# سكندر (س-ك-ن-د-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ك - ن - د - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رأَيت في مسودّات كتابي هذا هذه الترجمة ولم أَدر من أَي جهة نقلتها: كان الإِسْكَنْدَرُ والفَرَما أَخوين وهما ولدا فيلبس اليوناني، فقال: الإِسكندر: أَبني مدينة فقيرة إِلى الله عز وجل غنية عن الناس، وقال الفرما: أَبني مدينة فقيرة إِلى الناس غنية عن الله تعالى، فسلط الله على مدينة الفرما الخراب سريعاً فذهب رسمها وعفا أَثرها، وبقيت مدينة الإِسكندر إِلى الآن.

##### Türkçe

Bu kitabımın müsveddelerinde bu tercümeyi gördüm ve onu hangi yönden naklettiğimi bilmedim: **الإِسْكَنْدَرُ** ve **الفَرَما** iki kardeşti ve onlar Yunanlı **فيلبس**’in iki oğluydular; dedi ki: **الإِسكندر**: “Aziz ve celil Allah’a muhtaç, insanlardan müstağni bir şehir bina ederim.” Ve dedi ki **الفرما**: “İnsanlara muhtaç, yüce Allah’tan müstağni bir şehir bina ederim.” Bunun üzerine Allah, **الفرما** şehrine çabucak harabı musallat etti; böylece onun resmi gitti ve eseri silindi; **الإِسكندر** şehri ise şimdiye kadar kaldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الإسكندر بن الفيلسوف الرومي ويقال ابن فيلبس اليوناني، وهو أخو فرما. وفي كتب الأنساب أن الفيلسوف هو ابن صريم بن هرمس بن منطروس ابن رومي بن ليطى بن ثابت بن سرحون بن رومة بن قرمط بن نوفل ابن عيص بن إسحاق النبي عليه السلام، وتفتح الهمزة، ذكر الوجهين أبو العلاء المعري، وقال: ليس له مثال في كلام العرب، كذا في شفاء الغليل للخفاجي. وفي العناية له، في أثناء سورة آل عمرآن ألزموا بعض الأعلام العجمية  ال علامة للتعريب، كالإسكندرية، فإن أبا زكريا التبريزي قال: لا تستعمل بدونها، ولحن من استعمله بدونها، ولا خلاف في أعجميته.
 ونقل شيخنا عن التبريزي في شرح قول أبي تمام.

  من عهد إسكندر أو قبل ذلـك قـد                      شابت نواصي الليالي وهي لم تشب المتعارف بين الناس الإسكندر بالألف واللام، فحذفها منه، وبعض الناس ينشده من عهد إسكندرا فيثبت في آخره ألفا، وذلك من كلام النبط، لأنهم يزيدون الألف إذا نقلوا الأسم من كلام غيرهم، فيقولون: خمرا، ويريدون الخمر: ملك مشهور قتل دارا بن داراب، آخر ملوك الفرس، وملك البلاد كلها، وقصته في التواريخ مشهورة. والإسكندرية بكسر الهمزة وفتحها ستة عشر موضعا منسوبة إليه، منها :د كبير ببلاد الهند ويعرف بالإسكندرة و: د، بأرض بابل، و:د، بشاطئ النهر الأعظم أعني جيحون و: د، بصغد سمرقند، و: د، بمرو، واسم مدينة بلخ، لأنه بناها.
 والإسكندرية: الثغر الأعظم ببلاد مصر، قيل: إن الإسكندر قال: أبني مدينة فقيرة إلى الله عز وجل غنية عن الناس، وقال الفرما: أبني مدينة فقيرة إلى الناس غنية عن الله عز وجل، فسلط الله على مدينة الفرما الخراب سريعا، فذهب رسمها، وعفا أثرها، وبقيت مدينة الإسكندر إلى الآن. وقال المؤرخون: أجمع أهل العلم أنه ليس في الدنيا مدينة على مدينة على مدينة ثلاث طبقات غيرها، وقال أحمد بن صالح: قال لي سفيان بن عيينة: أين تسكن? قلت: أسكن الفسطاط، فقال لي: أتأتي الإسكندرية? قلت له: نعم، قال: تلك كنانة الله، يجعل فيهاخيار سهامه. ومن عجائبها المنارة، وطولها مائتان وثمانون ذراعا في الهواء، وكان خليجها مرخما من أوله إلى آخره، ويقال إن أهل مريوط من كورتها، أطول الناس أعمارا.
 والإسكندرية: ة، بين حماة وحلب، وهي التي تعرف بالإسكندرون، ينسب إليها المنذر الحلبي، كتب عنه أبو سعد السمعاني. والإسكندرية : ة،على شط دجلة، بإزاء الجامدة، قرب واسط العراق، بينهما خمسة عشر فرسخا، منها الأديب أبو بكر أحمد بن المختار بن مبشر ابن محمد بن أحمد بن علي الإسكندراني، روى عنه ناصر. وأما أحمد بن محمد بن خالد ابن ميسر فمن إسكندرية مصر، وجده ميسر ، بالتحتية وإهمال السين.والإسكندرية:ة، بين مكة والمدينة. والإسكندرية: د، في مجاري الأنهار بالهند، وهي خمسة أنهار، وتعرف ببنج آب وهي كورة متسعة. والإسكندرية: خمس مدن أخرى.

