# سكف (س-ك-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%83%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ك - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والفاء معهما
ك س ف، س ك ف، س ف ك مستعملات كسفك الكَسْفُ: قطع العرقوب بالسيف. كَسَفَهُ يكْسِفُهُ.
وكَسَفَ القمر يَكْسِفُ كُسُوفاً، والشمس تَكْسِف كذلك، وانكسف خطأ.
ورجل كاسِفُ الوجه: عابس من سوء الحال. كَسَف في وجهي وعبس كُسُوفاً.
والكِسْفَةُ: قطعة سحاب، أو قطعة قطن أو صوف، فإذا كان واسعاً كبيراً فهو كِسْفٌ، ولو سقط من السماء جانب فهو كِسْفُ.
سكف: الأُسْكُفَّةُ: عتبة الباب.
والسِّكاف: مصدر الإسكاف، ولا فعل له.
سفك: السَّفْكُ: صب الدماء. فلان سفاك للدماء وللكلام.
وسفكت العين الدم: حدرته.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الفاء** bunlarla birlikte

**ك س ف**، **س ك ف**، **س ف ك** kullanımdadır; **كسفك**.

**الكَسْفُ**: kılıçla aşil kirişi kesmek. **كَسَفَهُ** **يكْسِفُهُ**.

Ve **كَسَفَ القمر** **يَكْسِفُ** **كُسُوفاً**; ve güneş de **تَكْسِف** aynı şekilde; **وانكسف** hatadır.

Ve **رجل كاسِفُ الوجه**: hâlin kötülüğünden dolayı asık suratlı. **كَسَف في وجهي** ve **عبس** **كُسُوفاً**.

Ve **الكِسْفَةُ**: bir parça bulut; yahut bir parça pamuk veya yün; eğer geniş büyük olursa o **كِسْفٌ**’dür; gökten bir yan düşse de o **كِسْفُ**’dür.

**سكف**: **الأُسْكُفَّةُ**: kapı eşiği.

Ve **السِّكاف**: **الإسكاف**’ın mastarıdır; onun fiili yoktur.

**سفك**: **السَّفْكُ**: kanları dökmek. Falan kimse kanlar ve söz için **سفاك**tır.

Ve **وسفكت العين الدم**: onu aşağı akıttı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الإسْكافُ: واحدُ الأساكِفَةِ. والأُسْكوفُ لغةٌ فيه. وأُسْكُفَّةُ البابِ: عَتَبَتُهُ.

##### Türkçe

**الإسْكافُ**: **الأساكِفَةِ**’den bir tanedir. **الأُسْكوفُ** da onda bir lugattır. **أُسْكُفَّةُ البابِ**: onun eşiğidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ف
كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( مستعملة ) .
كفس : ( ابن دُرَيد ) : الكَفَسُ : الحَنَفُ ، وقد كَفِسَ كفَساً .
قال الأزهري : ولم أسمعه لغيره .
كسف : قال الليث : الكَسْفُ : قطْع العُرقوب . يقال : استَدبر فرسَه فكسَف عُرْقوبيْه .
قال : وكَسَفَ القمرُ يَكسِف كُسوفاً ، وكذلك الشمس .
قال : وبعضٌ يقول : انكسفَ وهو خطأٌ .
( قلت ) : ورَوى يحيى القطَّان ، عن عبد الملك ابن أبي سليمان عن عطاءٍ ، عن جابر بن عبد الله قال : انكَسفت الشمس على عهْد رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في حديثٍ طويل ، وكذلك رواه أبو عبيد : انكسفَتْ .
وقال الفرّاء في قول الله : ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) .
الكِسْفُ ، والكِسَف : وَجْهان ، والكسَف : جِماعُ كِسْفة .
سمعْت أعرابيّاً يقول : أَعْطِنِي كِسْفةً ، يريد قِطعةً كقولك : خِرقةً ، وكِسف : فِعْلٌ . وقد يكون الكِسْف جِماعاً للكِسْفة مِثل دِمْنةٍ ودِمْنٍ .
وقال الزّجاج : في قوله : ( أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا ) ( الإسراء : 92 ) ، و ( كِسْفاً ) ، فمن قرأ كِسَفاً جعلها جمعَ كِسْفة ، وهي القِطعة . ومن قرأ : كِسْفاً قال : أو تُسْقِطها طَبَقاً علينا ، واشتقاقُه من كسفْت الشيءَ إذا غطَّيتَه .
( الحراني عن ابن السكيت ) قال : ويقال : كسَفَ أَمَلُه ، فهو كاسفٌ إِذا انقطع رجاؤه مما كان يأْمُل ولم يَنبسِطْ .
قال أبو الفضل : وسألْتُ أبا الهيثم عن قولهم : كسفتُ الثوبَ أي قطَعته . فقال : كلُّ شيءٍ قطعته فقد كسفتَه .
قال ، ويقال : كَسفَتِ الشمسُ إِذا ذهب ضوءُها ، وكسَف القمر إِذا ذهب ضوءُه ، وكسَف الرَّجلُ إِذا نَكَسَ طرْفَه ، وكسفَت حالُه إِذا تغيرَتْ .
قال : وكسَفت الشمسُ وخسَفَت بمعنىً واحد .
وقال شمرٌ : قال أبو زيد : كسفَت الشمسُ تَكسِفُ كسوفاً إِذا اسْودَّت بالنهار ، وكسفَت الشمسُ النُّجومَ إذا غَلَبَ ضوءُها النجومَ فلم يَبْدُ منها شيءٌ ، والشمسُ حينئذ كاسِفَةٌ للنجوم .
قال جريرٌ :
فالشمسُ طَالعةٌ ليست بكاسفةٍ
تَبْكِي عليكَ نجومَ الليل والقَمرا
قال . ومعناه أنها طالعةٌ تبكي عليك ولمْ تَكْسف النجومَ ولا القمرَ لأنها في طلوعها خاشعةٌ لا نُورَ لها .
قال : وتقول : خَشَعَت الشمس وكسَفَتْ وَخسَفَتْ بمعنىً واحد . ورواه الليث :
الشمسُ كاسفةٌ ليستْ بِطَالعةٍ
تَبْكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
وقال : أراد ما طلعَ نجْمٌ وما طلع القمر ، ثم صرَفه فنصَبَه ، وهذا كما تقول : لا آتيك مَطْرَ السماءِ : أي ما مَطَرتْ السماء ، وطلوعَ الشمس أي ما طلَعَت الشمسُ ، ثم صرَفْته فنصَبَتْه .
قال شمر : سمعت ابن الأعرابيّ يقول في قوله :
تَبكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
أي ما دامتِ النجومُ والقمر . وحُكِيَ عن الكسائي مِثلُهُ .
قال : وقلت للفراء : إنهم يقولون فيه : إنه على معنى المُغالبة : باكَيْتُه فبكَيتُه ، فالشمس تغلبُ النجومَ بكاءً فقالَ : إنَّ هذا الوجه حَسَنٌ ، فقلتُ : ما هذا بحَسَن ولا قريبٍ منه .
وقال الليث : رجلٌ كاسِفُ الوجه : عابسٌ من سوء الحال . يقال : عَبَسَ في وجْهِي وكَسَف كسوفاً .
( عمرو عن أبيه ) : يقال لِخرَق القميص قبل أن يُؤَلَّفَ : الكِسَف والكِيَف والخِدَف واحدتُها كِسْفةٌ وكِيفَةٌ وخِدْفةٌ .
قال شمر : الكُسوفُ في الوجْهِ : الصُّفرةُ والتغير ، ورجلٌ كاسِفٌ : مهمومٌ تغير لوُنه وهُزِلَ من الحُزْن ، وكَسَفَ : ذهب نُورُه ، وتغيَّر إلى السَّوَادِ ، قاله ابن شُمَيْل .
وقال أبو زيد : كَسَفَ بالهُ إِذا حَدَّثَتهُ نفسه بالشَّرِّ ، قال أبو ذُؤَيب :
يَرْمي الغُيُوبَ بعينيْهِ ، ومَطْرِفُهُ
مُغضٍ كما كَسفَ المستَأْخِذُ الرَّمِدُ
وقيل : كُسُوفُ باله : أَن يضيقَ عليه أَمله .
سكف : قال الليث : الأُسكُفَّةُ : عَتَبَةُ الباب التي يوطأُ عليها . والإسكافُ : مصدرُه السِّكَافةُ ، ولا فِعلَ له ، وهو الأَسْكَفُ .
وقال النضر : أُسْكُفَّةُ الباب : عَتبتُه التي تُوطَأُ ، والساكِف : أعلاه الذي يَدور فيه الصائِرُ ، والصائرُ : أَسْفلُ طرَف الباب الذي يَدور أَعْلاه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : أَسْكَفَ الرجلُ إِذا صار إِسكافاً .
قال : والإسكافُ عند العرب : كلُّ صانعٍ غيرِ مَن يعمل الْخِفافَ ، فإِذا أرادوا معنى الإسكافِ في الحَضَر قالوا : هو الأَسْكَفُ . وأنشد :
وَضَعَ الأسكَفُ فيه رُقَعاً
مِثل ما ضَمَّدَ جَنْبَيْه الطَّحِلْ
( أبو عبيد عن الأحمر ) : الإسكافُ : الصانع .
وقال الشماخ :
لم يَبْقَ إلا منطقٌ وأطرافْ
وشَجَرَامَيْسٍ بَرَاها إِسكاف
ابن السكيت : جعل النجارَ إِسكافاً على التوهم ، أراد براها النجار .
وقال شمر : سمعت ابنَ الْفَقْعَسِيِّ يقول : إنَّكَ لإسكافٌ بهذا الأمر أَيْ حاذِقٌ .
وأنشد :
حتى طَوَيْناها كطيِّ الإسكاف
يصِفُ بئراً . قال الإسكاف : الحاذقُ . ويقال : رجلٌ إسكافٌ وأُسكُوفٌ للخَفّافِ .
وقال أبو سعيد يقال : لا أَتسكَّفُ لك بيتاً ، مَأخوذٌ من الأُسكُفَّةِ أي لا أَدخلُ له بيتاً .
وأنشد ابن الأعرابي :
تُجِيلُ عَينْاً حالكاً أُسْكُفُّها
قال : أُسكفُّها : منَابتُ أَشْفارِها . وأنشد :
حَوراء في أُسكُفِّ عَينيها وَطَفْ
وفي الثَّنايا البِيضِ مِن فيهَا رَهَفْ
قال : رَهَف : رِقة .
سفك : قال الليث السَّفْكُ : صَبُّ الدَّمِ ، ونَثْرُ الكلامِ ، ورَجلٌ سَفَّاكٌ للدِّماءِ ، سفَّاكٌ بالكلام يَسْفِكُ سَفْكاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّفْكَة : ما يُقَدَّمُ إلى الضَّيف مِثْل اللُّمْجَةِ . يقال : سَفِّكُوه ولَمِّجُوه .
أبو زيد : مِن أسماء النفْسِ : السَّفُوكُ والجائشةُ والطَّمُوعُ .

