# سلب (س-ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Onlardan kapar

- Harfler: س - ل - ب
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْلُبْهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%8F%D8%A8%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْعُلْهُمُ | Onlardan kapar | 1 | 1 | [22:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/ayet/22:73.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Zubab sinek demektir
2. [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Onu talep eder
3. [نقذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
4. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Katlanmış deri demektir
5. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örnek verdi
6. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yumruk demektir
7. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dane, inek yavrusuna denir
8. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
9. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İşiten
10. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
11. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
12. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
13. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
14. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md), [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md), [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md), [غصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bulunduğu yerden veya sahibinden çeviklik, hız ve zor kullanarak çekip almak, soymak, kabuğunu soymak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın acziyetini ve sahte tanrıların mülkiyet iddialarının kırılganlığını bir sineğin dahi kapıp götürdüğünü geri alamama örneğiyle ifşa etme |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin, gücün ve iradenin zâtî değil emanet olduğunu; harici bir etkiyle bir anda geri alınabilir (münselib) oluşunu kavratma |
| Kritik Hata Riski | Eylemi yalnızca savaş ganimeti veya adi hırsızlık düzeyinde algılayıp, varoluşsal acziyet ve irade kaybı boyutunu gözden kaçırma |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi diğerinin içinden veya arasından yumuşakça, pürüzsüzce çekip çıkarma, sıyırma (örneğin [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) kabuk/deri sıyırma, [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) kılıcı kınından çekme, [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) bir şeyi bir yere sokup geçirme, [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) aralıksız teslim etme/kurtarma) | ب | İki nesnenin temasını, bir aradalığını veya bir şeyin içindeki mevcudiyetini temsil eden harfin eklenmesiyle eylem; pürüzsüz sıyrılmaktan çıkıp sahibinin veya nesnenin üzerindeki bağı hızla koparma, zorla soyup alma ve bünyeden ayırma niteliği kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, çekme | Bir yüzeye temas etme, tutunma veya tutunan bir bağı birdenbire çekip ayırma hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe yöneltme, bir doğrultu boyunca çekip uzatma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, kapalı alan | Bir sınırın veya varlığın dairesi içinde bulunma, iyelik ve temas alanı |
| سلب | İyelik ve temas alanından (ev/beden/bağlam) bir şeyi yönlendirilmiş bir çekme ve hızla kavrama hamlesiyle zorla koparıp alma | Sahibinin koruma alanı veya bedeni üzerindeki nesnenin, karşı konulamaz bir çeviklikle soyulup dışarı çıkarılması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın kabuğunu veya lifini soyup çıkarmak; hayvanın ya da insanın sırtındaki elbiseyi, zırhı soyup almak; yavrusu düşen veya zorla alınan devenin hâli |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, amcası Ebû Berâ için söylediği mersiyesinde yas tutan kadınların üzerlerindeki ziynet ve mutat giysileri çıkarıp siyah yas elbiseleri giymelerini anlatırken bu kökü kullanır: في السلب السود وفي الأمساح / يخمشن حر أوجه صحاح |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mahkân'a ait beyitte hayvanın derisinin veya ağaç lifinin soyulması tasvir edilir: فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ / كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا (rivayette فاعل veya فاتل olarak da geçer; ağacın kabuğunu ve lifini soyan kimse anlamında es-seleb kullanılmıştır). Ayrıca savaşta öldürülen hasmın üzerinden alınan zırh, kılıç ve elbiseye de es-seleb denmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât ve Lebîd Dîvânı.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سلب kökü, temel olarak soyma, sıyırma, zorla çekip alma ve mahrum bırakma anlamsal ekseni etrafında temsil edilir. İbranicede שָׁלַב (shalav) biçimi doğrudan bağlama ve ekleme yönüne kaymış olsa da, Aramice ve Süryanice katmanında ܫܠܰܒ (shlab / sleb) ve türevleri bir şeyin üstündeki örtüyü veya deriyi sıyırma, çekip çıkarma anlamlarıyla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Klasik Arapçada kök, özellikle ağaç kabuğunun soyulması (es-seleb) gibi ilksel bir ziraî ve bedevî eylemden, insanın üzerindeki elbisenin (es-selb) soyulmasına, oradan da bir kimsenin sahip olduğu nesneyi çeviklik ve galebe ile çekip alma (el-ihtilâs ve'l-kahr) manasına doğru özelleşmiştir. Kökün Sami dillerindeki ortak paydası, bir gövdeye yapışık veya bağlı olan koruyucu bir unsuru (kabuk, deri, elbise, güç) çekerek ayırma ve ardında çıplaklık/yoksunluk bırakma eylemidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل kök ailesinden soyma ve çekip alma | Ağaç kabuğunun soyulması, devenin yavrusunun düşmesi veya elden gitmesi, savaşçının üzerindekilerin çekilip alınması gibi somut fiillerden soyut akıl/irade kaybına uzanış | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice ܫܠܰܒ (sıyırma, soyma) | Nesnenin yüzeyindeki tabakayı veya bağı zorla çekip alma çekirdek anlamında ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda sıyırma/çekme kökleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Anlamlı | Çekip almak, soymak | Bir nesneyi veya sıfatı hız ve baskıyla sahibinden koparıp almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) | Anlamlı | Salıvermek, uzatmak, yol | Bir şeyin serbestçe akması, uzaması, yol ve yöntem hâline gelmesi | Çekirdeğin zıt kutbu; tutulanın bırakılıp akıtılması; Kur'an'da geçer |
| [لسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%A8.md) | Anlamlı | Sokmak, ısırmak | Yılan veya akrebin zehrini aniden batırıp sokması | Ani ve delici temas hareketi; Kur'an'da geçmez |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Giymek, örtmek, karıştırmak | Bir nesnenin diğerini bütünüyle örtmesi, kuşatması veya gizlemesi | سلب kökünün tam eylemsel tersi (giydirmek / soymak); Kur'an'da geçer |
| [بسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Menetmek, sertleşmek, rehin kalmak | Bir şeyi bütünüyle bağlamak, hapsolmak, şiddetli ve keskin tutum | İradenin ve imkânın kilitlenmesi; Kur'an'da geçer |
| [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Hayretten donakalmak, ümitsiz olmak | İflas etmek, bütünüyle mahrum kalıp çaresizliğe gömülmek | سلب sonucunda kalan çıplaklık ve mahrumiyetle bağlantılı; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Merkez | Bir şeyi hız, çeviklik ve güçle sahibinden koparıp almak | Hedefin üzerindeki örtüyü, mülkü veya gücü bir hamlede çekip alma | Soyup alma, arkasında eksiklik ve acziyet bırakma |
| [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | Hızla kapmak, kapıp kaçmak | سلب soyup mülkiyetten düşürmeye odaklanırken, [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) hareketin göz açıp kapayıncaya kadarki seyrine odaklanır | Hızlı kapma (Hac [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)) |
| [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md) / [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Yağmalamak, açıkça zorla almak | سلب tekil bir nesneyi üzerindeki bağdan sıyırırken, [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md) toplu ve yaygın talana işaret eder | Açık yağma |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Zorla boyun eğdirmek, ezmek | [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) genel bir tahakküm ve irade kırma hâlidir; سلب ise doğrudan bir nesneyi/özelliği çekip almaktır | Hükümranlık ve baskı |
| [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) | Zıt | Karşılıksız vermek, lütufta bulunmak | سلب var olanı rızasız ve zorla alıp çıplak bırakırken, [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) yoktan ve karşılıksız bağışlayarak donatır | Karşılıksız hibe |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلب | Çekip almak, soymak | Zorla, çeviklikle ve mülkiyet bağını kopararak alma | Kesin |
| Latince | Spoliare, eripere | Soymak, zorla çekip almak | Spoliare üzerindeki giysiyi/zırhı soymayı, eripere ise çeviklikle çekip koparmayı karşılar; kökün fiziksel iki yönünü yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | To deprive, to snatch, to despoil | Mahrum bırakmak, kapmak, soymak | To snatch kapma hızını, to despoil soymayı, to deprive ise geride kalan mahrumiyeti ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Berauben, entreißen | Soymak, elinden çekip koparmak | Berauben maldan ve haktan mahrum etmeyi, entreißen ise fiziksel şiddetle çekip almayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Dépouiller, ravir | Soyup çıplak bırakmak, kapıp götürmek | Dépouiller kabuğu/elbiseyi soymayı, ravir ise ani ve karşı konulamaz şekilde alıp götürmeyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْلُبْهُمُ (Fiil-i muzâri) | Bir nesneyi veya zerreyi sahibinin iradesine rağmen çeviklikle çekip alıp götürmek, aciz bırakmak | Şirkin ve sahte ilahların mutlak acziyetini ispat bağlamı; tapınılan varlıkların bir sineğin üzerlerinden kaptığı şeyi dahi geri alamayacak kadar zayıf olduklarının beyanı (Hac [22:73](https://lisan.digital/tr/ayet/22:73.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kudret, mülkiyet ve tevhid delilleri | Yaratılmışların kudretinin zâtî olmayıp arazî oluşu; Allah'ın dilediği anda kuldan irade ve kudreti çekip alabileceği (selb-i irâde / selbî sıfatlar) | Zâtî olmayan sıfatların yoksunluğu, sıfatların tenzihi |
| Fıkıh | Cihat hukuku ve ganimet taksimi | Savaşta öldürülen düşman askerinin üzerindeki şahsî teçhizatın (es-seleb) katile aidiyeti (مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَهُ سَلَبُهُ hadisi mucibince) | Savaşçının üzerindeki zırh, binek, silah ve giysiler |
| Tefsir | Temsilî ve aklî beyan (mesel) | Hac [22:73](https://lisan.digital/tr/ayet/22:73.md)'teki sinek meselinde putların veya tapanların sineğin kaptığı şeyi geri almaktan dahi aciz kalışlarının ontolojik tasviri | Karşı konulamaz yoksunluk ve mutlak acizlik |
| Hadis | Ahkâm ve ahlak rivayetleri | Gazvelerde hasmın techizatının alınması hükmü ve nimetlerin elden çıkması (selb-i ni'met) duaları | Maddî zırh/donanım veya mânevî lütufların çekilip alınması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | İlahî mülkiyetin mutlaklığı | İnsanın ve putların sahte sahiplik vehmini yıkmak | En zayıf mahlukun (sinek) dahi bir şeyi alıp götürmesi karşısında ilahlık iddiasının düşüşü | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik sistemler | Entropi ve harici müdahaleyle sistemden madde/enerji eksilmesi | Bir sistemin koruma kalkanını aşıp bünyesinden bir unsuru ayrıştırma | Sistemin kendi bileşenini koruyamaması ve dış kuvvet tarafından soyulması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meşruiyet | Otoritenin ve egemenlik unsurlarının yitirilmesi | Sahte iktidarların kırılganlığını ve tahakkümün geri alınabilirliğini gösterme | Hükümranlık yetkisinin meşruiyetini yitirmiş odaklardan çekilip alınması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği ve gasbın reddi | Haksız el koyma, soyma, mülksüzleştirme | Hukuk dışı el değiştirmelerin gayrimeşruluğunu teyit etme | Bir varlığın rıza dışı ve cebren eksiltilmesinin iktisadi dengeleri bozması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi, negatif operatör ve kimyasal sıyırma (stripping) | Bir kümeden veya bileşikten bir elemanın harici bir çekimle geri dönüşsüz biçimde eksiltilmesi; matematiksel olarak negatifleme ($A \setminus B$) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülksüzleşme, yabancılaşma ve hak yoksunluğu (deprivation) | Bireyin veya topluluğun sahip olduğu hukuki, siyasi veya maddi imkânların iradesi dışında elinden çekilip alınmasıyla oluşan acziyet hâli | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece hırsızlık, kapkaççılık ya da fıkıhtaki savaş ganimeti (düşmanın techizatı) ile sınırlı dar bir adlî/askerî terim olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki tek kullanımı, varlığın sahte güç iddialarını yerle bir eden evrensel bir acziyet yasasını kurar; en küçük varlığın bile bir sistemi mülksüzleştirebileceğini bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac [22:73](https://lisan.digital/tr/ayet/22:73.md)'teki sahneyi basit bir doğa gözlemi zannederek, ayetin ontolojik şirk eleştirisini ve insanın varlık üzerindeki zayıf tasarruf vehmini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en sarsıcı şirk ve acziyet temsilinde merkezî fiil olarak yer alır; tapınılan tüm varlıkların ve onların peşinden gidenlerin kof iddialarını tek bir eylemle sıfırlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahlık iddialarının, şirkin, putperestliğin ve insanın sahte kudret vehminin eleştirildiği temsil (mesel) ayetlerinde (Hac [22:73](https://lisan.digital/tr/ayet/22:73.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya yaratılmış güçlerin bağımsız bir koruma veya tasarruf kudreti olduğu zannını çürütür; en ufak bir kaybı dahi telafi edemeyen bir varlığın ilah olamayacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir ağacın kabuğunu, bir canlının örtüsünü veya bir insanın üzerindeki elbiseyi hızla ve zor kullanarak soyup almak, geride çıplaklık ve mahrumiyet bırakmak.
- Soyut anlam: Bir varlığın mülkiyet, irade, akıl veya güç gibi zâtî olmayan unsurlarını harici bir etkiyle bir anda yitirmesi; sahip olunan şeyin korunamaması sonucu doğan mutlak acziyet ve negatifleşme.
- Sistematik karşılık: Emanet olan imkânların asıl sahibine veya harici sebeplere karşı korunamayacağını gösteren eksiltme ve mülksüzleştirme mekanizması; tevhid ilkesinin acziyet üzerinden tahkimi.
- LaTeX modeli: $$S(A, B, x) = \{ A \setminus \{x\} \mid B \leftarrow x, \; \kappa(A, x) \to 0 \}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ başlangıçta $x$ unsuruna (mal, güç, zırh, yiyecek) sahip olan veya üzerinde taşıyan varlığı, $B$ bu unsuru hızla ve zorla çekip alan faili (örneğin sinek veya gâlip güç), $x$ ise çekilip alınan nesneyi temsil eder. Eylem sonucunda $A$ kümesinden $x$ eksilerek ($A \setminus \{x\}$) çıplak/mahrum kalır ve $x$ doğrudan $B$'nin tasarrufuna geçer ($B \leftarrow x$). $\kappa(A, x) \to 0$ ifadesi ise $A$'nın söz konusu $x$ nesnesini geri alma veya koruma kapasitesinin sıfıra indiğini, yani mutlak istirdat acziyetini gösterir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Hac 22:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/ayet/22:73.md) — يَسْلُبْهُمُ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ

Meal (IK): Ey insanlar, bir misal verildi, şimdi onu dinleyin: Şüphesiz ki Allah’ı bırakıp da taptıklarınız bir araya gelseler; bir sinek bile yaratamazlar Ama sinek, onlardan bir şey kapsa bunu da ondan kurtaramazlar. İsteyen de, istenen de aciz.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ سَلِبُ القَوائِم وبعير مثلُه والسَّليبُ: الشجرةُ أُخِذَتُ أغصانُها ووَرَقُها.
وامرأة مُسَلِّبٌ: سَلَّبَت على زوجها أو غيره أي مُحِدٌّ.
وفَرَسٌ سَلبُ القوائِمِ: خَفيفُ نقلِها. ورجل سَلْبُ اليَدَيُنِ بالطعْنِ: خفيفُهما.
وثَورٌ سَلْبُ القَرْن بالطعْن أي خفيفُه.
وشَجَر السَّلَب يكون فيه اللِّيف الأبيض، الواحدة سَلَبَةٌ، هُذَليّة.
والسَّلَبُ: ليف المُقل وهو المَسَدُ.
لسب:
لَسَبَته الحَيّةُ تلسِبُه لَسْباً.
وجَوْزٌ لَسِبٌ لَصِبٌ نقيض الفَرِك.
ولَسِبتُ السَّمْنَ ألْسَبُهُ لَسْباً لَعِقتُه.
بلس:
المُبْلِسُ: الكئيبُ الحزين المُتَنَدِّم.
وسُمِّي إِبليسَ لأنَّه أُبِلسَ من الخَيْر أي أُوِيسَ، وقيل: لُعِن.
والمُبلِسُ: البائِسُ.
والبَلَسانُ: شَجَرٌ حَبُّه يجعَل في الدَّواءِ، ولحَبِّه دُهْنٌ يُتنافَس فيه.
لبس:
اللِّباسُ: ما وارَيْتَ به جَسَدَك، ولباسُ التَّقّوى: الحَياءُ، ولَبِسَ يَلْبَس.
واللَّبْسُ: خَلط الأمور بعضِها ببعضٍ إذا التَبَسَتْ.
واللَّبُوسُ: الدِّرْع، وكلُّ ما تَحَصَّنْتَ به، قال:
البَسْ لكلِّ حالةٍ لَبُوسَها
وثوبٌ ومُلاءةٌ لَيسٌ، وجمعه لُبُسٌ لأنه مفعول.
واللِّبسةُ: ضَرَبٌ من الثياب، ولَبِسَ لُبْساً ولُبسَةً واحدةً.
واللَّبَسةُ: بقلةٌ.
سبل:
المُسْبِلُ: اسم خامِس سِهامِ القِداح.
والسبيل: يذكَّر ويؤنَّث، وجمعه سُبُل.
والسابلةُ: المختلفةُ في الطُّرُقات للحوائج، وجمعه سوابِلُ.
وسبيلٌ سابلٌ كقولهم: شِعْرٌ شاعِرٌ.
والسَّبَلةُ: ما على الشَّفةِ العُليا من الشَّعر تَجمَعُ الشاربَيْنِ وما بينَهما، وامرأة سَبْلاء: لها هناك شَعْرٌ. وسَبَلَتِ المرأة: نَبَتَتْ سَبَلَتُها.
والسَّبَلُ: المَطَرُ.
والسَبُّولة: سُنْبلةُ الذُّرَةِ والأَرُزّ. وأَسْبَلَ الزَّرعُ أي سَنبَلَ.
والفَرَسُ أَسبَلَ ذَنَبَه، والمرأةُ اسبَلَتْ ذَيلَها.
ورجل مِسبال: عادتُه إِسبالُ ثِيابه أي إرساله.
وطريق مَسْبُول أي مَسْلوكٌ.
وسَبَّلْتُ مالاً في سبيل اللهِ أي وَقَفْتُه.
والسِّبال جمع السابِل.
وسبلل بَلدةٌ.
بسل:
بَسَلَ يبسُلُ بُسُولاً فهو باسِلٌ، وهو عُبُوسة الشجاعة والغَضَب، أسَدٌ باسلٌ. واستَبسَلَ الرّجُلُ إذا وطَّنَ نفسَه عليه واسْتَيْقن به.
وأَبْسَلَ نفسَه للموتِ: وَطَّنَها عليهت واستَيقَنَ به.
والانسانُ يُبسِلُ بعملِه إِبسالاً أي يخذُل ويُوكَل إليه، ويُبسِلُ: يُسلِمُ.
والبَسْلُ: المُحَرَّم الذي لا تُتَأوَّلُ حُرْمتُه، قال:
سوادٌ دَجُوجيٌّ وبَسلُ مُحَرَّم
والبَسْلُ: الحَلالُ، قال:
دمي إنْ أُسيغَتْ هذه، لكُمُ بَسْلُ
وبَسَلْتُ الراقي: أعطيتُه بُسْلَتَه، وهو ما يُعْطَى على رُقْيتِه، وابتَسَلَ الراقي: أخَذَ على رُقيَتِه.
وإذا دَعَا الرجلُ على صاحبه يقول: قَطَعَ اللهُ مَطاكَ، فيقول الآخرُ: بَسْلاً أي آمين وانشد:
لا خابَ من نَفْعِكَ من رَجاكا
بَسلا وعادَى اللهُ من عاداكا

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **الباء** onlarla beraber
**س ل ب**، **ل س ب**، **ب ل س**، **ل ب س**، **س ب ل**، **ب س ل** kullanımdadırlar

**سلب**:
İnsanın üzerinde olan her **لِباس** bir **سَلَب**tır; ve **سَلَبَ يَسُلُبُ**: onun **سَلَب**ini aldı. Ve **السَّلَبُ**: onunla soyulan şeydir; hepsi **الأسلاب**tır.
Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu alınan (dişi deve); çoğulu **سَلائب**tir.
Ve denildi: O, tamamlanmadan yavrusunu atan dişi devedir; çoğulu **سُلُب**tur. Ve **أَسْلَبَتْ**: bunu yaptı; ve koyun için **أَسْلَبَتْ** denir.
Ve denir: **السُّلُبُ**: uzunlar. Ve **فَرَسٌ سَلِبُ القَوائِم** ve onun benzeri bir deve; ve **السَّليبُ**: dalları ve yaprakları alınmış ağaçtır.
Ve **امرأة مُسَلِّبٌ**: kocası veya başkası üzerine **سَلَّبَت**; yani yas tutan.
Ve **فَرَسٌ سَلبُ القوائِمِ**: onların (ayaklarının) taşınması hafiftir. Ve **رجل سَلْبُ اليَدَيُنِ بالطعْنِ**: ikisi hafiftir.
Ve **ثَورٌ سَلْبُ القَرْن بالطعْن** yani onun (boynuzunun) hafifi.
Ve **شَجَر السَّلَب** içinde beyaz lif bulunur; teki **سَلَبَةٌ**; Hüzeyl lehçesi.
Ve **السَّلَبُ**: **المُقل** lifi; o da **المَسَدُ**dur.