##### Türkçe

**الإسكندر**: Rûmî filozofun oğludur; ve denilir ki Yûnânî **فيلبس**’in oğludur; ve o, **فرما**’nın kardeşidir. Neseb kitaplarında: filozofun, **صريم** b. **هرمس** b. **منطروس** b. **رومي** b. **ليطى** b. **ثابت** b. **سرحون** b. **رومة** b. **قرمط** b. **نوفل** b. **عيص** b. peygamber **إسحاق** (ona selâm olsun) olduğu vardır. Hemze fetha ile okunur; iki vechi Ebû’l-‘Alâ el-Ma‘arrî zikretti ve dedi: Arapların كلام’ında onun için bir misal yoktur; **شفاء الغليل**’de el-Hafâcî’de böyle(ce)dir. Ve onda, **العناية**’de, **سورة آل عمرآن**’ın esnasında: bazı Acemî özel adlara ta‘rîb için **ال** alâmetini ilzâm ettiler; **الإسكندرية** gibi. Çünkü Ebû Zekeriyyâ et-Tebrîzî dedi: onsuz kullanılmaz; onu onsuz kullananı lahn saydı; ve onun Acemîliğinde ihtilâf yoktur.
Ve şeyhimiz, Ebû Temmâm’ın sözünün şerhinde et-Tebrîzî’den nakletti:

من عهد إسكندر أو قبل ذلـك قـد                      شابت نواصي الليالي وهي لم تشب

İnsanlar arasında ma‘rûf olan **الإسكندر**’dir, **الألف واللام** ile; onu ondan hazf etti. Ve bazı insanlar onu “من عهد إسكندرا” diye inşâd eder; sonunda bir elif isbât eder; bu, Nabat كلام’ındandır; çünkü onlar, başkalarının كلام’ından ismi naklettiklerinde elifi ziyâde ederler; “**خمرا**” derler, **الخمر**’i murâd ederler. Meşhur bir meliktir; Fars meliklerinin sonuncusu **دارا بن داراب**’ı öldürdü; bütün beldeleri mülk edindi; ve kıssası tevârîhte meşhurdur. Ve **الإسكندرية**: hemzenin kesriyle ve fethasıyla, ona mensup on altı mevzidir; onlardan: Hind beldelerinde büyük bir şehir; **الإسكندرة** diye bilinir; ve: Bâbil arzında bir şehir; ve: büyük nehrin kıyısında bir şehir, yani **جيحون**; ve: **صغد**’da **سمرقند**; ve: **مرو**’da; ve: **بلخ** şehrinin adıdır; çünkü onu o bina etti.

Ve **الإسكندرية**: Mısır beldelerinde en büyük sınır şehridir. Denildi ki: **الإسكندر** dedi: “Azîz ve celîl Allah’a muhtaç, insanlardan müstağnî bir şehir bina ederim.” Ve **الفرما** dedi: “İnsanlara muhtaç, azîz ve celîl Allah’tan müstağnî bir şehir bina ederim.” Bunun üzerine Allah, **الفرما** şehrine harâbı çabucak musallat etti; böylece resmi gitti, eseri silindi; ve **الإسكندر** şehri bugüne kadar kaldı. Müverrihler dedi: Ehl-i ilim icmâ etti ki dünyada onun dışında üç tabaka üzere şehir üstüne şehir (olan) bir şehir yoktur. Ve Ahmed b. Sâlih dedi: Süfyân b. ‘Uyeyne bana dedi: “Nerede oturursun?” Dedim: “**الفسطاط**’ta otururum.” Bana dedi: “**الإسكندرية**’ye gelir misin?” Ona dedim: “Evet.” Dedi: “O, Allah’ın sadağıdır; onda oklarının hayırlılarını kılar.” Onun acâyibinden: menâre; ve uzunluğu havada iki yüz seksen arşındır. Ve halîci, başından sonuna kadar mermer döşeli idi. Ve denilir ki: onun kûrasından **مريوط** ehli, insanların ömürce en uzun olanlarıdır.

Ve **الإسكندرية**: bir şehir; **حماة** ile **حلب** arasındadır; ve o, **الإسكندرون** diye bilinen(dir). Ona **المنذر الحلبي** nisbet olunur; Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî ondan yazdı. Ve **الإسكندرية**: bir şehir; **دجلة**’nin kıyısındadır; **الجامدة**’nin karşısında; Irak **واسط**’ına yakın; ikisi arasında on beş fersahtır. Ondan: edîb Ebû Bekr Ahmed b. el-Muhtâr b. Mubeşşir b. Muhammed b. Ahmed b. ‘Alî **الإسكندراني**; Nâsır ondan rivayet etti. Amma Ahmed b. Muhammed b. Hâlid b. Meyser ise Mısır **إسكندرية**’sindendir; ve dedesi **ميسر**’dir; **بالتحتية** ile ve **السين**’in ihmâliyle. Ve **الإسكندرية**: bir şehir; Mekke ile Medine arasındadır. Ve **الإسكندرية**: bir şehir; Hind’de nehirlerin mecralarında; ve o beş nehirdir; **بنج آب** diye bilinir; ve o geniş bir kûradır. Ve **الإسكندرية**: başka beş şehir.