##### Türkçe

ك س ف
كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( kullanımdadır ) .
**كفس** : ( İbn Düreyd ) : **الكَفَسُ** : **الحَنَفُ** (ayakların içe eğriliği) , ve muhakkak **كَفِسَ** **كفَساً** (kefes oldu) .
Ezherî dedi ki : Onu ondan başkası için işitmedim .

**كسف** : Leys dedi ki : **الكَسْفُ** : aşil kirişi(ni) kesmek . Denir ki : Atını arkasına aldı da iki aşilini kesti : **فكسَف عُرْقوبيْه** .
Dedi ki : Ve **كَسَفَ** ay **يَكسِف** **كُسوفاً** (tutuldu) , güneş de böyledir .
Dedi ki : Ve bazısı **انكسفَ** der; o hatadır .
( Dedim ) : Yahyâ el-Kattân, Abdülmelik İbn Ebî Süleymân’dan, Atâ’dan, Câbir b. Abdillah’tan rivayet etti; dedi ki : Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) zamanında güneş **انكَسفت** (tutuldu) — uzun bir hadiste —; Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti : **انكسفَتْ** .

Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi : ( **أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا** ) ( el-İsrâ : 92 ) .
**الكِسْفُ** ve **الكِسَف** : iki veçhedir; ve **الكسَف** : **كِسْفة**’nin çoğuludur .
Bir bedevîyi işittim, diyordu ki : Bana bir **كِسْفةً** ver; bir parça ister; senin “bir bez parçası” demen gibi; ve **كِسف** : bir fiildir . Ve **الكِسْف** , **كِسْفة** için bir çoğul olabilir; **دِمْنةٍ** ve **دِمْنٍ** gibi .

Zeccâc dedi ki : Onun sözü hakkında : ( **أَوْ تُسْقِطَ السَّمَآءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا** ) ( el-İsrâ : 92 ) , ve ( **كِسْفاً** ) ; kim **كِسَفاً** okursa onu **كِسْفة**’nin çoğulu yapmıştır; o da parçadır . Kim **كِسْفاً** okursa dedi ki : yahut onu üzerimize tabaka olarak düşürürsün; onun türeyişi, “şeyi örttüğün zaman” **كسفْت الشيءَ**’dendir .

( Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten ) dedi ki : Ve denir ki : **كسَفَ أَمَلُه** , o hâlde o **كاسفٌ**’dir; umduğu şeyden ümidi kesildiği ve açılıp yayılmadığı zaman .
Ebû’l-Fadl dedi ki : Ebû’l-Heysem’e onların “**كسفتُ الثوبَ**” yani “onu kestim” sözünü sordum . Dedi ki : Kestiğin her şey, muhakkak onu **كسفتَه** (kesmişsindir) .
Dedi ki : Ve denir ki : Güneş **كَسفَتِ** (tutuldu) , ışığı gittiği zaman; ay **كسَف** , ışığı gittiği zaman; adam **كسَف** , bakışını aşağı çevirdiği zaman; hâli **كسفَت** , değiştiği zaman .
Dedi ki : Güneş **كسَفت** ve **خسَفَت** bir tek mânâdadır .

Şemmer dedi ki : Ebû Zeyd dedi : Güneş **كسفَت** , gündüzleyin karardığı zaman, **تَكسِفُ** **كسوفاً** ; ve güneş yıldızları **كسفَت** , ışığı yıldızlara galip gelip onlardan hiçbir şey görünmediği zaman; güneş o vakit yıldızlar için **كاسِفَةٌ**’dir .
Cerîr dedi ki :
فالشمسُ طَالعةٌ ليست بكاسفةٍ
تَبْكِي عليكَ نجومَ الليل والقَمرا
Dedi . Mânâsı: O, senin üzerine ağlayarak doğmuştur; yıldızları da ayı da tutmamıştır; çünkü o, doğuşunda huşû içindedir, ona nur yoktur .
Dedi ki : Ve dersin ki : Güneş **خَشَعَت** ve **كسَفَتْ** ve **خسَفَتْ** bir tek mânâdadır . Leys onu şöyle rivayet etti :
الشمسُ كاسفةٌ ليستْ بِطَالعةٍ
تَبْكِي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
Ve dedi ki : “Ne bir yıldız doğdu ne de ay doğdu”yu kastetti; sonra onu sarf etti de nasb etti; bu, senin “Sana göğün yağmuru gelmem” demen gibidir: yani gök yağmadığı müddetçe; ve güneşin doğuşu, yani güneş doğmadığı müddetçe; sonra onu sarf ettin de onu nasb ettin .

Şemmer dedi ki : İbnü’l-A‘râbî’yi şu söz hakkında derken işittim :
تَبكي عليكَ نجومَ الليل والقمرا
yani yıldızlar ve ay devam ettikçe . Kisâî’den de bunun benzeri nakledildi .
Dedi ki : Ferrâ’ya dedim: Onlar onda “mugâlebe mânâsı üzeredir” derler: “Onunla ağlaştım da onu ağlattım”; öyleyse güneş, ağlayışta yıldızlara galip gelir . O dedi ki : Bu veçih güzeldir . Dedim ki : Bu güzel değildir ve ona yakın da değildir .

Leys dedi ki : **كاسِفُ الوجه** adam: kötü hâlden dolayı asık suratlı . Denir ki : Yüzüme **عَبَسَ** (kaşlarını çattı) ve **كَسَف** **كسوفاً** (yüzü asıldı) .

( Amr, babasından ) : Gömleğin birleştirilmeden önceki yırtıklarına **الكِسَف** ve **الكِيَف** ve **الخِدَف** denir; bunların tekili **كِسْفةٌ** ve **كِيفَةٌ** ve **خِدْفةٌ**’dir .

Şemmer dedi ki : Yüzde **الكُسوفُ** : sarılık ve değişmedir; ve **كاسِفٌ** adam: kederli; rengi değişmiş ve hüzünden zayıflamış; ve **كَسَفَ** : nuru gitti ve siyaha değişti; bunu İbn Şümeyl söyledi .

Ebû Zeyd dedi ki : **كَسَفَ بالهُ** , nefsi ona şerri fısıldadığı zaman . Ebû Züeyb dedi ki :
يَرْمي الغُيُوبَ بعينيْهِ ، ومَطْرِفُهُ
مُغضٍ كما كَسفَ المستَأْخِذُ الرَّمِدُ
Ve denildi ki : **كُسُوفُ باله** : ümidinin ona dar gelmesidir .

