخْرُجُ على الوَلَد، أُرى من ذلك. والسَّكَبة: الـهِبْرِية التي في الرأْس. والأُسْكُوب والإِسْكاب: لغة في الإِسكاف.
وأُسكُبَّة الباب: أُسْكُفَّته.
\<ص:471>
والإِسْكابة: الفَلْكَةُ التي تُوضَعُ في قِمَع الدُّهْنِ ونحوه؛ وقيل: هي الفَلْكةُ التي يُشْعَبُ بها خَرْقُ القِرْبةِ. والإِسْكابةُ: خَشَبة على قدرِ الفَلْس، إِذا انْشَقَّ السِّقاءُ جعلوها عليه، ثم صَرُّوا عليها بسَيْرٍ حتى يَخْرُزوه معه، فهي الإِسكابةُ. يقال: اجعلْ لي إِسكابةً، فيُتَّخَذُ ذلك ؛ وقيل: الإِسكابة والإِسكابُ قِطْعَةٌ من خَشَبٍ تُدْخَلُ في خَرْقِ الزِّقِّ؛ أَنشد ثعلب: قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب
وقيل: الإِسْكابُ هنا جمعُ إِسكابةٍ، وليس بلُغةٍ فيه؛ أَلا تراه قال آذانُهُم؟ فتَشْبِـيهُ الجمع بالجمع، أَسْوَغُ من تَشْبِـيهِه بالواحد. والسَّكَبُ، بالتحريك: شَجَرٌ طَيِّبُ الريح، كأَنَّ ريحَه رِيحُ الخَلُوقِ، يَنْبُتُ مُسْتَقِلاًّ على عِرْقٍ واحدٍ، له زَغَبٌ ووَرَقٌ مثلُ وَرَقِ الصَّعْتَر، إِلا أَنه أَشدُّ خُضْرةً، يَنْبُتُ في القِـيعانِ والأَودِيَة، ويَبيسُه لا يَنْفَعُ أَحداً، وله جَـنًى يُؤْكَلُ، ويَصْنَعُه أَهل الـحِجازِ نَبيذاً، ولا يَنْبُتُ جَنَاهُ في عام حَياً، إِنما يَنْبُتُ في أَعوامِ السنينَ؛ وقال أَبو حنيفة: السَّكَبُ عُشْبٌ يرتفِـعُ قَدْرَ الذراع، وله ورقٌ أَغْبَر شبيهٌ بورق الـهِنْدباءِ، وله نَوْرٌ أَبيضُ شديدُ البياضِ، في خِلْقة نَوْرِ الفِرْسِكِ؛ قال الكميت يصف ثوراً وَحْشيّاً: كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ الواحدة سَكَبة. الأَصمعي: من نباتِ السهلِ السَّكَبُ؛ وقال غيرُه: السَّكَبُ بَقْلَةٌ طَيِّبَة الريحِ، لها زَهْرةٌ صَفراءُ، وهي من شجر القَيْظِ. ابن الأَعرابي: يقال للسِّكَّةِ من النخلِ أُسْلُوبٌ وأُسْكُوبٌ، فإِذا كان ذلك من غير النخل، قيل له أُنْبوبٌ ومِدادٌ؛ وقيل: السَّكْبُ ضربٌ من النباتِ. وسَكاب: اسم فرسِ عُبيدةَ بن ربيعة وغيره. قال: وسَكابِ اسمُ فرسٍ، مثلُ قَطامِ وحَذامِ؛ قال الشاعر: أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!

##### Türkçe

**السَّكْبُ**: suyu dökme.

Suyu ve gözyaşını ve bunların benzerlerini döktü; onu **سَكْباً** ve **تَسْكاباً** olarak döker;
böylece **سَكَبَ** ve **انْسَكَبَ**: onu döktü de o da döküldü. Su, kendi kendine **سُكوباً**,
ve **تَسْكاباً** olarak döküldü; ve **انْسَكَبَ** da bir anlamdadır. Medine halkı der ki: **اسْكُبْ** benim
elimin üzerine. Ve **ماءٌ سَكْبٌ** ve **ساكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve **أُسْكُوبٌ**: dökülen,
yahut dökülmüş olup yerin yüzü üzerinde kazı olmaksızın akan.

\<ص:470>
Ve **دمْعٌ ساكِبٌ** ve **ماءٌ سَكْبٌ**: mastarla nitelendi; onların “**ماءٌ صَبٌّ**”
ve “**ماءٌ غَوْرٌ**” demeleri gibi; Sîbeveyh inşad etti:
بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ
Sanki bu şimşek yağmuru döküyor; ve **طَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ** da böyledir; ve **سَحابٌ
أُسْكُوبٌ**. Lihyânî dedi: **السَّكْبُ** ve **الأُسْكوبُ** sürekli sağanaktır. Ve **ماءٌ أُسْكُوبٌ** yani akan; Amrû zü’l-kelb’in kız kardeşi Cenûb,
onu mersiyeleyerek dedi:
والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ
Ve şöyle de rivayet edilir:
من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ
Ve **النَّجْلاءُ**: geniş olan. Ve **الـمُثْعَنْجِرُ**: akan, bir kısmı bir kısmını izleyen kandır. Ve **النَّجِـيعُ**: saf kandır. Ve **الأُثْعُوبُ**, **الإِثْعابِ**’dandır: o, suyun **الـمَثْعَبِ** içinde akmasıdır.

Ve hadiste Urve’den, Âişe’den, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yatsı ile fecrin yarılması arasındaki vakitte on bir rek‘at namaz kılardı; müezzin sabah namazının ilkinde **سَكَبَ** edince, kalkar da iki hafif rek‘at rükû ederdi; Süveyd dedi: **سَكَبَ**; “ezan okudu” demek istiyor; aslı su dökmekten gelir; bu, “hutbeye başladı da onu **سَحَلَها**” denmesi gibidir. İbnü’l-Esîr dedi: “Ezan okuduğu vakit” demek istedi; böylece **السَّكْبُ** sözde akıtma için ödünç alındı; “kulağıma bir söz **أَفْرَغَ** etti” denildiği gibi; yani attı
ve döktü.

Bazı hadiste: “Ben, senin hakkında, ehli beytinin üzerine **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi senden giderici değilim.” Denir: “Bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**” yani gerekli/bağlayıcıdır; ve bir rivayette: “Şüphesiz biz senden bir şeyi gideriyoruz.” Ve **فَرَسٌ سَكْبٌ**: çok koşan, çevik bir at; **حَتٍّ** gibi. Ve **السَّكْبُ**: Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atıdır; doru-kırmızımsıydı, alnı akıtmalı, ayakları sekili, sağ ön ayağı serbestti; atlardan **السَّكْبِ** diye adlandırıldı; aynı şekilde **فَرَسٌ فَيْضٌ** ve **بَحْرٌ** ve **غَمْرٌ**. Ve **غُلامٌ سَكْبٌ**: ruhu hafif, işinde canlı/çalışkan olunca. Ve denir: “Bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**” yani gerekli/bağlayıcıdır.
Ve denir: **سُنَّةٌ سَكْبٌ**. Lekît b. Zürâre, kardeşi Ma‘bed’e, kendisinden iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde—ve o esirdi—dedi: “Ben, senin hakkında, ehli beytinin üzerine **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi senden giderici değilim; ve insanlar onun için bizimle bir yol tutarlar.”

Ve **السَّكْبَةُ**: onunla yerin **الكُرودُ**’u sulanan üst **الكُرْدَة**’dir;
ve Tehzîb’de: yerden **كُرْدُ الطِّبابَةِ**’nin sulandığı (şey)dir.

Ve **السَّكْبُ**: bakırdır; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **السَّكْبُ**: ince bir tür elbisedir.

Ve **السَّكْبَةُ**: baş için oyulan bez parçasıdır; ağ gibi; bundandır.
Tehzîb: **السَّكْبُ** ince bir tür elbisedir; inceliğinden sanki toz gibidir,
ve sanki incelikten su dökümü gibidir; ve **السَّكْبَة** ondan türetilmiştir: o,
baş için oyulan bez parçasıdır; Farslar ona **الشُّسْتَقَةَ** der.

İbnü’l-A‘râbî: **السَّكَبُ** elbiselerden bir türdür; kâfı harekeli. Ve **السَّكَبُ**: kurşundur. Ve **السَّكْبة**: çocuğun üzerinde çıkan dikim/ekim (iz)i; onu bundan görüyorum. Ve **السَّكَبة**: baştaki **الـهِبْرِية**’dir.

Ve **الأُسْكُوب** ve **الإِسْكاب**: **الإِسكاف** hakkında bir lehçedir.
Ve **أُسكُبَّة الباب**: onun **أُسْكُفَّته**’sidir.

\<ص:471>
Ve **الإِسْكابة**: yağ hunisinin ve benzerinin ağzına konulan **الفَلْكَة**’dir; ve denildi:
o, kırbanın yırtığını çatallandırmakla (ayırmakla) kullanılan **الفَلْكة**’dir. Ve **الإِسْكابةُ**: **الفَلْس** ölçüsünde bir tahta parçasıdır; kırba yarılınca onu üzerine koyarlar, sonra bir kayışla onun üzerine sıkarlar, ta ki onunla birlikte diksinler; işte o **الإِسكابة**’dir. Denir: “Bana bir **إِسكابةً** yap”; böylece o yapılır; ve denildi: **الإِسكابة** ve **الإِسكابُ** tulumun yırtığına sokulan bir tahta parçasıdır; Sa‘leb inşad etti:
قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب
Ve denildi: buradaki **الإِسْكابُ**, **إِسكابةٍ**’nin çoğuludur; onda bir lehçe değildir; görmüyor musun “**آذانُهُم**” dedi? Böylece çoğulu çoğula benzetmek, onu tekile benzetmekten daha uygundur.

Ve **السَّكَبُ**—hareke ile—: güzel kokulu bir ağaçtır; sanki kokusu **الخَلُوقِ** kokusudur; tek bir kök üzerinde bağımsız olarak biter; onun tüyümsü (zâğab)ı ve yaprağı, **الصَّعْتَر** yaprağı gibidir; ancak daha koyu yeşildir; düzlüklerde ve vadilerde biter; kurusu kimseye fayda vermez; onun yenilen bir meyvesi vardır; Hicaz halkı ondan nebîz yapar; onun meyvesi bir yıl canlı olarak bitmez; ancak yılların bazı yıllarında biter. Ebû Hanîfe dedi: **السَّكَبُ** bir ottur; bir arşın kadar yükselir; onun tozlu (ağbar) yaprağı vardır, **الـهِنْدباءِ** yaprağına benzer; onun çok beyaz, şiddetli beyaz bir çiçeği vardır; şeftali çiçeğinin yaratılışı gibidir; Kümeyt, vahşi bir boğayı vasfederek dedi:
كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ
Tekili **سَكَبة**’dir. Asma‘î: sahranın bitkisinden **السَّكَبُ** (vardır); başkası dedi:
**السَّكَبُ** güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır; o, yaz sıcağı ağaçlarındandır. İbnü’l-A‘râbî: hurma ağaçlarından olan hurma sırasına **أُسْلُوبٌ** ve **أُسْكُوبٌ** denir;
bu, hurmadan olmayan (ağaçtan) olursa ona **أُنْبوبٌ** ve **مِدادٌ** denir; ve denildi: **السَّكْبُ** bitkiden bir türdür.