**لسب**:
Yılan onu **لَسَبَته**; onu **تلسِبُه**; **لَسْباً**.
Ve **جَوْزٌ لَسِبٌ لَصِبٌ**: **الفَرِك**in zıddı.
Ve **لَسِبتُ السَّمْنَ** onu **ألْسَبُهُ**; **لَسْباً**: onu yaladım.

**بلس**:
**المُبْلِسُ**: kederli, hüzünlü, pişman.
Ve ona **إِبليسَ** adı verildi; çünkü hayırdan **أُبِلسَ** edildi; yani ümitsiz bırakıldı; ve denildi: lanetlendi.
Ve **المُبلِسُ**: yoksul.
Ve **البَلَسانُ**: tanesi ilaca konulan bir ağaç; ve tanesinin bir yağı vardır, onda rekabet edilir.

**لبس**:
**اللِّباسُ**: bedenini onunla örttüğün şey; ve **لباسُ التَّقّوى**: hayâdır; ve **لَبِسَ يَلْبَس**.
Ve **اللَّبْسُ**: işler birbirine karıştığında, bazılarını bazılarına karıştırmaktır; **التَبَسَتْ**.
Ve **اللَّبُوسُ**: zırh; ve onunla korunduğun her şey; dedi ki:
البَسْ لكلِّ حالةٍ لَبُوسَها
Ve **ثوبٌ** ve **مُلاءةٌ لَيسٌ**; çoğulu **لُبُسٌ**tur; çünkü o mef‘ûldür.
Ve **اللِّبسةُ**: elbiselerden bir tür; ve **لَبِسَ** **لُبْساً** ve bir defa **لُبسَةً**.
Ve **اللَّبَسةُ**: bir ot.

**سبل**:
**المُسْبِلُ**: **القِداح** oklarının beşinci payının adı.
Ve **السبيل** müzekker de olur müennes de; çoğulu **سُبُل**dür.
Ve **السابلةُ**: ihtiyaçlar için yollarda gidip gelenler; çoğulu **سوابِلُ**dür.
Ve **سبيلٌ سابلٌ** onların “**شِعْرٌ شاعِرٌ**” demeleri gibidir.
Ve **السَّبَلةُ**: üst dudak üzerindeki, iki bıyığı ve ikisi arasını toplayan kıl; ve **امرأة سَبْلاء**: orada kılı vardır. Ve **سَبَلَتِ المرأة**: onun **سَبَلَتُها**sı bitti.
Ve **السَّبَلُ**: yağmur.
Ve **السَبُّولة**: mısır ve pirincin başağı. Ve **أَسْبَلَ الزَّرعُ** yani başak verdi.
Ve at kuyruğunu **أَسبَلَ** etti; ve kadın eteğini **اسبَلَتْ**.
Ve **رجل مِسبال**: âdeti elbiselerini **إِسبالُ** etmektir; yani salıvermesi.
Ve **طريق مَسْبُول** yani yürünmüş.
Ve **وسَبَّلْتُ مالاً في سبيل اللهِ**: yani onu vakfettim.
Ve **السِّبال** **السابِل**in çoğuludur.
Ve **وسبلل** bir beldedir.

**بسل**:
**بَسَلَ يبسُلُ بُسُولاً**; o **باسِلٌ**dir; o, yiğitlik ve öfkenin asıklığıdır; **أسَدٌ باسلٌ**. Ve **استَبسَلَ الرّجُلُ**: kendini ona alıştırdığı ve onunla kesin kanaate vardığı zaman.
Ve **أَبْسَلَ نفسَه للموتِ**: onu ona alıştırdı ve onunla kesin kanaate vardı.
Ve insan ameliyle **يُبسِلُ**; **إِبسالاً**: yani yüzüstü bırakılır ve ona havale edilir; ve **يُبسِلُ**: teslim eder.
Ve **البَسْلُ**: haram kılınmış, haramlığı te’vil edilmeyen şey; dedi ki:
سوادٌ دَجُوجيٌّ وبَسلُ مُحَرَّم
Ve **البَسْلُ**: helâl; dedi ki:
دمي إنْ أُسيغَتْ هذه، لكُمُ بَسْلُ
Ve **بَسَلْتُ الراقي**: ona **بُسْلَتَه**ni verdim; o, rukyesi karşılığında verilen şeydir. Ve **ابتَسَلَ الراقي**: rukyesi karşılığında aldı.
Ve adam arkadaşına beddua ettiğinde “**قَطَعَ اللهُ مَطاكَ**” der; öteki “**بَسْلاً**” der; yani âmin. Ve inşad etti:
لا خابَ من نَفْعِكَ من رَجاكا
بَسلا وعادَى اللهُ من عاداكا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سلبت الشيء سَلْباً. والاستلابُ: الاختلاس. والسِلابُ: واحد السُلُبِ، وهي ثيابُ لمآتِم السودُ. قال لبيد:
في السُلُبِ السودِ وفي الأَمْساحِ
تقول منه: تَسَلَّبَت المرأةُ، إذا أَحَدَّتْ. ويقال: بل الإحدادُ على الزوج، والتَسَلُّبُ قد يكون على غير زوج. وانْسَلَبَتِ الناقة، إذا أسرعت في سيرها حتَّى كأنها تخرج من جِلدها. والسَلِبُ، بكسر اللامِ: الطويلُ. قال ذو الرمة يصف فِراخَ النعامةِ:
كأنَّ أَعْناقَها كُـرَّاثُ سـائفة		طارَتْ لَفائِفُهُ أَوْ هَيْشَرٌ سَلِبُ
ويروى بالضم، من قولهم نَخْلٌ سُلُبٌ: لا حَمْلَ عليها، وشَجَرٌ سُلُبٌ: لا وَرَقَ عليه. وهو جمع سَليبٍ، فَعيلٌ بمعنى مفعولٍ. والأسلوبُ بالضم: الفَنُّ؛ يقال أخذ فلانٌ في أساليبَ من القول، أي في فنونٍ منه. والسَلَبُ، بالتحريك: المسلوبُ، وكذلك السَليبُ. والسَلَبُ أيضاً: لِحاءُ شجرٍ معروفٍ بالسمن، تُعْمَلُ منه الحبالُ، وهو أَجْفَى من ليفِ المُقْلِ وأَصْلَب. ومنه قولهم: أَسْلَبَ الثُمامُ. والسَلوبُ من النوق: التي أَلقَتْ ولدَها لغير تَمامٍ، والجمع سُلُبٌ. وأَسْلَبَتِ الناقةُ، إذا كانت تلك حالها. وفرسٌ سَلْبُ القوائم، وهو الخفيفُ نَقْلِ القوائم. ورجلٌ سَلْبُ اليدين بالطعن، وثورٌ سَلْبُ الطَعْنِ بالقَرْنِ.

##### Türkçe

**سلبت الشيء سَلْباً**: şeyi soydum/aldım (salm yoluyla).
Ve **الاستلابُ**: kapıp alma, aşırma.
Ve **السِلابُ**: **السُلُبِ**’ün bir teki; o da matemler için siyahlar(ın) elbiseleridir. Lebîd dedi ki:
في **السُلُبِ** السودِ وفي **الأَمْساحِ**

Ondan denir ki: **تَسَلَّبَت المرأةُ**; kadın **أَحَدَّتْ** (iddet/yas tuttu) ise. Ve denir ki: bilakis **الإحدادُ** koca üzerine(dir); **التَسَلُّبُ** ise koca dışındakine de olabilir.
Ve **انْسَلَبَتِ الناقة**: dişi deve yürüyüşünde hızlandıysa; sanki derisinden çıkıyor gibi oluncaya kadar.
Ve **السَلِبُ**—**اللامِ**’ın kesresiyle—: uzun (olan). Zû’r-Rumme, devekuşunun yavrularını vasfederek dedi ki:
كأنَّ أَعْناقَها كُـرَّاثُ سـائفة		طارَتْ لَفائِفُهُ أَوْ هَيْشَرٌ **سَلِبُ**