**سكف** : Leys dedi ki : **الأُسكُفَّةُ** : üzerine basılan kapı eşiği . Ve **الإسكافُ** : onun masdarı **السِّكَافةُ**’dır; onun fiili yoktur; o **الأَسْكَفُ**’tur .
Nadr dedi ki : **أُسْكُفَّةُ الباب** : üzerine basılan eşiğidir; ve **الساكِف** : onun üst tarafıdır; dönme yeri ondadır **الصائِرُ** ; ve **الصائرُ** : kapının alt ucudur; onun üstü döner .

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi ki : Adam **أَسْكَفَ** , **إِسكافاً** olduğu zaman .
Dedi ki : Ve **الإسكافُ** Araplar yanında: mest yapan kimse dışında her sanatkârdır; şehirde **الإسكافِ** mânâsını istedikleri zaman “o **الأَسْكَفُ**’tur” derler . Ve şu beyit okundu :
وَضَعَ الأسكَفُ فيه رُقَعاً
مِثل ما ضَمَّدَ جَنْبَيْه الطَّحِلْ

( Ebû Ubeyd, Ahmer’den ) : **الإسكافُ** : sanatkâr .
Şemmâh dedi ki :
لم يَبْقَ إلا منطقٌ وأطرافْ
وشَجَرَامَيْسٍ بَرَاها إِسكاف
İbnü’s-Sikkît: marangozu vehim üzere **إِسكافاً** yaptı; “onu marangoz yonttu”yu kastetti .

Şemmer dedi ki : İbnü’l-Fak‘asî’yi derken işittim: “Sen bu işte muhakkak bir **إسكافٌ**’sın” yani usta .
Ve şu beyit okundu :
حتى طَوَيْناها كطيِّ الإسكاف
Bir kuyuyu vasfeder . **الإسكاف** dedi ki : usta . Ve mestçiler için “**إسكافٌ** adam” ve “**أُسكُوفٌ**” denir .

Ebû Saîd dedi ki : Denir ki : “Senin için bir eve **أَتسكَّفُ** etmem”; **الأُسكُفَّةِ**’den alınmıştır; yani onun için bir eve girmem .

İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu :
تُجِيلُ عَينْاً حالكاً أُسْكُفُّها
Dedi ki : **أُسكفُّها** : kirpiklerinin bitim yerleridir . Ve şu beyit okundu :
حَوراء في أُسكُفِّ عَينيها وَطَفْ
وفي الثَّنايا البِيضِ مِن فيهَا رَهَفْ
Dedi ki : **رَهَف** : incelik .

**سفك** : Leys dedi ki : **السَّفْكُ** : kanı dökmek ve sözü saçıp yaymak; ve kanlar için **سَفَّاكٌ** adam; söz ile **سفَّاكٌ**; **يَسْفِكُ** **سَفْكاً** (sefk eder) .
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **السُّفْكَة** : misafire sunulan şey; **اللُّمْجَةِ** gibi . Denir ki : **سَفِّكُوه** ve **لَمِّجُوه** .
Ebû Zeyd : Nefsin adlarındandır: **السَّفُوكُ** ve **الجائشةُ** ve **الطَّمُوعُ** .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والكاف وما يثلثهما)
(سكم) السين والكاف والميم ليس بشيء. على أنَّ بعضهم ذكر أن السكم مقَارَبة الخطو.
(سكن) السين والكاف والنون أصلٌ واحد مطّرد، يدلُّ على خلاف الاضطراب والحركة. يقال سَكَن الشّيءُ يسكُن سكوناً فهو ساكن.
والسَّكْن: الأهل الذين يسكُنون الدّار. وفي الحديث: "حتَّى إنَّ الرُّمّانَة لَتُشْبِعُ السَّكْن". والسَّكَن: النار، في قول القائل:
* قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ([1]) *
وإنّما سمّيت سَكَنا للمعنى الأوّل، وهو أنَّ النّاظر إليها يَسْكُن ويَسْكُن إليها وإلى أهلها. ولذلك قالوا: "آنَسُ من نار". ويقولون: "هو أحسن من النّار في عين المقرور". والسَّكَن: كلُّ ما سكنتَ إليه من محبوب. والسِّكِّين معروف، قال بعضُ أهل اللغة: هو فِعِّيل لأنّه يسكّن حركةَ المذبوح به. ومن الباب السّكينة، وهو الوقار، وسُكان السفينة سمِّي لأنَّه يُسكّنها عن الاضطراب، وهو عربيٌّ.
(سكب) السين والكاف والباء أصلٌ يدلُّ على صبّ الشيء. تقول: سكب الماء يسكبه. وفرسٌ سَكْبٌ، أي ذرِيعٌ، كأنّه يسكُبُ عدْوَه سكبا، وذلك كتسميتهم إيّاه بحراً.
(سكت) السين والكاف والتاء يدلُّ على خِلاف الكلام. تقول: سكت يَسْكُت سكوتاً، ورجلٌ سِكِّيت. ورماه بُسكاتَة، أي بما أسكته. وسَكَت الغضبُ، بمعنى سكن. والسُّكْتَةُ: ما أسكتَّ به *الصبيّ. فأمّا السُّكيت([2]) فإنه من الخيل العاشر عند جريها في السّباق. ويمكن أن يكون سمِّي سُكَيتاً لأنَّ صاحبَه يسكت عن الافتخار، كما يقال أجَرَّه كذا، إذا منعه من الافتخار، وكأنَّه جَرَّ لسانَه.
(سكر) السين والكاف والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حَيرة. من ذلك السُّكْر من الشراب. يقال سَكِر سُكْراً، ورجلٌ سِكِّير، أي كثير السُّكْر. والتَّسْكير: التَّحيير في قولـه عزَّ وجل: ﴿لَقَالُوا إنَّما سُكِّرَتْ أَبْصَارُنا﴾  [الحجر 15]، وناس يقرؤونها ﴿سُكِرَتْ﴾ مخففة([3]). قالوا: ومعناه سُحِرت. والسِّكْر: ما يُسكَر فيه الماء من الأرض. والسَّكْر: حَبْس الماء، والماء إذا سُكِر تحيَّر. وأمّا قولهم ليلة ساكرة، فهي السَّاكنة التي [هي] طلقةٌ، التي ليس فيها ما يؤذِي. قال أوس:
تُزادُ ليالِيَّ في طُولِها *** فليست بطَلْقٍ ولا ساكِرهْ([4])ويقال سَكَرت الرِّيح، أي سكَنت. والسَّكَر: الشَّراب. وحكى ناسٌ سكَره إذا خَنَقَه. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب. والبعير يُسَكِّر الآخر بذراعه حتى يكاد يقتلُه. قال:
* غَثَّ الرِّباعِ جَذَعاً يُسَكَّرُ *
(سكف) السين والكاف والفاء ليس أصلاً، وفيه كلمتان: أحدهما أُسْكُفَّة الباب: العَتَبة التي يُوطأ عليها. وأُسْكُفّ العين، مشبّه بأُسْكُفَّة الباب. وأمّا الإسكاف فيقال إن كلَّ صانعٍ إسكافٌ عند العرب. وينشد قول الشمّاخ:
* وشُعْبَتَا مَيْسٍ بَرَاها إسكافْ([5]) *
قالوا: أراد القَوَّاس.
--------------ــ
([1]) البيت في وصف قناة ثقفها بالنار والدهن. اللسان (17: 75).
([2]) بضم السين وفتح الكاف مشددة ومخففة.
([3]) هي قراءة ابن كثير، انظر إتحاف فضلاء البشر 274.
([4]) ديوان أوس بن حجر 10 والمجمل واللسان (سكر).
([5]) ديوان الشَّماخ 103. وهو في اللسان (سكف 58) بدون نسبة.