Ve **سَكاب**: Ubeyde b. Rebîa’nın ve başkasının atının adıdır. Dedi: ve **سَكابِ** bir at adıdır; **قَطامِ** ve **حَذامِ** gibi; şair dedi:
أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ك ب * * سَكَبَ * الماء صبه وبابه نصر وماء * مَسكُوبٌ * أي جار على وجه الأرض من غير حفر و * سَكَبَ * الماء بنفسه انصب وبابه دخل و * تَسْكاباً * أيضا و * انْسَكَبَ * مثله وماء * أُسْكُوبٌ * بضم الهمزة وماء * سَكْبٌ * أي مسكوب وصف بالمصدر كماء صب وماء غور

##### Türkçe

* س ك ب * **سَكَبَ** suyu: onu döktü; babı **نصر**’dır. Ve su **مَسكُوبٌ**: yani kazı olmaksızın yerin yüzü üzerinde akıcı. Ve **سَكَبَ** su, kendi kendine: aktı; babı **دخل**’dir. Ve **تَسْكاباً** da. Ve **انْسَكَبَ**: onun gibidir. Ve su **أُسْكُوبٌ**: hemzenin dammesiyle. Ve su **سَكْبٌ**: yani dökülmüş; masdar ile vasfedilmiştir; “su **صب**” ve “su **غور**” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سكب الماء والدمع ونحوهما يسكبه سكبا وتسكابا بالفتح فسكب هو كنصر سكوبا. وانسكب: صبه فانصب. وسكب الماء بنفسه سكوبا وتسكابا وانسكب بمعنى. وأهل المدينة يقولون: اسكب على يدي. وماء سكب وساكب وسكوب وسيكب وأسكوب بالضم: منسكب أو مسكوب يجري على وجه الأرض من غير حفر. ودمع ساكب. وماء سكب، وصف بالمصدر، كقولهم: ماء صب وماء غور، وأنشد:
  برق يضيء أمام البيت أسكوب كأن هذا البرق يسكب المطر.
 وطعنة أسكوب كذلك. وسحاب أسكوب. وماء أسكوب: جار. والسكب لغة في السقب: الطويل من الرجال. عن اللحياني: السكب: الهطلان الدائم كالأسكوب. قالت جنوب أخت عمرو ذي الكلب ترثيه:
  والطاعن الطعنة النجلاء يتبعهامثعنجر من دم الأجواف أسكوب ويروى: من نجيع الجوف أثعوب. في التهذيب: السكب: ضرب من الثياب رقيق، كأنه غبار من رقته، وكأنه سكب ماء من الرقة، ويحرك، عن ابن الأعرابي. السكب من الخيل: الجواد كثير العدو أو الذريع. قال شيخنا: قال الثعلبي: إذا كان الفرس شديد الجري فهو فيض وسكب تشبيها بفيض الماء وانسكابه. وفي الأساس: ومن المجاز: فرس سكب وأسكوب: ذريع أو خفيف أو جواد. السكب من الناس والخيل: الخفيف الروح. والنشيط في العمل. وفرس فيض وبحر وغمر، وغلام سكب. من المجاز: السكب: الأمر اللازم. وقال لقيط بن زرارة لأخيه معبد لما طلب إليه أن يفديه بمائتين من الإبل وكان أسيرا: ما أنا بمنط عنك شيئا يكون على أهل بيتك سنة سكبا أي حتما. ويقال: هذا أمر سكب أي لازم. السكب: أول فرس ملكه النبي صلى الله تعالى عليه وسلم؛ سمي بالسكب من الخيل كالبحر والغمر والفيض، اشتراه بعشرة أواق، وأول غزوة غزاها عليه غزوة أحد ولم يكن للمسلمين يومئذ فرس، ثم ذكر أوصافه الدالة على يمنه وبركته بقوله: وكان كميتا أغر محجلا مطلق اليمنى. وأخرج الطبراني عن ابن عباس رضي الله عنهما قال: كان لرسول الله صلى الله عليه وسلم فرس أدهم يسمى السكب. والكمتة والدهمة متقاربان، ويحرك. صرح به في شرح سيرة ابن الجزري والتكملة للصاغاني. السكب أيضا: فرس شبيب بن معاوية بن حذيفة ابن بدر. السكب: النحاس، عن ابن الأعرابي أو الرصاص، عنه أيضا ويحرك في الأخير أو فيهما أو في الكل. والسكب: لقب زهير بن عروة بن جلهمة المازني لقوله:
  برق يضيء خلال البيت أسكوب

  كذا في شرح نوادر القالي، استدركه شيخنا. قلت: أنشده سيبويه لكنه قال بدل خلال أمام. السكب: بالتحريك: شجر طيب الريح كأن ريحه ريح الخلوق، ينبت مستقلا على عرق واحد، له زغب وورق مثل الصعتر إلا أنه أشد خضرة، ينبت في القيعان والأودية، ويبيسه لا ينفع أحدا، وله جنى يؤكل ويصنعه أهل الحجاز نبيذا، ولا ينبت جناه في عام حيا إنما ينبت في أعوام السنين. وقال أبو حنيفة: السكب: عشب يرتفع قدر الذراع، وله ورق أغبر شبيه بورق الهندباء وله نور أبيض شديد البياض في خلقة نور الفرسك. قال الكميت يصف ثورا وحشيا:
  كأنه من ندى العرار مع ال                      قراص أو ما ينفض السكب الواحدة سكبة. وعن الأصمعي: من نبات السهل السكب. قال غيره: السكب: بقلة طيبة الريح لها زهرة صفراء، وهي شقائق النعمان وهي من شجر القيظ. قالت امرأة ترقص هنها:
  إن حري حزنبـل حـزابـيه                      كالسكب المحمر فوق الرابيه من المجاز: السكبة بالفتح وهي الخرقة التي تقور للرأس كالشبكة يسميها الفرس السستقه السكبة: الغرس الذي يخرج على الولد وهو أيضا مجاز. السكبة بالتحريك: الهبرية التي تسقط من الرأس وهي الحزاز. سكبة بن الحارث الأسلمي صحابي وكان يطيل الصلاة، لا رواية له. والأسكوب، بالضم: الإسكاف بالفاء كالإسكاب وهو لغة فيه. أو القين وهو الحداد. الأسكوب من البرق: الذي يمتد إلى جهة الأرض، وقد مر شاهده في قول زهير المازني. عن ابن الأعرابي: السكة من النخل أسكوب وأسلوب، فإذا كان ذلك من غير النخل قيل له أنبوب ومداد. وأسكبة الباب بالضم في أوله وثالثه وتشديد الموحدة: أسكفته. والإسكابة: الفلكة بسكون اللام التي توضع في قمع بالكسر وبالفتح وكعنب: ما يوضع في فم الإناء فيصب فيه الدهن ونحوه، وقيل: هي الفلكة التي يشعب بها خرق القربة. أو: الإسكابة: خشبة على قدر الفلس، إذا انشق السقاء جعلوها عليه، ثم صروا عليها بسير حتى يخرزوه معه. يقال: اجعل لي إسكابة، فيتخذ ذلك. وقيل: الإسكابة قطعة من خشب تدخل في خرق الزق ويشد عليه بها لئلا يخرج منه شيء كالأسكوبة والإسكابة عن الفراء. وبه فسر قول ابن مقبل.

  يمجها أكلف الإسكاب وافقه                      أيدي الهبانيق بالمثناة معكوم وقد صحفه ابن عباد بالفاء كما سيأتي في س ك ف. وسكاب كسحاب: فرس الأجدع ابن مالك الهمداني. سكاب كقطام وحذام: فرس آخر لتميمي، وبه جزم شراح المقامات الحريرية، وفيها يقول:
  أبيت اللعن إن سكاب علق                      نفيس لا يعار ولا يبـاع أو لكلبي، أو أنها فرس لعبيدة بن ربيعة بن قحطان، وفي نسخة قحفان. سكاب ككتان: فرس آخر. وأسكبون بالفتح ثم السكون وكسر الكاف والباء موحدة: إحدى قلاع فارس المنيعة صعبة المرتقى جدا، ليست مما يمكن فتحها عنوة وبها عين من الماء حارة، كذا في المعجم.

##### Türkçe

**سكب** suyu, gözyaşını ve bunların benzerlerini döktü; onu **سكبا** ve fetha ile **تسكابا** olarak döker; **فسكب** ise **نصر** gibi, **سكوبا** (olarak). Ve **انسكب**: onu döktü; böylece aktı. Ve suyu bizzat kendisi **سكوبا** ve **تسكابا** olarak döktü; ve **انسكب** (da) aynı anlamdadır. Ve Medineliler derler ki: “**اسكب على يدي**.” Ve **ماء سكب** ve **ساكب** ve **سكوب** ve **سيكب** ve damme ile **أسكوب**: yere kazı olmaksızın yeryüzü üzerinde akan, dökülen yahut dökülmüş (su). Ve **دمع ساكب**. Ve **ماء سكب**: mastarla vasıflandırılmıştır; onların “**ماء صب**” ve “**ماء غور**” demeleri gibi. Ve şu beyit okunmuştur:
  **برق يضيء أمام البيت أسكوب كأن هذا البرق يسكب المطر.**

Ve **طعنة أسكوب** da böyledir. Ve **سحاب أسكوب**. Ve **ماء أسكوب**: akan. Ve **السكب**; **السقب** hakkında bir lugattır: erkeklerden uzun olan. **اللحياني**’den: **السكب**: **كالأسكوب** gibi, sürekli sağanak. **جنوب** (Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi) onu mersiyeleyerek dedi:
  **والطاعن الطعنة النجلاء يتبعهامثعنجر من دم الأجواف أسكوب**
Ve şöyle de rivayet edilir: **من نجيع الجوف أثعوب**. **التهذيب**’de: **السكب**: ince bir elbise türü; inceliğinden sanki toz gibidir; ve inceliğinden sanki su dökümü gibidir; ve harekelenir; **ابن الأعرابي**’den. Atlardan **السكب**: çok koşan yahut hızlı (at). Şeyhimiz dedi: **الثعلبي** dedi ki: At şiddetli koşucu olursa o **فيض** ve **سكب** olur; suyun taşması ve akıp dökülmesine benzetme olarak. **الأساس**’ta: Ve mecazdan: **فرس سكب وأسكوب**: hızlı yahut hafif yahut iyi cins at. İnsanlardan ve atlardan **السكب**: ruhça hafif olan; ve işte çevik olan. Ve **فرس فيض وبحر وغمر**; ve **غلام سكب**. Mecazdan: **السكب**: gerekli (kaçınılmaz) iş. Ve **لقيط بن زرارة**, kardeşi **معبد**’e—iki yüz deveyi fidye olarak vermesini istediğinde ve o esirken—dedi: “Ben, senin hakkında, ev halkının üzerine bir yıl **سكبا** olacak (şeyi), senden kaldıran biri değilim”; yani kesin olarak. Ve denir: “Bu **أمر سكب**”; yani gerekli.

**السكب**: Peygamberin—Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun—sahip olduğu ilk at; atlardan **السكب** diye adlandırıldı; **البحر** ve **الغمر** ve **الفيض** gibi. Onu on **أواق** karşılığında satın aldı; onun üzerinde gazâ ettiği ilk gazve **غزوة أحد** idi; o gün Müslümanların bir atı yoktu. Sonra onun uğuruna ve bereketine delâlet eden vasıflarını şu sözüyle zikretti: “Ve o, **كميتا** idi; **أغر**; **محجلا**; sağ (ayağı) serbest.” Ve **الطبراني**, **ابن عباس**’tan—Allah ikisinden de razı olsun—şunu çıkardı: “Resûlullah’ın—Allah’ın salâtı onun üzerine olsun—**أدهم** bir atı vardı; ona **السكب** denirdi.” Ve **الكمتة** ile **الدهمة** birbirine yakındır; ve harekelenir. Bunu, **شرح سيرة ابن الجزري**’de ve **التكملة**’de **الصاغاني** açıkça belirtmiştir.

**السكب** ayrıca: **شبيب بن معاوية بن حذيفة ابن بدر**’in atı. **السكب**: bakır; **ابن الأعرابي**’den. Yahut kurşun; ondan da; ve sonuncusunda yahut ikisinde yahut hepsinde harekelenir. Ve **السكب**: **زهير بن عروة بن جلهمة المازني**’nin lakabı; şu sözü sebebiyle:
  **برق يضيء خلال البيت أسكوب**

Böylece **شرح نوادر القالي**’dedir; şeyhimiz onu istidrâk etti. Dedim: **سيبويه** onu okuttu; fakat **خلال** yerine **أمام** dedi.

**السكب**: hareke ile: güzel kokulu bir ağaç; sanki kokusu **الخلوق** kokusu gibidir; tek bir kök üzerinde müstakil olarak biter; onun tüyümsü (zaghb) kısmı ve yaprağı vardır; **الصعتر** gibi, ancak daha yeşildir; çukur yerlerde ve vadilerde biter; kurusu kimseye fayda vermez; onun yenilen bir meyvesi vardır; Hicaz ehli ondan nebîz yapar; onun meyvesi bir yılda canlı olarak bitmez; ancak yılların yıllarında biter. Ve **أبو حنيفة** dedi ki: **السكب**: bir ot; bir arşın kadar yükselir; onun tozlu yaprakları vardır; **الهندباء** yaprağına benzer; ve **الفرسك** çiçeğinin yaratılışı gibi, çok beyaz bir beyaz çiçeği vardır. **الكميت**, yaban öküzünü vasfederek dedi:
  **كأنه من ندى العرار مع ال                      قراص أو ما ينفض السكب**

Tekili: **سكبة**. Ve **الأصمعي**’den: ova bitkilerinden **السكب**. Başkası dedi ki: **السكب**: güzel kokulu bir ot; onun sarı bir çiçeği vardır; ve o **شقائق النعمان**’dır; ve o, yaz ağacındandır. Bir kadın, çocuğunu oynatarak dedi:
  **إن حري حزنبـل حـزابـيه                      كالسكب المحمر فوق الرابيه**

Mecazdan: fetha ile **السكبة**; baş için oyulan, ağ gibi bir bez parçasıdır; Farslar ona **السستقه** derler. **السكبة**: çocuğun üzerinde çıkan fidan; o da mecazdır. Hareke ile **السكبة**: baştan düşen **الهبرية**; o da **الحزاز**dır. **سكبة بن الحارث الأسلمي**: sahâbî; namazı uzatırdı; onun rivayeti yoktur.