Ve zamme ile de rivayet olunur; onların “**نَخْلٌ سُلُبٌ**: üzerinde yük/ürün yoktur” ve “**شَجَرٌ سُلُبٌ**: üzerinde yaprak yoktur” sözlerinden. Ve o, **سَليبٍ**’in cemidir; **فَعيلٌ** vezninde, **مفعولٍ** manasında.
Ve **الأسلوبُ**—zamme ile—: fen(, tarz); denir ki: falan kimse sözden **أساليبَ** içine girdi; yani ondan fenler içine.
Ve **السَلَبُ**—hareke ile—: soyulmuş/yağmalanmış (şey); **السَليبُ** de böyledir.
Ve **السَلَبُ** ayrıca: semizlikle bilinen mâruf bir ağacın kabuğu; ondan ipler yapılır; **ليفِ المُقْلِ**’den daha kaba ve daha serttir. Ve ondan onların “**أَسْلَبَ الثُمامُ**” sözleri (gelir).
Ve develerden **السَلوبُ**: yavrusunu tam olmadan atan (dişi deve); cem‘i **سُلُبٌ**’dür. Ve **أَسْلَبَتِ الناقةُ**: o hâl üzere olduysa.
Ve **فرسٌ سَلْبُ القوائم**: ayakların naklinde hafif olan (at).
Ve **رجلٌ سَلْبُ اليدين بالطعن**: mızraklamada elleri (işi) hafif olan (adam); ve **ثورٌ سَلْبُ الطَعْنِ بالقَرْنِ**: boynuzla vuruşta (işi) hafif olan (boğa).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو حميمُها فتسَلَّب عليه .
وقال أبو زَيْد : يقال للرّجل ما لي أراكَ مُسْلَباً : وذلك إذا لم يَألَفْ أحداً ولا يَسكُن إليه ، وإنما شُبّه بالوحش ، يقال : إنّه لوحشيّ مُسْلَب ، أي : لا يألَف ولا تنكسر نفسُه .
وفي حديث ابنِ عمَر : أن سعيدَ بنَ جُبير دخل عليه وهو متوسِّد مرْفَقَة أَدَمٍ حَشْوها لِيفٌ أو سَلَب .
قال أبو عُبيد : سألتُ عن السَّلَب فقيل : ليْس بلِيف المُقْل ، ولكنّه شجرٌ معروف باليَمَن يُعمل منه الحبال وهو أجْفَى من ليفِ المُقْل وأصلَبُ .
وأَنشَد شمِر في السَّلَب :
فَظلَّ يَنزعِ منها الجِلْد ضَاحِية
كما يُنَشْنِشُ كَفُّ الفاتِل السَّلَبا
قال : يُنشنِش أي يُحرِّك .
قال شمر : والسَّلَبُ : قِشْرٌ من قُشور الشجر يُعمَل منه السِّلال ، يقال لِسوقه سوقُ السَّلاّيين ، وهي بمكةَ معروفة .
وقال الليث : السَّلَب : لِيف المُقْل ، وهو أبيَض .
قلتُ : غَلِط اللّيث فيه ، وشجرةٌ سُلُبٌ : إذا تَناثَر ورَقُها ؛ قال ذو الرمّة :
أو هَيْشَرٌ سُلُب
قال شمِر : هَيْشَرٌ سُلُبٌ : لا قِشْرَ عليه . ويقال : اسْلبْ هذه القَصَبة ، أي : قَشِّرها ، وسَلَبُ القصبَةِ والشَّجَرة قِشْرها . وسَلَبُ الذبيحة : إهابُها ورأسُها وأكارِعُها وبطنُها . وسَلبُ الرجل : ثيابُه .
وقال رؤبة :
يَراعُ سَيْر كاليَراعِ الأَسْلَب
اليَراعُ : القَصَب ، والأَسْلابُ : الّتي قد قُشِرت ، وواحد الأسلاب سَلَب وسَلِيب .
أبو عبيد : السُّلُب : الثِّياب السُّود التي تَلبَسها النّساء في المآتم ، واحدُها سِلاَب ، وقال لَبيد :
يَخْمشْ حُرَّ أوجُهٍ صِحاح
في السُّلُب السُّود وفي الأَمْساح
وامرأةٌ مسلِّبٌ : إذا كانت مُحِدَّاً تَلبَس الثّياب السُّودَ للحِداد .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : السَّلِبُ : الطويل . وقال الليث : فرسٌ سَلِبُ القوائِم : خفيفُ نَقْلِها . ورجُل سَلِب اليَدَين بالطَّعن والضَّرب : خفيفُهما . وثورٌ سَلبُ الطَّعْنِ بالقَرْنِ .
وقال غيره : فرسٌ سَلِبُ القوائم ، أي : طويلُها ، وهذا صحيحٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّلْبة : الجُرْدَة ، يقال : ما أَحسَن سُلْبتَها وجُرْدَتها . ويقال للسَّطر من النَّخل : أُسْلوب ، وكلُّ طريقٍ ممتدَ فهو أُسْلوب . قال : والأسلوبُ : الوجهُ والطّريق والمذهب ، يقال : أنتُم في أُسْلوبِ شَرّ ، ويجمع أَساليب .
وأَنشَد شمِر :
أُنوفُهمْ مِلْفَخْرِ في أُسْلُوبِ
أراد من الفَخْر ، فحَذَف النون .
أخبرنا ابن منيع قال : حدثنا محمد بن بكار بن الريان ، قال : حدثنا محمد بن طلحة عن الحكم بن عيينة عن عبد الله بن شداد بن الهاد عن أسماء بنت عميس أنها قالت : لما أصيب جعفر أمرني رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( تسَلبي ثلاثاً ثم اصنعي ما شئت ) تسلّبي ، أي : البسي ثياب الحداد السود .
سبل : قال ابن السِّكّيت وغيرُه : السَّبيل الطّريق يؤنَّثان ويذكَّران ، قال الله تعالى : ( وَإِن يَرَوْاْ سَبِيلَ الرُّشْدِ لاَ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلاً ) ( الأعراف : 46 ) ، وقال : ( قُلْ هَاذِهِ سَبِيلِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ) ( يوسف : 108 ) ، وجمعُ السَّبيل سُبُل . وابنُ السبيل : المسافرُ الَّذي انقُطِع به وهو يريد الرجوعَ إلى بلدِه ولا يَجد ما يَتبلّغُ به ، فلَهُ في الصَّدَقات نصيب . وقولُ الله : ( وَفِى سَبِيلِ اللَّهِ ) ( التوبة : 60 ) ، أريدَ به الّذي يريد الغَزْوَ ولا يَجِد ما يُبلِّغه مَغْزاه فيُعطَى مِن سَهْمه .
وكلُّ سَبِيل أُريدَ به الله جلَّ وعزّ وفيه بِرٌّ فهو داخلٌ في سبيل الله . وإذا حَبَس الرجلُ عُقْدةً له وسَبّل ثمَرَها أو غَلتَها فإنّه يُسلَك بما سَبَّل سُبُل الخير ، يُعْطَى منه ابنُ السّبيل والفقيرُ والمجاهدُ وغيرُهم .
وقال الشافعيّ : سَهْمُ سبيلِ الله في آيَة الصَّدَقات يُعطَى منه من أراد الغَزْوَ مِن أهل الصَّدقة فقيراً كان أو غنيّاً . قال : وابنُ السَّبيل عندي : ابنُ السَّبيل من أهل الصَّدَقة الّذي يُريد بلداً غير بلدِه لأمر يلزمه . قال : ويُعطى الغازي الحَمولة والسّلاح والنفقةَ والكسوة . ويُعطى ابنُ السبيل قدر ما يبلّغه البلد الذي يريده في نفَقَته وحَمُولتَه .
وقال اللّحياني : المُسْبِل من قِداح المَيْسر : السادسُ وفيه ستّة فُروض ، وله غُنْم ستّة أَنصِباء إن فاز ، وعليه غُرْم ستّة أنصباء إن لم يَفُزْ ، وجمعُه المسَابِل .
وحدثنا السعدي قال : حدثنا إبراهيم بن هانىء ، قال : حدثنا عفان قال : حدثنا شعبة قال : أخبرني علي بن مدرك قال : سمعت أبا زرعة بن عمرو بن جرير يحدّث عن خرشة قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وآله : ( ثلاثة لا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم
يوم القيامة ، ولا يزكيهم ) ، قال : قلت : ومن هم خابوا وخسِروا ؟ فأعادها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ثلاث مرات : المُسبل والمَنَّان والمُنفِّق سلعته بالحلف الكاذب .
قال ابن الأعرابي : المسبلُ : الذي يطوّل ثوبه ويرسله إلى الأرض ونحو ذلك .
قال النضر رواية أبي دواد .
قال الفراء في قوله : ( فَضَلُّواْ فَلاَ يَسْتَطِيعْونَ سَبِيلاً ) ( الإسراء : 48 ) ، قال : لا يستطيعون في أمرك حيلة .
وقوله عز وجل : ( لَيْسَ عَلَيْنَا فِى الأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ ) ( آل عمران : 75 ) ، كان أهل الكتاب إذا بايعهم المسلمون قال بعضهم لبعض : ليس للأميين يعني للعرب حُرمة أهل ديننا ، وأموالهم حِلٌّ لنا .
وقال الليث : السَّبُولة : هي سُنْبُلة الذُّرَة والأَرُزّ ونحوه : إذا مالت .
ويقال : قد أَسْبَلَ الذرعُ إذا سَنْبَل . والفرسُ يُسْبِل ذَنَبه ، والمرأةُ تُسْبِل ذَيْلَها .
قال : والسَّبَلَةُ : ما على الشَّفَة العُلْيا من الشَّعر بجمع الشارِبَين وما بينهما . والمرأةُ إذا كان لها هُناك شعر قيل : امرأةٌ سَبْلاء ، والسَّبَلُ : المطرُ المُسبِل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : السَّبَلُ : أطرافُ السُّنْبُل .
ويقال : أَسبَلَ فلانٌ ثيابَه : إذا طوَّلها وأرسلَها إلى الأرض .
وأَسبَلَت السحابة : إذا أَرْخَتْ عَثانينَها إلى الأرض .
قال اللّيث : يقال : سَبَلٌ سابِلٌ ، كقولك : شِعْر شاعر ؛ اشتَقّوا له اسماً فاعلاً .
وفي الحديث : ( إنه وافر السَّبَلة ) .
قال أبو منصور : يعني الشعرات التي تحت اللَّحْي الأسفل .
والسَّبلةُ عند العرب : مقدَّم اللحية ، وما أسبل منها على الصدر .
يقال للرجل إذا كان كذلك : رجل أسْبَلُ ومسَبَّل .
والسابلةُ : المختلفةُ في الطُّرُقات في حوائِجهم والجميع السَّوابل .
وقال غيرُه : السَّبلةُ : مقدَّم اللِّحْية ، ورجُلٌ مُسَبَّلٌ : إذا كان طويلَ اللِّحية ، وقد سُبِّل تَسْبيلاً كأنه أُعْطِيَ سَبَلةً طويلة .
ويقال : جاء فلانٌ وقد نشرَ سَبَلَته : إذا جاء يتوعَّد ، وقال الشَّمّاخ :
وجاءَتْ سُلَيْمٌ قَضَّها بقَضيضها
تُنَشِّرُ حَوْلِي بالبقيعِ سِبَالَها
ويقال للأعداء : هم صُهْبُ السِّبال ، ومنه قولُه :
فظِلالُ السُّيوفِ شَيَّبْنَ رأْسي
واعتناقِي في القوْمِ صُهْبَ السِّبالِ
وقال أبو زيد : السَّبلة : ما ظَهَر من مقدَّم اللِّحية بعد العارِضين . والعُثْنُون : ما بَطَن .
قال : والسَّبلَة : المَنحر من البعير ، وهو التَّريبة ، وفيه ثُغْرة النَّحْر .
يقال : وجَأَ بشَفْرَته في سَبَلَتِها ، أي : مَنْحَرِها .
وإن بَعيرَك لحسَن السَّبلة : يريد رِقَّة خده .
قلتُ : وقد سمعتُ أعرابياً يقول : لَتَمَ بالتاء فلان في سَبلةِ بعيره : إذا نَحَره فطَعَن في نحرِه ؛ وكأنّها شَعَرات تكون في المَنْحر . وأسْبِيل : اسمُ بلد .
قال خَلَف الأَحمر :
لا أَرضَ إلاّ اسْبِيلْ
وكلُّ أرضٍ تَضْليلْ
وقال النَّمِر بنُ تَوْلَب :
بإسْبِيلَ ألقَتْ به أُمُّهُ
على رأسِ ذِي حُبُكٍ أَيْهمَا
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّبْلةُ : المَطْرَةُ الواسعة .
وقال أبو زيد : السَّبل : المَطر بين السحاب والأَرض حين يَخْرُج من السحاب ولم يَصل إلى الأَرض . وقد أسبَلَتِ السماءُ إسْبالاً ، ومِثْل السَّبل العثانين ، واحدُها عُثْنون . ومَلأَ الإناءَ إلى سَبَلتِه ، أي : إلى رَأْسِه .
بسل : قال الله جلّ وعزّ : ( أُوْلَائِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُواْ بِمَا كَسَبُواْ ) ( الأنعام : 70 ) .
قال الحسن : ( أُبْسِلُواْ ( أُسْلِمُوا بجرائرهم ، ) أَن تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ ) ( الأنعام : 70 ) ؛ أي : تسلم للهلاك .
قال أبو منصور : أي لئلا تسلم نفس إلى العذاب بعملها . والمسْتَبْسِلُ : الذي يقع في مكروه ولا مخلص له منه ، فيستسلم موقناً لهلكه .
وأخبرَني المنذرِيُّ عن الأَسديّ عن الرِّياشي قال : حدّثنا أبو مَعْمَر ، عن عبدالوارث عن عمرو ، عن الحسن في قوله تعالى : ( أُبْسِلُواْ بِمَا كَسَبُواْ ) ( الأنعام : 70 ) قال : أُسلِموا .
قال : وأَنشدَنا الرِّياشيّ :
وإبْسالِي بَنِيَّ بغيرِ جُرْمٍ
بعَوْناه ولا بِدَمٍ مُراقِ
قال : وقال الشَّنْفَرَى :
هُنالِك لا أَرْجُو حَياةً تسرُّني
سَميرَ اللَّيالي مُبْسَلاً لجرَائري
أي : مُسلَماً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ في قوله : ( أَن تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ ) ( الأنعام : 70 ) ، أي : تُحبَس في جهنّم .
وقال الفرّاء في قوله : ( أُوْلَائِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُواْ ) ( الأنعام : 70 ) ، أي : ارُتهِنوا ، ونحو ذلك قال الكَلْبيّ ، ورُوِي عنه أُهلِكوا . وقال مجاهد : فُضِحوا . وقال قَتادة : حُبِسوا .
وأخبرني المنذرِيّ عن أبي الهَيْثم أنّه قال : يقال : أَبْسَلْته بجَرِيرَتِه ، أي : أَسَلَمْتُه بها . قال : ويقال : جَزيْتُه بها . قال : وبسلْتُ الرّاقِيَ : أعطيتُه بُسْلَتَه ، وهي أجرتُه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن المفضَّل بن سَلَمة أنَّه قال البَسْل من الأضداد . هو الحَرَام والحلال جميعاً ، وقال الأعشَى في الحَرام :
أجارَتَكُمْ بسْلٌ علينا مُخرَّمٌ
وجارَتُنا حِلٌّ لكمْ وحَلِيلُها
وقال ابن هَمّام في البسل بمعنى الحَلال :
أينفذ ما زِدْتُم وتُمحَى زِيادَتِي
دَمِي إن أجِيزَتْ هذه لكم بَسْلُ
وأخبرني ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : البَسْل : المُخَلَّى في هذا البيت .
وقال أبو طالب : البَسْلُ أيضاً في الكِفاية . والبَسْل أيضاً في الدُّعاء ، ويقال : بسْلاً له ، كما يقال : وَيْلاً له ، قال : وقال ثعلب : البَسل : اللَّحْيُ في المَلامِ ، رواه عن ابن الأعرابي .
ورَوَى أبو عمر عن ثَعْلب عن عمرو عن أبيه قال : البَسل : الحلال . والبَسلُ : الحرام . والبَسلُ : أخذُ الشيء قليلاً قليلاً ، والبَسلُ : عُصارة العُصْفُر والحِنّا ، والبَسلُ : الحَبْس .
وقال ابن هانىء : قال أبو مالك : البَسل يكون بمعنى حَلالٍ وبمعنَى حرام ، وبمعنى التَّوكيد في المَلام ، مِثْل قولِك تَبّاً .
قلتُ : سمعتُ أعرابيّاً يقول لابن له عَزَم عليه فقال له : عَسْلاً وبسْلاً ، أراد بذلك لَحْيَه ولَوْمَه .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن الهيثم أنه قال : يقول الرَّجُل بسْلاً : إذا أراد أمِين في الاستجابة .
وقال الليث : بسل الرجلُ يَبْسل بسولاً فهو باسِل . وهي عُبوسَةُ الشّجاعة والغضب . وأَسَدٌ باسِلٌ . واستبسلَ الرجُل للموت : إذا وَطَّن نفسه عليه واستَيْقَنَ به . وابتَسل الرجُل : إذا أَخَذ على رُقْيته أَجْراً . قال : وإذا دعا الرجُل على صاحبه يقول : قَطَع الله مَطاكَ ، فيقول الآخَر : بسلاً بسلاً ، أي : آمين آمين ، وأَنشَد :
لا خابَ مِن نَفْعِك من رَجَاكَا
بَسْلاً وعادَى اللَّهُ مَن عاداكا
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : ضَاف أعرابيٌّ قوماً فقال : ائتوني بكُسعٍ جَبِيزات وبَنسيلٍ من قَطَاميَ ناقس .
قال : والبسيلُ : الفَضْلة . والقَطَاميُّ : النَّبيذ .
قال : والناقس : الحامض . والكُسَع : الكِسَر . والجَبِيزَات : اليابسات .
وتَبَسَّل لي فلانٌ : إذا رأيتَه كَرِيهَ المَنظَر .
قال أبو ذؤيب :
وكنت ذنوب البئر لما تُبُسِّلت
أي : كرهت . ويجوز : لما تَبَسَّلت . وبَسّل فلان وجهه تبسيلاً : إذا كرّهه .
أبو عُبيد : البسالة : الشَّجاعة . والباسِلُ : الشديد .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البسل : الشّدّة . والبسل : نَخْل الشيء في المُنخل . والبَسْل بمعنى الإيجاب .
وكان عمرُ يقول في آخِر دعائه : آمينَ وبَسْلاً ، معناه : يا رَبِّ إيجاباً .
وقال أبو عَمْرو : الحنظل المُبَسَّل : أن يُؤكَل وحدَه ، وهو يُحرِق الكَبِد ، وأَنشد :
بئسَ الطعامُ الحَنظَلُ المبَسَّلُ
تَيْجَعُ منه كَبِدي وأَكْسَلُ
بلس : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البُلُس بضمّ الباء واللام العَدَس وهو البَلْسُ .
قال : والبَلَس : ثَمَرُ التِّين إذا أَدْرَك ، الواحدة بَلَسة .
قال : ويقال : اللّبنُ الذي يَسيل من خُضَر التِّين : النّسَل .
وقال أبو منصور : وكنت أَغفلت النسل في بابه فأتيته في هذا الباب .
أبو عُبيد عن أبي عُبَيدة قال : ومما دخل في كلام العَرَب من كلام فارس : المِسْحُ تُسَمِّيه البَلاَس بالباء المشبعة وجمعُه بُلُس .
قال غيره : يقال لبائعه : البَلاّس . وقال الفراء : المبلس : اليائس ، ولذلك قيل للذي يسكت عند انقطاع حجته ، ولا يكون عنده جواب : قد أَبْلَس ، وقال العَجّاج :
قال نَعَمْ أعرِفه وأبْلَسَا
أي : لم يُحْرِ إليَّ جواباً ، ونحو ذلك قال يونس وأبو عبيدة في المُبْلِس . وقيل : إنَّ إبليسَ سُمّيَ بهذا الاسم لأنّه لمّا أَوِيسَ مِن رَحمة الله أَبلَسَ إبلاساً .
وجاء في حديثٍ آخَرَ : ( من أحَبَّ أن يَرِقَّ قلبُه فليُدْمِن أكل البَلَس ) ، وهو التِّين ، إن كانت الرّواية بفتح الباء واللام ، وإن كانت الرّواية البُلْس فهو العَدَس .
وفي حديث عطاء : البُلْسنُ وهو العدس .
وقال اللّحياني : ما ذقتُ عَلوساً ولا بَلُوساً ، أي : ما أكلت شيئاً .
وقال الليث : مَلَسانٌ : شَجَرٌ يُجعَل حَبُّه في الدّواء ، قال : ولحَبّه دُهْن يُتَنافَس فيه .
قلتُ : بَلَسان : أَراه رُوميّاً .
وقال أبو بكر : الإبلاس : معناه في اللغة القنوط ، وقطع الرجاء من رحمة الله ، وأنشد :
وحضرتُ يوم خميس الأخماسْ
وفي الوجوه صفرةٌ وإبلاسْ
وقال : أبلس الرجلُ : إذا انقطع فلم تكن له حجة . وقال :
به هَدَى الله قوماً من ضلالتهم
وقد أُعِدّت لهم إذا أبلسوا سَقَرُ
لبس : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِم مَّا يَلْبِسُونَ ) ( الأنعام : 9 ) ، يقال : لَبَسْتُ الأمرَ على القوم ألبِسه لَبْساً : إذا شَبهتَه عليهم وجعلتَه مُشكِلاً ، وكان رُؤَساء الكفّار يَلبِسُون على ضَعَفَتِهمْ في أمرِ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقالوا : هلاّ أنزِل إلينا مَلَك ؟ فقال الله تعالى : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً ) ( الأنعام : 8 ) ، فرأوا المَلَك رَجُلاً لكان يَلحَقهم فيه من اللَّبْس مِثْل ما لَحِق ضَعَفَتَهم منه .
وقال ابن السكّيت : اللَّبْس : اختلاط الأمر ، يقال في أمرهم لَبْس . قال : ويقال : كُشِفَ عن الهَوْدج لِبْسُه . قال : ولِبْس الكَعبة : ما عليها من اللِّباس ، وقال حُميدُ بن ثَور :
فلمّا كَشَفْن اللِّبْس عنه مَسَحْنَه
بأطرافِ طَفْلٍ زانَ غَيْلاً مُوَشَّمَا
يصف فرساً خدمته جواري الحي .
قال : ويقال : لبَسَت عليه الأمرَ فأنا أَلبِسه لَبْساً : إذا خَلَطْتَه عليه حتى لا يَعرفَ جِهتَه . ولبِسْت الثوبَ ألبَسه لُبْساً . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ ) ( الأنبياء : 80 ) ، قالوا : هي الدُّروع تُلبَس في الحَرْب . وثوبٌ لَبِيس : إذا أُكثِر لُبْسه . ومُلاءَةٌ لَبِيس بغير هاء .
وقال اللّيث : اللَّبَسة : بقْلة .
قلتُ : لا أَعْرِف اللَّبَسَة في البُقول ، ولم أَسمَع بها لغير اللّيث . واللِّبْسة : حالةٌ من حالات اللُّبْس ، ولبِستُ الثوبَ لَبْسةً واحدة ، ويقال : لبِستُ امرأةً ، أي : تمتّعت بها زَماناً ، ولَبِستُ قوماً ، أي : تملّيتُ بهم دَهْراً .
وقال الجَعْدِيّ :
لَبستُ أُناساً فأَفنَيْتُهمْ
وأفنَيْتُ بَعدَ أُناسٍ أُناسَا
ويقال : ألبست الشيء بالألف إذا غطيته . يقال : ألبست السماءُ السحابَ : إذا غَطَّتها . ويقال : الحرة الأرض التي لبستها حجارة سود . ولبِست الثوب لبساً . ولبَست عليه الأمر ألبِسه : إذا خلطته .
وقول الله جلّ وعزّ : ( جَعَلَ لَكُمُ الَّيْلَ لِبَاساً ) ( الفرقان : 47 ) ، أي : تَسكُنون فيه ، وهو مشتمِل عليكم . وقال في النساء : ( هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ) ( البقرة : 187 ) ، قيل : المعنى : تُعانِقوهُنّ ويعانِقْنَكم . وقيل أيضاً : ( هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ ( ، أي : كلُّ فريق منكم يَسكُن إلى صاحبه ويُلابِسه . كما قال : ( وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا ) ( الأعراف : 189 ) ، والعَرَبُ تسمِّي المرأة لِباساً وإزاراً ، وقال الجَعْديّ يصف امرأةً :
إذا مَا الضَّجِيع ثَنَى عِطْفَهُ
تَثَنّتْ فكانتْ عليه لِباسَا
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَأَذَاقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ ) ( النحل : 112 ) ، جاعوا حتى أَكَلوا الوَبَر بالدّم ، وبلغ منهم الجُوع الحَال التي لا غايَة بعدَها ، فضُربَ اللِّباسُ لِمَا نالهم مَثَلاً لاشتماله على لابِسه .
وأخبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : من أمثالهم : ( أَعرَضَ ثوبُ المُلْبِس ) ، ويقال : ثوبُ المُلْبَس .
ويقال : ثوب المَلْبَس ، ويقال : ثوب المُلْبس . يضرب هذا المثل لمن اتسعت قرفته ، أي : كثر من يتهمه فيما سرقه .
قال : والمُلْبِس : الّذي يُلبِسُك ويُحلِّك . والمِلْبَس : اللباس بعَيْنه ، كما يقال : إزار ومِئْزَر ، ولِحاف ومِلْحَف . ومن قال : المَلْبَس أراد ثوبَ اللُّبْس . كما قال :
وبَعدَ المَشيبِ طُول عُمْرٍ ومَلْبَسا
ورُوِي عن الأصمعيّ في تفسير هذا المثل قال : يقال ذلك للرّجل يقال له : ممّن أنت ؟ فيقول : مِن مُضَر ، أو من رَبيعة أو من اليمَن ، أي : عمَمْتَ ولَم تَخُصَّ .
وقال أبو زيد : يقال : إنّ في فلانٍ المَلْبَسا ، أي : ليس به كِبْر ، ويقال : كِبَر ، ويقال : ليس لفلانٍ لَبِيس ، أي : ليس له مِثل ، وقال أبو مالك : هو من المُلابَسة ، وهي المُخالَطة . قال : ويقال : لَبِسْتُ فلانة عُمْرِي ، أي : كانت معي شَبابي كلّه ، والتَبَس عليّ الأمرُ يَلتَبِس ، أي : اختَلَط ، وتَلبَّسَ حُبُّ فلانةَ بدَمي ولَحْمي ، أي : اختَلَط .
شَمِر : قال أبو عمرو : يقال للشيء إذا غطاه كله : ألبسه ، ولا يكون لبسه ، كقولهم : ألبسنا الليل . وألبس السماءَ السحابَ ، ولا يكون : لبِسْنا الليل . ولا لبس السماءُ السحابَ .
قال الشيخ : ويقال : هذه أرض ألبستها حجارة سود ، أي : غطتها . والدَّجْنُ : أن يُلبس الغيمُ السماء . وفي الحديث : ( فيأكل ما يتلبَّس بيده طعام ) ، أي : لا يَلزَق به لنظافة أكله .
وفي المَوْلد والمَبْعَث فجاء الملك فشقّ عن قلبه . قال : ( فخفت أن يكون قد التُبس بي ) ، أي : خولطت . من قولك : في رأيه لَبْسٌ ، أي : اختلاط . ويقال للمجنون : مخالَط .
لسب : الحرّاني عن ابن السكّيت أنه قال : لَسبَتْه العقربُ تَلْسِبُه لَسْباً : إذا لَسَعَتْه ، ويقال : لَسِبتُ العَسَل والسَّمْن أَلْسَبه لَسْباً : إذا لَعِقْته .
وقال الليث : لسَبته الحيّةُ لَسْباً ، وأكثرَ ما يُستعمَل في العقرب .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**اللام** وما يثلثهما)
(**سلم**) **السين** ve **اللام** ve **الميم**: babının çoğu sıhhat ve âfiyettendir; içinde şâz olan bulunur; ondan şâz olan azdır. **فالسّلامة**: insanın âfetten ve eziyetten selâmette olmasıdır. Ehl-i ilim dedi: Allah—övgüsü yüce olsun—**هو السلام**’dır; mahlûklara arız olan ayıp, noksan ve fânîlikten selâmeti sebebiyle. Allah—celâli yüce olsun—dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; **فالسلام** Allah—övgüsü yüce olsun—dur; **ودارُهُ** cennettir. Babdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, boyun eğiştir; çünkü inat ve imtinâdan selâmette olur. **والسِّلام**: musâlaha (barışma). **وفِعالٌ** müfâ‘alede çokça gelir; **نحو القتال والمقاتلة**.
İshâb ve inkıyâd babından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, teslim edilmiş bir maldır ve onu vermekten imtinâ etmemiştir. Taşların **سِلاماً** diye adlandırılmış olması mümkündür; çünkü onlar, yeryüzünde fenâ ve zevâlden en uzak şeydir; sertlikleri ve katılıkları sebebiyle. **فأمّا السَّليم** ki o, sokulmuş (yılan sokmuş) kimsedir; adlandırılmasında iki söz vardır: birincisi, onda bulunan şeye teslim edilmiş olmasıdır. Diğer söz: selâmete tefe’ül etmiş olmalarıdır. Bir şeyi tefe’ül ve tetayyurda isimlerle adlandırabilirler. **والسُّلَّم** mâlûmdur; o da selâmettendir; çünkü onun üzerine inen için selâmet umulur. **والسَّلامة**: bir ağaçtır; cem‘i **سَلاَم**dır.
Babdan şâz olan: **السَّلْم**: tek bir kulpu olan kova. **والسَّلَم**: bir ağaçtır; tekili **سَلَمة**. **والسَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).
Birinci babdan **السَِّلْم**: sulhtur; müennes de yapılır müzekker de. Allah تعالى dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [Enfâl 61]. **والسَّلِمَة**: taştır; şairin dediği ondadır:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
**وبنو سلِمَة**: Ensâr’dan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. İsimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. **وسلمى**: bir dağdır. **وأبو سُلمى** Ebû Züheyr’dir; **بضم السين**; Araplarda ondan başkası yoktur.

(**سلو/ي**) **السين** ve **اللام** ve illetli harf: tek bir asıldır; alçalışa ve hayatın hoşluğuna delâlet eder. Bundan: “Falan, yaşayıştan **سَلْوَةٍ** içindedir” sözleridir; yani gamı onu oyalayan bir bolluk içindedir. Ve der: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا سُلُوَّاً**; bu, onda bulunan gam ve aşktan olan şeyin ondan ayrılmasıdır. **والسُّلْوانة**: boncuktur; onun üzerine içenin, kendisinde olan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** ettiği söylenirdi. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**قال الأصمعيّ**: adam, arkadaşına der: “Benden sana **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. **وسَلِيت** “**سلوت**” mânâsındadır. Râciz dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
Babdan **السَّلا**: içinde çocuk bulunan şey; nimetliliği, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. **وأما السين واللام والهمزة** ise kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ**; yani onu eritti ve sütten arındırıp süzdü. Dedi:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(**سلب**) **السين** ve **اللام** ve **الباء**: tek bir asıldır; o, bir şeyi hafiflikle almak ve kapıp götürmektir. Denir: “Onun elbisesini **سلبتُهُ** **سلْباً**.” **والسَّلَب**: soyulmuş (alınmış) şeydir. Hadiste: “مَنْ قَتَل قتيلاً فله **سَلَبُه**.” **والسَّليب**: soyulmuş olandır. Develerden **السَّلوب**: yavrusu alınan; cem‘i **سُلُب**. **وأسلبت الناقةُ**: o hâlde olduysa. **وأمّا السَّلَب** ki ağaç kabuğudur, o da babdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soymuşlardır. İbn Mahkân’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbnü’l-A‘râbî onu **"قاتل"** diye **بالقاف** rivayet etti. Asma‘î onu **بالفاء** rivayet etti. Ve derdi: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **سوقُ السَّلابين** vardır; böylece **الفاتل**in, **السَّلَب**i büken kimse olduğuna gitti. Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb’i derken işittim: İbnü’l-A‘râbî hata etti; sahih olan Asma‘î’nin dediğidir.
Babdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibidir. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**dendir; o, siyah elbiselerdir. Bunu birinci baba yaklaştıran: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
Bazıları dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerinedir; **التَّسَلُّب** koca dışındakine de olabilir.
**فأمّا** “**فرس سَلِيبٌ**” sözleri: onun uzun bacaklı olduğu söylenir. Diğerleri dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: “Adam, mızraklamada **سليب اليدين**”; “boğa, mızraklamada **سليب القرن**.” Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslısıdır; çünkü sanki mızraklamayı kapıp alır, kapıp alma ile.

(**سلت**) **السين** ve **اللام** ve **التاء**: tek bir asıldır; bir şeyi bir şeyden sıyırmak ve soymaktır. Denir: kadın, kınasını elinden **سلتت**. Ondan: falan, falanın burnunu kılıçla **سَلَتَ** **سَلْتاً**; bu, onu bütünüyle aldığı zamandır. Adam **أسْلَتُ**tur. Kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denildiği söylenir. Babdan **السُّلْت**: kabuğu neredeyse olmayan bir çeşit arpadır; Araplar ona **العُرْيان** der.

(**سلج**) **السين** ve **اللام** ve **الجيم**: yutmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سلج** **يَسلَجُه**; yani onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** yuttu. Sözlerinde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**.” Babdan: falan, içeceği **يتسلَّج**; yani içmesinde ısrar eder.

(**سلح**) **السين** ve **اللام** ve **الحاء**: **السلاح**tır; o, kendisiyle savaşılandır. Ebû Ubeyde **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırım yapardı; derdi: **السلاح** kendisiyle savaşılandır; **الجُنّة** kendisiyle korunulandır; ve şu sözü delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**i kılıçlardan başka kıldı([8]). **والإسليح**: develerin üzerinde bolca otladığı bir ağaçtır. Bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9]): köpük ve salıverilmiş; hörgüç ve **إطريح**.”

(**سلخ**) **السين** ve **اللام** ve **الخاء**: tek bir asıldır; bir şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra ona hamledilir. Asıl: koyunun derisini **سلخْتُ** **سلخاً**. **والسِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Denir: **أسود سالخ**; çünkü söylendiğine göre her yıl derisini soyar. Bazıları “kadın zırhını **سلخت**”ı nakletti: onu çıkardı. Babın kıyasından: “ayı **سلخت**”; yani onun son gününe girdin. Bu mecazdır. “Ay **انسلخ**”; “gündüz, gelecek geceden **انسلخ**.” Babdan: **نخلة مِسْلاخٌ**; o, yeşilken hurma taslağını döken hurmadır.

