# سكب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%83%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سكب

السَّكْبُ: صَبُّ الماءِ.
سَكَبَ الماءَ والدَّمْعَ ونحوَهما يَسْكُبُه سَكْباً وتَسْكاباً، فسَكَبَ وانْسَكَبَ: صَبَّه فانْصَبَّ. وسَكَبَ الماءُ بنفسِه سُكوباً، وتَسْكاباً، وانْسَكَبَ بمعنًى. وأَهلُ المدينة يقولون: اسْكُبْ على يَدِي.وماءٌ سَكْبٌ، وساكِبٌ، وسَكُوبٌ، وسَيْكَبٌ، وأُسْكُوبٌ: مُنْسَكِبٌ، أَو مَسكُوبٌ يجري على وجهِ الأَرضِ من غَيرِ حَفر.
\<ص:470>
ودمْعٌ ساكِبٌ، وماءٌ سَكْبٌ: وُصِفَ بالمصدرِ، كقولِهم ماءٌ صَبٌّ، وماءٌ غَوْرٌ؛ أَنشد سيبويه:
بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ
كأَنَّ هذا البَرْقَ يَسْكُب المطَر؛ وطَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ كذلك؛ وسَحابٌ أُسْكُوبٌ. وقال اللحياني: السَّكْبُ والأُسْكوبُ الـهَطَلانُ الدَّائمُ. وماءٌ أُسْكُوبٌ أَي جارٍ؛ قالتْ جَنُوبُ أُخْتُ عمرٍو ذي الكلب، تَرثِـيه:
والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ ويروى:
من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ
والنَّجْلاءُ: الواسعة. والـمُثْعَنْجِرُ: الدَّمُ الذي يَسِـيلُ، يَتْبَعُ بعضُه بَعْضاً. والنَّجِـيعُ: الدَّمُ الخالِصُ. والأُثْعُوبُ، من الإِثْعابِ: وهو جَرْي الماءِ في الـمَثْعَبِ. وفي الحديث عن عروة، عن عائشة، رضي اللّه عنها: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، كان يُصَلِّي، فيما بين العشاءِ إِلى انْصِدَاعِ الفَجر، إِحدى عَشْرَةَ رَكْعَةً، فإِذا سَكَبَ الـمُؤَذِّنُ بالأُولى من صلاةِ الفجْرِ، قامَ فرَكَعَ رَكْعَتَيْن خَفِـيفَتَيْنِ؛ قال سُوَيْدٌ: سَكَبَ، يريدُ أَذَّنَ، وأَصْلُه من سَكْبِ الماءِ، وهذا كما يقال أَخَذَ في خُطْبَة فسَحَلَها. قال ابن الأَثير: أَرادت إِذا أَذَّن، فاسْتُعِـيرَ السَّكْبُ للإِفاضَةِ في الكلامِ، كما يقال أَفْرَغَ في أُذُني حديثاً أَيْ أَلْقَى وصَبَّ.
وفي بعض الحديث: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شَيئاً يكون على أَهل بَيْتِكَ سُنَّةً سَكْباً. يقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازِمٌ؛ وفي رواية: إِنَّا نُمِـيطُ عنكَ شيئاً. وفَرَسٌ سَكْبٌ: جوادٌ كثير العَدْوِ ذَرِيعٌ، مثلُ حَتٍّ. والسَّكْبُ: فَرَسُ سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وكان كُمَيْتاً، أَغَرَّ، مُحَجَّلاً، مُطْلَقَ اليُمْنَى، سمي بالسَّكْبِ من الخَيْلِ؛ وكذلك فَرَسٌ فَيْضٌ وبَحْرٌ وغَمْرٌ. وغُلامٌ سَكْبٌ إِذا كان خفيف الرُّوحِ نَشِـيطاً في عَمَلِه. ويقال: هذا أَمْرٌ سَكْبٌ أَي لازمٌ. ويقالُ: سُنَّةٌ سَكْبٌ. وقال لَقِـيطُ بنُ زُرارَة لأَخيه مَعْبَدٍ، لما طَلَبَ إِليه أَن يَفْدِيَه بمائتين من الإِبل، وكان أَسِيراً: ما أَنا بِمُنْطٍ عنك شيئاً يكون على أَهل بيتِك سُنَّةً سَكْباً، ويَدْرَبُ الناسُ له بِنا دَرْباً. والسَّكْبَةُ: الكُرْدَة العُلْيا التي تُسْقى بها الكُرودُ من الأَرض؛ وفي التهذيب: التي يُسْقَى منها كُرْدُ الطِّبابَةِ من الأَرض. والسَّكْبُ: النُّحاسُ، عن ابن الأَعرابي.