ـ

##### Türkçe

(سîn, كاف ve ikisinin üçüncülendiği şeyler bâbı)
(سكم) **السين** ve **الكاف** ve **الميم** bir şey değildir. Şu var ki onların bazısı **السكم**’i adımın yaklaşması olarak zikretti.
(سكن) **السين** ve **الكاف** ve **النون** tek bir asl(=kök)tur, düzenli(=muttarid)dir; sarsıntı ve hareketin zıddına delâlet eder. Denir: **سَكَن** şey **يسكُن** **سكوناً**; o hâlde o **ساكن**dir.
Ve **السَّكْن**: evde oturan ehil(=aile)dir. Hadiste: “Hattâ **الرُّمّانَة** elbette **السَّكْن**’i doyurur.” Ve **السَّكَن**: ateştir; söyleyenin sözünde:
* **قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ**([1]) *
Ancak birinci mânâ için **سَكَناً** diye adlandırıldı; o da şudur: ona bakan sakinleşir ve ona ve ehline sakinleşir(=meyleder). Bundan dolayı dediler: “**آنَسُ من نار**.” Ve derler: “O, üşüyenin gözünde ateşten daha güzeldir.” Ve **السَّكَن**: sevilenlerden kendisine sakinleştiğin(=meylettiğin) her şeydir. Ve **السِّكِّين** mâlûmdur; dil ehlinden bazısı dedi ki: o **فِعِّيل**dir; çünkü onunla boğazlanan(=kesilen)in hareketini sakinleştirir. Ve bâbdan **السّكينة** vardır; o, vakar(=ağırbaşlılık)tır. Ve geminin dümeni **سُكان السفينة** diye adlandırıldı; çünkü onu sarsıntıdan sakinleştirir; ve o Arapçadır.
(سكب) **السين** ve **الكاف** ve **الباء** bir asl(=kök)tür; bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Dersin: **سكب** suyu **يسكبه**. Ve **فرسٌ سَكْبٌ**: yani çevik(=hızlı)dır; sanki koşusunu dökercesine dökerek koşar; bu, onu “deniz” diye adlandırmaları gibidir.
(سكت) **السين** ve **الكاف** ve **التاء** sözün zıddına delâlet eder. Dersin: **سكت** **يَسْكُت** **سكوتاً**; ve **رجلٌ سِكِّيت**. Ve onu **بُسكاتَة** ile attı; yani onu susturan şeyle. Ve **سَكَت الغضبُ**: sakinleşti mânâsında. Ve **السُّكْتَةُ**: **الصبيّ**’yi susturduğun şeydir. Amma **السُّكيت**([2]) ise, o, yarışta koşmaları sırasında atlardan onuncudur. Ve mümkün olur ki **سُكَيتاً** diye adlandırılmıştır; çünkü sahibi övünmeden susar; “**أجَرَّه** şöyle” denildiği gibi; yani onu övünmeden men etti; sanki dilini çekti.
(سكر) **السين** ve **الكاف** ve **الراء** tek bir asl(=kök)tür; şaşkınlığa delâlet eder. Bundan: içkiden **السُّكْر**. Denir: **سَكِر** **سُكْراً**; ve **رجلٌ سِكِّير**: yani çok sarhoş olan. Ve **التَّسْكير**: şaşırtmadır; O’nun (azze ve celle) sözü hakkında: ﴿**لَقَالُوا إنَّما سُكِّرَتْ أَبْصَارُنا**﴾ [الحجر 15]؛ ve insanlar onu hafifletilmiş olarak ﴿**سُكِرَتْ**﴾ okurlar([3]). Dediler: ve mânâsı “büyülendi”dir. Ve **السِّكْر**: yerden suyun içinde tutulduğu şeydir. Ve **السَّكْر**: suyu hapsetmektir; su **سُكِر** edildiğinde şaşırır. Amma onların “**ليلة ساكرة**” sözleri ise, o, sakin olan, [o] ferah olan, içinde eziyet eden şey bulunmayan gecedir. Evs dedi ki:
تُزادُ ليالِيَّ في طُولِها *** فليست بطَلْقٍ ولا ساكِرهْ([4])ويقال **سَكَرت الرِّيح**: yani sakinleşti. Ve **السَّكَر**: içkidir. İnsanlar **سَكَره**’yi, onu boğduğunda, hikâye etti. Eğer sahih ise o bâbdandır. Ve deve, koluyla ötekini **يُسَكِّر**; tâ neredeyse onu öldürür. Dedi ki:
* **غَثَّ الرِّباعِ جَذَعاً يُسَكَّرُ** *
(سكف) **السين** ve **الكاف** ve **الفاء** asl(=kök) değildir; onda iki kelime vardır: birincisi **أُسْكُفَّة الباب**: üzerine basılan eşiktir. Ve **أُسْكُفّ العين**: **أُسْكُفَّة الباب**’a benzetilmiştir. Amma **الإسكاف** hakkında, Araplar katında her sanatkârın **إسكافٌ** olduğu söylenir. Ve eş-Şemmâh’ın sözünü inşâd eder:
* **وشُعْبَتَا مَيْسٍ بَرَاها إسكافْ**([5]) *
Dediler: **القَوَّاس**’ı kastetti.
--------------ــ
([1]) Beyit, onu ateş ve yağ ile düzelttiği bir mızrağın vasfındadır. Lisân (17: 75).
([2]) **السين**’in dammesiyle ve **الكاف**’ın fethasıyla; şeddeli ve hafifletilmiş.
([3]) O, İbn Kesîr’in kıraatidir; bk. İthâf Fudalâ’i’l-Beşer 274.
([4]) Evs b. Hacer Dîvânı 10 ve el-Mücmel ve Lisân (**سكر**).
([5]) eş-Şemmâh Dîvânı 103. Ve o, Lisân’da (**سكف** 58) nisbesizdir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ك ف
هو إسكاف من الأساكفة وهو الخزاز وقيل‏:‏ كل صانع‏.‏
قال‏:‏ وما وطئت أسكفة بابه وما تسكفت بابه ووالله لا أتسكف له بيتاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ وقفت الدمعة على أسكفة عينه أي على جفنها الأسفل‏.‏

##### Türkçe

س ك ف
O, **إسكاف**’tır; **الأساكفة**’den (olan)dır; o, **الخزاز**’dır. Ve denildi ki: Her zanaatkâr.
Dedi ki: “Onun kapısının **أسكفة**’sine basmadım; kapısının **تسكفت**’ini yapmadım; ve Allah’a yemin olsun ki onun için bir ev **أتسكف** etmeyeceğim.”
Mecazdan (olarak): “Gözünün **أسكفة**’si üzerinde gözyaşı durdu”; yani onun alt göz kapağı üzerinde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأُسْكُفّةُ والأَسْكُوفةُ: عَتَبةُ البابِ التي يُوطَأُ عليها، والسَّاكِفُ أَعلاه الذي يَدُورُ فيه الصائرُ، والصائرُ أَسْفَلُ طَرَفِ البابِ الذي يَدُور أَعلاه؛ وأَنشد ابن بري لجرير أَو الفرزدق، والشكُّ منه:
ما بالُ لَوْمِكَها وجِئْتَ تَعْتِلُها،
حتى اقْتَحَمْتَ بها أُسْكُفَّةَ البابِ
كِلاهما حِينَ جَدَّ الجَرْيُ بينهما
قد أَقْلَعا، وكِلا أَنْفَيْهِما رابي
(* هذان البيتان للفرزدق، قالهما في أم غيلان بنت جرير، وكان جرير زوّجها الأبلق الأسدي.) وجعله أَحمد بن يحيى من اسْتَكَفَّ الشيءُ أَي انْقبَض.قال ابن جني: وهذا أَمْرٌ لا يُنادَى وَلِيدُه. أَبو سعيد: يقال لا أَتَسَكَّفُ لك بيتاً مأْخوذ من الأَسْكُفّةِ أَي لا أَدخل له بيتاً. والأُسْكُفُّ: مَنابِتُ الأَشْفار، وقيل: شعر العين نفسُه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
تُخِيلُ عَيْناً حالِكاً أُسْكُفُّها،
لا يُعْزِبُ الكحلَ السَّحِيقَ ذَرْفُها
أُسكفها: منابتُ أَشفارها، وقوله لا يُعزبُ الكحلَ السحيق ذَرْفُها يقول: هذا خِلْقة فيها ولا كُحْل ثَمّ، وذَرْفُها: دَمْعُها؛ وأَنشد أَيضاً:حَوْراء، في أَُسْكُفِّ عَيْنَيها وَطَفْ،
وفي الثَّنايا البِيض منْ فِيها رَهَفْ
الرَّهَفُ: الرقة. الجوهري: الإسكافُ واحد الأَساكِفةِ. ابن سيده: والسَّيْكَفُ والأَسكَفُ والأُسْكُوفُ والإسكافُ كله الصانعُ، أَيّاً كان، وخصَّ بعضهم به النَّجّارَ؛ قال:
لم يَبْقَ إلا مِنْطَقٌ وأَطْرافْ،
وبُرْدَتانِ وقَمِيصٌ هَفْهافْ،
وشُعْبَتا مَيْسٍ بَراها إسْكافْ
المِنْطَقُ والنِّطاقُ واحد، ويروى مَنْطِقٌ، بفتح الميم، يريد كلامه ولسانه، وأَراد بالأَطْرافِ الأَصابعَ، وجعلُ النجّارِ إسْكافاً على التوهم، أَراد براها النَّجار؛ كما قال ابن أَحمر:
لم تَدْرِ ما نَسْجُ اليَرَنْدَجِ قَبْلَها،
ودِراسُ أَعْوَصَ دارِسٍ مُتَخَدِّدِ
اليرندج: الجِلد الأَسود يُعْمَلُ منه الخِفافُ، وظنّ ابن أَحمر أَنه يُنْسَج، وأَراد أَنها غِرَّة نشأَت في نَعْمة، ولم تَدْرِ عَوِيصَ الكلام، وقال الأَصمعي: يقول خَدَعْتها بكلامَ حسن كأَنه أَرَنْدَجٌ منسوج، وقوله دارِس متخدد أَي يَغْمَضُ أَحْياناً ويظهر أَحياناً؛ وقال أَبو نخيلة:بَرِّيّة لم تأْكلِ المُرَقّقا،
ولم تَذُقْ مِن البُقُولِ فُسْتُقا
(* قوله «برية» المشهور: جارية.)
وقال زهير:
فَتُنْتَجْ لكم غِلمانَ أَشأَم، كلُّهُمْ
كأَحْمَرِ عاد ثم تُرْضِعْ فَتَفْطِمِ
وقال آخر:
جائِفُ القَرْعة أَصْنَع
حَسِبَ أَنَّ القَرْعة معمولةٌ؛ قال ابن بري: هذا مثل يقال لمن عَمِلَ عملاً وظنَّ أَنه لا يَصْنع أَحد مِثْله، فيقال: جائفُ القرعةِ أَصنعُ منكَ، وحِرْفةُ الإسْكافِ السِّكافةُ والأُسْكُفّةُ؛ الأَخيرة نادرة عن الفراء.الليث: الإسْكاف مصدره السِّكافةُ، ولا فِعْل له، ابن الأَعرابي: أَسْكَفَ الرجلُ إذا صار إسْكافاً. والإسكافُ عند العرب: كلُّ صانعٍ غيرِ مَن يعمل الخِفاف، فإذا أَرادوا معنى الإسكاف في الحضَر قالوا هو الأَسْكَفُ؛ وأَنشد:
وَضَعَ الأَسْكَفُ فيه رُقَعاً،
مِثْلَ ما ضَمّدَ جَنْبَيْه الطَّحَلْ
قال الجوهري: قولُ من قال كلُّ صانع عند العرب إسْكافٌ غير معروف؛ قال ابن بري: وقول الأَعشى:
أَرَنْدَج إسْكاف خطا
(* هكذا بالأصل.)
خطأٌ. قال شمر: سمعت ابن الفَقْعَسيّ يقول: إنك لإسْكافٌ بهذا الأَمر أَي حاذِقٌ؛ وأَنشد يصف بئراً:
حتى طَوَيْناها كَطَيِّ الإسْكافْ
قال: والإسْكافُ الحاذِقُ، قال: ويقال رجل إسْكافٌ وأُسْكُوف للخَفّاف.