Damme ile **الأسكوب**: **الإسكاف** (fâ ile), **الإسكاب** gibi; ve o, onda bir lugattır. Yahut **القين**; o da demircidir. Şimşekten **الأسكوب**: yeryüzü tarafına doğru uzayan (şimşek); onun şahidi, **زهير المازني**’nin sözü içinde geçti. **ابن الأعرابي**’den: hurmadan **السكة**: **أسكوب** ve **أسلوب**; eğer bu hurma dışından olursa ona **أنبوب** ve **مداد** denir. Ve başında ve üçüncüsünde damme ile ve **الموحدة**’yi şeddeli olarak **أسكبة الباب**: onu **أسكفته** (kapıyı eşikledim/kapıya eşik yaptım).

Ve **الإسكابة**: lâmı sâkin **الفلكة**; **قمع** içine konulan (şey); kesra ile ve fetha ile; ve **عنب** gibi: kabın ağzına konulan, içine yağ ve benzeri dökülen şey; ve denildi ki: o, kırbanın yırtığını çatallandırmakla (genişletmekle) kullanılan **الفلكة**dir. Yahut: **الإسكابة**: bir fels miktarınca bir tahta; su tulumu yarılınca onu onun üzerine koyarlar, sonra onu bir kayışla bağlarlar ki onunla birlikte diksinler. Denir: “Bana bir **إسكابة** yap”; böylece o yapılır. Ve denildi ki: **الإسكابة** bir parça ağaçtır; tulumun yırtığına sokulur ve onunla üzerine bağlanır ki ondan bir şey çıkmasın; **كالأسكوبة**. Ve **الإسكابة** **الفراء**’dan. Ve bununla **ابن مقبل**’in sözü tefsir edilmiştir:

  **يمجها أكلف الإسكاب وافقه                      أيدي الهبانيق بالمثناة معكوم**

Ve **ابن عباد** onu fâ ile tashîf etti; ileride **س ك ف**’de geleceği üzere.

**سكاب** **كسحاب**: **الأجدع ابن مالك الهمداني**’nin atı. **سكاب** **كقطام وحذام**: Temîmî’ye ait başka bir at; **المقامات الحريرية** şârihleri bununla kesin hüküm verdiler; ve onda şöyle der:
  **أبيت اللعن إن سكاب علق                      نفيس لا يعار ولا يبـاع**

Yahut Kelbî’ye; yahut o, **عبيدة بن ربيعة بن قحطان**’ın atıdır; bir nüshada **قحفان**. **سكاب** **ككتان**: başka bir at.

Ve fetha sonra sükûn, ve **الكاف**’ın kesrası; ve **الباء** **موحدة** olarak **أسكبون**: Fars’ın müstahkem kalelerinden biri; çıkılması çok zor; zor tırmanılır; zorla fethedilmesi mümkün olanlardan değildir; ve onda sıcak bir su gözü vardır; **المعجم**’de böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَكَبَ
1 سَكَبَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. سَكُبَ , (A, TA,) inf. n. سُكُوبٌ (S, A, Msb, K) and سَكْبٌ (Msb) and تَسْكَابٌ, (S, [this last assigned in the K to the trans. verb,]) said of water, (S, A, Msb, K,) and a flow of tears (دَمْع), (A, TA,) and the like, (TA,) It poured out or forth; or was, or became, poured out or forth; (S, A, Msb, K;) as also ↓ انسكب. (S, K.) -A2- And سَكَبَهُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. as above, (A, TA,) inf. n. سَكْبٌ (S, Mgh, K) and تَسْكَابٌ, (K, [the latter assigned in the S to the intrans. verb,]) He poured it out or forth; namely, water, (S, A, Mgh, Msb, K,) and a flow of tears, (A, TA,) and the like; (TA;) as also ↓ اسكبهُ. (A.) The people of El-Medeeneh say, اُسْكُبْ عَلَى يَد َىَّ Pour thou out, or forth, upon my hands. (A.) And it is said in a trad., هَاهُنَا تُسْكَبُ العَبَرَاتُ [Here tears are to be poured forth], meaning this is the place in which one should weep, seeking forgiveness. (Mgh.)

4 أَسْكَبَ see the next preceding paragraph.

7 اـِنْسَكَبَ see the next preceding paragraph.

سَكْبٌ
سَكْبٌ ذ and ↓ سَاكِبٌ and ↓ سَكُوبٌ and ↓ سَيْكَبٌ (K) and ↓ سَكِيبٌ (CK [omitted in the TA and in my MS. copy of the K]) and ↓ أُسْكُوبٌ (K) Water poured out or forth, or being poured out or forth: or poured out or forth, (K, TA,) running upon the surface of the earth without any excavation: (TA:) or the first signifies water poured out or forth; and is an inf. n. used as an epithet, like صَبٌّ and غَوْرٌ applied as epithets to water: and ↓ سَكُوبٌ, water running upon the surface of the earth without any excavation: and ↓ أُسْكُوبٌ, water pouring out or forth, or being poured out or forth; (S;) or, as some say, pouring much: (Har pp. 469 et seq.:) and also this last, running water: (TA:) or this signifies دَائِمُ الهَطَلَانِ [i. e. continually pouring, or continually pouring dispersedly and in large drops; as also سَكْبٌ; for hence it appears evident that الهَطَلَانُ الدَّائِمُ as an explanation of السَّكْبُ and الأُسْكُوبُ in the K is a mistake for الدَّائِمُ الهَطَلَانِ]; and is applied as an epithet to water and to blood; (A;) and also [probably in this sense] to clouds (سَحَابٌ); and to a wound made with a spear or the like (طَعْنَةٌ): and ↓سَاكِبٌ is applied as an epithet to tears (دَمْعٌ). (TA.) ― -b2- [Hence] سَكْبٌ applied to a horse means (tropical:) Wide in step: (S, A, K:) or fleet, or swift, or excellent in running; (A, K;) that runs much: (Mgh, TA:) or light, or active: and ↓ أُسْكُوبٌ, so applied, has one or another of these meanings: (A:) or the former, thus applied, that runs vehemently; as also فَيْضٌ; likened to water pouring forth: (EthThaalebee, TA:) also, (K, TA,) applied to a horse and a man and a boy, (TA,) (assumed tropical:) light of spirit; and brisk, lively, or sprightly, (K, TA,) in work, or action. (TA.) السَّكْبُ was the name of the first horse possessed by the Prophet; (Mgh, * K;) as also ↓ السَّكَبُ: and the name of a horse of Shebeeb Ibn-Mo'لwiyeh. (K.) ― -b3- [Hence also,] (assumed tropical:) A certain sort of clothes, or garments, (T, S, K,) thin so as to resemble dust, and as though resembling pouring water by reason of its thinness; and so, accord. to IAar, ↓سَكَبٌ. (T, TA.) ― -b4- Applied to a man, (assumed tropical:) Tall; (K;) a dial. var. of سَقْبٌ [q. v.]. (TA.) ― -b5- And (tropical:) A necessary thing or affair: (A, K, TA:) and (tropical:) a disgrace (سُبَّةٌ) that is necessary, or unavoidable. (A, TA.) Lakeet Ibn-Zurلrah said to his brother Maabad, when he required him to ransom him with two hundred camels, he being a captive, نُمِيطُ عَنْكَ شَيْئًا يَكُونُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِكَ سُبَّةً سَكْبًا, meaning (tropical:) [We will put away from thee a thing that would be to the people of thy house] a necessary, or an unavoidable, disgrace. (TA.) -A2- Also Copper, or brass; syn. نُحَاسٌ: or lead: (IAar, K:) and so ↓ سَكَبٌ, (K,) in the latter sense, or in both senses, or in all the senses. (TA.)

سَكَبٌ
سَكَبٌ ذ : see the next preceding paragraph, latter half, in three places. -A2- Also A certain kind of tree, (S, K,) of sweet odour, (S,) as though its odour were that of [the perfume called] خَلُوق [q. v.], growing apart from others, upon a single root, having a downy substance, and leaves like those of the صَعْتَر [a species of origanum, or marjoram], except in being more green: it grows in the plains and the valleys; and what has dried up thereof is of no use to any one: it has a fruit which is eaten, and the people of El-Hijلz make of it a [beverage such as is termed] نَبِيذ: its fruit does not grow forth in one year, but only in several years: AHn says that the سَكَب is a herb that rises to the height of a cubit, having dustcoloured leaves like those of the هِنْدَبَآء [or endive], and a blossom intensely white, of the form of that of the فِرْسِك [i. e. peach, or a species or variety thereof]: (TA:) n. un. with ة: (S, TA:) As mentions the سَكَب as one of the plants of the plain, or soft, tracts. (TA.) ― -b2- It is also said to be The [plant called] ريح [app. رَيِّح or رِيح which seem to be coll. gen. ns. of each of which the n. un. is with ة (see رَيِّحَةٌ)], having a yellow blossom. (TA.) ― -b3- And The anemone (شَقَائِقُ النُّعْمَانِ). (K.) ― -b4- And One of the trees of the hot season. (TA.)

سَكَابٌ
سَكَابٌ ذ and سَكَابِ, the latter [indecl., with kesr for its termination,] like قَطَامِ, and ↓ سَكَّابٌ, [all app. meaning The fleet, or swift, like السَّكْبُ and الأُسْكُوبُ,] are names of certain horses. (K: the second only mentioned in the S.)

سَكُوبٌ
سَكُوبٌ ذ : see سَكْبٌ, in two places.

سَكِيبٌ
سَكِيبٌ ذ : see سَكْبٌ.

سَكَّابٌ
سَكَّابٌ ذ : see سَكَابٌ.

سَاكِبٌ
سَاكِبٌ ذ : see سَكْبٌ, in two places. -A2- [And act. part. n. of سَكَبَهُ. Hence,] سَاكِبُ المَآءِ (assumed tropical:) [The sign of Aquarius;] the eleventh of the signs of the Zodiac; also called الدَّلْوُ. (Kzw.)

سَيْكَبٌ
سَيْكَبٌ ذ : see سَكْبٌ

أُسْكُبَّةٌ
أُسْكُبَّةٌ ذ The أُسْكُفَّة [i. e. threshold] of a door. (K.)

اـِسْكَابٌ
اـِسْكَابٌ ذ : see the next paragraph.

أُسْكُوبٌ
أُسْكُوبٌ ذ : see سَكْبٌ, in three places. ― -b2- Also Lightning extending towards the earth. (K.) So in the saying of Zuheyr El-Mلzinee,
بَرْقٌ يُضِىْءُ أَمَامَ البَيْتِ أُسْكُوبُ
[Lightning shining, or shining brightly, before the tent, or house, extending towards the earth]; as though it were pouring forth rain. (TA.) ― -b3- And A row of palm-trees; (IAar, K;) as also أُسْلُوبٌ: if of other than palm-trees, it is termed أُنْبُوبٌ, and مِدَادٌ. (IAar, TA.) -A2- Also i. q. اـِسْكَافٌ [A maker of shoes or boots, or a sewer of leather, &c.]; like ↓ اـِسْكَابٌ: or a blacksmith. (K.)

المِسْكَبَةُ
المِسْكَبَةُ ذ [altered in a copy of the A from المَسْكَبَةُ, which may perhaps be the right word,] The higher, or highest, rivulet, or small channel for irrigation, from which the other rivulets, or small channels, are supplied with water. (A.) ― -b2- [In a copy of the A (in art. سطب), المَسْطَبَة, which I believe to be in that instance a mistranscription for المسكبة, occurs expl. as meaning (assumed tropical:) The Milky Way.]

##### Türkçe

سَكَبَ
1 **سَكَبَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **سَكُبَ** , (A, TA,) mastarı **سُكُوبٌ** (S, A, Msb, K) ve **سَكْبٌ** (Msb) ve **تَسْكَابٌ**, (S, [bu sonuncusu K’da müteaddî fiile nisbet edilmiştir,]) su hakkında, (S, A, Msb, K,) ve gözyaşı akışı (**دَمْع**), (A, TA,) ve benzeri hakkında, (TA,) Döküldü yahut aktı; yahut dökülmüş yahut akmış oldu; (S, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **انسكب** da. (S, K.) -A2- Ve **سَكَبَهُ**, (S, A, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (A, TA,) mastarı **سَكْبٌ** (S, Mgh, K) ve **تَسْكَابٌ**, (K, [sonuncusu S’de lâzım fiile nisbet edilmiştir,]) Onu döktü yahut akıttı; yani suyu, (S, A, Mgh, Msb, K,) ve gözyaşı akışını, (A, TA,) ve benzerini; (TA;) bunun gibi ↓ **اسكبهُ** da. (A.) Medine halkı der ki: **اُسْكُبْ عَلَى يَد َىَّ** “Ellerimin üzerine dök yahut akıt.” (A.) Ve bir rivayette denilmiştir: **هَاهُنَا تُسْكَبُ العَبَرَاتُ** [Burada gözyaşları dökülecektir], yani burası, bağışlanma dileyerek ağlanması gereken yerdir. (Mgh.)