والسَّكْبُ: ضَرْبٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ.
والسَّكْبَةُ: الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْس، كالشَّبَكَة، من ذلك. التهذيب: السَّكْبُ ضربٌ من الثيابِ رَقِـيقٌ، كأَنه غُبارٌ من رِقَّتِه، وكأَنه سَكْبُ ماءٍ مِنَ الرِّقَّة، والسَّكْبَة من ذلك اشْتُقَّتْ: وهي الخِرْقَةُ التي تُقَوَّر للرأْسِ، تُسَمِّيها الفُرْسُ الشُّسْتَقَةَ. ابن الأَعرابي: السَّكَبُ ضَرْبٌ من الثِّياب، محرّك الكاف. والسَّكَبُ: الرَّصاصُ. والسَّكْبة: الغِرْسُ الذي يَخْرُجُ على الوَلَد، أُرى من ذلك. والسَّكَبة: الـهِبْرِية التي في الرأْس. والأُسْكُوب والإِسْكاب: لغة في الإِسكاف.
وأُسكُبَّة الباب: أُسْكُفَّته.
\<ص:471>
والإِسْكابة: الفَلْكَةُ التي تُوضَعُ في قِمَع الدُّهْنِ ونحوه؛ وقيل: هي الفَلْكةُ التي يُشْعَبُ بها خَرْقُ القِرْبةِ. والإِسْكابةُ: خَشَبة على قدرِ الفَلْس، إِذا انْشَقَّ السِّقاءُ جعلوها عليه، ثم صَرُّوا عليها بسَيْرٍ حتى يَخْرُزوه معه، فهي الإِسكابةُ. يقال: اجعلْ لي إِسكابةً، فيُتَّخَذُ ذلك ؛ وقيل: الإِسكابة والإِسكابُ قِطْعَةٌ من خَشَبٍ تُدْخَلُ في خَرْقِ الزِّقِّ؛ أَنشد ثعلب: قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب
وقيل: الإِسْكابُ هنا جمعُ إِسكابةٍ، وليس بلُغةٍ فيه؛ أَلا تراه قال آذانُهُم؟ فتَشْبِـيهُ الجمع بالجمع، أَسْوَغُ من تَشْبِـيهِه بالواحد. والسَّكَبُ، بالتحريك: شَجَرٌ طَيِّبُ الريح، كأَنَّ ريحَه رِيحُ الخَلُوقِ، يَنْبُتُ مُسْتَقِلاًّ على عِرْقٍ واحدٍ، له زَغَبٌ ووَرَقٌ مثلُ وَرَقِ الصَّعْتَر، إِلا أَنه أَشدُّ خُضْرةً، يَنْبُتُ في القِـيعانِ والأَودِيَة، ويَبيسُه لا يَنْفَعُ أَحداً، وله جَـنًى يُؤْكَلُ، ويَصْنَعُه أَهل الـحِجازِ نَبيذاً، ولا يَنْبُتُ جَنَاهُ في عام حَياً، إِنما يَنْبُتُ في أَعوامِ السنينَ؛ وقال أَبو حنيفة: السَّكَبُ عُشْبٌ يرتفِـعُ قَدْرَ الذراع، وله ورقٌ أَغْبَر شبيهٌ بورق الـهِنْدباءِ، وله نَوْرٌ أَبيضُ شديدُ البياضِ، في خِلْقة نَوْرِ الفِرْسِكِ؛ قال الكميت يصف ثوراً وَحْشيّاً: كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ الواحدة سَكَبة. الأَصمعي: من نباتِ السهلِ السَّكَبُ؛ وقال غيرُه: السَّكَبُ بَقْلَةٌ طَيِّبَة الريحِ، لها زَهْرةٌ صَفراءُ، وهي من شجر القَيْظِ. ابن الأَعرابي: يقال للسِّكَّةِ من النخلِ أُسْلُوبٌ وأُسْكُوبٌ، فإِذا كان ذلك من غير النخل، قيل له أُنْبوبٌ ومِدادٌ؛ وقيل: السَّكْبُ ضربٌ من النباتِ. وسَكاب: اسم فرسِ عُبيدةَ بن ربيعة وغيره. قال: وسَكابِ اسمُ فرسٍ، مثلُ قَطامِ وحَذامِ؛ قال الشاعر: أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!