##### Türkçe

**الأُسْكُفّةُ** ve **الأَسْكُوفةُ**: üzerine basılan kapı eşiği,
ve **السَّاكِفُ** onun üst tarafıdır; içinde **الصائرُ** döner; ve **الصائرُ** kapının alt ucudur
ki onun üstü döner; ve İbn Berrî, Cerîr’e yahut el-Ferazdak’a ait olarak (nakletti) ve şüphe
ondandır:
ما بالُ لَوْمِكَها وجِئْتَ تَعْتِلُها،
حتى اقْتَحَمْتَ بها أُسْكُفَّةَ البابِ
كِلاهما حِينَ جَدَّ الجَرْيُ بينهما
قد أَقْلَعا، وكِلا أَنْفَيْهِما رابي
(* Bu iki beyit el-Ferazdak’ındır; onları Cerîr’in kızı Ümmü Gîlân hakkında söylemiştir; Cerîr onu el-Eblak el-Esedî ile evlendirmişti.) Ve onu Ahmed b. Yahyâ, **اسْتَكَفَّ الشيءُ**’den yaptı; yani
**انْقبَض**. İbn Cinnî dedi: Bu, çocuğu çağrılmayan bir iştir. Ebû Saîd: denir ki
**لا أَتَسَكَّفُ لك بيتاً**; **الأَسْكُفّةِ**’den alınmıştır; yani “onun için bir eve girmem”.

Ve **الأُسْكُفُّ**: kirpiklerin bitim yerleri; ve denildi ki: gözün kılı bizzat kendisi; sonuncusu İbn
el-A‘râbî’dendir; ve (şu) okundu:
تُخِيلُ عَيْناً حالِكاً أُسْكُفُّها،
لا يُعْزِبُ الكحلَ السَّحِيقَ ذَرْفُها
**أُسكفها**: kirpiklerinin bitim yerleri; ve onun “**لا يُعزبُ الكحلَ السحيق ذَرْفُها**” sözü
der ki: bu onda yaratılıştandır ve orada sürme yoktur; ve **ذَرْفُها**: onun gözyaşıdır; ve
yine (şu) okundu:
حَوْراء، في أَُسْكُفِّ عَيْنَيها وَطَفْ،
وفي الثَّنايا البِيض منْ فِيها رَهَفْ
**الرَّهَفُ**: incelik. el-Cevherî: **الإسكافُ** **الأَساكِفةِ**’nin tekilidir. İbn Sîde:
ve **السَّيْكَفُ** ve **الأَسكَفُ** ve **الأُسْكُوفُ** ve **الإسكافُ**; hepsi zanaatkârdır, her ne olursa olsun;
ve bazısı onu marangozla tahsis etti; dedi ki:
لم يَبْقَ إلا مِنْطَقٌ وأَطْرافْ،
وبُرْدَتانِ وقَمِيصٌ هَفْهافْ،
وشُعْبَتا مَيْسٍ بَراها إسْكافْ
**المِنْطَقُ** ve **النِّطاقُ** birdir; ve **مَنْطِقٌ** diye rivayet edilir, mîm’in fethasıyla; onunla
kendi sözünü ve dilini kasteder; ve **الأَطْرافِ** ile parmakları kastetti; ve marangozun
**إسْكافاً** kılınması vehim üzerinedir; **براها** ile marangozu kastetti; İbn Ahmer’in dediği gibi:
لم تَدْرِ ما نَسْجُ اليَرَنْدَجِ قَبْلَها،
ودِراسُ أَعْوَصَ دارِسٍ مُتَخَدِّدِ
**اليرندج**: ondan mestlerin yapıldığı siyah deridir; ve İbn Ahmer onun dokunduğunu sandı; ve
onun (kadının) nimet içinde yetişmiş toy biri olduğunu kastetti; ve sözün çetinini bilmezdi;
ve el-Asma‘î dedi: “Onu, dokunmuş bir **أَرَنْدَجٌ** gibi güzel bir sözle aldattım” der; ve onun
**دارِس متخدد** sözü: bazen kaybolur bazen görünür; ve Ebû Nuhayle dedi:
بَرِّيّة لم تأْكلِ المُرَقّقا،
ولم تَذُقْ مِن البُقُولِ فُسْتُقا
(* “**برية**” lafzı hakkında meşhur olan: **جارية**.)

Ve Züheyr dedi:
فَتُنْتَجْ لكم غِلمانَ أَشأَم، كلُّهُمْ
كأَحْمَرِ عاد ثم تُرْضِعْ فَتَفْطِمِ
Ve bir başkası dedi:
جائِفُ القَرْعة أَصْنَع
**القَرْعة**’nin yapılmış olduğunu sandı; İbn Berrî dedi: Bu, bir iş yapan ve onun benzerini kimsenin
yapmayacağını sanan kimse için söylenen bir meseldir; denir ki: “**جائفُ القرعةِ أَصنعُ منك**”.
Ve **الإسْكافِ** mesleği **السِّكافةُ** ve **الأُسْكُفّةُ**’dir; sonuncusu el-Ferrâ’dan nadirdir. el-Leys:
**الإسْكاف**’ın masdarı **السِّكافةُ**’dır; ve onun fiili yoktur. İbn el-A‘râbî:
**أَسْكَفَ الرجلُ**: **إسْكافاً** olduğu zaman. Ve **الإسكافُ** Araplar katında: mest yapan kimse dışında
her zanaatkâr; şehirde **الإسكاف** manasını kastettiklerinde “o **الأَسْكَفُ**’tur” derler; ve (şu) okundu:
وَضَعَ الأَسْكَفُ فيه رُقَعاً،
مِثْلَ ما ضَمّدَ جَنْبَيْه الطَّحَلْ
el-Cevherî dedi: “Araplar katında her zanaatkâr **إسْكافٌ**’tır” diyenin sözü bilinmiş değildir; İbn
Berrî dedi: ve el-A‘şâ’nın sözü:
أَرَنْدَج إسْكاف خطا
(* Asılda böyle.)
hatalıdır. Şemmer dedi: İbn el-Faq‘asî’nin şöyle dediğini işittim: “Sen bu işte gerçekten
**إسْكافٌ**’sun”; yani mahirsin; ve bir kuyuyu vasfederek (şu) okundu:
حتى طَوَيْناها كَطَيِّ الإسْكافْ
Dedi ki: ve **الإسْكافُ** mahir olandır. Dedi ki: ve mestçi için “**رجل إسْكافٌ**” ve **أُسْكُوف** denir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ك ف * * الإسْكَافُ * واحد * الأَسَاكِفَةِ * و * الأُسْكَوفُ * لغة فيه وقول من قال كل صانع عند العرب إسكاف فغير معروف وقول الشماخ % وشعبتا ميس براها إسكاف % إنما على التوهم كما قال آخر % ولم تذق من البقول فستقا % و * أُسْكُفَّةُ * الباب عت