4 **أَسْكَبَ** bir önceki paragrafı gör.

7 **اـِنْسَكَبَ** bir önceki paragrafı gör.

سَكْبٌ
**سَكْبٌ** ذ ve ↓ **سَاكِبٌ** ve ↓ **سَكُوبٌ** ve ↓ **سَيْكَبٌ** (K) ve ↓ **سَكِيبٌ** (CK [TA’da ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında düşürülmüştür]) ve ↓ **أُسْكُوبٌ** (K) Dökülmüş yahut akıtılmış su; yahut dökülmekte yahut akıtılmakta olan: yahut dökülmüş yahut akıtılmış, (K, TA,) yeryüzünün yüzeyi üzerinde, hiçbir kazı olmaksızın akan: (TA:) yahut birincisi, dökülmüş yahut akıtılmış su demektir; ve **صَبٌّ** ve **غَوْرٌ** gibi, suya sıfat olarak kullanılan bir mastardır: ve ↓ **سَكُوبٌ**, hiçbir kazı olmaksızın yeryüzünün yüzeyi üzerinde akan su: ve ↓ **أُسْكُوبٌ**, dökülen yahut akıtılan, yahut dökülmekte yahut akıtılmakta olan su; (S;) yahut bazılarına göre, çokça döken: (Har s. 469 ve devamı:) ve ayrıca bu sonuncusu, akan su: (TA:) yahut bu, **دَائِمُ الهَطَلَانِ** [yani sürekli döken, yahut dağınık ve iri damlalarla sürekli döken; **سَكْبٌ** da böyledir; zira buradan, K’daki **السَّكْبُ** ve **الأُسْكُوبُ** açıklaması olarak **الهَطَلَانُ الدَّائِمُ** ifadesinin, **الدَّائِمُ الهَطَلَانِ** yerine bir hata olduğu açıkça görünür]; ve suya ve kana sıfat olarak uygulanır; (A;) ve ayrıca [muhtemelen bu mânada] bulutlara (**سَحَابٌ**); ve mızrak vb. ile yapılmış bir yaraya (**طَعْنَةٌ**): ve ↓**سَاكِبٌ** gözyaşına (**دَمْعٌ**) sıfat olarak uygulanır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı] **سَكْبٌ** bir ata uygulandığında (mecaz:) Adımda geniş demektir: (S, A, K:) yahut çevik, yahut hızlı, yahut koşmada mükemmel; (A, K;) çok koşan: (Mgh, TA:) yahut hafif, yahut atik: ve ↓ **أُسْكُوبٌ**, böyle uygulandığında, bu mânalardan birine yahut diğerine gelir: (A:) yahut birincisi, böyle uygulandığında, şiddetle koşan; **فَيْضٌ** da böyledir; suyun akıp dökülmesine benzetilmiştir: (EthThaalebee, TA:) ayrıca, (K, TA,) bir ata ve bir adama ve bir oğlana, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) ruhça hafif; ve işte yahut fiilde çevik, canlı yahut şen, (K, TA,) denir. (TA.) **السَّكْبُ** Peygamber’in sahip olduğu ilk atın adı idi; (Mgh, * K;) bunun gibi ↓ **السَّكَبُ** da: ve Şebîb İbn-Mo'لwiyeh’in bir atının adı. (K.) ― -b3- [Bundan ayrıca,] (mecaz kabul edilerek:) Toz gibi ince olan bir çeşit elbise yahut giysi, (T, S, K,) inceliği sebebiyle dökülen suya benzer gibi; ve IAar’a göre ↓**سَكَبٌ** da böyledir. (T, TA.) ― -b4- Bir adama uygulandığında, (mecaz kabul edilerek:) Uzun boylu; (K;) **سَقْبٌ**’un [bkz.] bir lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b5- Ve (mecaz:) Gerekli bir şey yahut iş: (A, K, TA:) ve (mecaz:) gerekli, yahut kaçınılmaz bir ayıp (**سُبَّةٌ**). (A, TA.) Lakeet İbn-Zurلrah, esir iken kendisini iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde kardeşi Maabad’a şöyle dedi: **نُمِيطُ عَنْكَ شَيْئًا يَكُونُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِكَ سُبَّةً سَكْبًا**, yani (mecaz:) [Senden, ev halkına] gerekli yahut kaçınılmaz bir ayıp olacak bir şeyi uzaklaştırırız. (TA.) -A2- Ayrıca bakır yahut pirinç; eş anlamlısı **نُحَاسٌ**: yahut kurşun: (IAar, K:) ve ↓ **سَكَبٌ** da böyledir, (K,) ikinci mânada, yahut iki mânada, yahut bütün mânalarda. (TA.)

سَكَبٌ
**سَكَبٌ** ذ : bir önceki paragrafın ikinci yarısında, üç yerde, bak. -A2- Ayrıca güzel kokulu bir tür ağaç, (S, K,) (S,) sanki kokusu [**خَلُوق** denilen] koku gibidir [bkz.], başkalarından ayrı, tek bir kök üzerinde biter, tüylü bir maddeye sahiptir, yaprakları **صَعْتَر**’ın [bir tür kekik/mercanköşk] yaprakları gibidir, ancak daha yeşil olması bakımından farklıdır: ovalarda ve vadilerde biter; ondan kuruyup kalan şey kimseye fayda vermez: yenilen bir meyvesi vardır ve Hicaz halkı ondan **نَبِيذ** yapar: meyvesi bir yılda çıkmaz, ancak birkaç yılda çıkar: AHn der ki: **سَكَب** bir arşın boyuna yükselen bir ottur; toz renkli yaprakları vardır, **هِنْدَبَآء**’ın [hindiba] yaprakları gibidir, ve çok beyaz, **فِرْسِك**’in [yani şeftali yahut onun bir türü/çeşidi] çiçeği biçiminde bir çiçeği vardır: (TA:) tekil isim (n. un.) ة iledir: (S, TA:) As, **سَكَب**’i ova yahut yumuşak arazinin bitkilerinden biri olarak zikreder. (TA.) ― -b2- Ayrıca sarı çiçekli **ريح** [görünüşe göre **رَيِّح** yahut **رِيح**; her birinin tekili ة iledir (bkz. **رَيِّحَةٌ**)] olduğu da söylenmiştir. (TA.) ― -b3- Ve anemon (**شَقَائِقُ النُّعْمَانِ**). (K.) ― -b4- Ve sıcak mevsimin ağaçlarından biri. (TA.)

سَكَابٌ
**سَكَابٌ** ذ ve **سَكَابِ**, ikincisi [gayr-i munsarif, son harekesi kesra ile,] **قَطَامِ** gibi, ve ↓ **سَكَّابٌ**, [hepsi görünüşe göre **السَّكْبُ** ve **الأُسْكُوبُ** gibi “çevik/hızlı” mânasında,] bazı atların adlarıdır. (K: ikincisi yalnız S’de zikredilmiştir.)

سَكُوبٌ
**سَكُوبٌ** ذ : iki yerde, **سَكْبٌ**’e bak.

سَكِيبٌ
**سَكِيبٌ** ذ : **سَكْبٌ**’e bak.

سَكَّابٌ
**سَكَّابٌ** ذ : **سَكَابٌ**’a bak.

سَاكِبٌ
**سَاكِبٌ** ذ : iki yerde, **سَكْبٌ**’e bak. -A2- [Ve **سَكَبَهُ**’nun ism-i fâili. Bundan dolayı,] **سَاكِبُ المَآءِ** (mecaz kabul edilerek:) [Kova burcunun alâmeti;] burçların on birincisi; ayrıca **الدَّلْوُ** diye de adlandırılır. (Kzw.)

سَيْكَبٌ
**سَيْكَبٌ** ذ : **سَكْبٌ**’e bak.

أُسْكُبَّةٌ
**أُسْكُبَّةٌ** ذ Bir kapının **أُسْكُفَّة**’si [yani eşik]. (K.)

اـِسْكَابٌ
**اـِسْكَابٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

أُسْكُوبٌ
**أُسْكُوبٌ** ذ : üç yerde, **سَكْبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca yere doğru uzanan şimşek. (K.) Zuheyr El-Mلzinee’nin şu sözünde olduğu gibi:
بَرْقٌ يُضِىْءُ أَمَامَ البَيْتِ أُسْكُوبُ
[Çadırın yahut evin önünde parlayan, yere doğru uzanan şimşek]; sanki yağmur döküyormuş gibi. (TA.) ― -b3- Ve bir sıra hurma ağacı; (IAar, K;) **أُسْلُوبٌ** da böyledir: hurma ağaçlarından başka olursa, ona **أُنْبُوبٌ**, ve **مِدَادٌ** denir. (IAar, TA.) -A2- Ayrıca **اـِسْكَافٌ** ile aynı mânadadır [ayakkabı yahut çizme yapan, yahut deri diken, vb.]; ↓ **اـِسْكَابٌ** gibi: yahut bir demirci. (K.)

المِسْكَبَةُ
**المِسْكَبَةُ** ذ [A’nın bir nüshasında **المَسْكَبَةُ**’den değiştirilmiştir; belki doğru kelime odur,] diğer arkların yahut küçük sulama kanallarının su ile beslendiği, daha yüksek yahut en yüksek ark yahut küçük sulama kanalı. (A.) ― -b2- [A’nın bir nüshasında (madde **سطب**’da), **المَسْطَبَة**, ki bunun o yerde **المسكبة** için bir yanlış yazım olduğuna inanıyorum, (mecaz kabul edilerek:) Samanyolu mânasında açıklanmış olarak geçer.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَكَبَ
سَكَبَ U ( n. ac. سَكْب 1 ,  تَسْكَاْب 62 ),
a.  Poured out; melted, smelted, cast ( metal ).

b.  ( n. ac. سَكْب 1 ,  سُكُوْب 27 ),  see VII .

اِنْسَكَبَ
اِنْسَكَبَ VII ,
a.  Was poured out; was melted, smelted, cast.

سَكْب
سَكْب 1 ,
a.  Continuous rain, downpour.

b.  Fleet, swift; generous, thorough-bred ( horse ).

c.  Lead.

d.  see 26 .

سَكْبَة
سَكْبَة 1t ,
a.  Cap, calotte.

b.  Membrane that envelopes the fœtus.

سَكَب
سَكَب 4 ,
a.  Anemone.

مَسْكَبَة
مَسْكَبَة 17t , ( pl. مَسَاْكِبُ 44 ),
a.  Seed-plot.

سَاْكِب
سَاْكِب 21 ,
a.  see 26 .

سَكَاْب
سَكَاْب 22 ,
a.  see 1 (b) .

سَكِيْب
سَكِيْب 25 ,  سَكُوْب 26 ,
a.  Poured out; running ( water ).

##### Türkçe

**سَكَبَ**
**سَكَبَ** U ( mastar-ı aslî: **سَكْب** 1, **تَسْكَاْب** 62 ),
a. Döktü; eritti, izabe etti, döküm yaptı (metal).

b. ( mastar-ı aslî: **سَكْب** 1, **سُكُوْب** 27 ), VII’ye bak.

**اِنْسَكَبَ**
**اِنْسَكَبَ** VII,
a. Döküldü; eritildi, izabe edildi, döküm yapıldı.

**سَكْب**
**سَكْب** 1,
a. Sürekli yağmur, sağanak.

b. Çevik, süratli; cömert, asil-soylu (at).

c. Kurşun.

d. 26’ya bak.

**سَكْبَة**
**سَكْبَة** 1t,
a. Başlık, takke.

b. Cenini saran zar.