### Türkçe

**السَّكْبُ**: suyu dökme.

Suyu ve gözyaşını ve bunların benzerlerini döktü; onu **سَكْباً** ve **تَسْكاباً** olarak döker;
böylece **سَكَبَ** ve **انْسَكَبَ**: onu döktü de o da döküldü. Su, kendi kendine **سُكوباً**,
ve **تَسْكاباً** olarak döküldü; ve **انْسَكَبَ** da bir anlamdadır. Medine halkı der ki: **اسْكُبْ** benim
elimin üzerine. Ve **ماءٌ سَكْبٌ** ve **ساكِبٌ** ve **سَكُوبٌ** ve **سَيْكَبٌ** ve **أُسْكُوبٌ**: dökülen,
yahut dökülmüş olup yerin yüzü üzerinde kazı olmaksızın akan.

\<ص:470>
Ve **دمْعٌ ساكِبٌ** ve **ماءٌ سَكْبٌ**: mastarla nitelendi; onların “**ماءٌ صَبٌّ**”
ve “**ماءٌ غَوْرٌ**” demeleri gibi; Sîbeveyh inşad etti:
بَرْقٌ، يُضِـيءُ أَمامَ البَيْتِ، أُسْكوبُ
Sanki bu şimşek yağmuru döküyor; ve **طَعْنَةٌ أُسْكُوبٌ** da böyledir; ve **سَحابٌ
أُسْكُوبٌ**. Lihyânî dedi: **السَّكْبُ** ve **الأُسْكوبُ** sürekli sağanaktır. Ve **ماءٌ أُسْكُوبٌ** yani akan; Amrû zü’l-kelb’in kız kardeşi Cenûb,
onu mersiyeleyerek dedi:
والطَّاعِنُ الطَّعْنَةَ النَّجْلاءَ، يَتْبَعها  *  مُثْعَنْجِرٌ، من دَمِ الأَجْوافِ، أُسْكوبُ
Ve şöyle de rivayet edilir:
من نَجِـيعِ الجَوْفِ أُثْعُوبُ
Ve **النَّجْلاءُ**: geniş olan. Ve **الـمُثْعَنْجِرُ**: akan, bir kısmı bir kısmını izleyen kandır. Ve **النَّجِـيعُ**: saf kandır. Ve **الأُثْعُوبُ**, **الإِثْعابِ**’dandır: o, suyun **الـمَثْعَبِ** içinde akmasıdır.

Ve hadiste Urve’den, Âişe’den, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yatsı ile fecrin yarılması arasındaki vakitte on bir rek‘at namaz kılardı; müezzin sabah namazının ilkinde **سَكَبَ** edince, kalkar da iki hafif rek‘at rükû ederdi; Süveyd dedi: **سَكَبَ**; “ezan okudu” demek istiyor; aslı su dökmekten gelir; bu, “hutbeye başladı da onu **سَحَلَها**” denmesi gibidir. İbnü’l-Esîr dedi: “Ezan okuduğu vakit” demek istedi; böylece **السَّكْبُ** sözde akıtma için ödünç alındı; “kulağıma bir söz **أَفْرَغَ** etti” denildiği gibi; yani attı
ve döktü.

Bazı hadiste: “Ben, senin hakkında, ehli beytinin üzerine **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi senden giderici değilim.” Denir: “Bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**” yani gerekli/bağlayıcıdır; ve bir rivayette: “Şüphesiz biz senden bir şeyi gideriyoruz.” Ve **فَرَسٌ سَكْبٌ**: çok koşan, çevik bir at; **حَتٍّ** gibi. Ve **السَّكْبُ**: Efendimiz Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atıdır; doru-kırmızımsıydı, alnı akıtmalı, ayakları sekili, sağ ön ayağı serbestti; atlardan **السَّكْبِ** diye adlandırıldı; aynı şekilde **فَرَسٌ فَيْضٌ** ve **بَحْرٌ** ve **غَمْرٌ**. Ve **غُلامٌ سَكْبٌ**: ruhu hafif, işinde canlı/çalışkan olunca. Ve denir: “Bu, **أَمْرٌ سَكْبٌ**” yani gerekli/bağlayıcıdır.
Ve denir: **سُنَّةٌ سَكْبٌ**. Lekît b. Zürâre, kardeşi Ma‘bed’e, kendisinden iki yüz deve ile fidye vermesini istediğinde—ve o esirdi—dedi: “Ben, senin hakkında, ehli beytinin üzerine **سُنَّةً سَكْباً** olacak bir şeyi senden giderici değilim; ve insanlar onun için bizimle bir yol tutarlar.”

Ve **السَّكْبَةُ**: onunla yerin **الكُرودُ**’u sulanan üst **الكُرْدَة**’dir;
ve Tehzîb’de: yerden **كُرْدُ الطِّبابَةِ**’nin sulandığı (şey)dir.