(**سلس**) **السين** ve **اللام** ve **السين**: bir şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, **سَهْلٌ سَلِسٌ**dür. **والسَّلْس**: boncuktan bir cinstir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(**سلط**) **السين** ve **اللام** ve **الطاء**: tek bir asıldır; o, kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**: **التسلط**tan, o da kahırdır; bu yüzden **السُّلْطان**a sultan denilmiştir. **والسلطان**: hüccettir. Erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin olandır. **والسَّليطة**: gürültücü kadındır.
Babdan şâz olan: **السَّلِيط**: Yemen ehlinin dilinde zeytinyağı; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(**سلع**) **السين** ve **اللام** ve **العين**: bir şeyin yarılmasına ve açılmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلْع**: dağda çatlak gibi bir yarıktır; cem‘i **سُلوع**. Denir: topuğu **تَسَلّع** etti; yani çatladı ve yarıldı. Denir: başını **سَلَعَ**; yani onu yardı. **والسِّلعة**: satılan şeydir; çünkü o, elde tutulup saklanan bir mülk değildir; onda iş geniştir. **والسَّلَع**: bir ağaçtır.

(**سلغ**) **السين** ve **اللام** ve **الغين**: asıl değildir; fakat ibdâl babındandır; **سين**i **صاد**dan بدل edilmiştir. Denir: inek **سَلَغَت**; yani köpekdişi çıktı; o hâlde o **سالغ**tır. “Et **أسلَغُ**” derler; yani pişmemişse. “Adam **أسلَغُ**”: şiddetli kızıllıktır.

(**سلف**) **السين** ve **اللام** ve **الفاء**: ilerleme ve öne geçmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلَف**: geçmiş olanlardır. **والقومُ السُّلاَّف**: öne geçenlerdir. **والسُّلاَف**: sıkılmadan önce üzüm suyundan akan sıvıdır. **والسُّلْفَة**: öğle yemeğinden önce acele edilen yemektir. **والسّلوف**: devedir; develer suya vardığında onların başlarında olur. Babdan: alışverişte **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye takdim edilen maldır([11]). Bazı insanlar borca **السَّلَف** der; o, bu kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel için öne sunulan bir şeydir. Bu kıyasın dışında **السِّلْف**: erkeklerin **سِلْف**i; ikisi, bunun bir kız kardeşle, bunun da bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين** kıyasıdır; onlar boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.
İki babdan şâz olan: **السَّلْف**: torbadır. Sünnet derisinin **سَلْفاً** diye adlandırıldığı söylenir([12]).
Ondan: “Toprağı ekin için **أسْلَفتُ**”([13]); yani onu düzelttim. Bunun birinci babın kıyasından olması mümkündür; çünkü o, ıslahında öne geçirilmiş bir iştir.

(**سلق**) **السين** ve **اللام** ve **القاف**: onda birbirinden ayrı kelimeler vardır; neredeyse onlardan iki kelime tek bir kıyasta toplanmaz; Rabbin—övgüsü yüce olsun—dilediğini yapar ve mahlûkunu dilediği gibi konuşturur.
**فالسَّلَق**: yerin alçak (çukur) kısmıdır. **والسِّلْقَة**: dişi kurttur. **وسَلَقَ**: bağırdı. **والسَّلِيقة**: tabiat. **والسَّليقة**: devenin böğründe kayışın izi. **وسَلُوق**: bir beldedir. Duvara **التَّسلُّق**: eve doğru ona tırmanmadır. **والسّلِيق**: ağaçtan dökülen şeydir. Râciz dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
**والسُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. “Tulumu **سَلَقْت**” denir; yani onu yağladın. İmru’ul-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
**والسَّلْقُ**: iki **عروة**den birini **الجُوالِق**in diğerine sokman, sonra onu bir kez daha katlamandır.

(**سلك**) **السين** ve **اللام** ve **الكاف**: bir şeyin bir şeyin içine nüfuzuna delâlet eden bir asıldır. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. “Şeyi şeyin içine **سَلكت**”: onu nüfuz ettirdin. **والطَّعْنَة السُّلْكَى**: onu yüzünün karşısından mızrakladığında. **والمسلَكَة**: elbisenin tarafından yarılan bir şerit/kenardır([16]). Ancak uzanıp gitmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır. O, **السِّكَك** gibidir.
Babdan şâz olan: **السُّلَكَة**: keklik yavrusunun dişisi; erkeği **سُلَك**; *cem‘i **سِلْكانٌ**. Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السلب: نزع الشيء من الغير على القهر. قال تعالى: ﴿وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه﴾ [الحج/73]، والسليب: الرجل المسلوب، والناقة التي سلب ولدها، والسلب: المسلوب، ويقال للحاء الشجر المنزوع منه سلب، والسلب في قول الشاعر:
*- في السلب السود وفي الأمساح*
(هذا عجز بيت، وصدره:
*يخمشن حر أوجه صحاح*
وهو للبيد من قصيدة له في رثاء عمه أبي براء مالك بن عامر، ملاعب الأسنة وهي من أراجيز النواح.
والرجز في ديوانه ص 41؛ والبصائر 2/244؛ والمجمل 2/470)
فقد قيل: هي الثياب السود التي يلبسها المصاب، وكأنها سميت سلبا لنزعه ما كان يلبسه قبل. وقيل: تسلبت المرأة، مثل: أحدت، والأساليب: الفنون المختلفة.

##### Türkçe

- **السلب**: bir şeyi başkasından zorla çekip çıkarmaktır. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه﴾ [الحج/73], ve **السليب**: soyulmuş adam; ve yavrusu alınmış dişi deve; ve **السلب**: soyulmuş olan; ve kendisinden soyulup çıkarılmış ağaç kabuğuna **سلب** denir; ve şairin sözünde **السلب**:
*- في السلب السود وفي الأمساح*
(bu bir beytin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*يخمشن حر أوجه صحاح*
ve o, amcası Ebû Berâ’ Mâlik b. Âmir, “mızrak uçlarının oyuncusu” için mersiyesinde ona ait bir kasidedendir; ve o, ağıtların recezlerindendir.
ve recez, onun divanında s. 41; ve **البصائر** 2/244; ve **المجمل** 2/470)
şöyle denilmiştir: o, musibete uğrayanın giydiği siyah elbiselerdir; sanki, daha önce giydiğini ondan çekip çıkarması sebebiyle **سلب** diye adlandırılmıştır. Ve denilmiştir: kadın **تسلبت** etti; mesela: **أحدت**. Ve **الأساليب**: çeşitli türlerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل ب
سلبه ثوبه وهو سليب‏.‏
وأخذ سلب القتيل وأسلاب القتلى‏.‏
ولبست الثكلى السلاب وهو الحـداد وتسلبـت وسلبـت علـى ميتهـا فهـي مسلـب والإحـداد علـى الـزوج والتسليـب عـام‏.‏
وسلكت أسلوب فلان‏:‏ طريقته‏.‏
وكلامه على أساليب حسنة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سلبه فؤاده وعقله واستلبه وهو مستلب العقل‏.‏
وشجرة سليـب‏:‏ أخـذ ورقهـا وثمرها وشجر سلب‏.‏
وناقة سلوب‏:‏ أخذ ولدها ونوق سلائب‏.‏
ويقال للمتكبر‏:‏ أنفـه فـي أسلوب إذا لم يلتفت يمنة ولا يسرة‏.‏

##### Türkçe

س ل ب
**سلبه** elbisesini; ve o **سليب**tir.
Ve öldürülmüşün **سلب**ini ve öldürülmüşlerin **أسلاب**ını aldı.
Ve çocuğunu yitirmiş kadın **السلاب**ı giydi; ve o yas tutmadır; ve **تسلبت** ve ölüsü üzerine **سلبت**; böylece o **مسلب**tir; ve koca üzerine yas tutma; ve **التسليب** geneldir.
Ve falanın **أسلوب**unu izledin: onun yolu/yöntemi.
Ve onun sözü güzel **أساليب** üzerinedir.
Ve mecazdan: onun gönlünü ve aklını **سلبه**; ve onu **استلبه**; ve o aklı **مستلب**tir.
Ve **سليب** ağaç: yaprağı ve meyvesi alındı; ve **سلب** ağaç.
Ve **سلوب** deve: yavrusu alındı; ve **سلائب** develer.
Ve kibirliye denir: sağa da sola da dönüp bakmadığı zaman burnu **أسلوب** içindedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً وسَلَباً، واسْتَلَبَه إِياه. وسَلَبُوتٌ، فَعَلوتٌ: مِنه. وقال اللحياني: رجل سَلَبوتٌ، وامرأَةٌ سَلَبوتٌ كالرجل؛ وكذلك رجلٌ سَـلاَّبةٌ، بالهاءِ، والأُنثى سَـلاَّبة أَيضاً. والاسْتِلابُ: الاختِلاس. والسَّلَب: ما يُسْلَبُ؛ وفي التهذيب: ما يُسْلَبُ به، والجمع أَسلابٌ. وكل شيءٍ على الإِنسانِ من اللباسِ فهو سَلَبٌ، والفعل سَلَبْتُه أَسْلُبُه سَلْباً إِذا أَخَذْتَ سَلَبَه، وسُلِبَ الرجلُ ثيابه؛ قال رؤْبة: يراع سير كاليراع للأَسلاب(1)
(1 قوله «يراع سير إلخ» هو هكذا في الأصل.)
اليَراعُ: القَصَب. والأَسْلابُ: التي قد قُشِرَتْ، وواحدُ الأَسْلابِ سَلَبٌ. وفي الحديث: مَن قَتَل قَتيلاً، فله سَلَبُه. وقد تكرر ذكر السَّلَب، وهو ما يأْخُذُه أَحدُ القِرْنَيْن في الحربِ من قِرْنِه، مما يكونُ عليه ومعه من ثِـيابٍ وسلاحٍ ودابَّةٍ، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعولٍ أَي مَسْلُوب. والسَّلَبُ، بالتحريك: الـمَسْلُوب، وكذلك السَّلِـيبُ. ورجلٌ سَلِـيبٌ : مُسْتَلَب العقل، والجمع سَلْبـى.
\<ص:472>
وناقة سالِبٌ وسَلُوبٌ: ماتَ وَلَدُها، أَو أَلْقَتْهُ لغير تَمامٍ؛ وكذلك المرأَة، والجمع سُلُبٌ وسَلائبُ، وربما قالوا :امرأَة سُلُب؛ قال الراجز: ما بالُ أَصْحابِكَ يُنْذِرُونَكا؟  أَأَنْ رَأَوْكَ سُلُباً، يَرْمُونَكا؟ وهذا كقولهم: ناقةٌ عُلُطٌ بلا خِطامٍ، وفَرس فُرُطٌ متَقَدِّمة. وقد عَمِلَ أَبو عبيد في هذا باباً، فأَكْثَرَ فيه من فُعُلٍ، بغير هاءٍ للـمُؤَنَّث.
والسَّلُوب، من النُّوق: التي أَلْقَتْ ولدها لغير تَمامٍ. والسَّلُوب، من النُّوق: التي تَرْمي وَلَدها.
وأَسْلَبت النَّاقَةُ فهي مُسْلِبٌ: أَلْقَتْ وَلَدَها من غيرِ أَن يَتِـمَّ، والجمع السَّلائِبُ؛ وقيل أَسْلَبَت: سُلِبَتْ وَلَدَها بِمَوتٍ أَو غير ذلك. وظَبيةٌ سَلُوبٌ وسالِبٌ: سُلِـبَتْ وَلَدَها؛ قال صخر الغيِّ: فَصادَتْ غَزالاً جاثماً، بَصُرَتْ بِهِ  *  لدى سَلَماتٍ، عِنْدَ أَدْماءَ، سالِبِ وشَجَرةٌ سَلِـيبٌ: سُلِـبَتْ وَرَقَها وأَغصانَها. وفي حديث صِلَةَ: خَرَجْتُ إِلى جَشَرٍ لَنا، والنخلُ سُلُبٌ أَي لا حَمْلَ عليها، وهو جمعُ سَلِـيبٍ. الأَزهري: شَجَرَةٌ سُلُبٌ إِذا تَناثَرَ ورقُها؛ وقال ذو الرمة:
أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ
قال شمر: هَيْشَرٌ سُلُبٌ، لا قِشْرَ عليه.
ويقال: اسْلُبْ هذه القصبة أَي قَشِّرْها.
وسَلَبَ القَصَبَةَ والشَّجَرَة: قشرها. وفي حديث صفة مكة، شرَّفها اللّه تعالى: وأَسْلَب ثُمامُها أَي أَخْرَجَ خُوصَه. وسَلَبُ الذَّبيحَةِ: إِهابُها، وأَكراعُها، وبطْنُهَا. وفَرَسٌ سَلْبُ القَوائم(1) (1 قوله «سلب القوائم» هو بسكون اللام في القاموس، وفي المحكم بفتحها.): خَفيفُها في النَّقل؛ وقيل: فَرَسٌ سَلِب القَوائم أَي طَويلُها؛ قال الأَزهري: وهذا صحيحٌ. والسَّلْبُ: السيرُ الخفيفُ السريعُ؛ قال رؤْبة: قَدْ قَدَحَتْ، مِنْ سَلْبِهِنَّ سَلْبا، *  قارُورَةُ العينِ، فصارت وَقْبَا وانْسَلَبَتِ الناقَة إِذا أَسْرَعَت في سيرها حتى كأَنها تَخْرُج من جِلْدِها.
وثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بِالقَرْنِ، ورجُلٌ سَلِبُ اليَدَيْنِ بالضَّرْبِ والطَّعْنِ: خَفيفُهما. ورُمْحٌ سَلِبٌ: طَويلٌ؛ وكذلك الرجلُ، والجمعُ سُلُب؛ قال:
ومَنْ رَبَطَ الجِحاشَ، فإِنَّ فِـينا *  قَـناً سُلُباً، وأَفْراساً حِسانا وقال ابن الأَعرابي: السُّلْبَةُ الجُرْدَةُ، يقال: ما أَحْسَنَ سُلْبَتَها وجُرْدَتَها. والسَّلِبُ، بكسر اللام: الطويل؛ قال ذو الرمة يصف فراخ النعامة: كأَنَّ أَعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ،  *  طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سَلِبُ ويروى سُلُب، بالضم، من قولهم نَخْلٌ سُلُب: لا حَمْلَ عليه. وشَجَرٌ سُلُبٌ: لا وَرَق عليه، وهو جمع سَلِـيبٍ، فعيلٌ بمعنى مفعول. والسِّلابُ والسُّلُب: ثِـيابٌ سودٌ تَلْبَسُها النساءُ في \<ص:473>
 المأْتَمِ، واحدَتُها سَلَبة.
وسَلَّبَتِ المرأَةُ، وهي مُسَلِّبٌ إِذا كانت مُحِدًّا، تَلْبَس الثِّيابَ السُّودَ للـحِدادِ. وتَسَلَّبت: لَبِسَتِ السِّلابَ، وهي ثِـيابُ الـمأْتَمِ السُّودُ؛ قال لبيد: يَخْمِشْنَ حُرَّ أَوجُهٍ صِحاحِ، *  في السُّلُبِ السودِ، وفي الأَمساحِ وفي الحديث عن أَسْماءَ بِنْتِ عُمَيْس: أَنها قالت لـمَّا أُصيبَ جعفرٌ: أَمَرَني رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، فقال: تَسَلَّبـي ثلاثاً، ثم اصْنَعِـي بعدُ ما شِئْتِ؛ تَسَلَّبـي أَي الْبَسِـي ثِـيابَ الـحِدادِ السُّودَ، وهي السِّلاب. وتَسَلَّبَتِ المرأَةُ إِذا لَبِسَتْهُ، وهو ثَوْبٌ أَسودُ، تُغَطِّي به الـمُحِدُّ رَأْسَها. وفي حديث أُمِّ سلمة: أَنها بَكَتْ على حَمْزَةَ ثلاثة أَيامٍ، وتَسَلَّبَتْ.
وقال اللحياني: الـمُسَلِّب، والسَّلِـيبُ، والسَّلُوبُ: التي يموتُ زَوجُها أَو حَمِـيمُها، فتَسَلَّبُ عليه. وتَسَلَّبَتِ المرأَة إِذا أَحدّتْ. وقيل: الإِحدادُ على الزَّوْجِ، والتَّسَلُّبُ قد يكون على غيرِ زَوجٍ. أَبو زيدٍ: يقال للرجل ما لي أَراكَ مُسْلَباً؟ وذلك إِذا لم يَـأْلَفْ أَحداً، ولا يَسْكُن إِليه أَحد، وإِنما شبِّه بالوَحْش؛ ويقال: إِنه لوَحْشِـيٌّ مُسْلَبٌ أَي لا يأْلفُ، ولا تَسْكُنُ نفسُه. والسلبة: خَيْطٌ يُشَدُّ على خَطْمِ البعيرِ دونَ الخِطامِ. والسلبة: عَقَبَةٌ تُشَدُّ على السهم.
والسِّلْبُ: خَشَبَةٌ تُجْمَع إِلى أَصلِ اللُّؤَمةِ، طَرَفُها في ثَقْبِ اللُّؤَمةِ. قال أَبو حنيفة: السِّلْبُ أَطْوَلُ أَداةِ الفَدَّانِ؛ وأَنشد: يا لَيْتَ شعْري، هلْ أَتى الحسانا،
أَنـَّى اتَّخَذْتُ اليَفَنَيْنِ شانـــــــــــــا؟
السِّلْبَ، واللُّؤْمةَ، والعيانـــــــــــــــا
ويقال للسَّطْر من النخيل: أُسْلوبٌ. وكلُّ طريقٍ ممتدٍّ، فهو أُسلوبٌ. قال: والأُسْلوبُ الطريق، والوجهُ، والـمَذْهَبُ؛ يقال: أَنتم في أُسْلُوبِ سُوءٍ، ويُجمَعُ أَسالِـيبَ. والأُسْلُوبُ: الطريقُ تأْخذ فيه. والأُسْلوبُ، بالضم: الفَنُّ؛ يقال: أَخَذ فلانٌ في أَسالِـيبَ من القول أَي أَفانِـينَ منه؛ وإِنَّ أَنْفَه لفي أُسْلُوبٍ إِذا كان مُتكبِّراً؛ قال: أُنوفُهُمْ، بالفَخْرِ، في أُسْلُوبِ،  *  وشَعَرُ الأَسْتاهِ بالجَبوبِ يقول: يتكبَّرون وهم أَخِسَّاء، كما يقال: أَنْفٌ في السماءِ واسْتٌ في الماءِ. والجَبوبُ: وجهُ الأَرضِ، ويروى: أُنوفُهُمْ، مِلفَخْرِ، في أُسْلُوبِ
أَراد مِنَ الفَخْرِ، فحَذف النونَ.  والسَّلَبُ: ضَرْبٌ من الشجر ينبُتُ مُتَناسقاً، ويَطولُ فيُؤخَذُ ويُمَلُّ، ثم يُشَقَّقُ، فتخرجُ منه مُشاقةٌ بيضاءُ كالليفِ، واحدتُه سَلَبةٌ، وهو منْ أَجودِ ما يُتخذ منه الحبال. وقيل: السَّلَبُ لِـيفُ الـمُقْلِ، وهو يُؤْتى به من مكة. الليث: السَّلَبُ ليفُ الـمُقْل، وهو أَبيض؛ قال الأَزهري: غَلِطَ الليث فيه؛ وقال أَبو حنيفة: السَّلَبُ نباتٌ ينبتُ أَمثالَ الشَّمَع الذي يُسْتَصْبَحُ به في خِلْقَتِه، إِلاَّ أَنه أَعظمُ وأَطولُ، يُتَّخَذ منه الحبالُ على كلّ ضَرب. والسَّلَبُ: لِحاءُ شجرٍ معروف باليمن، \<ص:474>
 تعمل منه الحبالُ، وهو أَجفَى من ليفِ الـمُقْلِ وأَصْلَبُ. وفي حديث ابن عمر: أن سعيد بن جبير دخل عليه، وهو مُتوسِّدٌ مِرْفَقَةَ أَدَم، حَشْوُها لِـيفٌ أَو سَلَبٌ، بالتحريك. قال أَبو عبيد: سأَلتُ عن السَّلَبِ، فقيل: ليس بلِـيفِ الـمُقْلِ، ولكنه شجر معروفٌ باليمن، تُعْمَلُ منه الحبالُ، وهو أَجفى من لِـيفِ الـمُقْلِ وأَصْلَبُ؛ وقيل هو ليفُ الـمُقْل؛ وقيل: هو خُوصُ الثُّمام. وبالـمَدينة سُوقٌ يقال له: سوقُ السَّلاَّبِـين؛ قال مُرَّة بن مَحْكان التَّميمي:
فنَشْنَشَ الجِلدَ عَنْها، وهْيَ بارِكةٌ، *  كما تُنَشْنِشُ كفَّا فاتِلٍ سَلَبا تُنَشْنِشُ: تحرِّكُ. قال شمر: والسَّلَب قِشْرٌ من قُشورِ الشَّجَر، تُعْمَلُ منهُ السِّلالُ، يقال لسُوقِهِ سُوقُ السَّلاَّبِـينَ، وهي بمكَّة معروفَةٌ. ورواه الأَصْمعي: فَاتِل، بالفاءِ؛ وابن الأَعرابي: قَاتِل، بالقافِ. قال ثعلب: والصحيح ما رواه الأَصمعي، ومنه قَولُهم أَسْلَبَ الثُّمامُ. قال: ومن رواه بالفاءِ، فإِنه يريدُ السَّلَب الذي تُعْمَلُ منه الـحِبال لا غير؛ ومن رواه بالقاف، فإِنه يريد سَلَبَ القَتِـيل؛ شَبَّه نَزْع الجازِرِ جِلْدَها عنها بأَخْذِ القاتِل سَلَبَ الـمَقْتُول، وإِنما قال: بارِكَة، ولم يَقُلْ: مُضْطَجِعَة، كما يُسْلَخُ الـحَيوانُ مُضْطَجِعاً، لأَن العرب إِذا نَحَرَتْ جَزُوراً، تركُوها باركة على حالها، ويُرْدِفُها الرجالُ من جانِـبَيْها، خوفاً أَن تَضْطَجِعَ حين تموت؛ كلُّ ذلك حرصاً على أَن يَسْلُخوا سَنامَها وهي باركة، فيأْتي رجلٌ من جانِبٍ، وآخَرُ من الجانب الآخر؛ وكذلك يفعلون في الكَتِفَين والفَخِذَين، ولهذا كان سَلْخُها باركةً خيراً عندهم من سَلْخِها مضطجعةً. والأُسْلُوبةُ: لُعْبَةٌ للأَعراب، أَو فَعْلَةٌ يفعلونها بينهم، حكاها اللحياني، وقال: بينهم أُسْلُوبة.