**سَكَب**
**سَكَب** 4,
a. Anemon.

**مَسْكَبَة**
**مَسْكَبَة** 17t, (çoğulu **مَسَاْكِبُ** 44),
a. Tohum ekim yeri.

**سَاْكِب**
**سَاْكِب** 21,
a. 26’ya bak.

**سَكَاْب**
**سَكَاْب** 22,
a. 1 (b)’ye bak.

**سَكِيْب**
**سَكِيْب** 25, **سَكُوْب** 26,
a. Dökülmüş; akan (su).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سكب
سَكَبَ - يَسْكُبُ - مَسْكُوْب
سَكَبَ - يَسْكُبُ + كائن + شيئاً (المائع والسوائل والمذاب): يصبه: يجعل المائع أو السائل يخرج من وعائه الأصلي الأكبر ويسقط ببطء نحو وعاء آخر أصغر منه ولا يبعد عنه كثيراً
مَسْكُوْب: اسم مفعول صفة مشبهة من فعل " سَكَبَ - يَسْكُبُ ": ما " يُسْكَب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " سقوط الأشياء وخاصة السوائل من العالي"، وهي:
صَبَّ - يَصُبُّ، سَكَبَ - يَسْكُبُ، هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ)، دَرَّ - يَدُرُّ، هَالَ - يَهِيلُ، مَطَر - يمْطُرُ
مسكوب
 ﴿وماء مسكوب (31)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [سكب] س ك ب: سَكَبَ الماء صبه وبابه نصر وماء مَسكُوبٌ أي جار على وجه الأرض من غير حفر و سَكَبَ الماء بنفسه انصب وبابه دخل و تَسْكاباً أيضا و انْسَكَبَ مثله وماء أُسْكُوبٌ بضم الهمزة وماء سَكْبٌ أي مسكوب وصف بالمصدر كماء صب وماء غور
معجم الفرائد القرآنية
س ك ب
"مَسْكُوبٍ" في قوله تعالى :" وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ "(31) الواقعة .
السكب :الصبُّ،إلا أن الصب يكون من علوّ وفيه سرعة وكثرة، والماء المسكوب أي المصبوب .
الراغب
سكب
- قال عز وجل: }وماء مسكوب{ [الواقعة/31]، أي: مصبوب، وفرس سكب الجري، وسكبته فانسكب، ودمع ساكب، متصور بصورة الفاعل، وقد يقال: منسكب، وثوب سكب، تشبيها بالمنصب لدقته ورقته كأنه ماء مسكوب.
ملخص اللسان
1.    السَّكْبُ: صَبُّ الماءِ.  سَكَبَ الماءَ والدَّمْعَ ونحوَهما يَسْكُبُه سَكْباً وتَسْكاباً،  فسَكَبَ وانْسَكَبَ: صَبَّه فانْصَبَّ
2.    وماءٌ سَكْبٌ، وساكِبٌ، وسَكُوبٌ، وسَيْكَبٌ، وأُسْكُوبٌ: مُنْسَكِبٌ،  أَو مَسكُوبٌ يجري على وجهِ الأَرضِ من غَيرِ حَفر.
3.     وغُلامٌ سَكْبٌ إِذا كان خفيف الرُّوحِ نَشِـيطاً في عَمَلِه.
4.     ويقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازمٌ
5.     والسَّكَبُ: الرَّصاصُ.
6.    السَّكَبُ عُشْبٌ يرتفِـعُ قَدْرَ الذراع، وله ورقٌ أَغْبَر شبيهٌ بورق الـهِنْدباءِ، وله نَوْرٌ أَبيضُ شديدُ البياضِ
لسان العرب
● - سكب: السَّكْبُ: صَبُّ الماءِ.  سَكَبَ الماءَ والدَّمْعَ ونحوَهما يَسْكُبُه سَكْباً وتَسْكاباً،  فسَكَبَ وانْسَكَبَ: صَبَّه فانْصَبَّ. وسَكَبَ الماءُ بنفسِه سُكوباً،  وتَسْكاباً، وانْسَكَبَ بمعنًى. وأَهلُ المدينة يقولون: اسْكُبْ على  يَدِي.وماءٌ سَكْبٌ، وساكِبٌ، وسَكُوبٌ، وسَيْكَبٌ، وأُسْكُوبٌ: مُنْسَكِبٌ،  أَو مَسكُوبٌ يجري على وجهِ الأَرضِ من غَيرِ حَفر.  \<ص:470>  ودمْعٌ ساكِبٌ، وماءٌ سَكْبٌ: وُصِفَ بالمصدرِ، كقولِهم ماءٌ صَبٌّ،  وماءٌ غَوْرٌ؛ أَنشد سيبويه:  بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ  كأَنَّ هذا البَرْقَ يَسْكُب المطَر؛ وطَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ كذلك؛ وسَحابٌ  أُسْكُوبٌ. وقال اللحياني: السَّكْبُ والأُسْكوبُ الـهَطَلانُ الدَّائمُ. وماءٌ أُسْكُوبٌ أَي جارٍ؛ قالتْ جَنُوبُ أُخْتُ عمرٍو ذي الكلب،  تَرثِـيه:  والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ  ويروى:  من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ  والنَّجْلاءُ: الواسعة. والـمُثْعَنْجِرُ: الدَّمُ الذي يَسِـيلُ، يَتْبَعُ بعضُه بَعْضاً. والنَّجِـيعُ: الدَّمُ الخالِصُ. والأُثْعُوبُ، من الإِثْعابِ: وهو جَرْي الماءِ في الـمَثْعَبِ.  وفي الحديث عن عروة، عن عائشة، رضي اللّه عنها: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان يُصَلِّي، فيما بين العشاءِ إِلى انْصِدَاعِ الفَجر، إِحدى عَشْرَةَ رَكْعَةً، فإِذا سَكَبَ الـمُؤَذِّنُ بالأُولى من صلاةِ الفجْرِ، قامَ فرَكَعَ رَكْعَتَيْن خَفِـيفَتَيْنِ؛ قال سُوَيْدٌ: سَكَبَ، يريدُ أَذَّنَ، وأَصْلُه من سَكْبِ الماءِ، وهذا كما يقال أَخَذَ في خُطْبَة  فسَحَلَها. قال ابن الأَثير: أَرادت إِذا أَذَّن، فاسْتُعِـيرَ السَّكْبُ  للإِفاضَةِ في الكلامِ، كما يقال أَفْرَغَ في أُذُني حديثاً أَيْ أَلْقَى  وصَبَّ.  وفي بعض الحديث: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شَيئاً يكون على أَهل بَيْتِكَ  سُنَّةً سَكْباً. يقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازِمٌ؛ وفي رواية: إِنَّا نُمِـيطُ عنكَ شيئاً. وفَرَسٌ سَكْبٌ: جوادٌ كثير العَدْوِ ذَرِيعٌ، مثلُ حَتٍّ. والسَّكْبُ: فَرَسُ سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وكان  كُمَيْتاً، أَغَرَّ، مُحَجَّلاً، مُطْلَقَ اليُمْنَى، سمي بالسَّكْبِ من الخَيْلِ؛ وكذلك فَرَسٌ فَيْضٌ وبَحْرٌ وغَمْرٌ. وغُلامٌ سَكْبٌ إِذا كان خفيف الرُّوحِ نَشِـيطاً في عَمَلِه. ويقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازمٌ.  ويقالُ: سُنَّةٌ سَكْبٌ. وقال لَقِـيطُ بنُ زُرارَة لأَخيه مَعْبَدٍ، لما طَلَبَ إِليه أَن يَفْدِيَه بمائتين من الإِبل، وكان أَسِيراً: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شيئاً يكون على أَهل بيتِك سُنَّةً سَكْباً، ويَدْرَبُ الناسُ له بِنا دَرْباً.  والسَّكْبَةُ: الكُرْدَة العُلْيا التي تُسْقى بها الكُرودُ من الأَرض؛  وفي التهذيب: التي يُسْقَى منها كُرْدُ الطِّبابَةِ من الأَرض.  والسَّكْبُ: النُّحاسُ، عن ابن الأَعرابي.  والسَّكْبُ: ضَرْبٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ.  والسَّكْبَةُ: الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْس، كالشَّبَكَة، من ذلك.  التهذيب: السَّكْبُ ضربٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ، كأَنه غُبارٌ من رِقَّتِه،  وكأَنه سَكْبُ ماءٍ مِنَ الرِّقَّة، والسَّكْبَة من ذلك اشْتُقَّتْ: وهي  الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْسِ، تُسَمِّيها الفُرْسُ الشُّسْتَقَةَ.  ابن الأَعرابي: السَّكَبُ ضَرْبٌ من الثِّياب، محرّك الكاف. والسَّكَبُ: الرَّصاصُ. والسَّكْبة: الغِرْسُ الذي يَخْرُجُ على الوَلَد، أُرى من ذلك. والسَّكَبة: الـهِبْرِية التي في الرأْس.  والأُسْكُوب والإِسْكاب: لغة في الإِسكاف.  وأُسكُبَّة الباب: أُسْكُفَّته.  \<ص:471>  والإِسْكابة: الفَلْكَةُ التي تُوضَعُ في قِمَع الدُّهْنِ ونحوه؛ وقيل:  هي الفَلْكةُ التي يُشْعَبُ بها خَرْقُ القِرْبةِ. والإِسْكابةُ: خَشَبة  على قدرِ الفَلْس، إِذا انْشَقَّ السِّقاءُ جعلوها عليه، ثم صَرُّوا  عليها بسَيْرٍ حتى يَخْرُزوه معه، فهي الإِسكابةُ. يقال: اجعلْ لي إِسكابةً، فيُتَّخَذُ ذلك ؛ وقيل: الإِسكابة والإِسكابُ قِطْعَةٌ من خَشَبٍ تُدْخَلُ في خَرْقِ الزِّقِّ؛ أَنشد ثعلب:  قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب  وقيل: الإِسْكابُ هنا جمعُ إِسكابةٍ، وليس بلُغةٍ فيه؛ أَلا تراه قال  آذانُهُم؟ فتَشْبِـيهُ الجمع بالجمع، أَسْوَغُ من تَشْبِـيهِه بالواحد.  والسَّكَبُ، بالتحريك: شَجَرٌ طَيِّبُ الريح، كأَنَّ ريحَه رِيحُ الخَلُوقِ، يَنْبُتُ مُسْتَقِلاًّ على عِرْقٍ واحدٍ، له زَغَبٌ ووَرَقٌ مثلُ وَرَقِ الصَّعْتَر، إِلا أَنه أَشدُّ خُضْرةً، يَنْبُتُ في القِـيعانِ والأَودِيَة، ويَبيسُه لا يَنْفَعُ أَحداً، وله جَـنًى يُؤْكَلُ، ويَصْنَعُه أَهل الـحِجازِ نَبيذاً، ولا يَنْبُتُ جَنَاهُ في عام حَياً، إِنما يَنْبُتُ في أَعوامِ السنينَ؛ وقال أَبو حنيفة: السَّكَبُ عُشْبٌ يرتفِـعُ قَدْرَ الذراع، وله ورقٌ أَغْبَر شبيهٌ بورق الـهِنْدباءِ، وله نَوْرٌ أَبيضُ شديدُ البياضِ، في خِلْقة نَوْرِ الفِرْسِكِ؛ قال الكميت يصف ثوراً وَحْشيّاً:  كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ  الواحدة سَكَبة. الأَصمعي: من نباتِ السهلِ السَّكَبُ؛ وقال غيرُه:  السَّكَبُ بَقْلَةٌ طَيِّبَة الريحِ، لها زَهْرةٌ صَفراءُ، وهي من شجر  القَيْظِ. ابن الأَعرابي: يقال للسِّكَّةِ من النخلِ أُسْلُوبٌ وأُسْكُوبٌ،  فإِذا كان ذلك من غير النخل، قيل له أُنْبوبٌ ومِدادٌ؛ وقيل: السَّكْبُ ضربٌ من النباتِ.  وسَكاب: اسم فرسِ عُبيدةَ بن ربيعة وغيره. قال: وسَكابِ اسمُ فرسٍ، مثلُ قَطامِ وحَذامِ؛ قال الشاعر:  أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!
مقاييس اللغة:
(سكب) السين والكاف والباء أصلٌ يدلُّ على صبّ الشيء. تقول: سكب الماء يسكبه. وفرسٌ سَكْبٌ، أي ذرِيعٌ، كأنّه يسكُبُ عدْوَه سكبا، وذلك كتسميتهم إيّاه بحراً.
القاموس المحيط:
سَكَبَ الماءَ سَكْباً وتَسْكاباً فَسَكَب هو سُكُوباً، وانْسَكَبَ صَبَّهُ فانْصَبَّ. وماءٌ سَكْبٌ وساكِبٌ وسَكُوبٌ وسَيْكَبٌ وأُسْكُوبٌ مُنْسَكِبٌ، أو مَسْكُوبٌ. والسَّكْبُ الطَّويلُ مِنَ الرِّجالِ، والهَطَلانُ الدَّائِمُ، كالْأُسْكوبِ، وضَرْبٌ مِنَ الثِّيابِ، ومِنَ الخَيْلِ الجَوادُ، أو الدَّرِيعُ، والخَفيفُ الرُّوحِ، والنَّشيطُ، والْأَمْرُ اللاَّزِمُ، وأوَّلُ فَرَسٍ مَلَكهُ النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلَّمَ، وكان كُمَيْتاً أَغَرَّ، مُحَجَّلاً مُطْلَقَ اليُمْنَى، ويُحَرَّكُ، وفَرَسُ شَبِيبِ بنِ مُعَاويةَ، والنُّحاسُ أو الرَّصاصُ، ويُحَرَّكُ، وبالتَّحْريكِ شَجَرٌ، وشَقائِقُ النُّعْمانِ. والسَّكْبَةُ الخِرْقَةُ تُقَوَّرُ لِلرَّأسِ، كالشَّبكَةِ، والغِرْسُ يَخْرُجُ على الوَلَدِ، وبالتَّحْرِيكِ الهِبْرِيَةُ تَسْقُطُ منَ الرَّأسِ، وابنُ الحارِثِ صَحابيُّ. والْأُسْكوبُ الإِسْكافُ، كالإِسْكابِ، أو القَيْنُ، ومنَ البَرْقِ الذي يَمْتَدُّ إلى جِهَةِ الأرضِ، والسِّكَّةُ منَ النَّخْلِ.
وأُسْكُبَّةُ الباب: أُسْكُفَّتُهُ. والإِسْكابَةُ: الفَلْكَةُ تُوضَعُ في قِمَعِ الدُّهْنِ ونَحْوِهِ، أو قِطْعَةُ خَشَبٍ تُدْخَلُ في خَرْقِ الزِّقِ، كالْأُسْكُوبَةِ. وسَكابٌ، كسَحابٍ: فَرَسُ الْأَجْدَعِ بنِ مالِكٍ. وكَقَطَامِ: آخَرُ لِتَمِيمِيٍّ أو لكَلْبِيٍّ، أو لِعُبَيْدَةَ بنِ رَبيعَةَ بنِ قَحطانَ. وكَكَتَّانٍ: آخَرُ.
تاج العروس:
سكب
سَكَبَ المَاءَ والدَّمْعَ ونَحْوَهَما يَسْكُبُه سَكْباً وتَسْكَاباً بالفَتْح فسَكَبَ هُوَ كنَصَر سُكُوباً . وانْسَكَبَ : صَبَّه فَانْصَبَّ . وسَكَبَ المَاءُ بِنَفْسِه سُكُوباً وتَسْكَاباً وانْسَكَب بِمَعْنىً . وأَهْلُ المَدِينَة يَقُولُون : اسْكُبْ عَلَى يَدي . ومَاءٌ سَكْبٌ وسَاكِبٌ وسَكُوبٌ وسَيْكَبٌ وأُسْكُوبٌ بالضّمّ : مُنْسَكِبٌ أَو مَسْكُوبٌ يَجْرِي عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ من غَيْرِ حَفْر . ودَمْعٌ سَاكِبٌ . ومَاءٌ سَكْبٌ وصف بالمصدر كقَوْلِهِم : مَاءٌ صَبٌّ وماءٌ غَوْرٌ وأَنْشَد :
" بَرْقٌ يُضِيءُ أَمَامَ البَيْتِ أُسْكوبُ كأَن هَذَا البَرْقَ يَسْكُبُ المَطَر
وطَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ كَذلِكَ . وسَحَابٌ أُسْكُوبٌ . ومَاءٌ أُسْكُوبٌ : جَارِ . والسَّكْبُ لغة في السَّقْبِ : الطّوِيلُ من الرِّجَالِ . عن اللِّحْيانيّ : السَّكْبُ : الهَطَلاَنُ الدَّائِمُ كالأُسْكُوب . قَالَتْ جَنوبُ أُخْتُ عَمْرٍو ذِي الكَلْب تَرْثيهِ :
" والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاَءَ يَتْبَعُهامُثْعَنْجِرٌ من دَمِ الأَجْوَافِ أُسْكُوب ويروى : من نَجِيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ . في التهذيب : السَّكْبُ : ضَرْبٌ من الثِّيَاب رَقِيقٌ كأَنَّه غُبَارٌ مِنْ رِقَّته وكأَنه سَكْبُ مَاءٍ من الرِّقَّة ويُحَرَّك عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيّ . السَّكْبُ من الخَيْلِ : الجَوَادُ كَثِيرُ العَدْو أَو الذَّرِيعُ . قال شَيْخُنَا : قال الثَّعْلَبِيّ : إِذَا كان الفَرَسُ شَدِيدَ الجَرْي فهو فَيْضٌ وسَكْبٌ تَشْبِيهاً بفِيضِ الماء وانْسِكَابِه . وفي الأَساس : ومن المجاز : فَرَسٌ سَكْب وأُسْكُوبٌ : ذَرِيعٌ أَو خَفِيفٌ أَو جَوادٌ . السَّكْبُ من النَّاسِ والخَيْل : الخَفِيفِ الرُّوحِ . والنَّشِيطُ في العَمَل . وفَرَسٌ فَيْضٌ وبَحْر وغَمْر وغُلاَمٌ سَكْبٌ . من المجاز : السَّكْبُ : الأَمْرُ اللاَّزِمُ . وقال لَقِيطُ بْنُ زُرَارَةَ لأَخِيهِ مَعْبَدٍ لَمَّا طَلَبَ إِليه أَن يَفْدِيَه بِمائَتَيْنِ مِنَ الإِبِل وكان أَسِيراً : ما أَنَا بِمُنْطٍ عَنْكَ شَيْئاً يَكُونُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِك سُنَّةً سَكْباً أَي حَتْماً . ويقال : هذَا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لاَزِمٌ . السَّكْبُ : أَولُ فَرَسٍ مَلَكه النَّبِيُّ صَلَى اللهُ تَعَالَى عَلَيْهِ وسَلَّم ؛ سُمِّي بالسَّكْب من الخَيْل كالبَحْر والغَمْر والفَيْض اشْتَرَاه بعَشْرَةِ أَوَاقٍ وأَوَّلُ غَزْوَة غَزَاهَا عَلَيْه غَزْوَةُ أُحُد ولم يَكُن للمُسْلِمينَ يَوْمَئذ فَرَسٌ ثم ذَكَر أَوصافَه الدَّالَّة على يُمْنِه وبَرَكَته بقَوْلِه : وكان كُمَيْتاً أَغَرَّ مُحَجَّلاً مطْلَقَ اليُمْنَى . وأَخْرَج الطَبَرانِيُّ عن ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِي اللهُ عَنْهُما قَالَ : كَانَ لِرَسُولِ الله صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّم فرسٌ أَدهمُ يُسَمِّى السَّكْبَ . والكُمْتَةُ والدُّهْمةُ مُتَقَارِبان ويُحَرَّك . صَرّح به في شرح سِيرَة ابن الجَزَرِيّ والتكملة للصَّاغانِيّ . السَّكْب أَيضاً : فَرَس شَبِيبِ بْنِ مُعَاوِيَة بْنِ حُذَيْفة ابْنِ بَدْر . السَّكْبُ : النُّحَاسُ عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيّ أَو الرَّصَاصُ عَنْه أَيضاً ويُحَرَّك في الأَخير أَو فِيهِما أَوْ فِي الكُلِّ . والسَّكْبُ : لَقب زُهَيْرِ بْنِ عُرْوَة بْنِ جُلْهُمة المَازِنِيّ لقَوْلِه :
" بَرْق يُضِيء خِلاَلِ البَيْتِ أُسْكُوبُ
كذا في شرح نوادر القاليّ استدركه شيخنا . قلت : أَنشدَه سِيبَويْه لكنه قَالَ بَدَل خِلاَل أَمَام . السَّكَبُ : بالتَّحْرِيكِ : شَجَرٌ طَيِّب الرِّيح كأَنَّ رِيحَه رِيحُ الخَلُوق يَنْبُتُ مُسْتَقِلاًّ على عِرْقٍ وَاحِدٍ له زَغَبٌ وَوَرَقٌ مِثْلُ الصَّعْتَر إِلاَّ أَنَّه أَشَدُّ خُضْرَةً يَنْبُتُ في القِيعَانِ والأَوْدِيَةِ ويِبِيسُه لا يَنْفَعُ أَحَداً وله جَنىً يُؤْكَلُ ويصْنَعُه أَهْلُ الحِجَاز نَبِيذاً ولا يَنْبُت جَنَاه في عامِ حَياً إِنما يَنْبُت في أَعْوَام السِّنينَ . وقال أَبو حَنِيفَةَ : السَّكَبُ : عُشْب يَرْتَفِع قَدْرَ الذِّرَاع ولَهُ وَرَقٌ أَغْبَر شَبِيهٌ بوَرَق الهِنْدِباءِ وله نَوْرٌ أَبْيَضُ شَدِيدُ البَيَاضِ في خِلْقَة نَوْرِ الفِرْسِك . قال الكُمَيْتُ يَصِفُ ثَوْراً وَحْشِيّاً :
كأَنَّه مِنْ نَدَى العَرَارِ مع ال ... قُرَّاص أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ الوَاحدة سَكَبَة . وعن الأَصْمَعِيّ : من نَبَاتِ السهلِ السَّكَبُ . قال غيرُه : السَّكَبُ : بَقْلَةٌ طَيِّبَةُ الرّيحِ لها زَهْرَةٌ صَفْرَاءُ وهي شَقَائِقُ النُّعْمَان وهي من شَجَرِ القَيْظِ . قَالَتِ امْرَأَةٌ تُرقِّص هَنَها :
إِنَّ حِرِي حَزَنْبَلٌ حَزَابِيهْ ... كالسَّكَبِ المُحْمَر فَوقَ الرَّابِيَهْ من المجاز : السَّكْبَةُ بالفَتْح وهي الخِرْقَةُ التي تُقَوَّرُ للرَّأْسِ كالشَّبَكَة يُسَمِّيها الفُرْسُ السُّسْتَقَه السَّكْبَةُ : الغِرْسُ الذي يَخْرَجُ على الوَلَد وَهُوَ أَيْضاً مَجَازٌ . السَّكَبَةُ بالتَّحْرِيكِ : الهِبْرِيَةُ التي تَسْقُطُ مِنَ الرَأْسِ وهي الحَزاز . سَكَبَة بْنُ الحَارِث الأَسْلَميّ صَحَابِيُّ وكان يُطيلُ الصلاةَ لا رِوَايَةَ لَه . والأُسْكُوبُ بالضَّمّ : الإِسْكَافُ بالفَاءِ كالإِسْكَابِ وهُو لُغَةٌ فِيه . أَو القَيْنُ وهو الحَدَّادُ . الأُسْكُوبُ من البَرْقِ : الذي يَمْتَدُّ إِلى جِهَةِ الأَرْضِ وقد مَرّ شَاهِدُه في قَوْلِ زُهَيْرٍ المَازِنِيّ . عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيّ : السِّكَّةُ من النَّخْلِ أُسْكُوبٌ وأُسْلُوبٌ فإِذَا كَان ذلِك من غَيْر النَّخْلِ قيل له أُنْبُوبٌ ومِدَادٌ . وأُسْكُبَّةُ البَابِ بالضَّمِّ في أَوَّلِه وثَالِثِه وتَشْدِيدِ المُوَحَّدَة : أُسْكُفَّتُه . والإِسْكَابَةُ : الفَلْكَةُ بسكون اللام التي تُوضَعُ في قِمَع بالكَسْرِ وبِالفَتْح وكعِنَب : ما يوضَع في فَمِ الإِناء فيُصَبُّ فيه الدُّهْن ونَحْوه وقيل : هي الفَلْكَة التي يُشْعَبُ بها خرَقُ القِرْبَةِ . أَو : الإِسْكَابَةُ : خَشَبَةٌ عَلى قَدْرِ الفَلْس إذا انْشَقّ السَّقَاءُ جَعَلُوهَا عَلَيْه ثم صَرُّوا عليها بسَيْرٍ حَتّى يَخْرِزُوه مَعَه . يقال : اجْعَلْ لي إِسْكَابَةً فيُتَّخَذُ ذِلك . وقيل : الإِسْكَابَةُ قِطْعَةٌ من خَشَب تُدخَل في خَرْق الزِّقِّ ويُشَدُّ عَلَيْه بِهَا لئلاّ يَخْرُجَ منه شَيْءٌ كالأُسْكُوبَة والإِسْكَابَة عن الفرَّاءِ . وبه فُسِّر قَوْلُ ابْنِ مُقْبِل
يَمُجُّها أَكْلَفُ الإِسْكَابِ وَافَقَهُ ... أَيْدِي الهَبَانِيق بالمَثْنَاةِ مَعْكُومُ وقد صَحَّفه ابنُ عبَّاد بالفاءِ كما سيأْتي في س ك ف . وسَكَابٌ كَسَحابٍ : فَرَسُ الأَجْدَع ابْنِ مَالِك الهَمْدَانِيِّ . سَكَاب كَقَطَامِ وحَذَامِ : فَرَسٌ آخَرُ لِتَمِيمِيٍّ وبه جَزَم شُرَّاحُ المَقامَات الحَرِيرِيَّة وفِيهَا يَقُول :
أَبَيْتَ اللَّعنَ إِنَّ سَكَابِ عِلْقٌ ... نَفِيسٌ لا يُعَارُ ولا يُبَاعُ أَو لِكَلْبِيٍّ أَو أَنَّهَا فَرَسٌ لعُبَيْدَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ قَحْطَانَ وفي نسخة قَحْفَان . سَكَّابٌ كَكَتَّان : فرسٌ آخَرُ . وأَسْكِبُون بالفَتْح ثُمَّ السُّكُون وكَسْرِ الكَافِ والبَاءِ مُوحَّدَة : إِحْدَى قِلاَع فَارِس المَنيعَة صَعْبَةُ المُرْتَقَى جِدّاً ليسَت مِمَّا يُمْكن فَتْحُها عَنْوَةً وبها عَيْنٌ من المَاءِ حَارَّة كذا في المعجم