##### Türkçe

* س ك ف * **الإسْكَافُ**: **الأَسَاكِفَةِ**’nin tekilidir. Ve **الأُسْكَوفُ**: onda bir lugattır. Ve “Araplar katında her sanatkâr **إسكاف**’tır” diyenin sözü ise bilinmiş değildir. Ve **الشماخ**’ın sözü:

% وشعبتا ميس براها إسكاف %

Ancak vehim üzere(dir); nitekim bir başkası dedi:

% ولم تذق من البقول فستقا %

Ve **أُسْكُفَّةُ** الباب: eşik.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الأسكف، بالفتح على أفعل، والإسكاف، بالكسر، والأسكوف، بالضم، واقتصر عليهما الجوهري. والسكاف، كشداد، والسيكف، كصيقل، لغات أربعة: الخفاف وجمع الإسكاف: الأساكفة.
 أو الإسكاف عند العرب: كل صانع سوى الخفاف، فإنه الأسكف، كأحمد، وذلك إذا أرادوا معنى الإسكاف في الحضر، نقله ابن الأعرابي، وأنشد:
  وضع الأسكف فيه رقعـا                      مثل ما ضمد جنبيه الطحل وقال شمر: رجل إسكاف، وأسكوف: للخفاف.
 أو الإسكاف: النجار، قاله أبو عمرو، وفي المحكم: الإسكاف، - وكذا لغاته الثلاثة -: الصانع أيا كان، وخص بعضهم به النجار، وأنشد الجوهري قول الشماخ:
  لم يبق إلا منطق وأطراف
  وبردتان وقميص هفهاف
  وشعبتا ميس براها إسكاف قال: جعل النجار إسكافا على التوهم، أراد: براها النجار.
 قال الجوهري: قول من قال كل صانع عند العرب إسكاف، فغير معروف، وقال أبو عمرو: وكل صانع بيده بحديدة إسكاف، قال ابن عباد: الإسكاف في قول ابن مقبل: )يمجها أصهب الإسكاف (.
 يعني حمرة الخمر، أو هذه من تصحيف ابن عباد في اللفظ، وتحريف في المعنى، وصوابه بالباء الموحدة وسياق البيت:
  يمجها أكلف الإسكاب وافقه                      أيدي الهبانيق بالمثناة معكوم أكلف: أسود، والإسكاب والإسكابة: عود يدور، فيجعل في مكان يتخوف فيه الخرق من الزق، ثم يشد حتى لا يخرج منه شيء، حققه الصاغاني في العباب.
 إسكاف بني الجنيد: موضعان: أعلى، وأسفل، بنواحي النهروان، من عمل بغداد، كان بنو الجنيد رؤساء هذه الناحية، وكان فيهم كرم ونباهة، فعرف الموضع بهم، وقد نسب إليها علماء، وطائفة كثيرة من الكتاب والمحدثين، لم يتميزوا لنا قال ياقوت: وهاتان الناحيتان الآن خراب بخراب النهروان منذ أيام الملوك السلجوقية، انسد نهر النهروان، واشتغل الملوك عن إصلاحه وحفره باختلافهم، وتطرقها عساكرهم، فخربت الكورة بأجمعها. وممن ينسب إليها: أبو بكر محمد بن محمد الإسكافي، من شيوخ الدارقطني، ثقة.
 وأبو الفضل رزق بن موسى الإسكافي، من شيوخ الباغندي، والقاضي المحاملي، ثقة.
 وأبو جعفر محمد بن عبد الله الإسكافي، أحد المتكلمين من المعتزلة، مات سنة 204.
 وأبو جعفر محمد بن يحيى بن هارون الإسكافي من شيوخ الدار قطني، سمع منه بإسكاف. ومحمد بن عبد المؤمن الإسكافي، روى عنه الخطيب البغدادي.
 وغير هؤلاء مذكورون في تاريخ بغداد.
 والإسكاف: الحاذق بالأمر، نقله شمر عن الفقعسي سماعا، وأنشد:
  حتى طويناها كطي الإسكاف وحرفته: السكافة، ككتابة، وقال الليث: الإسكاف مصدره السكافة، ولا فعل له.
 الإسكاف: لقب عبد الجبار بن علي الإسفرايني أحد المتكلمين.
 والأسكفة، كطرطبة: خشبة الباب التي يوطأ عليها، وهي العتبة، ومنه الحديث: أن امرأة جاءت عمر رضي الله عنه، فقالت: إن زوجي خرج من أسكفة الباب، فلم أحس له ذكرا.
 قال ابن بري: وجعله أحمد بن يحيى: من استكف الشيء، أي: انقبض، قال ابن جني: وهذا أمر لا ينادي عليه وليده.
 قال النضر: الساكف: أعلاه الذي يدور فيه الصائر والصائر: أسفل طرف الباب الذي يدور أعلاه، كما تقدم.
 من المجاز: وقفت الدمعة على أسكفة العين، قال ابن الأعرابي: أسكف العينين: منابت أهدابهما. وبه فسر قول الشاعر:
  حوراء في أسكف عينيها وطف
  وفي الثنايا البيض من فيها رهف أو جفنهما الأسفل، كما قاله الزمخشري، وبه فسر قول الشاعر:
  تجيل عينا حالكا أسكـفـهـا
  لا يعزب الكحل السحيق ذرفها
  قال ابن عباد: يقال: ما سكفت الباب، كسمعت: أي ما تعتبته، وهو مثل قولهم: ما وطئت أسكفه بابه، كما تسكفته، أي ما وطئت له أسكفة، قاله أبو سعيد، وكذا لا أتسكف له بابا: أي لا أدخل له بيتا، نقله الزمخشري، والصاغاني.
 وأسكف الرجل: صار إسكافا، عن ابن الأعرابي، كما في التهذيب.
 ومما يستدرك عليه: الأسكوفة، بالضم: عتبة الباب التي يوطأ عليها.
 والأسكفة، بالضم خرقة الإسكاف، نادرة عن الفراء.

##### Türkçe

**الأسكف**, fetha ile أفعل vezninde; **الإسكاف**, kesra ile; **الأسكوف**, damme ile; Cevherî ikisiyle yetinmiştir. Ve **السكاف**, شداد gibi; **السيكف**, صيقل gibi; dört lugattır: **الخفاف**; ve **الإسكاف**’ın çoğulu: **الأساكفة**.

Veya Araplar katında **الإسكاف**: **الخفاف**’dan başka her sanatkâr; çünkü o **الأسكف**’tir, أحمد gibi; bu, şehirde **الإسكاف** mânâsını murat ettiklerinde (böyledir); bunu İbnü’l-A‘râbî nakletmiştir; ve şu beyti okumuştur:
  وضع **الأسكف** فيه رقعـا                      مثل ما ضمد جنبيه الطحل
Şemmer dedi: **رجل إسكاف** ve **أَسكوف**: **للخفاف** içindir.

Veya **الإسكاف**: marangoz; bunu Ebû Amr söylemiştir; ve **المحكم**’de: **الإسكاف** — ve yine onun üç lugatı —: her ne olursa olsun sanatkâr; bazıları onu marangozla tahsis etti; Cevherî, Şemmâh’ın sözünü okudu:
  لم يبق إلا منطق وأطراف
  وبردتان وقميص هفهاف
  وشعبتا ميس براها **إسكاف**
Dedi: vehim üzere marangozu **إسكاف** kıldı; muradı: “onu marangoz yonttu” idi.