##### Türkçe

**سَلَبَه** şeyi **يَسْلُبُه** **سَلْباً** ve **سَلَباً** (diye) soydu/aldı; ve onu ondan **اسْتَلَبَه**.

Ve **سَلَبُوتٌ** (kalıbı) **فَعَلوتٌ**: ondandır. Lihyânî dedi: **رجل سَلَبوتٌ** ve **امرأَةٌ سَلَبوتٌ** erkek gibi; yine bunun gibi **رجلٌ سَـلاَّبةٌ** (ه ile), dişi de **سَـلاَّبة** yine. Ve **الاسْتِلابُ**: kapıp alma (gizlice çekip alma). Ve **السَّلَب**: soyulan/alınan şey; **التهذيب**’de: onunla soyulan şey; çoğulu **أَسلابٌ**.

Ve insanın üzerinde elbiseden her şey **سَلَبٌ**’dir; fiil: **سَلَبْتُه أَسْلُبُه سَلْباً**: onun **سَلَبَه**’sini aldığın zaman; ve adam elbiselerinden **سُلِبَ**; Rü’be dedi:
يراع سير كاليراع للأَسلاب(1)
(1 “يراع سير إلخ” sözü asılda işte böyledir.)

**اليَراعُ**: kamış. **الأَسْلابُ**: soyulmuş olanlar; **الأَسْلابِ**’ın teki **سَلَبٌ**’dir. Ve hadiste: “Kim bir öldürülmüş (düşman) öldürürse, onun **سَلَبُه**’su onundur.” Ve **السَّلَب** zikri tekrar etmiştir; o, savaşta iki eşten birinin, eşinden, üzerinde ve yanında bulunan elbise, silah ve binekten aldığı şeydir; ve o, “mef‘ûl” mânasında “fa‘l”dir; yani **مَسْلُوب**. Ve **السَّلَبُ** (harekeli): **الـمَسْلُوب**; ve yine **السَّلِـيبُ**.

Ve **رجلٌ سَلِـيبٌ**: aklı kapılıp alınmış; çoğulu **سَلْبـى**.
\<ص:472>
Ve **ناقة سالِبٌ** ve **سَلُوبٌ**: yavrusu öldü; yahut onu tam olmadan attı; yine kadın da böyledir; çoğulu **سُلُبٌ** ve **سَلائبُ**; bazen derler: **امرأَة سُلُب**; râciz dedi:
ما بالُ أَصْحابِكَ يُنْذِرُونَكا؟  أَأَنْ رَأَوْكَ سُلُباً، يَرْمُونَكا؟
Ve bu, onların “**ناقةٌ عُلُطٌ** (yularsız), ve **فَرس فُرُطٌ** (ileride)” demeleri gibidir. Ve Ebû Ubeyd bunda bir bâb yaptı; onda, müennes için **ه** olmaksızın **فُعُلٍ**’den çokça zikretti.

Ve **السَّلُوب** develerden: yavrusunu tam olmadan atan. Ve **السَّلُوب** develerden: yavrusunu atan.

Ve deve **أَسْلَبت**; o hâlde o **مُسْلِبٌ**’dir: yavrusunu tamam olmadan attı; çoğulu **السَّلائِبُ**; ve denildi: **أَسْلَبَت**: yavrusu ölümle yahut başka bir şeyle ondan **سُلِبَتْ**.

Ve **ظَبيةٌ سَلُوبٌ** ve **سالِبٌ**: yavrusu ondan **سُلِـبَتْ**; Sahr el-Gayy dedi:
فَصادَتْ غَزالاً جاثماً، بَصُرَتْ بِهِ  *  لدى سَلَماتٍ، عِنْدَ أَدْماءَ، سالِبِ
Ve **شَجَرةٌ سَلِـيبٌ**: yaprakları ve dalları ondan **سُلِـبَتْ**. Ve **صِلَةَ** hadîsinde: “Bize ait bir **جَشَرٍ**’e çıktım; hurma ağaçları **سُلُبٌ** idi” yani üzerinde yük (meyve) yok; o, **سَلِـيبٍ**’in cem‘idir. Ezherî: **شَجَرَةٌ سُلُبٌ**: yaprakları döküldüğü zaman; ve Zü’r-Rumme dedi:
أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ
Şemmer dedi: **هَيْشَرٌ سُلُبٌ**: üzerinde kabuk yok.

Ve denir: **اسْلُبْ** şu kamışı; yani onu soy.

Ve **سَلَبَ** kamışı ve ağacı: onu soydu. Ve Mekke’nin sıfatı hadîsinde—Allah Teâlâ onu şereflendirsin—: “ve **أَسْلَب** onun **ثُمامُها**’sı” yani yaprakçıklarını çıkardı.

Ve **سَلَبُ الذَّبيحَةِ**: derisi, ayakları ve karnıdır. Ve **فَرَسٌ سَلْبُ القَوائم(1)**
(1 “سلب القوائم” sözü **القاموس**’ta lâmın sükûnuyla, **المحكم**’de fethasıyladır.): nakilde hafifidir; ve denildi: **فَرَسٌ سَلِب القَوائم** yani uzunudur; Ezherî dedi: bu doğrudur. Ve **السَّلْبُ**: hafif hızlı yürüyüş; Rü’be dedi:
قَدْ قَدَحَتْ، مِنْ سَلْبِهِنَّ سَلْبا، *  قارُورَةُ العينِ، فصارت وَقْبَا
Ve deve **انْسَلَبَت**: yürüyüşünde hızlandığı zaman; sanki derisinden çıkıyor gibi.

Ve **ثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بِالقَرْنِ**; ve **رجُلٌ سَلِبُ اليَدَيْنِ** vurma ve saplamada: ikisi hafiftir. Ve **رُمْحٌ سَلِبٌ**: uzundur; yine adam da; çoğulu **سُلُب**; dedi ki:
ومَنْ رَبَطَ الجِحاشَ، فإِنَّ فِـينا *  قَـناً سُلُباً، وأَفْراساً حِسانا
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّلْبَةُ** **الجُرْدَةُ**’dir; denir: onun **سُلْبَتَها**’sı ve **جُرْدَتَها**’sı ne güzeldir.

Ve **السَّلِبُ** (lâmın kesriyle): uzun; Zü’r-Rumme devekuşu yavrularını vasfederek dedi:
كأَنَّ أَعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ،  *  طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سَلِبُ
Ve **سُلُب** (damme ile) diye rivayet edilir; onların “**نَخْلٌ سُلُب**: üzerinde yük yok” sözünden. Ve **شَجَرٌ سُلُبٌ**: üzerinde yaprak yok; o, **سَلِـيبٍ**’in cem‘idir; **فعيلٌ** “mef‘ûl” mânasındadır.

Ve **السِّلابُ** ve **السُّلُب**: kadınların matemde giydiği siyah elbiselerdir; onun teki **سَلَبة**’dir.
\<ص:473>
Ve kadın **سَلَّبَت**; o hâlde o **مُسَلِّبٌ**’dir: yas tutan olduğu zaman; yas için siyah elbiseler giyer.

Ve **تَسَلَّبت**: **السِّلابَ**’ı giydi; o, matem elbiseleri olan siyahlardır; Lebîd dedi:
يَخْمِشْنَ حُرَّ أَوجُهٍ صِحاحِ، *  في السُّلُبِ السودِ، وفي الأَمساحِ
Ve **أَسْماءَ بِنْتِ عُمَيْس**’ten hadiste: Ca‘fer vurulunca dedi ki: Allah’ın Resûlü—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—bana emretti; dedi ki: “Üç gün **تَسَلَّبـي**, sonra bundan sonra dilediğini yap”; **تَسَلَّبـي** yani yasın siyah elbiselerini giy; onlar **السِّلاب**’dır. Ve kadın onu giydiği zaman **تَسَلَّبَت**; o, siyah bir elbisedir; yas tutan onunla başını örter. Ve Ümmü Seleme hadîsinde: Hamza’ya üç gün ağladı ve **تَسَلَّبَت**.

Ve Lihyânî dedi: **الـمُسَلِّب** ve **السَّلِـيبُ** ve **السَّلُوبُ**: kocası yahut yakını ölen kadındır; ona yas tutar. Ve kadın yas tuttuğu zaman **تَسَلَّبَت**.

Ve denildi: **الإِحدادُ** koca üzerine; **التَّسَلُّبُ** ise koca dışındakine de olabilir.

Ebû Zeyd: adama denir: “Bana ne oluyor da seni **مُسْلَباً** görüyorum?” Bu, kimseye ünsiyet etmediği ve kimsenin ona sükûn bulmadığı zaman olur; ancak vahşîye benzetildi; ve denir: o, ünsiyet etmeyen ve nefsi sükûn bulmayan **وَحْشِـيٌّ مُسْلَبٌ**’dir.

Ve **السلبة**: devenin burnu üzerine, yuların altında bağlanan bir ip. Ve **السلبة**: oka bağlanan bir bağdır.

Ve **السِّلْبُ**: **اللُّؤَمةِ**’nin köküne eklenen bir tahta; ucu **اللُّؤَمةِ**’nin deliğindedir. Ebû Hanîfe dedi: **السِّلْبُ** **الفَدَّانِ** aletinin en uzunudur; ve okudu:
يا لَيْتَ شعْري، هلْ أَتى الحسانا،
أَنـَّى اتَّخَذْتُ اليَفَنَيْنِ شانـــــــــــــا؟
السِّلْبَ، واللُّؤْمةَ، والعيانـــــــــــــــا
Ve hurma ağaçlarından bir sıra için **أُسْلوبٌ** denir. Ve uzayıp giden her yol, o **أُسلوبٌ**’dur. Dedi: **الأُسْلوبُ** yol, yüz ve mezheptir; denir: siz kötülüğün **أُسْلُوبِ**’undasınız; **أَسالِـيبَ** diye cem‘ olunur. Ve **الأُسْلُوبُ**: içine girdiğin yoldur.

Ve **الأُسْلُوبُ** (damme ile): fen; denir: falan kimse sözden **أَسالِـيبَ** içine girdi; yani ondan çeşitler. Ve “Onun burnu mutlaka bir **أُسْلُوبٍ** içindedir” denir; kibirli olduğu zaman; dedi ki:
أُنوفُهُمْ، بالفَخْرِ، في أُسْلُوبِ،  *  وشَعَرُ الأَسْتاهِ بالجَبوبِ
Der ki: alçak oldukları hâlde kibirlenirler; “burun gökte, kıç suda” denildiği gibi. Ve **الجَبوبُ**: yerin yüzü; ve şöyle rivayet edilir:
أُنوفُهُمْ، مِلفَخْرِ، في أُسْلُوبِ
**مِنَ الفَخْرِ**’ü kastetti; nûn’u hazfetti.

Ve **السَّلَبُ**: bir tür ağaçtır; uyumlu biçimde biter; uzar; alınır ve yumuşatılır; sonra yarılır; ondan lif gibi beyaz bir **مُشاقةٌ** çıkar; onun teki **سَلَبةٌ**’dir; ip yapılmada en iyilerindendir. Ve denildi: **السَّلَبُ** **الـمُقْلِ**’in lifidir; Mekke’den getirilir. Leys: **السَّلَبُ** **الـمُقْل**’in lifidir; o beyazdır; Ezherî dedi: Leys bunda yanıldı. Ve Ebû Hanîfe dedi: **السَّلَبُ** bir bitkidir; yaratılışında, aydınlanmada kullanılan mum benzerleri gibi biter; ancak daha büyük ve daha uzundur; ondan her türden ip yapılır. Ve **السَّلَبُ**: Yemen’de bilinen bir ağacın kabuğudur; ondan ip yapılır; **الـمُقْلِ** lifinden daha kaba ve daha serttir.
\<ص:474>
Ve İbn Ömer hadîsinde: Saîd b. Cübeyr onun yanına girdi; o, bir deri yastığa yaslanmıştı; içi lif yahut **سَلَبٌ** (harekeli) idi. Ebû Ubeyd dedi: **السَّلَب** hakkında sordum; denildi: **الـمُقْلِ** lifi değildir; fakat Yemen’de bilinen bir ağaçtır; ondan ip yapılır; **الـمُقْلِ** lifinden daha kaba ve daha serttir; ve denildi: o **الـمُقْلِ** lifidir; ve denildi: o **الثُّمام**’ın yaprakçıklarıdır.

Ve Medine’de bir pazar vardır; ona **سوقُ السَّلاَّبِـين** denir; Mürre b. Mahkân et-Temîmî dedi:
فنَشْنَشَ الجِلدَ عَنْها، وهْيَ بارِكةٌ، *  كما تُنَشْنِشُ كفَّا فاتِلٍ سَلَبا
**تُنَشْنِشُ**: hareket ettirir. Şemmer dedi: ve **السَّلَب** ağaç kabuklarından bir kabuktur; ondan sepetler yapılır; onun pazarı için **سُوقُ السَّلاَّبِـينَ** denir; o, Mekke’de bilinir. Asma‘î onu **فَاتِل** (ف ile) diye rivayet etti; İbnü’l-A‘râbî: **قَاتِل** (ق ile). Sa‘leb dedi: doğru olan Asma‘î’nin rivayet ettiğidir; ve ondan onların “**أَسْلَبَ الثُّمامُ**” sözüdür. Dedi: onu **ف** ile rivayet eden, ancak ip yapılan **السَّلَب**’i kasteder, başkasını değil; onu **ق** ile rivayet eden ise öldürülmüşün **سَلَبَ**’ini kasteder; kasabın onun derisini ondan çekip çıkarmasını, öldürenin öldürülmüşün **سَلَبَ**’ini almasına benzetti. Ve ancak “**بارِكَة**” dedi; “**مُضْطَجِعَة**” demedi; hayvan yatırılmışken yüzülür olduğu hâlde; çünkü Araplar bir deve kestiği zaman, onu hâli üzere çökmüş bırakırlar; adamlar iki yanından ona biner gibi dayanırlar; ölünce yatmasından korkarak; bütün bu, hörgücünü çökmüşken yüzmeye hırslarındandır; bir adam bir yandan gelir, diğeri öbür yandan; yine omuzlarda ve butlarda da böyle yaparlar; bu yüzden, onu çökmüşken yüzmek, onlara göre onu yatmışken yüzmekten daha hayırlıdır.

Ve **الأُسْلُوبةُ**: bedevîler için bir oyundur; yahut aralarında yaptıkları bir fiildir; Lihyânî onu hikâye etti ve dedi: aralarında **أُسْلُوبة**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل ب * * سَلَبَ * الشيء من باب نصر و * الاسْتِلابُ * الاختلاس و * السَّلَبُ * بفتح اللام المسلوب وكذا * السَّلِيبُ * و * الأسْلُوبُ * الفن

##### Türkçe

* س ل ب * **سَلَبَ** şeyi, نصر بابından; ve **الاسْتِلابُ** gizlice kapıp alma; ve **السَّلَبُ** (لام’ın fethiyle) alınmış şeydir; yine **السَّلِيبُ** ve **الأسْلُوبُ**: فن.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سلبه الشيء يسلبه سلبا: اختلسه، كاستلبه إياه. ومن المجاز: سلبه فؤاده وعقله وأسلبه. ورجل وامرأة سلبوت محركة على فعلوت، منه. كذلك رجل سلابة بالهاء والأنثى سلابة أيضا. من المجاز: السليب: المسلوب كالسلب. والمستلب العقل ج سلبى. وناقة وامرأة سالب، وسلوب، وسليب ومسلب مضبوط عندنا كمحدث، وهو الصواب وسلب بضم الأول والثاني، إذا مات ولدها أو ألقته لغير تمام. وقال اللحياني: امرأة سلوب وسليب ومسلب، وهي التي يموت زوجها أو حميمها فتسلب عليه ج سلب ككتب وسلائب. وفي لسان العرب: وربما قالوا امرأة سلب. قال الراجز:
  ما بال أصحابك ينذرونكا                      أأن رأوك سلبا يرمونكا وهذا كقولهم: ناقة علط: بلا خطام، وفرس فرط: متقدمة، وقد عمل أبو عبيد في هذا بابا فأكثر فيه من فعل بغير هاء للمؤنث. والسلوب من النوق: التي ترمي ولدها، وهو مجاز، وقد أسلبت الناقة فهي مسلب: ألقت ولدها من غير أن يتم، والجمع السلائب. وقيل: أسلبت: سلبت ولدها بموت أو غير ذلك. وظبية سلوب وسالب: سلبت ولدها. من المجاز: شجرة سليب: سلبت ورقها وأغصانها جمعه سلب. وعن الأزهري: شجرة سلب إذا تناثر ورقها، والنخل سلب أي لا حمل عليها. وفرس سلب القوائم أي خفيفها في النقل. وقيل: فرس سلب القوائم ككتف أي طويلها. قال الأزهري: وهذا صحيح. والسلب: السير الخفيف السريع. قال رؤبة:
  قد قدحت من سلبهن سلبا
  قارورة العين فصارت وقبا والسلب بالكسر: أطول أداة الفدان قاله أبو حنيفة، وأنشد:
  يا ليت شعري هل أتى الحسانا
  أنى اتخذت اليفنين شانا
  السلب واللؤمة والعيانا السلب: خشبة تجمع إلى وفي نسخة على أصل اللؤمة، طرفها في ثقب اللؤمة السلب ككتف: الطويل. قال ذو الرمة يصف فراخ النعامة:
  كأن أعناقها كـراث سـائفة                      طارت لفائفه أو هيشر سلب ويروى سلب بالضم، وقد تقدم. ويقال: رمح سلب أي طويل، وكذلك الرجل، والجمع سلب. قال:
  ومن ربط الجحاش فإن فينا                      قنا سلبا وأفراسا حسـانـا السلب أيضا: الخفيف السريع. يقال: ثور سلب الطعن بالقرن. ورجل سلب اليدين بالضرب والطعن: خفيفهما. السلب بالتحريك: ما يسلب أي الشيء الذي يسلبه الإنسان من الغنائم، ويتولى عليه. وفي التهذيب: ما يسلب به، ج أسلاب. وكل شيء على الإنسان من اللباس فهو سلب. وفي الحديث: من قتل قتيلا فله سلبه. وهو ما يأخذه أحد القرنين في الحرب من قرنه مما يكون عليه ومعه من ثياب وسلاح ودابة، وهو فعل بمعنى مفعول أي مسلوب. وأنشدنا شيخنا أبو عبد الله قال: أنشدنا العلامة محمد بن الشاذلي:
  إن الأسود أسود الغاب همتهايوم الكريهة في المسلوب لا السلب

  والسلب: شجر طويل ينبت متناسقا، يؤخذ ويمد ثم يشقق، فيخرج منه مشاقة بيضاء كالليف، واحدته سلبة، وهو من أجود ما تتخذ منه الحبال. قال أبو حنيفة: السلب: نبات ينبت أمثال الشمع الذي يستصبح به في خلقته إلا أنه أعظم وأطول، تتخذ منه الحبال على كل ضرب. السلب من الذبيحة: إهابها وأكرعها، وفي نسخة أكراعها وبطنها. والسلب من القصبة والشجرة: قشرها. يقال: اسلب هذه القصبة أي اقشرها. وفي حديث صفة مكة، زيدت شرفا: وأسلب ثمامها أي أخرج خوصه. وقال شمر: هيشر سلب، أي لا قشر عليه. قيل السلب: ليف المقل يؤتى به من مكة. وعن الليث: السلب: ليف المقل وهو أبيض. قال الأزهري: غلط الليث فيه. السلب: لحاء شجر معروف باليمن تعمل منه الحبال وهو أجفى من ليف المقل وأصلب، وعلى هذا يخرج قول العامة للحبل المعروف سلبة. وفي حديث ابن عمر أن سعيد بن جبير دخل عليه وهو متوسد مرفقة أدم، حشوها ليف أو سلب، بالتحريك. قال أبو عبيد: سألت عن السلب، فقيل: ليس بليف المقل، ولكنه شجر معروف باليمن، تعمل منه الحبال، وقيل: هو خوص الثمام. قلت: وهذا المشهور عندنا في اليمن. وقال شمر: السلب: قشر من قشور الشجر تعمل منه السلال، يقال لسوقه سوق السلابين. منه سوق السلابين بالمدينة الشريفة، م وبمكة أيضا قاله شمر، زادهما الله شرفا. من المجاز: أسلب الشجر: ذهب حملها وسقط ورقها فهو مسلب، وقد تقدم الكلام عليه. والأسلوب: السطر من النخيل. والطريق يأخذ فيه. وكل طريق ممتد فهو أسلوب. والأسلوب: الوجه والمذهب. يقال: هم في أسلوب سوء. ويجمع على أساليب. وقد سلك أسلوبه: طريقته. وكلامه على أساليب حسنة. والأسلوب، بالضم: الفن. يقال: أخذ فلان في أساليب من القول، أي أفانين منه. الأسلوب: عنق الأسد؛ لأنها لا تثنى. ومن المجاز: الأسلوب: الشموخ في الأنف. وإن أنفه لفي أسلوب، إذا كان متكبرا لا يلتفت يمنة ولا يسرة. قال الأعشى:
  ألم تروا للعجب العجيب
  أن بني قلابة القـلـوب
  أنوفهم ملفخر في أسلوب
  وشعر الأستاه بالجبـوب