Ve **السَّكْبُ**: bakırdır; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **السَّكْبُ**: ince bir tür elbisedir.

Ve **السَّكْبَةُ**: baş için oyulan bez parçasıdır; ağ gibi; bundandır.
Tehzîb: **السَّكْبُ** ince bir tür elbisedir; inceliğinden sanki toz gibidir,
ve sanki incelikten su dökümü gibidir; ve **السَّكْبَة** ondan türetilmiştir: o,
baş için oyulan bez parçasıdır; Farslar ona **الشُّسْتَقَةَ** der.

İbnü’l-A‘râbî: **السَّكَبُ** elbiselerden bir türdür; kâfı harekeli. Ve **السَّكَبُ**: kurşundur. Ve **السَّكْبة**: çocuğun üzerinde çıkan dikim/ekim (iz)i; onu bundan görüyorum. Ve **السَّكَبة**: baştaki **الـهِبْرِية**’dir.

Ve **الأُسْكُوب** ve **الإِسْكاب**: **الإِسكاف** hakkında bir lehçedir.
Ve **أُسكُبَّة الباب**: onun **أُسْكُفَّته**’sidir.

\<ص:471>
Ve **الإِسْكابة**: yağ hunisinin ve benzerinin ağzına konulan **الفَلْكَة**’dir; ve denildi:
o, kırbanın yırtığını çatallandırmakla (ayırmakla) kullanılan **الفَلْكة**’dir. Ve **الإِسْكابةُ**: **الفَلْس** ölçüsünde bir tahta parçasıdır; kırba yarılınca onu üzerine koyarlar, sonra bir kayışla onun üzerine sıkarlar, ta ki onunla birlikte diksinler; işte o **الإِسكابة**’dir. Denir: “Bana bir **إِسكابةً** yap”; böylece o yapılır; ve denildi: **الإِسكابة** ve **الإِسكابُ** tulumun yırtığına sokulan bir tahta parçasıdır; Sa‘leb inşad etti:
قُمَّرِزٌ آذانُهُم كالإِسْكاب
Ve denildi: buradaki **الإِسْكابُ**, **إِسكابةٍ**’nin çoğuludur; onda bir lehçe değildir; görmüyor musun “**آذانُهُم**” dedi? Böylece çoğulu çoğula benzetmek, onu tekile benzetmekten daha uygundur.

Ve **السَّكَبُ**—hareke ile—: güzel kokulu bir ağaçtır; sanki kokusu **الخَلُوقِ** kokusudur; tek bir kök üzerinde bağımsız olarak biter; onun tüyümsü (zâğab)ı ve yaprağı, **الصَّعْتَر** yaprağı gibidir; ancak daha koyu yeşildir; düzlüklerde ve vadilerde biter; kurusu kimseye fayda vermez; onun yenilen bir meyvesi vardır; Hicaz halkı ondan nebîz yapar; onun meyvesi bir yıl canlı olarak bitmez; ancak yılların bazı yıllarında biter. Ebû Hanîfe dedi: **السَّكَبُ** bir ottur; bir arşın kadar yükselir; onun tozlu (ağbar) yaprağı vardır, **الـهِنْدباءِ** yaprağına benzer; onun çok beyaz, şiddetli beyaz bir çiçeği vardır; şeftali çiçeğinin yaratılışı gibidir; Kümeyt, vahşi bir boğayı vasfederek dedi:
كأَنه منْ نَدَى العَرارِ معَ الــ  *  ــقُرَّاصِ، أَو ما يُنَفِّضُ السَّكَبُ
Tekili **سَكَبة**’dir. Asma‘î: sahranın bitkisinden **السَّكَبُ** (vardır); başkası dedi:
**السَّكَبُ** güzel kokulu bir ottur; sarı bir çiçeği vardır; o, yaz sıcağı ağaçlarındandır. İbnü’l-A‘râbî: hurma ağaçlarından olan hurma sırasına **أُسْلُوبٌ** ve **أُسْكُوبٌ** denir;
bu, hurmadan olmayan (ağaçtan) olursa ona **أُنْبوبٌ** ve **مِدادٌ** denir; ve denildi: **السَّكْبُ** bitkiden bir türdür.

Ve **سَكاب**: Ubeyde b. Rebîa’nın ve başkasının atının adıdır. Dedi: ve **سَكابِ** bir at adıdır; **قَطامِ** ve **حَذامِ** gibi; şair dedi:
أَبَيْتَ اللَّعْنَ،إِنَّ سَكابِ عِلْقٌ  *  نفيسٌ ،لا تُعارُ ولا تُباعُ!