Cevherî dedi: “Araplar katında her sanatkâr **إسكاف**’tır” diyenin sözü, mâruf değildir. Ebû Amr dedi: Eliyle demir aletle iş yapan her sanatkâr **إسكاف**’tır. İbn Abbâd dedi: İbn Mukbil’in sözünde **الإسكاف**: )يمجها أصهب **الإسكاف** (.
Yani şarabın kızıllığı; yahut bu, İbn Abbâd’ın lafızda tashîfi ve mânâda tahrîfidir; doğrusu, birleşik ب ile olup beytin siyakı:
  يمجها أكلف **الإسكاب** وافقه                      أيدي الهبانيق بالمثناة معكوم
**أكلف**: siyah; **الإسكاب** ve **الإسكابة**: dönen bir çubuktur; sonra, tulumdan yırtılma korkulan yere konur, sonra sıkıca bağlanır ki ondan hiçbir şey çıkmasın; bunu Sâğânî **العباب**’da tahkik etmiştir.

**إسكاف بني الجنيد**: iki yerdir: yukarı ve aşağı; Nehrevan civarlarında, Bağdat amelinden. Benî’l-Cüneyd bu nahiyenin reisleriydi; onlarda cömertlik ve şöhret vardı; yer onlarla tanındı. Ona nisbet edilen âlimler ve kâtipler ile muhaddislerden çok bir taife vardır; bize temyiz olunmadılar. Yâkût dedi: Bu iki nahiye şimdi, Selçuklu melikleri günlerinden beri Nehrevan’ın harap olmasıyla haraptır; Nehrevan nehri tıkandı; melikler, ihtilafları sebebiyle onu ıslah etmekten ve kazmaktan meşgul oldular; orduları da oraya dadandı; böylece bütün kûre bütünüyle harap oldu. Ona nisbet edilenlerdendir: **أبو بكر محمد بن محمد الإسكافي**, Dârakutnî’nin şeyhlerindendir, sika.
Ve **أبو الفضل رزق بن موسى الإسكافي**, Bâğandî’nin ve kadı Muhâmilî’nin şeyhlerindendir, sika.
Ve **أبو جعفر محمد بن عبد الله الإسكافي**, Mu‘tezile’den mütekellimlerden biridir; 204 yılında öldü.
Ve **أبو جعفر محمد بن يحيى بن هارون الإسكافي**, Dârakutnî’nin şeyhlerindendir; ondan **بإسكاف**’ta işitti. Ve **محمد بن عبد المؤمن الإسكافي**; ondan Hatîb el-Bağdâdî rivayet etti.
Bunlardan başkaları **تاريخ بغداد**’da zikredilmiştir.

**الإسكاف**: işte mahir olan; Şemmer bunu Fuk‘asî’den semâ‘ yoluyla nakletti; ve şu beyti okudu:
  حتى طويناها كطي **الإسكاف**
Ve onun mesleği: **السكافة**, كتابة gibi. Leys dedi: **الإسكاف**’ın masdarı **السكافة**’dır; onun fiili yoktur.

**الإسكاف**: mütekellimlerden biri olan Abdülcebbâr b. Ali el-İsferâînî’nin lakabıdır.

**الأسكفة**, طرطبة gibi: üzerine basılan kapı tahtasıdır; o **العتبة**’dir. Ondan hadis: Bir kadın Ömer’e (Allah ondan razı olsun) geldi, dedi ki: “Kocam kapının **أسكفة**’sinden çıktı; onun için bir erkeklik uzvu hissetmedim.”

İbn Berrî dedi: Ahmed b. Yahyâ onu şöyle yaptı: **استكف** الشيء’den; yani: büzüldü. İbn Cinnî dedi: Bu, velîdi üzerine nida olunacak bir iş değildir.

Nadr dedi: **الساكف**: onun üst tarafıdır; **الصائر**’in döndüğü yerdir. **الصائر**: kapının alt ucudur; onun üstü döner; daha önce geçtiği gibi.

Mecazdan: Gözyaşı gözün **أسكفة**’si üzerinde durdu. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أسكف العينين**: ikisinin kirpiklerinin bitiş yerleridir. Bununla şairin sözü tefsir edildi:
  حوراء في **أسكف** عينيها وطف
  وفي الثنايا البيض من فيها رهف
Veya ikisinin alt göz kapağı; Zemahşerî’nin dediği gibi. Bununla şairin sözü tefsir edildi:
  تجيل عينا حالكا **أسكـفـهـا**
  لا يعزب الكحل السحيق ذرفها
İbn Abbâd dedi: Denir ki: **ما سكفت الباب**, سمعت gibi; yani: onun eşiğine basmadım; bu, onların “Onun kapısının **أسكفه**’sine basmadım” sözünün benzeridir; **كما تسكفته**: yani ona bir **أسكفة** basmadım. Bunu Ebû Saîd söyledi. Yine: **لا أتسكف له بابا**: yani onun evine girmem; bunu Zemahşerî ve Sâğânî nakletti.

**وأَسكف الرجل**: İbnü’l-A‘râbî’den; **التهذيب**’de olduğu üzere: **إسكاف** oldu.

Ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **الأسكوفة**, damme ile: üzerine basılan kapı eşiği.

Ve **الأسكفة**, damme ile: **الإسكاف**’ın paçavrası; Ferrâ’dan nâdirdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَا سَكِفْتُ البَابَ
1 مَا سَكِفْتُ البَابَ ذ , (Ibn-'Abbلd, K, TA,) and بَابَهُ, (TA in art, عتب,) aor. سَكَفَ , (K,) I did not tread, or have not trodden, upon the threshold of the door, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) and of his door; (TA;) as also ↓ ما تَسَكَّفْتُهُ: (K:) and لَهُ بَابًا ↓ لَا أَتَسَكَّفُ [I will not tread upon the threshold of a door of his; or] I will not enter a house, or chamber, of his. (Z, TA.)

اسكف
4 اسكف ذ , (inf. n. اـِسْكَافٌ, Msb,) He was, or became, an اـِسْكَاف [q. v. infrà]. (IAar, T, Msb, K.)

5 تَسَكَّفَ see 1, in two places.

سِكَافَةٌ
سِكَافَةٌ ذ The craft, or handicraft, of the اـِسْكَاف [q. v.]: (K:) termed by Lth an inf. n., the source of الاـِسْكَافُ, having no [unaugmented] verb. (TA.)

سَكَّافٌ
سَكَّافٌ ذ : see اـِسْكَافٌ.

سَاكِفٌ
سَاكِفٌ ذ The lintel of a door, in which turns the صَائِر, (O, K, TA,) this latter word meaning [the upper and] the lower extremity of the door, the upper of which turns [in a socket in the lintel, and the lower in a socket in the threshold]: so says En-Nadr. (O, TA. [The explanation of صَائِرٌ in the O seems to have been mutilated by a copyist, and requires the additions which I have made, according to modern usage.])

سَيْكَفٌ
سَيْكَفٌ ذ : see اـِسْكَافٌ.

أَسْكَفٌ
أَسْكَفٌ ذ : see اـِسْكَافٌ, in two places.

أُسْكُفُّ العَيْنَيْنِ
أُسْكُفُّ العَيْنَيْنِ ذ The parts on which grow the eyelashes of the two eyes: (IAar, K:) or the lower eyelids. (Z, K.)

أُسْكُفَّةٌ
أُسْكُفَّةٌ ذ The threshold of a door, (S, O, K,) upon which one treads; (O, K;) as also ↓ أُسْكُوفَةٌ: (TA:) or the lintel of a door: and sometimes [or rather almost universally] used in the former sense, which is the only meaning mentioned in the T [and] in the Abridgment of the 'Eyn [and in most other lexicons]: pl, اسكاف [app. أَسْكَافٌ, and, if so, anomalous]. (Msb.) -A2- Also The خرقة [i. e. خِرْقَة, or rag, or ragged garment, or perhaps it is a mistranscription for حِرْفَة, i. e. craft, or handicraft, like سِكَافَةٌ,] of the اـِسْكَاف: extr.: on the authority of Fr. (TA.)

اـِسْكَافٌ
اـِسْكَافٌ ذ (Sh, S, M, Msb, K, &c.) and ↓ أُسْكُوفٌ (Sh, S, M, K) and ↓ أَسْكَفٌ and ↓ سَكَّافٌ and ↓ سَيْكَفٌ (K) A maker of boots, (Sh, Msb, K,) or of shoes or sandals; (MA;) or a sewer of boots &c.: (Msb;) or the first word, (Msb, K, TA,) as used by the Arabs [of the desert], (Msb, TA,) any artificer, or artisan, (Msb, K, TA,) thus expl. in the M, and so its three [perhaps a mistake for four] dial. vars., but said by J [in the S] to be a meaning not known, (TA,) except the maker of boots, for he is called ↓ أَسْكَفٌ, (K, TA,) i. e. when they mean such as is called اـِسْكَافٌ in the cities or towns or villages: (TA:) or a carpenter; (K;) in which sense it is used by Esh-Shemmلkh, but J says, [in the S,] only on the ground of supposition; (TA;) and any handicraftsman who works with an iron tool: (AA, K, * TA:) pl. أَسَاكِفَةٌ (S, Msb, TA) [and أَسَاكِيفُ]. ― -b2- Also the first word, Skilful with an affair. (O, K.) Sh says, I heard El-Fak'asee say, اـِنَّكَ لاـِسْكَافٌ بِهٰذَا الأَمْرِ, meaning Verily thou art skilful with this affair. (O.) -A2- Accord. to Ibn-'Abbلd, الاـِسْكَافُ is also used (O, K) by Ibn-Mukbil (O) as meaning The redness of wine: but this is a mistranscription, (O, K,) and a perversion of the meaning: (O:) the right word is الاـِسْكَاب. (O, K.)