  يقول: يتكبرون وهم أخساء، كما يقال: أنف في السماء واست في الماء. وقوله: أنوفهم ملفخر على لغة اليمن. وانسلب: أسرع في السير جدا حتى كأنه يخرج من جلده، وغالب استعماله في الناقة. وتسلبت المرأة إذا أحدت قيل على زوجها؛ لأن التسلب قد يكون على غير زوج. وفي الحديث عن أسماء بنت عميس أنها قالت: لما أصيب جعفر أمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: تسلبي ثلاثا، ثم اصنعي بعد ما شئت أي البسي ثياب الحداد السود. وتسلبت المرأة إذا لبسته. وفي حديث أم سلمة أنها بكت على حمزة ثلاثة أيام وتسلبت. وقال اللحياني: المسلب والسليب والسلوب: التي يموت زوجها أو حميمها فتسلب عليه. قال ابن الأعرابي: السلبة بالضم: الجردة أي التجرد عن الثياب. تقول: ما أحسن سلبتها وجردتها. مسلب كمعظم: ع، قرب زبيد المحروسة من اليمن، وهي قرية صغيرة على أربعة فراسخ من زبيد تقديرا، وقد دخلتها. وفي لسان العرب عن أبي زيد، يقال: مالي أراك مسلبا؛ وذلك إذا لم يألف أحدا، ولا يسكن إليه أحد، وإنما شبه بالوحش. ويقال: إنه لوحشي مسلب، أي لا يألف ولا تسكن نفسه. وسلب كفرح: لبس السلاب، وهي الثياب السود تلبسها النساء في المأتم ج سلب ككتب. قال شيخنا: تفسير السلاب بالثياب يقتضي أن يكون جمعا، وجمعه على سلب يقتضي أن يكون مفردا كما هو ظاهر. والذي في التهذيب: السلاب: ثوب أسود تغطي به المحد رأسها. وفي الروض الأنف: السلاب: خرقة سوداء تلبسها الثكلى. ومما أغفل عنه المصنف: السلبة: خيط يشد على حطم البعير دون الخطام. والسلبة: عقبة تشد على السهم. والأسلوبة: لعبة للأعراب أو فعلة يفعلونها بينهم، حكاها اللحياني وقال: بينهم أسلوبة. والمستلب: سيف عمرو بن كلثوم التغلبي. سيف آخر لابي دهبل الجمحي.

##### Türkçe

**سلبه** şeyi **يسلبه** **سلبا**: onu kapıp aldı; tıpkı onu ondan **استلبه** gibi. Mecazdan: onun gönlünü ve aklını **سلبه**; ve onu **أسلبه**. Ve bir erkek ve bir kadın **سلبوت** (harekeli), **فعلوت** vezni üzere, ondandır. Yine bir erkek **سلابة** (ه ile) ve dişi de yine **سلابة**. Mecazdan: **السليب**: **المسلوب** (tıpkı **السلب** gibi). Ve aklı **المستلب** (olan), çoğulu **سلبى**. Ve bir dişi deve ve bir kadın **سالب**; ve **سلوب**; ve **سليب** ve **مسلب**; bizde **كمحدث** gibi ضبط edilmiştir; ve o doğrudur. Ve **سلب** (birincisi ve ikincisi zamme ile), yavrusu öldüğü yahut onu tamam olmadan attığı zaman. **اللحياني** dedi: kadın **سلوب** ve **سليب** ve **مسلب**; o, kocası yahut yakını ölür de onun üzerine **تسلب** eden kimsedir; çoğulu **سلب** (tıpkı **كتب** gibi) ve **سلائب**. **لسان العرب**’da: belki “kadın **سلب**” derler. **الراجز** dedi:
  ما بال أصحابك ينذرونكا                      أأن رأوك **سلبا** يرمونكا
Bu, onların “dişi deve **علط**: yularsız; at **فرط**: önde giden” demeleri gibidir; ve **أبو عبيد** bunda bir باب yapmış, dişil için **ه** olmaksızın **فعل**den onda çokça zikretmiştir. Ve develerden **السلوب**: yavrusunu atan; ve bu mecazdır. Ve dişi deve **أسلبت**; o hâlde o **مسلب**tir: yavrusunu tamam olmadan attı; çoğul **السلائب**. Ve denildi: **أسلبت**: yavrusunu ölümle yahut başka bir şeyle **سلبت**. Ve ceylan dişisi **سلوب** ve **سالب**: yavrusunu **سلبت**. Mecazdan: ağaç **سليب**: yaprağını ve dallarını **سلبت**; çoğulu **سلب**. **الأزهري**’den: yaprağı dökülüp saçıldığı zaman ağaç **سلب**; ve hurma **سلب** yani üzerinde meyve yok. Ve at **سلب القوائم** yani yürüyüşte hafif. Ve denildi: at **سلب القوائم** (tıpkı **كتف** gibi) yani bacakları uzun. **الأزهري** dedi: bu doğrudur. Ve **السلب**: hafif, hızlı yürüyüş. **رؤبة** dedi:
  قد قدحت من **سلبهن** **سلبا**
  قارورة العين فصارت وقبا
Ve **السلب** (kesre ile): **الفدان** aletinin en uzun parçası; bunu **أبو حنيفة** söyledi; ve şu şiiri okudu:
  يا ليت شعري هل أتى الحسانا
  أنى اتخذت اليفنين شانا
  **السلب** واللؤمة والعيانا
**السلب**: **اللؤمة**’nın aslına (bir nüshada: üzerine) eklenen bir tahta; ucu **اللؤمة**’nın deliğindedir. **السلب** (tıpkı **كتف** gibi): uzun olan. **ذو الرمة** devekuşu yavrularını vasfederek dedi:
  كأن أعناقها كـراث سـائفة                      طارت لفائفه أو هيشر **سلب**
Ve **سلب** (zamme ile) diye de rivayet olunur; ve bu daha önce geçti. Ve denilir: mızrak **سلب** yani uzun; aynı şekilde adam; çoğul **سلب**. Dedi:
  ومن ربط الجحاش فإن فينا                      قنا **سلبا** وأفراسا حسـانـا
**السلب** ayrıca: hafif, hızlı olan. Denilir: öküz **سلب** boynuzla vuruşta. Ve adam **سلب اليدين** dövmede ve saplamada: ikisi hafiftir. **السلب** (hareke ile): **ما يسلب** yani insanın ganimetlerden **يسلبه** olduğu şey; ve onun üzerine tasarruf eder. **التهذيب**’de: **ما يسلب به**; çoğulu **أسلاب**. Ve insanın üzerinde elbiseden her şey **سلب**tir. Hadiste: “Kim bir öldürülmüşü öldürürse onun **سلبه**’i onundur.” Ve o, savaşta iki taraftan birinin, karşı taraftan, üzerinde ve yanında bulunan elbise, silah ve binekten aldığı şeydir; ve **فعل** vezninde **مفعول** manasınadır, yani **مسلوب**. Şeyhimiz **أبو عبد الله** bize okuttu dedi: bize allâme **محمد بن الشاذلي** okuttu:
  إن الأسود أسود الغاب همتهايوم الكريهة في **المسلوب** لا **السلب**

Ve **السلب**: muntazam biçimde biten uzun bir ağaçtır; alınır ve uzatılır, sonra yarılır; ondan lif gibi beyaz **مشاقة** çıkar; tekili **سلبة**’dir; iplerin yapıldığı şeylerin en iyilerindendir. **أبو حنيفة** dedi: **السلب**: yaratılışında onunla aydınlanılan mum benzerleri gibi biten bir bitkidir; ancak daha büyük ve daha uzundur; ondan her türden ip yapılır. Kesilmiş hayvandan **السلب**: derisi ve **أكرعها**’sı; bir nüshada: **أكراعها** ve karnı. Kamıştan ve ağaçtan **السلب**: kabuğu. Denilir: bu kamışı **اسلب** et, yani kabuğunu soy. Mekke’nin vasfı hadîsinde—şerefi artırıldı—: “ve onun **ثمام**’ını **أسلب** etti” yani yapraklarını çıkardı. **شمر** dedi: **هيشر سلب**; yani üzerinde kabuk yok. Denildi: **السلب**: Mekke’den getirilen **المقل** lifi. **الليث**’ten: **السلب**: **المقل** lifi; ve o beyazdır. **الأزهري** dedi: **الليث** bunda yanılmıştır. **السلب**: Yemen’de bilinen bir ağacın kabuğudur; ondan ipler yapılır; **المقل** lifinden daha kaba ve daha serttir; ve bunun üzerine avamın bilinen ipe “**سلبة**” demesi çıkar. İbn Ömer hadîsinde: **سعيد بن جبير** onun yanına girdi; o, deri bir yastığa yaslanmıştı; içi lif yahut **سلب** (hareke ile) idi. **أبو عبيد** dedi: **السلب** hakkında sordum; denildi: **المقل** lifi değildir; fakat Yemen’de bilinen bir ağaçtır; ondan ipler yapılır; ve denildi: o, **الثمام** yaprağıdır. Dedim: bu, Yemen’de bizde meşhur olandır. **شمر** dedi: **السلب**: ağaç kabuklarından bir kabuktur; ondan sepetler yapılır; onun çarşısına **سوق السلابين** denilir. Ondan, Medine-i şerîfe’de **سوق السلابين**; ve Mekke’de de; bunu **شمر** söyledi; Allah ikisine de şereflerini artırsın. Mecazdan: ağacı **أسلب** etti: meyvesi gitti ve yaprağı düştü; o hâlde o **مسلب**tir; ve onun hakkında söz daha önce geçti. Ve **الأسلوب**: hurma ağaçlarından bir satır. Ve içinde gidilen yol. Ve uzayıp giden her yol **أسلوب**tur. Ve **الأسلوب**: yüz ve mezhep. Denilir: onlar kötü bir **أسلوب** içindedir. Ve **أساليب** üzere çoğul yapılır. Ve onun **أسلوبه**’unu **سلك** etti: onun yolu. Ve sözü güzel **أساليب** üzeredir. Ve **الأسلوب** (zamme ile): فن. Denilir: falan, sözden **أساليب** içine girdi; yani ondan çeşitler. **الأسلوب**: aslanın boynu; çünkü bükülmez. Mecazdan: **الأسلوب**: burunda yükseklik. Ve onun burnu bir **أسلوب** içindedir; kibirli olup sağa sola dönüp bakmadığı zaman. **الأعشى** dedi:
  ألم تروا للعجب العجيب
  أن بني قلابة القـلـوب
  أنوفهم ملفخر في **أسلوب**
  وشعر الأستاه بالجبـوب

Der ki: onlar alçak oldukları hâlde kibirlenirler; tıpkı “burun gökte, kıç suda” denildiği gibi. Ve onun sözü: **ملفخر** Yemen lisanı üzeredir. Ve **انسلب**: yürüyüşte pek çok hızlandı; sanki derisinden çıkar; ve kullanımı çoğunlukla dişi devededir. Ve kadın **تسلبت**: yas tuttuğu zaman; denildi: kocası üzerine; çünkü **التسلب** koca dışındakine de olabilir. Hadiste, **أسماء بنت عميس**’ten: dedi ki: **جعفر** vurulunca, Resûlullah صلى الله عليه وسلم bana emretti ve dedi: “Üç gün **تسلبي** et, sonra dilediğini yap”; yani siyah yas elbiselerini giy. Ve kadın **تسلبت**: onu giydiği zaman. **أم سلمة** hadîsinde: **حمزة** üzerine üç gün ağladı ve **تسلبت**. **اللحياني** dedi: **المسلب** ve **السليب** ve **السلوب**: kocası yahut yakını ölen, onun üzerine **تسلب** eden kadındır. **ابن الأعرابي** dedi: **السلبة** (zamme ile): **الجردة** yani elbiselerden soyunma. Dersin: onun **سلبتها**’sı ve **جردتها**’sı ne güzeldir. **مسلب** (tıpkı **معظم** gibi): bir yer adıdır; Yemen’in korunmuş **زبيد**’ine yakın; **زبيد**’den takdiren dört fersah uzaklıkta küçük bir köydür; ona girdim. **لسان العرب**’da **أبو زيد**’den: denilir: “Seni niçin **مسلبا** görüyorum?”; bu, kimseye alışmadığı ve kimsenin ona ünsiyet etmediği zamandır; ancak vahşîye benzetildi. Ve denilir: o, vahşî bir **مسلب**tir; yani alışmaz ve nefsi ünsiyet etmez. Ve **سلب** (tıpkı **فرح** gibi): **السلاب**’ı giydi; o, kadınların matemde giydiği siyah elbiselerdir; çoğulu **سلب** (tıpkı **كتب** gibi). Şeyhimiz dedi: **السلاب**’ın elbiselerle tefsiri, onun bir çoğul olmasını gerektirir; ve onun **سلب** üzere çoğulu, onun—zahir olduğu üzere—müfred olmasını gerektirir. Ve **التهذيب**’de olan: **السلاب**: yaslı kadının başını örttüğü siyah bir elbisedir. **الروض الأنف**’te: **السلاب**: evladını kaybeden kadının giydiği siyah bir bez parçasıdır. Müellifin ihmal ettiklerinden: **السلبة**: devenin ağzındaki yuların altında, **حطم** üzerine bağlanan bir ip. Ve **السلبة**: oka bağlanan bir düğüm. Ve **الأسلوبة**: bedevîlere ait bir oyun yahut aralarında yaptıkları bir fiil; onu **اللحياني** hikâye etti ve dedi: aralarında bir **أسلوبة** vardır. Ve **المستلب**: **عمرو بن كلثوم التغلبي**’nin kılıcıdır. Başka bir kılıç da **ابي دهبل الجمحي**’nindir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَبَهُ
1 سَلَبَهُ ذ , (S, A, K,) aor. سَلُبَ , (TA,) inf. n. سَلْبٌ (S, K) and سَلَبٌ, (K,) from the former of which the pl. سُلُوبٌ has been formed, on the authority of hearsay, (El-Jurjلnee, Msb in art. قصد,) He seized it, or carried it off, by force; (S, A, K;) as also ↓ استلبهُ. (S, K.) You say, سَلَبَهُ الشَّىْءَ, aor. سَلُبَ , inf. n. سَلْبٌ and سَلَبٌ; and اـِيَّاهُ ↓ استلبهُ; (M, TA;) He seized, or carried off, by force [from him the thing; or he spoiled him, despoiled him, plundered him, or deprived him, of the thing]. (TA.) And سَلَبْتُهُ ثَوْبَهُ, (Mgh, * Msb,) aor. سَلُبَ , (Msb,) inf. n. سَلْبٌ, (Mgh, Msb,) I took away from him his garment; (Mgh, * Msb;) as also ↓ اسلبتهُ [perhaps a mistranscription for ↓ استلبتهُ, but another instance of the former of these two verbs, in a similar sense, occurs in what follows]: originally, سَلَبْتُ ثَوْبَ زيَدٍْ [I took away the garment of Zeyd]; but the verb has been made to have زيد for its object, and the ثوب is postponed, and put in the accus. case as a specificative [though by rule the specificative should be indeterminate]; and it may be suppressed, [so that you may say simply, سَلَبْتُهُ, meaning I took away from him what was upon him or with him, spoiled him, or plundered him,] the meaning being understood. (Msb.) ― -b2- [Hence] one says also, سَلَبَهُ فُؤَادَهُ وَعَقْلَهُ (tropical:) [He, or it, despoiled him, or deprived him, of his heart and his reason], and ↓ اسلبهُ. (A, TA.) [The latter one might think to be a mistranscription for ↓ استلبهُ were it not for an instance of the same verb before men- tioned, and for the fact that it is immediately followed in the A by وَهُوَ مُسْلَبُ العَقْلِ: perhaps, however, مُسْلَب may be here a mistake for مُسْلِب.] ― -b3- And اُسْلُبْ هٰذِهِ القَصَبَةَ (assumed tropical:) Peel thou this cane, or reed. (TA.) ― -b4- [In grammar and logic, سَلْبٌ is used to signify (assumed tropical:) Privation, or deprivation, in a general sense; and (assumed tropical:) negation; opposed to اـِثْبَاتٌ and اـِيجَابٌ.] -A2- سَلْبٌ [as an inf. n. of which the verb (app. سَلَبَ) is not mentioned] (assumed tropical:) The going, or journeying, lightly and quickly. (M, K.) Ru-beh says,
قَدْ قَدَّحَتْ مِنْ سَلْبِهِنَّ سَلْبَا
قَارُورَةُ العَيْنِ فَصَارَتْ وَقْبَا
(assumed tropical:) [The black of the eye became depressed so that it became a hollow in consequence of their going with much lightness and quickness: سَلْبَا, for سَلْبًا, being an absolute complement to the inf. n. in سَلْبِهِنَّ]. (M. [See also 7.]) -A3- سَلِبَ [or سَلِبَتْ, as appears from what follows], aor. سَلَبَ , (assumed tropical:) He [or she] put on black garments (K, TA) which women wear at assemblies for the purpose of mourning. (TA. [See also 5.])

2 سَلَّبَ see 5, in three places.

سالبهُ الشَّىْءَ
3 سالبهُ الشَّىْءَ ذ , if used, means He contended with him in a mutual endeavour to seize, or carry off, the thing by force. See 6.]

اسلبت
4 اسلبت ذ , said of a she-camel, (S, M, K,) (tropical:) She became deprived of her young one by death (M, K, TA) or by some other means: (M, TA:) or she cast her young one in an imperfect state. (S, M, K.) ― -b2- اسلب الشَّجَرُ (tropical:) The trees became bare of their fruit, and dropped their leaves. (K, TA.) ― -b3- اسلب الثُّمَامُ (S, TA) (assumed tropical:) The ثمام [or panic grass] put forth its خُوص [or leaves, so that it became fit to be cut: see سَلَبٌ]. (TA.) -A2- See also 1, in two places.

تسلّبت
5 تسلّبت ذ , (S, K,) said of a woman, (S,) i. q. أَحَدَّتْ [i. e. (assumed tropical:) She abstained from the wearing of ornaments, and the use of perfumes, and dye for the hands &c., and put on the garments of mourning,] عَلَى زَوْجِهَا [for her husband]: (K:) or, as some say, اـِحْدَادٌ is for the husband; (S, A;) but تَسَلُّبٌ is sometimes for another than the husband: (S, TA:) [therefore] تسلّبت signifies (assumed tropical:) she put on the black garments of mourning; (M, TA;) as also ↓ سلِّبت: (M, A:) you say, عَلَى ↓ تُسَلِّبُ زَوْجِهَا or حَمِيمِهَا (Lh, M) (assumed tropical:) She puts on the black garments of mourning [for her husband or her loved and loving relation or friend]: (M:) and عَلَى مَيِّتِهَا ↓ سَلَّبَتْ (assumed tropical:) She put on the black garments of mourning for her dead one: تَسْلِيبٌ having a general application. (A.)

تسالبا الشَّىْءَ
6 تسالبا الشَّىْءَ ذ They both contended together, each endeavouring to seize, or carry off, the thing by force. The inf. n. occurs in the S and K in art. خلس, as a syn. of تَخَالُسٌ.]

انسلب
7 انسلب ذ (assumed tropical:) He went a very quick pace: (K:) or he went well; said of a horse and of a camel: (KL:) but mostly (TA) one says, انسلبت النَّاقَةُ (assumed tropical:) The she-camel went so quick a pace that she was as though she went forth from her skin: (S, TA:) [or she outstripped: see an ex. voce عَاسِجٌ.]

8 اـِسْتَلَبَ see 1, in four places.

سِلْبٌ
سِلْبٌ ذ The longest [thing] of the apparatus of the plough: (AHn, M, K:) or a piece of wood that is joined to the base of the لُؤْمَة [here meaning ploughshare], its end being [inserted] in the hole, or perforation, of the latter. (M, K.)