##### Türkçe

**سكب**
**سَكَبَ - يَسْكُبُ - مَسْكُوْب**
**سَكَبَ - يَسْكُبُ** + bir varlık + bir şeyi (akışkan ve sıvılar ve eriyik): onu döker: akışkanı veya sıvıyı, asıl daha büyük kabından çıkarıp, ondan pek uzak olmayan başka daha küçük bir kaba doğru yavaşça düşürür.
**مَسْكُوْب**: “**سَكَبَ - يَسْكُبُ**” fiilinden mef‘ûl ismi, sıfat-ı müşebbehe: “**يُسْكَب**” olan şey.
Ve lafız, “yüksekten şeylerin, özellikle sıvıların düşmesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَّ - يَصُبُّ**، **سَكَبَ - يَسْكُبُ**، **هَمَرَ - يَهْمِرُ** (**هَمَرَ - يَهْمُرُ**)، **دَرَّ - يَدُرُّ**، **هَالَ - يَهِيلُ**، **مَطَر - يمْطُرُ**

**مسكوب**
﴿Ve dökülmüş su (31)﴾ **الواقعة**

مختار الصحاح
● [**سكب**] س ك ب: **سَكَبَ** suyu: onu döktü; kapısı **نصر**’dır. Ve **ماء مَسكُوبٌ**: yani, kazı olmaksızın yer yüzü üzerinde akan. Ve **سَكَبَ** su, kendi kendine: aktı; kapısı **دخل**’dir; ayrıca **تَسْكاباً** da. Ve **انْسَكَبَ** onun gibidir. Ve **ماء أُسْكُوبٌ** (hemzenin zammesiyle). Ve **ماء سَكْبٌ**: yani dökülmüş; masdar ile vasfedildi; “**ماء صب**” ve “**ماء غور**” gibi.

معجم الفرائد القرآنية
س ك ب
“**مَسْكُوبٍ**”, Yüce Allah’ın sözü: “**وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ**” (31) **الواقعة**.
**السكب**: dökme; ancak dökme (**الصب**) yükseklikten olur ve onda hız ve çokluk vardır; ve **الماء المسكوب**: yani dökülmüş olan.

الراغب
**سكب**
- Aziz ve Celil şöyle dedi: }**وماء مسكوب**{ [**الواقعة/31**] yani: dökülmüş. Ve koşusu hızlı at: **سكب الجري**. Ve onu döktüm: **سكبته**; böylece aktı: **فانسكب**. Ve dökülen gözyaşı: **دمع ساكب**; fâil sûretiyle tasavvur edilmiş. Ve denilebilir: **منسكب**. Ve ince elbise: **ثوب سكب**; inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle, sanki dökülmüş suymuş gibi, dökülen şeye benzetme olarak.

ملخص اللسان
1. **السَّكْبُ**: suyu dökme. **سَكَبَ** suyu ve gözyaşını ve benzerlerini, onu **يَسْكُبُه**; **سَكْباً** ve **تَسْكاباً**; böylece **سَكَبَ** ve **انْسَكَبَ**: onu döktü, böylece aktı (**فانْصَبَّ**).
2. Ve **ماءٌ سَكْبٌ** ve **ساكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve **أُسْكُوبٌ**: akan (**مُنْسَكِبٌ**) yahut dökülmüş (**مَسكُوبٌ**); kazı olmaksızın yer yüzü üzerinde akar.
3. Ve **غُلامٌ سَكْبٌ**: ruhu hafif, işinde canlı/çalışkan olduğunda.
4. Ve denilir: bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**: yani gerekli/kaçınılmaz.
5. Ve **السَّكَبُ**: kurşun.
6. **السَّكَبُ**: boyu bir arşın kadar yükselen bir ottur; tozlu (külrengi) yaprağı vardır, **الـهِنْدباءِ** yaprağına benzer; çok beyaz, beyazlığı şiddetli bir çiçeği vardır.

لسان العرب
● - **سكب**: **السَّكْبُ**: suyu dökme. **سَكَبَ** suyu ve gözyaşını ve benzerlerini, onu **يَسْكُبُه**; **سَكْباً** ve **تَسْكاباً**; böylece **سَكَبَ** ve **انْسَكَبَ**: onu döktü, böylece aktı (**فانْصَبَّ**). Ve su, kendi kendine **سُكوباً** ve **تَسْكاباً** aktı; ve **انْسَكَبَ** da aynı mânâdadır. Ve Medineliler derler: “**اسْكُبْ على يَدِي**”. Ve **ماءٌ سَكْبٌ** ve **ساكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve **أُسْكُوبٌ**: akan (**مُنْسَكِبٌ**) yahut dökülmüş (**مَسكُوبٌ**); kazı olmaksızın yer yüzü üzerinde akar. \<ص:470> Ve dökülen gözyaşı: **دمْعٌ ساكِبٌ**; ve **ماءٌ سَكْبٌ**: masdar ile vasfedildi; onların “**ماءٌ صَبٌّ**” ve “**ماءٌ غَوْرٌ**” demeleri gibi. Sîbeveyh’in inşadı:
بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ
Sanki bu şimşek yağmuru döküyor (**يَسْكُب المطَر**). Ve **طَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ** da böyledir; ve **سَحابٌ أُسْكُوبٌ**. Lihyânî dedi: **السَّكْبُ** ve **الأُسْكوبُ**: sürekli sağanak. Ve **ماءٌ أُسْكُوبٌ**: yani akan; **جَنُوبُ** (Amr b. Zî’l-kelb’in kız kardeşi) onu mersiye söylerken dedi:
والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ
Ve şöyle de rivayet edilir:
من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ
Ve **النَّجْلاءُ**: geniş olan. Ve **الـمُثْعَنْجِرُ**: akan, bir kısmı bir kısmını takip eden kandır. Ve **النَّجِـيعُ**: saf kandır. Ve **الأُثْعُوبُ**, **الإِثْعابِ**’dandır: o, suyun **الـمَثْعَبِ** içinde akmasıdır.
Ve hadiste, Urve’den, Âişe’den, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yatsı ile fecrin yarılmasına kadar on bir rek‘at namaz kılardı; müezzin sabah namazının ilkinde **سَكَبَ** edince, kalkar ve iki hafif rek‘at kılardı. Süveyd dedi: **سَكَبَ**, “ezan okudu” demek ister; aslı suyu dökmekten (**سَكْبِ الماءِ**)dir; bu, “hutbeye başladı da onu sürükledi (**سَحَلَها**)” denmesi gibidir. İbnü’l-Esîr dedi: “Ezan okuduğu zaman” demek istedi; dökme (**السَّكْبُ**) sözde akıtma için istiâre edildi; “kulağıma bir söz boşalttı (**أَفْرَغَ**)” denmesi gibi; yani attı ve döktü.
Ve bazı hadiste: “Ben senden, senin ev halkın üzerinde **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi uzaklaştıran (**بِمُنْطٍ**) değilim.” Denilir: bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**: yani gerekli. Ve bir rivayette: “Biz senden bir şeyi gideriyoruz (**نُمِـيطُ**)”. Ve **فَرَسٌ سَكْبٌ**: çok koşan, hızlı bir at; **حَتٍّ** gibi. Ve **السَّكْبُ**: Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atıdır; doru (kümeyt), alnı akıtmalı (**أَغَرَّ**), ayakları sekili (**مُحَجَّلاً**), sağ ön ayağı serbest (**مُطْلَقَ اليُمْنَى**) idi; atlardan **السَّكْبِ** diye adlandırıldı; aynı şekilde **فَرَسٌ فَيْضٌ** ve **بَحْرٌ** ve **غَمْرٌ**. Ve **غُلامٌ سَكْبٌ**: ruhu hafif, işinde canlı olduğunda. Ve denilir: bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**: yani gerekli. Ve denilir: **سُنَّةٌ سَكْبٌ**. Ve **لَقِـيطُ بنُ زُرارَة** kardeşi **مَعْبَدٍ**’e, kendisinden iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde—esir idi—dedi: “Ben senden, senin ev halkın üzerinde **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi uzaklaştıran değilim; insanlar onunla bize bir yol açarlar (**يَدْرَبُ**)”.
Ve **السَّكْبَةُ**: toprağın **الكُرودُ**’larının sulandığı üst **الكُرْدَة**; ve **التهذيب**’de: toprağın **كُرْدُ الطِّبابَةِ**’sının sulandığı.
Ve **السَّكْبُ**: bakır; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **السَّكْبُ**: ince bir tür elbise.
Ve **السَّكْبَةُ**: baş için oyulan bez parçası; ağ gibi; bundan.
**التهذيب**: **السَّكْبُ** ince bir tür elbisedir; inceliğinden sanki toz gibidir; ve incelikten sanki su dökümü gibidir; ve **السَّكْبَة** bundan türetilmiştir: baş için oyulan bez parçasıdır; Farslar ona **الشُّسْتَقَةَ** der.
İbnü’l-A‘râbî: **السَّكَبُ** (kâfın harekelenmesiyle) elbiselerden bir türdür. Ve **السَّكَبُ**: kurşun. Ve **السَّكْبة**: çocuk üzerinde çıkan fidan/çıkıntı; bununla ilgili olduğunu sanırım. Ve **السَّكَبة**: baştaki **الـهِبْرِية**.
Ve **الأُسْكُوب** ve **الإِسْكاب**: **الإِسكاف**’ta bir lehçedir.
Ve **أُسكُبَّة الباب**: onun eşiği (**أُسْكُفَّته**). \<ص:471>
Ve **الإِسْكابة**: yağ hunisine ve benzerine konulan **الفَلْكَة**; ve denildi ki: kırbanın yırtığını çatallamakla onarılan **الفَلْكة**’dir. Ve **الإِسْكابة**: para büyüklüğünde bir tahta; kırba yarılınca onu üzerine koyarlar, sonra bir kayışla üzerine sıkarlar, ta ki onunla birlikte diksinler; işte o **الإِسكابة**’dır. Denilir: “Bana bir **إِسكابة** yap”; böylece o yapılır. Ve denildi ki: **الإِسكابة** ve **الإِسكاب**: tulumun yırtığına sokulan bir tahta parçasıdır; Sa‘leb’in inşadı:
قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب
Ve denildi ki: buradaki **الإِسْكاب** **إِسكابة**’nin çoğuludur; onda bir lehçe değildir; görmüyor musun “**آذانُهُم**” dedi? Böylece çoğulu çoğula benzetmek, onu tekile benzetmekten daha uygundur.
Ve **السَّكَبُ** (harekelenmeyle): güzel kokulu bir ağaçtır; sanki kokusu **الخَلُوقِ** kokusudur; tek bir kök üzerinde bağımsız biter; tüyümsü (**زَغَبٌ**) ve **الصَّعْتَر** yaprağı gibi yaprağı vardır; ancak daha yeşildir; düzlüklerde ve vadilerde biter; kurusu kimseye fayda vermez; yenilen bir meyvesi (**جَـنًى**) vardır; Hicaz halkı ondan nebiz yapar; onun meyvesi bir yıl canlı olarak bitmez; ancak yılların bazı yıllarında biter. Ebû Hanîfe dedi: **السَّكَبُ** boyu bir arşın kadar yükselen bir ottur; tozlu yaprağı vardır, **الـهِنْدباءِ** yaprağına benzer; çok beyaz, beyazlığı şiddetli bir çiçeği vardır; şeftali çiçeğinin yaratılışı gibidir. Kümeyt, vahşi bir boğayı vasfederken dedi:
كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ
Tekili: **سَكَبة**. Asma‘î: ova bitkilerinden **السَّكَبُ**. Başkası dedi: **السَّكَبُ** güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır; ve o, yaz ağacındandır (**شجر القَيْظِ**). İbnü’l-A‘râbî: hurmadan olan hurma sırası/şeridi için **أُسْلُوبٌ** ve **أُسْكُوبٌ** denir; bu hurmadan olmayan olursa ona **أُنْبوبٌ** ve **مِدادٌ** denir; ve denildi ki: **السَّكْبُ** bitkiden bir türdür.
Ve **سَكاب**: Ubeyde b. Rebîa ve başkasının atının adıdır. Dedi: ve **سَكابِ** bir atın adıdır; **قَطامِ** ve **حَذامِ** gibi; şair dedi:
أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!

مقاييس اللغة:
(**سكب**) **السين** ve **الكاف** ve **الباء**: bir asıl, bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Dersin: **سكب** suyu, onu **يسكبه**. Ve **فَرَسٌ سَكْبٌ**: yani hızlı; sanki koşusunu döküyor, döküş gibi; bu, onu “deniz” diye adlandırmaları gibidir.