أَسْكُوفٌ
أَسْكُوفٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أُسْكُوفَةٌ
أُسْكُوفَةٌ ذ : see أُسْكُفَّةٌ.

##### Türkçe

مَا سَكِفْتُ البَابَ
1 **مَا سَكِفْتُ البَابَ** ذ, (Ibn-'Abbād, K, TA,) ve **بَابَهُ**, (TA’da, عتب maddesinde,) muzârîsi **سَكَفَ**, (K,) kapının eşiğine basmadım, yahut kapının eşiğine basmış değilim; (Ibn-'Abbād, K, TA,) ve onun kapısının (eşiğine); (TA;) bunun gibi ↓ **ما تَسَكَّفْتُهُ**: (K:) ve ↓ **لَا أَتَسَكَّفُ لَهُ بَابًا** [onun bir kapısının eşiğine basmayacağım; yahut] onun bir evine yahut odasına girmeyeceğim. (Z, TA.)

اسكف
4 **اسكف** ذ, (mastarı **اـِسْكَافٌ**, Msb,) o, bir **اـِسْكَاف** oldu, yahut **اـِسْكَاف** hâline geldi [aşağıda bkz.]. (IAar, T, Msb, K.)

5 **تَسَكَّفَ**: 1’e bak, iki yerde.

سِكَافَةٌ
**سِكَافَةٌ** ذ **اـِسْكَاف**’ın sanatı yahut zanaatı [aşağıda bkz.]: (K:) Lth tarafından bir mastar diye adlandırılmıştır; **الاـِسْكَافُ**’un kaynağıdır; [mücerred] fiili yoktur. (TA.)

سَكَّافٌ
**سَكَّافٌ** ذ: **اـِسْكَافٌ**’a bak.

سَاكِفٌ
**سَاكِفٌ** ذ Kapının üst eşiği (lento); içinde **صَائِر** döner; (O, K, TA,) bu son kelime kapının [üst ve] alt ucu demektir; bunun üstü döner [üst eşikteki bir yuvada, altı da eşikteki bir yuvada]: En-Nadr böyle der. (O, TA.)

سَيْكَفٌ
**سَيْكَفٌ** ذ: **اـِسْكَافٌ**’a bak.

أَسْكَفٌ
**أَسْكَفٌ** ذ: **اـِسْكَافٌ**’a bak, iki yerde.

أُسْكُفُّ العَيْنَيْنِ
**أُسْكُفُّ العَيْنَيْنِ** ذ İki gözün kirpiklerinin bittiği kısımlar: (IAar, K:) yahut alt göz kapakları. (Z, K.)

أُسْكُفَّةٌ
**أُسْكُفَّةٌ** ذ Kapının eşiği; (S, O, K,) üzerine basılan; (O, K;) bunun gibi ↓ **أُسْكُوفَةٌ**: (TA:) yahut kapının üst eşiği (lento): ve bazen [daha doğrusu hemen hemen umumî olarak] önceki mânada kullanılır; bu, T’de [ve] ‘Eyn’in Muhtasarı’nda [ve diğer sözlüklerin çoğunda] zikredilen tek mânadır: çoğulu **اسكاف** [görünüşe göre **أَسْكَافٌ**, ve öyle ise şâz]. (Msb.) -A2- Yine **اـِسْكَاف**’ın **خرقة**’sı [yani **خِرْقَة**, yahut paçavra, yahut yırtık elbise; yahut belki **حِرْفَة** için bir yanlış yazımdır, yani **سِكَافَةٌ** gibi sanat yahut zanaat,] (mec.): Fr’den rivayetle. (TA.)

اـِسْكَافٌ
**اـِسْكَافٌ** ذ (Sh, S, M, Msb, K, vb.) ve ↓ **أُسْكُوفٌ** (Sh, S, M, K) ve ↓ **أَسْكَفٌ** ve ↓ **سَكَّافٌ** ve ↓ **سَيْكَفٌ** (K) çizme yapan; (Sh, Msb, K,) yahut ayakkabı yahut sandal yapan; (MA;) yahut çizme vb. diken; (Msb;) yahut birinci kelime, (Msb, K, TA,) Araplar [bedevîler] tarafından kullanıldığında, (Msb, TA,) her türlü sanatkâr yahut zanaatkâr; (Msb, K, TA,) M’de böyle açıklanmıştır; ve onun üç [belki dört için bir hatâ] lehçe varyantı da böyledir; fakat J [S’de] bunun bilinmeyen bir mânâ olduğunu söylemiştir, (TA,) çizme yapan hariç; çünkü ona ↓ **أَسْكَفٌ** denir, (K, TA,) yani şehirlerde yahut kasabalarda yahut köylerde **اـِسْكَافٌ** denilen kimse kastedildiğinde: (TA:) yahut marangoz; (K;) bu mânada Esh-Shemmākh tarafından kullanılmıştır; fakat J [S’de] ancak zanna dayanarak (böyle) der; (TA;) ve demir bir aletle çalışan her zanaatkâr: (AA, K, * TA:) çoğulu **أَسَاكِفَةٌ** (S, Msb, TA) [ve **أَسَاكِيفُ**]. ― -b2- Yine birinci kelime, bir işte mahir. (O, K.) Sh der ki: El-Fak‘asee’nin şöyle dediğini işittim: **اـِنَّكَ لاـِسْكَافٌ بِهٰذَا الأَمْرِ**, mânâsı: Şüphesiz sen bu işte mahirsin. (O.) -A2- Ibn-'Abbād’a göre, **الاـِسْكَافُ** ayrıca (O, K) Ibn-Mukbil tarafından (O) şarap kızıllığı mânasında kullanılmıştır: fakat bu bir yanlış yazımdır, (O, K,) ve mânânın bozulmasıdır: (O:) doğru kelime **الاـِسْكَاب**’dır. (O, K.)

أَسْكُوفٌ
**أَسْكُوفٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

أُسْكُوفَةٌ
**أُسْكُوفَةٌ** ذ: **أُسْكُفَّةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَكِفَ
سَكِفَ A ( n. ac. سَكْف 1 ),
a.  Put a door-post or a threshold to ( a door ).

b.  Trod upon a threshold.

سَكَّفَ
سَكَّفَ II ,  أَسْكَفَ IV ,
a.  Was a shoemaker.

تَسَكَّفَ
تَسَكَّفَ V ,
a.  see I .

أَسْكَفُ
أَسْكَفُ 14 ,
a.  see 28 .

سَاْكِف
سَاْكِف 21 ,
a.  Lintel, doorpost.

سِكَاْفَة
سِكَاْفَة 23t ,
a.  Shoemaking, shoemaker's business.

سَكَّاْف
سَكَّاْف 28 ,
a.  Cobbler, shoemaker.

اِسْكَاف
اِسْكَاف ,  أُسْكُوْف
a.  see 28 .

أُسْكُفَّة
أُسْكُفَّة
a.  Threshold.

##### Türkçe

**سَكِفَ**
**سَكِفَ** A (mastar-ı akdî: **سَكْف** 1),
a. Bir kapıya kapı sövesi veya bir eşik koydu.

b. Bir eşiğin üzerine bastı.

**سَكَّفَ**
**سَكَّفَ** II, **أَسْكَفَ** IV,
a. Ayakkabıcı idi.

**تَسَكَّفَ**
**تَسَكَّفَ** V,
a. I’e bak.

**أَسْكَفُ**
**أَسْكَفُ** 14,
a. 28’e bak.

**سَاْكِف**
**سَاْكِف** 21,
a. Kapı lentosu, kapı sövesi.

**سِكَاْفَة**
**سِكَاْفَة** 23t,
a. Ayakkabıcılık, ayakkabıcının işi.

**سَكَّاْف**
**سَكَّاْف** 28,
a. Kunduracı, ayakkabıcı.

**اِسْكَاف**
**اِسْكَاف**, **أُسْكُوْف**
a. 28’e bak.

**أُسْكُفَّة**
**أُسْكُفَّة**
a. Eşik.