سَلَبٌ
سَلَبٌ ذ : see سَلِيبٌ. ― -b2- Spoil, plunder, or booty; (TA;) what is seized, or carried off, by force, (M, Msb, K, TA,) from a man, of spoils, whatever it be; (TA;) comprising all the clothing that is upon the man; (Mgh, Msb, TA;) accord. to Lth and Az (Mgh) and the Bلri'; (Msb;) or whatever one of two antagonists in war takes from the other, of the things upon him and with him, i. e. of clothes and weapons, and his beast: of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, i. e., (TA,) i. q. مَسْلُوبٌ [used in the manner of a subst., or as an epithet in which the quality of a subst. is predominant]: (Mgh, TA:) pl. أَسْلَابٌ. (M, A, Msb, K.) You say, أَخَذَ سَلَبَ القَتِيلِ [He took the spoil of the slain man], and أَسْلَابَ القَتْلَى [the spoils of the slain men]. (A.) ― -b3- Also (assumed tropical:) The hide and shanks and paunch of a slaughtered animal. (K. [App. so called because given to the slaughterer, as though they were his spoil; or, in the case of an animal of the chase, to the dog or dogs: see the verses cited voce بَدَنٌ.]) ― -b4- And (assumed tropical:) The peel, or rind, [or skin,] of a cane, or reed, (K, TA,) and of a tree. (TA.) And [particularly] The bark, or rind, of a kind of tree (S, K) well known (S) in El-Yemen, of which ropes are made, (S, K,) and which is coarser and harder than the fibres of the Theban palm-tree: (S:) hence it is that a well-known kind of [thick] rope [made of the fibres of the common palm-tree] is called by the vulgar ↓ سَلَبَةٌ: (TA:) or the bark of a kind of tree of which are made [baskets of the kind called] سِلَال: (Sh, TA:) there is a market called ↓ سُوقُ السَّلَّابِينَ in El-Medeeneh, (Sh, S, K, TA,) and in Mekkeh also, as being the market [of the sellers, or manufacturers, of what are made] of سَلَب: (Sh, TA:) it is also [said to be] (K) a certain kind of tall tree, (M, K,) growing symmetrically, which is taken and laid beneath hot ashes (يُمَلُّ) and then split asunder, whereupon there comes forth form it a white مُشَاقَة [or coarse fibrous substance] like [the fibres of the palm-tree, called] لِيف; and it is one of the best of the materials of which ropes are made: the n. un. is with ة: (M:) and (M, K) AHn says, (M,) it is a certain plant (M, K) which grows in form like candles, except that it is larger and longer, and of which are made ropes of every sort: (M:) and (M, K) some say, (M,) it is the fibrous substance (ليف) of the Theban palm-tree, (M, K,) this Lth asserts it to be, (TA,) which is brought from Mekkeh, (M,) and Lth adds, and it is white; but Az says that Lth has erred respecting it: A'Obeyd says, I asked respecting it, and was told, it is not the fibrous substance of the Theban palm-tree, but is a kind of tree well known in El-Yemen, of which ropes are made: and some say that it is the خُوص [or leaves] of the ثَمَام [or panic grass]: and this [says SM] is what is commonly known among us in El-Yemen: (TA:) [accord. to Forskهl, (Flor. Aegypt. Arab., p. cx.) this name is applied in El-Yemen to a species of hyacinth, which he terms hyacinthus aporus.] A poet says, (S,) namely, [Murrah] Ibn-Mahkلn [El-Temeemee], (M,)
فَنَشْنَشَ الجِلْدَ عَنْهَاوَهْىَ بَارِكَةٌ
كَمَا تُنَشْنِشُ كَفَّا فَاتِلٍ سَلَبَا
(S, M, *) i. e. And he stripped off quickly the skin [from her, while she was lying upon her breast, like as the two hands of the twister of ropes strips off quickly the seleb]: (S in art. نش:) some read قَاتِلٍ, meaning [by the word following it] “ what is seized, or carried off by force, from one slain: ” (M:) As read فَاتِلٍ, with ف; IAar, with ق: Th says that the right reading is that of As. (S in the present art.)

سَلِبٌ
سَلِبٌ ذ Light, or active, (K, TA,) and quick. (TA.) You say, رَجُلٌ سَلِبُ اليَدَيْنِ بِالطَّعْنِ A man light, or active, in the arms, or hands, in thrusting, or piercing: and ثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بِالقَرْنِ A bull light, or active, in thrusting, or piercing, with the horn. (S, TA.) And فَرَسٌ سَلِبُ القَوَائِمِ A horse light, or active, (S, M, K,) in the legs, (M, K,) [i. e.,] in the shifting of the legs: (S:) or, accord. to Az, the right meaning is, long in the legs: (TA:) [for] ― -b2- سَلِبٌ signifies also Long or tall; (S, M, K;) applied to a spear, and to a man [&c.]: pl. سُلُبٌ. (M.)

سُلُبٌ
سُلُبٌ ذ , as a sing., see سَلِيبٌ, in three places. ― -b2- It is also a pl. of سَلِبٌ [q. v., last sentence]: (M:) and of سِلَابٌ, as a subst.: (S, K:) and of سَلُوبٌ as an epithet applied to a spear: (Ham p. 171:) and of the same, (S, M,) or of سِلَابٌ, (M,) as an epithet applied to a she-camel (S, M) and to a woman: (M:) and of سَلِيبٌ as an epithet applied to a tree. (S.)

سُلْبَةٌ
سُلْبَةٌ ذ i. q. جُرْدَةٌ [i. e. The denuded, or unclad, part, or parts, of the body]: (IAar, K:) or a state of nudity. (TA.) One says, مَا أَحْسَنَ سُلْبَتَهَا [How goodly is what is unclad of her person! or, her state of nudity!]. (K.)

سَلَبَةٌ
سَلَبَةٌ ذ : see سَلَبٌ, in the former half of the paragraph: ― -b2- and see also سِلَابٌ. -A2- Also A string, or cord, that is tied to the خَطْم [i. e. muzzle, or nose,] of the camel, exclusive of the خِطَام [q. v.]. (M.) ― -b2- And A sinew that is bound upon an arrow: accord. to AHn, the sinew that is wound upon the لِيط [or skin of the reed, or cane,] of the arrow. (M.)

سِلَابٌ
سِلَابٌ ذ sing. of سُلُبٌ, which signifies The black garments of women at their assemblies for mourning: (S:) MF says that the former is expl. in the K as meaning black garments, which necessarily implies that it is a pl.; and the latter is there said to be its pl., which necessarily implies that it is a sing.: (TA:) [but it may be replied that the author of the K regarded the former as a pl. without a sing.; and the latter, as a pl. pl.:] or both signify black garments worn by women; and the sing. is ↓ سَلَبَةٌ: (M:) accord. to the T, سِلَابٌ signifies a black garment with which a woman mourning for the death of her husband covers her head: accord. to the R, a black خِرْقَة [or piece torn off from a garment or cloth] that is worn by a woman bereft of her child, or of a person beloved, by death. (TA.) -A2- See also سَلِيبٌ.

سَلُوبٌ
سَلُوبٌ ذ : see سَلِيبٌ, in four places. -A2- Also A spear that takes away life: pl. سُلُبٌ. (Ham p. 171.)

سَلِيبٌ
سَلِيبٌ ذ i. q. ↓ مَسْلُوبٌ [as meaning Seized, or carried off, by force: ― -b2- and more commonly spoiled, despoiled, plundered, or deprived of what was upon one or with one]: (S, A, * Msb:) as also ↓ سَلَبٌ [but app. in the former sense only]. (S.) [Hence] one says شَجَرَةٌ سَلِيبٌ (tropical:) A tree despoiled, or deprived, of its leaves and its branches: (M, K, TA:) or of which the leaves and fruit have been taken: (A:) pl. سُلُبٌ, as in the phrases نَخْلٌ سُلُبٌ palm-trees upon which is no fruit, and شَجَرٌ سُلُبٌ trees upon which are no leaves; the sing. being of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (S:) and one says also ↓ شَجَرَةٌ سُلُبٌ, [using سُلُبٌ as a sing., like other words of the same measure mentioned in what follows,] meaning a tree of which the leaves have become scattered, or strewn. (Az, TA.) And سَلِيبٌ is applied to a woman as meaning (assumed tropical:) Whose husband has died, or her loved and loving relation or friend, and who puts on the black garments of mourning for him; as also ↓ مُسَلِّبٌ and ↓ سَلُوبٌ: (Lh, M:) or ↓ مُسَلِّبٌ, so applied, signifies [simply] (assumed tropical:) putting on, or wearing, the black garments of mourning. (M. [See an ex. of this last word with the affix ة, used as a pl., in a verse cited voce خَطْبٌ; and an ex. of its pl., مُسَلِّبَات, in a verse cited voce ثَدْىُ.]) Also, applied, to a she-camel, and so ↓ سَالِبٌ and ↓ سَلُوبٌ and ↓ مُسْلِبٌ, (K,) the last in one instance in the copies of the K erroneously written مُسَلِّبٌ, (TA,) and ↓ سُلُبٌ, (K, TA,) with damm to the first and second letters, (TA,) [in the CK سُلْبٌ, and said to be with damm,] or ↓ سَلُوبٌ thus applied, (S, M,) and ↓ سِلَابٌ, (M,) (assumed tropical:) Whose young has died: (M, K:) or that has cast her young one in an imperfect state: (S, M, K: and in this latter sense, as applied to a she-camel, ↓ مُسْلِبٌ is particularly mentioned in the M:) and in like manner applied to a woman: (M, K:) the pl. (of سَلُوبٌ, S, M, or سِلَابٌ, M) is سُلُبٌ (S, M, K, TA, in the last expressly stated to be like كُتُبٌ, but in the CK سُلْبٌ,) and سَلَائِبُ: (M, K:) and sometimes they said ↓ اِمْرَأَةٌ سُلُبٌ, like نَاقَةٌ عُلُطٌ and فَرَسٌ فُرُطٌ, and numerous other instances that have been enumerated by A'Obeyd, in which words of the measure فُعُلٌ, without ة, are used as fem. epithets: (M:) or ↓ سَلُوبٌ signifies (tropical:) a she-camel whose young one has been taken; and its pl. is سَلَائِبُ; (A:) and, applied to a she-camel, it signifies also اَلَّتِى يُرْمَى وَلَدُهَا (tropical:) [which may mean whose young one is cast abortively; or cast away because abortive; or cast at, or shot at, and killed]: (L, TA:) and is also applied to a she-gazelle, as meaning despoiled, or deprived, of her young one: and so ↓ سَالِبٌ. (M.) Applied to a man, (M,) it signifies also العَقْلِ ↓ مُسْتَلَبُ (assumed tropical:) [Despoiled, or deprived, of reason]; (M, K;) and you say [also] العَقْلِ ↓ مُسْلَبُ, [perhaps a mistranscription for ↓ مُسْلِب, see 1,] a tropical expression: (A:) pl. سَلْبَى. (M, K.)

سَلَبُوتٌ
سَلَبُوتٌ ذ , (Lh, M, K, TA, [in the CK, erroneously, سَلَبُوبٌ,]) of the measure فَعَلُوتٌ, from سَلَبَهُ الشَّىْءَ, (M,) and ↓ سَلَّابَةٌ, are [doubly intensive] epithets of which each is applied to a man and to a woman; (Lh, M, K;) meaning Wont to spoil, or plunder, people [very often, or] constantly. (TK.)

سَلَّابٌ
سَلَّابٌ ذ [One who spoils, or plunders, people much or often. -A2- And A seller, or manufacturer, of ropes, or baskets, made of سَلَب]: see its pl., voce سَلَبٌ.

سَلَّابَةٌ
سَلَّابَةٌ ذ : see سَلَبُوتٌ.

سَالِبٌ
سَالِبٌ ذ : see سَلِيبٌ, in two places.

أُسْلُوبٌ
أُسْلُوبٌ ذ A row of palm-trees; as also أُسْكُوبٌ. (IAar, TA in the present art. and in art. سكب. [This is app. the primary signification; as seems to be indicated, by its occupying the first place, in the TA.]) ― -b2- A road, or way, (M, Msb, K, TA,) that one takes: (M, TA:) any extended road or way: a way or direction [in which one goes]: (TA:) a way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like: (A, TA:) a mode, manner, sort, or species; syn. فَنٌّ: (S, M, * Msb, TA:) pl. أَسَالِيبُ. (S, M, A, Msb.) You say, هُوَ عَلَى أُسْلُوبٍ مِنْ أَسَالِيبِ القَوْمِ, i. e. [He is following] a way of the ways of the people, or party. (Msb.) And هُمْ فِى أُسْلُوبِ سَوْءٍ [They are in a bad, or an evil, way]. (TA.) And سَلَكَ أُسْلُوبَهُ He pursued his way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like. (A, TA.) And أَخَذَ فِى أَسَالِيبَ مِنَ القَوْلِ He began, or entered upon, modes, manners, sorts, or species, [meaning varieties, or diversities,] of speech; syn. فُنُونٍ, (S,) or أَفَانِينَ. (M.) And كَلَامُهُ عَلَى أَسَالِيبَ حَسَنَةٍ [His speech, or language, is according to good, or beautiful, modes, manners, sorts, or species]. (A, TA.) And one says of him who is proud, أَنْفُهُ فِى أُسْلُوبٍ (M, A) [His nose is kept in one direction], meaning (tropical:) he looks not to the right nor to the left. (A.) [Hence it is said that] أُسْلُوبٌ signifies also (tropical:) Elevation in the nose, from pride. (K, TA.) ― -b3- Also The aperture of a watering-trough, or tank, through which the water flows. (IAar, TA in art. بيب.) ― -b4- And The neck of the lion. (K.)

أُسْلُوبَةٌ
أُسْلُوبَةٌ ذ A certain game of the Arabs of the desert: or some action that they perform among them: one says, بَيْنَهُمْ أُسْلُوبَةٌ [Among them is a performance of what is termed اسلوبة]. (Lh, M.)

مُسْلَبُ العَقْلِ
مُسْلَبُ العَقْلِ ذ : see سَلِيبٌ, last sentence.

مُسْلِبٌ
مُسْلِبٌ ذ : see سَلِيبٌ, in three places.

مُسَلِّبٌ
مُسَلِّبٌ ذ : see سَلِيبٌ, in two places. ― -b2- مَالِى أَرَاكَ مُسَلِّبًا i. e. [What hath happened to me that I see thee] unfamiliar, not inclining to any one? is a saying whereby a man is likened to a wild animal: one says also, اـِنَّهُ لَوَحْشىٌّ مُسَلِّبٌ, meaning Verily he is unsociable and ungentle. (AZ, L, TA.)

مَسْلُوبٌ
مَسْلُوبٌ ذ : see سَلِيبٌ, first sentence.

مُسْتَلَبُ العَقْلِ
مُسْتَلَبُ العَقْلِ ذ : see سَلِيبٌ, last sentence.

المُسْتَلِبُ
المُسْتَلِبُ ذ the name of A sword of 'Amr Ibn Kulthoom: and of another, belonging to Aboo-Dahbal. (K.)

##### Türkçe

**سَلَبَهُ**
1 **سَلَبَهُ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘ı **سَلُبَ** , (TA,) mastarı **سَلْبٌ** (S, K) ve **سَلَبٌ**, (K,) ilkinin üzerine çoğul **سُلُوبٌ** işitmeye dayanarak yapılmıştır, (El-Jurjلnee, Msb “قصد” maddesinde,) Onu zorla ele geçirdi yahut zorla alıp götürdü; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **استلبهُ**. (S, K.) Şöyle dersin: **سَلَبَهُ الشَّىْءَ**, muzâri‘ı **سَلُبَ** , mastarı **سَلْبٌ** ve **سَلَبٌ**; ve **اـِيَّاهُ** ↓ **استلبهُ**; (M, TA;) O, şeyi ondan zorla ele geçirdi yahut zorla alıp götürdü [yahut onu şeyden soydu, yağmaladı, talan etti, yahut ondan mahrum etti]. (TA.) Ve **سَلَبْتُهُ ثَوْبَهُ**, (Mgh, * Msb,) muzâri‘ı **سَلُبَ** , (Msb,) mastarı **سَلْبٌ**, (Mgh, Msb,) Ben ondan elbisesini aldım; (Mgh, * Msb;) bunun gibi ↓ **اسلبتهُ** [belki ↓ **استلبتهُ** için bir yanlış yazımdır; fakat bu iki fiilden ilkinin benzer bir mânâda başka bir örneği aşağıda gelir]: aslında, **سَلَبْتُ ثَوْبَ زيَدٍْ** [Zeyd’in elbisesini aldım]; fakat fiil, mef‘ûl olarak **زيد**’i alacak şekilde yapılmış, **ثوب** geciktirilmiş ve temyiz olarak mansûb kılınmıştır [hâlbuki kaidece temyiz nekre olmalıdır]; ve o (temyiz) hazfedilebilir, [öyle ki sadece **سَلَبْتُهُ** dersin; mânâ: onun üzerinde yahut yanında olanı ondan aldım, onu soydum yahut yağmaladım], mânâ anlaşılmış olmak üzere. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı] şöyle de denir: **سَلَبَهُ فُؤَادَهُ وَعَقْلَهُ** (mecaz:) [O, yahut o şey, onu kalbinden ve aklından soydu yahut mahrum etti], ve ↓ **اسلبهُ**. (A, TA.) [İkincisinin ↓ **استلبهُ** için bir yanlış yazım olduğu sanılabilirdi; fakat daha önce zikredilen aynı fiilin bir örneği ve A’da hemen ardından **وَهُوَ مُسْلَبُ العَقْلِ** gelmesi sebebiyle: bununla beraber, belki burada **مُسْلَب** , **مُسْلِب** için bir hatadır.] ― -b3- Ve **اُسْلُبْ هٰذِهِ القَصَبَةَ** (farazî mecaz:) Bu kamışı yahut sazı soy. (TA.) ― -b4- [Nahiv ve mantıkta, **سَلْبٌ** (farazî mecaz:) genel mânâda yoksunluk yahut yoksun bırakma; ve (farazî mecaz:) nefy mânâsında kullanılır; **اـِثْبَاتٌ** ve **اـِيجَابٌ**’a karşıttır.] -A2- **سَلْبٌ** [mastarı olduğu fiil (görünüşe göre **سَلَبَ**) zikredilmeksizin] (farazî mecaz:) hafif ve çabuk gitme yahut yolculuk etme. (M, K.) Ru-beh der ki,
قَدْ قَدَّحَتْ مِنْ سَلْبِهِنَّ سَلْبَا
قَارُورَةُ العَيْنِ فَصَارَتْ وَقْبَا
(farazî mecaz:) [Gözün siyahlığı, onların pek hafif ve çabuk gitmelerinden dolayı çöktü de bir oyuk oldu: **سَلْبَا**, **سَلْبًا** yerine; **سَلْبِهِنَّ**’deki mastara mutlak mef‘ûl olarak]. (M. [Ayrıca 7’ye de bak.]) -A3- **سَلِبَ** [yahut aşağıdakinden anlaşıldığı üzere **سَلِبَتْ**], muzâri‘ı **سَلَبَ** , (farazî mecaz:) O [yahut o kadın] matem için meclislerde kadınların giydiği siyah elbiseleri giydi. (K, TA) (TA. [Ayrıca 5’e de bak.])

2 **سَلَّبَ**: 5’e bak, üç yerde.

**سالبهُ الشَّىْءَ**
3 **سالبهُ الشَّىْءَ** ذ , kullanılırsa, şu demektir: O, şeyi zorla ele geçirme yahut zorla alıp götürme hususunda onunla karşılıklı çekişti. 6’ya bak.]

**اسلبت**
4 **اسلبت** ذ , dişi deve hakkında söylenir, (S, M, K,) (mecaz:) Yavrusu ölümle (M, K, TA) yahut başka bir yolla ondan alınmış oldu: (M, TA:) yahut yavrusunu noksan bir halde attı. (S, M, K.) ― -b2- **اسلب الشَّجَرُ** (mecaz:) Ağaçlar meyvelerinden çıplak kaldı ve yapraklarını döktü. (K, TA.) ― -b3- **اسلب الثُّمَامُ** (S, TA) (farazî mecaz:) **ثمام** [yahut panic grass] **خُوص**’unu [yahut yapraklarını] çıkardı [öyle ki kesilmeye elverişli oldu: **سَلَبٌ**’e bak]. (TA.) -A2- 1’e de bak, iki yerde.

**تسلّبت**
5 **تسلّبت** ذ , (S, K,) kadın hakkında söylenir, (S,) **أَحَدَّتْ** ile aynı mânâdadır [yani (farazî mecaz:) ziynet takınmaktan, koku kullanmaktan, ellere vb. boya sürmekten sakındı ve matem elbiselerini giydi], **عَلَى زَوْجِهَا** [kocası için]: (K:) yahut bazılarına göre **اـِحْدَادٌ** koca içindir; (S, A;) fakat **تَسَلُّبٌ** bazen kocadan başkası içindir: (S, TA:) [buna göre] **تسلّبت** (farazî mecaz:) matem için siyah elbiseleri giydi demektir; (M, TA;) bunun gibi ↓ **سلِّبت**: (M, A:) şöyle dersin: **عَلَى** ↓ **تُسَلِّبُ زَوْجِهَا** yahut **حَمِيمِهَا** (Lh, M) (farazî mecaz:) O, kocası yahut sevdiği ve seven yakını yahut dostu için matem siyahlarını giyer: (M:) ve **عَلَى مَيِّتِهَا** ↓ **سَلَّبَتْ** (farazî mecaz:) Ölü­sü için matem siyahlarını giydi: **تَسْلِيبٌ**’in kapsamı geneldir. (A.)