القاموس المحيط:
**سَكَبَ** suyu **سَكْباً** ve **تَسْكاباً**; böylece o, **سُكُوباً** aktı; ve **انْسَكَبَ**: onu döktü, böylece aktı (**فانْصَبَّ**). Ve **ماءٌ سَكْبٌ** ve **ساكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve **أُسْكُوبٌ**: akan (**مُنْسَكِبٌ**) yahut dökülmüş (**مَسْكُوبٌ**). Ve **السَّكْبُ**: erkeklerden uzun olan; ve sürekli sağanak; **الْأُسْكوبِ** gibi. Ve elbiselerden bir tür; ve atlardan: iyi koşan; yahut hızlı; ve ruhu hafif; ve canlı; ve gerekli iş; ve Peygamber’in, صلى الله عليه وسلَّم, sahip olduğu ilk at; doru, alnı akıtmalı, ayakları sekili, sağ ön ayağı serbest idi; ve harekelenir. Ve Şebîb b. Muâviye’nin atı. Ve bakır yahut kurşun; ve harekelenir. Ve harekelenmeyle: bir ağaç; ve **شَقائِقُ النُّعْمانِ**. Ve **السَّكْبَةُ**: baş için oyulan bez parçası; ağ gibi; ve çocuk üzerinde çıkan fidan/çıkıntı; ve harekelenmeyle: baştan düşen **الهِبْرِيَة**; ve İbnü’l-Hâris bir sahâbîdir. Ve **الْأُسْكوبُ**: **الإِسْكافُ**; **الإِسْكابِ** gibi; yahut demirci; ve şimşekten: yer tarafına uzanan. Ve hurma sırası/şeridi: **السِّكَّةُ**.
Ve **أُسْكُبَّةُ** kapı: onun eşiği. Ve **الإِسْكابَةُ**: yağ hunisine ve benzerine konulan **الفَلْكَة**; yahut tulumun yırtığına sokulan bir tahta parçası; **الْأُسْكُوبَةِ** gibi. Ve **سَكابٌ** ( **سَحابٍ** gibi): **الْأَجْدَعِ** b. Mâlik’in atı. Ve (**قَطَامِ** gibi): Temîmli birine yahut Kelbî birine yahut Ubeyde b. Rebîa b. Kahtân’a ait başka bir (at). Ve (**كَكَتَّانٍ** gibi): başka bir.

تاج العروس:
**سكب**
**سَكَبَ** suyu ve gözyaşını ve benzerlerini, onu **يَسْكُبُه**; **سَكْباً** ve fetha ile **تَسْكَاباً**; böylece o, **نَصَر** gibi, **سُكُوباً** aktı. Ve **انْسَكَبَ**: onu döktü, böylece aktı (**فَانْصَبَّ**). Ve su, kendi kendine **سُكُوباً** ve **تَسْكَاباً** aktı; ve **انْسَكَب** aynı mânâda. Ve Medine halkı der: “**اسْكُبْ عَلَى يَدي**”. Ve **مَاءٌ سَكْبٌ** ve **سَاكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve zamme ile **أُسْكُوبٌ**: akan (**مُنْسَكِبٌ**) yahut dökülmüş (**مَسْكُوبٌ**); kazı olmaksızın yer yüzü üzerinde akar. Ve dökülen gözyaşı: **دَمْعٌ سَاكِبٌ**. Ve **مَاءٌ سَكْبٌ**: masdar ile vasfedildi; onların “**مَاءٌ صَبٌّ**” ve “**ماءٌ غَوْرٌ**” demesi gibi. Ve inşad etti:
" بَرْقٌ يُضِيءُ أَمَامَ البَيْتِ أُسْكوبُ كأَن هَذَا البَرْقَ يَسْكُبُ المَطَر
Ve **طَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ** da böyledir. Ve **سَحَابٌ أُسْكُوبٌ**. Ve **مَاءٌ أُسْكُوبٌ**: akan. Ve **السَّكْبُ**: **السَّقْبِ**’de bir lehçedir: erkeklerden uzun olan. Lihyânî’den: **السَّكْبُ**: sürekli sağanak; **الأُسْكُوب** gibi. **جَنوبُ** (Amr Zî’l-kelb’in kız kardeşi) onu mersiye söylerken dedi:
" والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاَءَ يَتْبَعُهامُثْعَنْجِرٌ من دَمِ الأَجْوَافِ أُسْكُوب
Ve şöyle rivayet edilir: **من نَجِيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ**. **التهذيب**’de: **السَّكْبُ**: ince bir tür elbise; inceliğinden sanki toz gibidir; ve incelikten sanki su dökümü gibidir; ve İbnü’l-A‘râbî’den, harekelenir. **السَّكْبُ** atlardan: çok koşan iyi at; yahut hızlı. Şeyhimiz dedi: Sa‘lebî dedi: at koşusu şiddetli olursa o **فَيْضٌ** ve **سَكْبٌ**’dür; suyun taşması ve akması benzetmesiyle. **الأَساس**’ta: mecazdan: **فَرَسٌ سَكْب** ve **أُسْكُوبٌ**: hızlı yahut hafif yahut iyi at. **السَّكْبُ** insanlardan ve atlardan: ruhu hafif olan; ve işte canlı olan. Ve **فَرَسٌ فَيْضٌ** ve **بَحْر** ve **غَمْر** ve **غُلاَمٌ سَكْبٌ**. Mecazdan: **السَّكْبُ**: gerekli iş. Ve **لَقِيطُ بْنُ زُرَارَةَ** kardeşi **مَعْبَدٍ**’e, kendisinden iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde—esir idi—dedi: “Ben senden, senin ev halkın üzerinde **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi uzaklaştıran değilim”; yani kesin. Ve denilir: bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**: yani gerekli.
**السَّكْبُ**: Peygamber’in, صلى الله تعالى عليه وسلَّم, sahip olduğu ilk attır; atlardan **السَّكْبِ** diye adlandırıldı; **البَحْر** ve **الغَمْر** ve **الفَيْض** gibi; onu on **أَوَاقٍ** karşılığında satın aldı; onunla gazâ ettiği ilk gazâ **أُحُد** gazâsıdır; o gün Müslümanların atı yoktu; sonra onun uğuru ve bereketine delâlet eden vasıflarını şu sözüyle zikretti: doru, alnı akıtmalı, ayakları sekili, sağ ön ayağı serbest idi. Ve Taberânî, İbn Abbâs’tan, Allah ikisinden razı olsun, çıkardı: Resûlullah’ın, صلى الله عليه وسلَّم, siyah bir atı vardı; ona **السَّكْبَ** adını verirdi. Ve doruluk (**الكُمْتَةُ**) ile siyahlık (**الدُّهْمةُ**) birbirine yakındır; ve harekelenir. Bunu, İbnü’l-Cezerî’nin sîre şerhinde ve Sâğânî’nin **التكملة**’sinde açıkça söyledi. **السَّكْب** ayrıca: Şebîb b. Muâviye b. Huzeyfe b. Bedr’in atı. **السَّكْبُ**: İbnü’l-A‘râbî’den bakır; yahut ondan da kurşun; ve sonuncuda yahut ikisinde yahut hepsinde harekelenir. Ve **السَّكْبُ**: Züheyr b. Urve b. Cülhume el-Mâzinî’nin lakabıdır; şu sözü sebebiyle:
" بَرْق يُضِيء خِلاَلِ البَيْتِ أُسْكُوبُ
Kâlî’nin **نوادر**’inin şerhinde böyledir; şeyhimiz bunu istidrâk etti. Dedim: Sîbeveyh onu inşad etti; fakat **خِلاَل** yerine **أَمَام** dedi.
**السَّكَبُ** (harekelenmeyle): güzel kokulu bir ağaçtır; sanki kokusu **الخَلُوق** kokusudur; tek bir kök üzerinde bağımsız biter; tüyümsü ve **الصَّعْتَر** gibi yaprağı vardır; ancak daha yeşildir; düzlüklerde ve vadilerde biter; kurusu kimseye fayda vermez; yenilen bir meyvesi vardır; Hicaz halkı ondan nebiz yapar; meyvesi bir yıl canlı olarak bitmez; ancak yılların bazı yıllarında biter. Ebû Hanîfe dedi: **السَّكَبُ** boyu bir arşın kadar yükselen bir ottur; tozlu yaprağı vardır, **الهِنْدِباءِ** yaprağına benzer; çok beyaz, beyazlığı şiddetli bir çiçeği vardır; şeftali çiçeğinin yaratılışı gibidir. Kümeyt, vahşi bir boğayı vasfederken dedi:
كأَنَّه مِنْ نَدَى العَرَارِ مع ال ... قُرَّاص أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ
Tekili: **سَكَبَة**. Asma‘î’den: ova bitkilerinden **السَّكَبُ**. Başkası dedi: **السَّكَبُ** güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır; ve o **شَقَائِقُ النُّعْمَانِ**’dır; ve yaz ağacındandır. Bir kadın, çocuğunu sallarken dedi:
إِنَّ حِرِي حَزَنْبَلٌ حَزَابِيهْ ... كالسَّكَبِ المُحْمَر فَوقَ الرَّابِيَهْ
Mecazdan: fetha ile **السَّكْبَةُ**; o, baş için oyulan bez parçasıdır; ağ gibi; Farslar ona **السُّسْتَقَه** der. **السَّكْبَةُ**: çocuk üzerinde çıkan fidan/çıkıntı; ve bu da mecazdır. **السَّكَبَةُ** (harekelenmeyle): baştan düşen **الهِبْرِيَة**; o, kepektir (**الحَزاز**). **سَكَبَة بْنُ الحَارِث** el-Eslemî bir sahâbîdir; namazı uzatırdı; onun rivayeti yoktur. Zamme ile **الأُسْكُوبُ**: **الإِسْكَافُ** (fâ ile), **الإِسْكَابِ** gibi; onda bir lehçedir. Yahut **القَيْنُ**: o, demircidir. Şimşekten **الأُسْكُوبُ**: yer tarafına uzanan; onun şahidi, Züheyr el-Mâzinî’nin sözünde geçti. İbnü’l-A‘râbî’den: hurmadan olan hurma sırası/şeridi **أُسْكُوبٌ** ve **أُسْلُوبٌ**; bu hurmadan olmayan olursa ona **أُنْبُوبٌ** ve **مِدَادٌ** denir. Ve başında ve üçüncüsünde zamme, ve **المُوَحَّدَة**’nin şeddelenmesiyle **أُسْكُبَّةُ البَابِ**: onun eşiği. Ve **الإِسْكَابَةُ**: lâmın sükûnu ile **الفَلْكَة**; yağ hunisine konulan; **قِمَع** (kesra ile ve fetha ile) ve **عِنَب** gibi: kabın ağzına konulan şey; içine yağ ve benzeri dökülür. Ve denildi ki: kırbanın yırtığını çatallamakla onarılan **الفَلْكَة**’dir. Yahut: **الإِسْكَابَةُ**: para büyüklüğünde bir tahta; kırba yarılınca onu üzerine koyarlar, sonra bir kayışla üzerine sıkarlar, ta ki onunla birlikte diksinler. Denilir: “Bana bir **إِسْكَابَة** yap”; böylece o yapılır. Ve denildi ki: **الإِسْكَابَةُ** tulumun yırtığına sokulan bir tahta parçasıdır; ondan bir şey çıkmasın diye onunla üzerine bağlanır; **الأُسْكُوبَة** gibi; ve Ferrâ’dan **الإِسْكَابَة**. Ve bununla İbn Mukbil’in sözü tefsir edildi:
يَمُجُّها أَكْلَفُ الإِسْكَابِ وَافَقَهُ ... أَيْدِي الهَبَانِيق بالمَثْنَاةِ مَعْكُومُ
Ve İbn Abbâd onu fâ ile tashîf etti; ileride س ك ف’de geleceği üzere.
Ve **سَكَابٌ** ( **سَحابٍ** gibi): **الأَجْدَع** b. Mâlik el-Hemdânî’nin atı. **سَكَاب** (**قَطَامِ** ve **حَذَامِ** gibi): Temîmli birine ait başka bir at; ve bununla Harîrî’nin **المقامات**’ının şârihleri kesin hüküm verdi; onda şöyle der:
أَبَيْتَ اللَّعنَ إِنَّ سَكَابِ عِلْقٌ ... نَفِيسٌ لا يُعَارُ ولا يُبَاعُ
Yahut Kelbî birine; yahut onun, Ubeyde b. Rebîa b. Kahtân’ın atı olduğu; bir nüshada **قَحْفَان**. **سَكَّابٌ** (**كَكَتَّان** gibi): başka bir at. Ve fetha sonra sükûn, kâf ve bâ’nın kesri, ve bâ’nın **مُوحَّدَة** olmasıyla **أَسْكِبُون**: Fâris’in sağlam kalelerinden biridir; çıkılması çok zor; zorla fethedilmesi mümkün olanlardan değildir; onda sıcak su kaynağı vardır; **المعجم**’de böyledir.