**تسالبا الشَّىْءَ**
6 **تسالبا الشَّىْءَ** ذ İkisi birlikte çekişti; her biri şeyi zorla ele geçirmeye yahut zorla alıp götürmeye çalışıyordu. Mastar, S ve K’da “خلس” maddesinde **تَخَالُسٌ**’un eşanlamlısı olarak geçer.]

**انسلب**
7 **انسلب** ذ (farazî mecaz:) Çok hızlı bir yürüyüşle gitti: (K:) yahut iyi gitti; at ve deve hakkında söylenir: (KL:) fakat çoğunlukla (TA) şöyle denir: **انسلبت النَّاقَةُ** (farazî mecaz:) Dişi deve öyle hızlı gitti ki sanki derisinden çıkıp gidiyordu: (S, TA:) [yahut geçti: “عَاسِجٌ” maddesinde bir örneğe bak.]

8 **اـِسْتَلَبَ**: 1’e bak, dört yerde.

**سِلْبٌ**
**سِلْبٌ** ذ Saban takımının en uzun [parçası]: (AHn, M, K:) yahut **لُؤْمَة**’nin [burada saban demiri mânâsında] tabanına eklenen bir ağaç parçası; ucu, ikincisinin deliğine yahut oyuntusuna [sokulmuş] olur. (M, K.)

**سَلَبٌ**
**سَلَبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak. ― -b2- Ganimet, yağma yahut talan; (TA;) bir adamdan ganimet olarak her ne ise zorla ele geçirilen yahut zorla alıp götürülen şey; (M, Msb, K, TA;) (TA;) adamın üzerindeki bütün giysileri kapsar; (Mgh, Msb, TA;) Lth ve Az’a (Mgh) ve Bلri‘’ye göre; (Msb;) yahut savaşta iki hasımdan birinin ötekinden, onun üzerindeki ve yanındaki şeylerden, yani elbise ve silahlarından ve binitinden aldığı her şey: ölçüsü **فَعَلٌ** olup **مَفْعُولٌ** ölçüsü mânâsındadır; yani (TA,) **مَسْلُوبٌ** ile aynı mânâdadır [isim gibi kullanılan yahut isim niteliği baskın bir sıfat olarak]: (Mgh, TA:) çoğulu **أَسْلَابٌ**. (M, A, Msb, K.) Şöyle dersin: **أَخَذَ سَلَبَ القَتِيلِ** [Öldürülenin ganimetini aldı], ve **أَسْلَابَ القَتْلَى** [öldürülenlerin ganimetleri]. (A.) ― -b3- Ayrıca (farazî mecaz:) kesilmiş hayvanın derisi, incikleri ve işkembesi. (K.) ― -b4- Ve (farazî mecaz:) kamışın yahut sazın (K, TA) ve ağacın kabuğu, soyuntusu [yahut derisi]. (TA.) Ve [özellikle] El-Yemen’de (S) iyi bilinen (S, K) bir tür ağacın kabuğu; ondan ipler yapılır, (S, K,) ve Tebâ hurmasının liflerinden daha kaba ve daha serttir: (S:) bundan dolayı halk arasında ↓ **سَلَبَةٌ** diye adlandırılan meşhur bir tür [kalın] ip [adi hurmanın liflerinden yapılan] vardır: (TA:) yahut **سِلَال** denilen türden [sepetler] yapılan bir tür ağacın kabuğu: (Sh, TA:) El-Medine’de (Sh, S, K, TA) ve Mekke’de de, ↓ **سُوقُ السَّلَّابِينَ** denilen bir pazar vardır; **سَلَب**’dan yapılan şeylerin [satıcılarının yahut imalatçılarının] pazarı olmak üzere: (Sh, TA:) ayrıca (K) simetrik büyüyen belirli bir uzun ağaçtır; (M, K,) alınır, kızgın kül altına konur (**يُمَلُّ**) sonra yarılır; bunun üzerine ondan, [hurma lifi denilen] **لِيف** gibi beyaz bir **مُشَاقَة** [yahut kaba lifli madde] çıkar; ip yapımında kullanılan malzemelerin en iyilerindendir: tekili ة iledir: (M:) ve (M, K) AHn der ki, (M,) o, mumlar gibi biçimde büyüyen, fakat daha büyük ve daha uzun olan belirli bir bitkidir; her çeşit ip ondan yapılır: (M:) ve (M, K) bazıları der ki, (M,) o, Tebâ hurmasının lifli maddesidir (**ليف**); (M, K,) Lth bunu böyle ileri sürer, (TA,) Mekke’den getirilir, (M,) Lth ekler: ve o beyazdır; fakat Az der ki Lth bunda hata etmiştir: A‘Obeyd der ki: onun hakkında sordum ve bana denildi ki: Tebâ hurmasının lifli maddesi değildir; El-Yemen’de iyi bilinen bir tür ağaçtır, ondan ipler yapılır: ve bazıları der ki o, **ثَمَام**’ın **خُوص**’udur: ve bu [SM der] bizim El-Yemen’de aramızda yaygın olarak bilinen şeydir: (TA:) [Forskهl’e göre (Flor. Aegypt. Arab., p. cx.) bu ad El-Yemen’de bir sümbül türüne verilir; o bunu hyacinthus aporus diye adlandırır.] Bir şair der ki, (S,) yani [Murrah] Ibn-Mahkلn [El-Temeemee], (M,)
فَنَشْنَشَ الجِلْدَ عَنْهَاوَهْىَ بَارِكَةٌ
كَمَا تُنَشْنِشُ كَفَّا فَاتِلٍ سَلَبَا
(S, M, *) yani: O, o (dişi) göğsü üzerine yatmışken deriyi ondan çabucak sıyırdı; tıpkı ip bükenin iki elinin **سَلَب**’ı çabucak sıyırması gibi: (S “نش” maddesinde:) bazıları **قَاتِلٍ** okur; mânâ: [ondan sonra gelen kelimeyle] “öldürülenden zorla ele geçirilen yahut zorla alınıp götürülen şey”: (M:) **فَاتِلٍ** diye, ف ile okunuşta; IAar, ق ile: Th der ki doğru okunuş As’ınkidir. (S bu maddede.)

**سَلِبٌ**
**سَلِبٌ** ذ Hafif yahut çevik, (K, TA,) ve hızlı. (TA.) Şöyle dersin: **رَجُلٌ سَلِبُ اليَدَيْنِ بِالطَّعْنِ** Saplamada yahut delmede kollarda yahut ellerde hafif/çevik bir adam: ve **ثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بِالقَرْنِ** Boynuzla saplamada yahut delmede hafif/çevik bir boğa. (S, TA.) Ve **فَرَسٌ سَلِبُ القَوَائِمِ** Bacaklarda hafif/çevik bir at, (S, M, K,) (M, K,) [yani] bacakları oynatmada: (S:) yahut Az’a göre doğru mânâ: bacakları uzun: (TA:) [çünkü] ― -b2- **سَلِبٌ** ayrıca uzun yahut boylu demektir; (S, M, K;) mızrağa ve adama vb. uygulanır: çoğulu **سُلُبٌ**. (M.)

**سُلُبٌ**
**سُلُبٌ** ذ , tekil olarak: **سَلِيبٌ**’e bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca **سَلِبٌ**’in çoğuludur [bk. son cümle]: (M:) ve isim olarak **سِلَابٌ**’ın çoğuludur: (S, K:) ve mızrağa sıfat olarak **سَلُوبٌ**’un çoğuludur: (Ham p. 171:) ve aynı kelimenin, (S, M,) yahut **سِلَابٌ**’ın, (M,) dişi deveye (S, M) ve kadına (M:) sıfat olarak çoğuludur: (M:) ve ağaca sıfat olarak **سَلِيبٌ**’in çoğuludur. (S.)

**سُلْبَةٌ**
**سُلْبَةٌ** ذ **جُرْدَةٌ** ile aynı mânâdadır [yani bedenin soyulmuş yahut çıplak kısmı yahut kısımları]: (IAar, K:) yahut çıplaklık hâli. (TA.) Şöyle denir: **مَا أَحْسَنَ سُلْبَتَهَا** [Onun bedeninden çıplak olan ne kadar güzel! yahut onun çıplaklık hâli ne kadar güzel!]. (K.)

**سَلَبَةٌ**
**سَلَبَةٌ** ذ : paragrafın ilk yarısında **سَلَبٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **سِلَابٌ**’a da bak. -A2- Ayrıca, **خَطْم**’a (yani devenin ağızlığına yahut burnuna) bağlanan bir ip yahut kordon; **خِطَام** hariç. (M.) ― -b2- Ve oka bağlanan bir sinir: AHn’a göre, okun **لِيط**’i [yahut okun kamışının derisi] üzerine sarılan sinir. (M.)

**سِلَابٌ**
**سِلَابٌ** ذ **سُلُبٌ**’un tekilidir; o da matem için meclislerinde kadınların siyah elbiseleri demektir: (S:) MF der ki: ilkinin K’da “siyah elbiseler” diye açıklanması, zorunlu olarak onun çoğul olmasını gerektirir; ikincisinin de orada onun çoğulu olduğu söylenir; bu da zorunlu olarak onun tekil olmasını gerektirir: (TA:) [fakat şöyle cevap verilebilir: K’nın müellifi birincisini tekilsiz bir çoğul saymış; ikincisini de çoğulun çoğulu saymıştır:] yahut ikisi de kadınların giydiği siyah elbiseler demektir; tekili ↓ **سَلَبَةٌ**’dir: (M:) T’ye göre **سِلَابٌ**, kocasının ölümü için yas tutan kadının başını örttüğü siyah elbisedir: R’ye göre, çocuğunu yahut sevdiği bir kimseyi ölümle kaybeden kadının giydiği siyah bir **خِرْقَة** [yahut elbiseden yahut bezden koparılmış parça]. (TA.) -A2- **سَلِيبٌ**’e de bak.

**سَلُوبٌ**
**سَلُوبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, dört yerde. -A2- Ayrıca, can alan bir mızrak: çoğulu **سُلُبٌ**. (Ham p. 171.)

**سَلِيبٌ**
**سَلِيبٌ** ذ ↓ **مَسْلُوبٌ** ile aynı mânâdadır [yani zorla ele geçirilmiş yahut zorla alınıp götürülmüş: ― -b2- ve daha yaygın olarak, üzerindeki yahut yanındaki şeyden soyulmuş, yağmalanmış, talan edilmiş, yahut mahrum bırakılmış]: (S, A, * Msb:) bunun gibi ↓ **سَلَبٌ** [fakat görünüşe göre yalnız ilk mânâda]. (S.) [Bundan dolayı] şöyle denir: **شَجَرَةٌ سَلِيبٌ** (mecaz:) Yapraklarından ve dallarından soyulmuş yahut mahrum bırakılmış bir ağaç: (M, K, TA:) yahut yaprakları ve meyvesi alınmış olan: (A:) çoğulu **سُلُبٌ**; şu ibarelerde olduğu gibi: **نَخْلٌ سُلُبٌ** meyvesi olmayan hurma ağaçları ve **شَجَرٌ سُلُبٌ** yaprağı olmayan ağaçlar; tekil, **فَعِيلٌ** ölçüsünde olup **مَفْعُولٌ** ölçüsü mânâsındadır: (S:) ve ayrıca ↓ **شَجَرَةٌ سُلُبٌ** denir, [**سُلُبٌ**’u tekil olarak kullanarak; aşağıda zikredilen aynı ölçüdeki başka kelimeler gibi,] mânâ: yaprakları dağılmış yahut saçılmış bir ağaç. (Az, TA.) Ve **سَلِيبٌ**, bir kadına da uygulanır; mânâ: (farazî mecaz:) kocası yahut sevdiği ve seven yakını yahut dostu ölmüş olan ve onun için matem siyahlarını giyen; bunun gibi ↓ **مُسَلِّبٌ** ve ↓ **سَلُوبٌ**: (Lh, M:) yahut ↓ **مُسَلِّبٌ**, bu şekilde uygulandığında, [sadece] (farazî mecaz:) matem siyahlarını giyen yahut giyip taşıyan demektir. (M.) Ayrıca, dişi deveye uygulanır; ve böylece ↓ **سَالِبٌ** ve ↓ **سَلُوبٌ** ve ↓ **مُسْلِبٌ**, (K,) sonuncusu K nüshalarında bir yerde yanlışlıkla **مُسَلِّبٌ** yazılmıştır, (TA,) ve ↓ **سُلُبٌ**, (K, TA,) birinci ve ikinci harfleri dammeli, (TA,) [CK’da **سُلْبٌ**, ve dammeli olduğu söylenir,] yahut dişi deveye böyle uygulandığında ↓ **سَلُوبٌ**, (S, M,) ve ↓ **سِلَابٌ**, (M,) (farazî mecaz:) yavrusu ölmüş olan: (M, K:) yahut yavrusunu noksan bir halde atan: (S, M, K: ve bu ikinci mânâda, dişi deveye uygulandığında, ↓ **مُسْلِبٌ** özellikle M’da zikredilir:) ve aynı şekilde kadına da uygulanır: (M, K:) çoğul ( **سَلُوبٌ**’un, S, M, yahut **سِلَابٌ**’ın, M) **سُلُبٌ**’dur (S, M, K, TA; sonuncuda açıkça **كُتُبٌ** gibi olduğu belirtilir; fakat CK’da **سُلْبٌ**) ve **سَلَائِبُ**: (M, K:) ve bazen ↓ **اِمْرَأَةٌ سُلُبٌ** dediler; **نَاقَةٌ عُلُطٌ** ve **فَرَسٌ فُرُطٌ** gibi; A‘Obeyd’in saydığı, **فُعُلٌ** ölçüsündeki, ة’siz kelimelerin müennes sıfat olarak kullanıldığı pek çok örnek gibi: (M:) yahut ↓ **سَلُوبٌ** (mecaz:) yavrusu alınmış dişi deve demektir; çoğulu **سَلَائِبُ**’dir; (A:) ve dişi deveye uygulanınca ayrıca **اَلَّتِى يُرْمَى وَلَدُهَا** (mecaz:) demektir: (L, TA:) ve dişi ceylana da uygulanır; mânâ: yavrusundan soyulmuş yahut mahrum bırakılmış; ve böylece ↓ **سَالِبٌ**. (M.) Erkeğe uygulandığında, (M,) ayrıca **العَقْلِ** ↓ **مُسْتَلَبُ** (farazî mecaz:) [akıldan soyulmuş yahut mahrum bırakılmış] demektir; (M, K;) ve [ayrıca] **العَقْلِ** ↓ **مُسْلَبُ** dersin; [belki ↓ **مُسْلِب** için bir yanlış yazım; 1’e bak,] mecaz bir ifadedir: (A:) çoğulu **سَلْبَى**. (M, K.)

**سَلَبُوتٌ**
**سَلَبُوتٌ** ذ , (Lh, M, K, TA, [CK’da yanlışlıkla **سَلَبُوبٌ**]) **فَعَلُوتٌ** ölçüsündedir; **سَلَبَهُ الشَّىْءَ**’den, (M,) ve ↓ **سَلَّابَةٌ**, her biri erkeğe ve kadına uygulanan [çifte mübalağalı] sıfatlardır; (Lh, M, K;) mânâ: insanları çokça yahut sürekli soyan/yağmalayan. (TK.)

**سَلَّابٌ**
**سَلَّابٌ** ذ [İnsanları çokça yahut sıkça soyan/yağmalayan. -A2- Ve **سَلَب**’dan yapılan iplerin yahut sepetlerin satıcısı yahut imalatçısı]: çoğulu için **سَلَبٌ** maddesinde ona bak.

**سَلَّابَةٌ**
**سَلَّابَةٌ** ذ : **سَلَبُوتٌ**’a bak.

**سَالِبٌ**
**سَالِبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, iki yerde.

**أُسْلُوبٌ**
**أُسْلُوبٌ** ذ Bir sıra hurma ağacı; bunun gibi **أُسْكُوبٌ**. (IAar, TA bu maddede ve “سكب” maddesinde.) ― -b2- Bir yol yahut güzergâh, (M, Msb, K, TA,) kişinin tuttuğu: (M, TA:) her uzamış yol yahut güzergâh: gidilen bir yol yahut yön: (TA:) davranışta yahut gidişatta vb. bir yol, gidiş, tarz yahut yöntem: (A, TA:) bir tarz, üslup, tür yahut nev‘; eşanlamlısı **فَنٌّ**: (S, M, * Msb, TA:) çoğulu **أَسَالِيبُ**. (S, M, A, Msb.) Şöyle dersin: **هُوَ عَلَى أُسْلُوبٍ مِنْ أَسَالِيبِ القَوْمِ**, yani [o,] kavmin yahut grubun yollarından bir yol üzerindedir. (Msb.) Ve **هُمْ فِى أُسْلُوبِ سَوْءٍ** [Onlar kötü bir yol üzerindedir]. (TA.) Ve **سَلَكَ أُسْلُوبَهُ** O, onun yolunu/gidişini/tarzını izledi. (A, TA.) Ve **أَخَذَ فِى أَسَالِيبَ مِنَ القَوْلِ** O, sözün tarzlarına/çeşitlerine başladı yahut girdi; eşanlamlısı **فُنُونٍ**, (S,) yahut **أَفَانِينَ**. (M.) Ve **كَلَامُهُ عَلَى أَسَالِيبَ حَسَنَةٍ** [Onun sözü/dili güzel tarzlar/çeşitler üzeredir]. (A, TA.) Ve kibirli kimse hakkında şöyle denir: **أَنْفُهُ فِى أُسْلُوبٍ** (M, A) [Burnu bir yön üzeredir]; mânâ: (mecaz:) sağa da sola da bakmaz. (A.) [Bundan dolayı denilmiştir ki] **أُسْلُوبٌ** ayrıca (mecaz:) kibirden burunda yükseklik demektir. (K, TA.) ― -b3- Ayrıca, suyun aktığı, yalak yahut havuz ağzı/deliği. (IAar, TA “بيب” maddesinde.) ― -b4- Ve aslanın boynu. (K.)

**أُسْلُوبَةٌ**
**أُسْلُوبَةٌ** ذ Çöl Araplarının belirli bir oyunu; yahut aralarında yaptıkları bir iş: şöyle denir: **بَيْنَهُمْ أُسْلُوبَةٌ** [Aralarında **اسلوبة** denilen bir icra vardır]. (Lh, M.)

**مُسْلَبُ العَقْلِ**
**مُسْلَبُ العَقْلِ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, son cümle.

**مُسْلِبٌ**
**مُسْلِبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, üç yerde.

**مُسَلِّبٌ**
**مُسَلِّبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, iki yerde. ― -b2- **مَالِى أَرَاكَ مُسَلِّبًا** yani: [Bana ne oldu da seni] ünsüz, kimseye meyletmez görüyorum?; bir adamın vahşi hayvana benzetildiği bir sözdür: ayrıca şöyle denir: **اـِنَّهُ لَوَحْشىٌّ مُسَلِّبٌ**, mânâ: Şüphesiz o, ünsüz ve yumuşak huylu değildir. (AZ, L, TA.)

**مَسْلُوبٌ**
**مَسْلُوبٌ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, ilk cümle.

**مُسْتَلَبُ العَقْلِ**
**مُسْتَلَبُ العَقْلِ** ذ : **سَلِيبٌ**’e bak, son cümle.

**المُسْتَلِبُ**
**المُسْتَلِبُ** ذ ‘Amr Ibn Kulthoom’un bir kılıcının adı; ve Aboo-Dahbal’a ait başka birinin (kılıcının adı). (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلَبَ
سَلَبَ U ( n. ac. سَلْب 1 ,  سَلَب 4 ),
a.  Seized, carried off; stole; robbed, plundered, deprived of.

b.  Drew, unsheathed ( sword ).

c.  Spun raw silk.

سَلِبَ
سَلِبَ A ( n. ac. سَلَب 4 ),
a.  Put on, wore mourning.

سَلَّبَ
سَلَّبَ II ,
a.  see IV & V.

أَسْلَبَ
أَسْلَبَ IV ,
a.  Lost its young ( mother ). V, Put on, wore mourning.

اِسْتَلَبَ
اِسْتَلَبَ VIII ,
a.  Seized &c.

سَلْب
سَلْب 1 ,
a.  Theft; robbery; pillage; plunder.

b.  Negation; denial; prohibition, restriction.

c.  Spun silk.

سِلْب
سِلْب 2 ,
a.  Plough-handle, plough-tail.

سَلَب
سَلَب 4 , ( pl. أَسْلَاْب 38 ),
a.  Booty, spoil, plunder; the slaughterer's share ( of an animal ).

b.  Peel, rind of the reed &c.; bark; fibres.

سَلِب
سَلِب 5 ,
a.  Light, agile.

سِلَاْب
سِلَاْب 23 , ( pl. سُلُب 10 ),
a.  Mourning garment, mourning.

سَلِيْب
سَلِيْب 25 , ( pl. سَلْبَى 1ya ),
a.  Spoiled, plundered.

b.  Deprived of reason, mad, distracted, insane.

سَلَّاْبَة
سَلَّاْبَة 28t ,
a.  Thief, robber.

سَلڤبَ
N. P. سَلڤبَ I ,
a.  Stolen.

b.  Thing stolen.

c.  Raw silk.

مَسْلُوْبَة
مَسْلُوْبَة
a.  Raw silk.

أُسْلُوْب
أُسْلُوْب ( pl. أَسَاْلِيْبُ 69 ),
a.  Way, road, path; course; method, manner.

بِالأُسْلُوْب
بِالأُسْلُوْب
a.  Rightly, fittingly.

##### Türkçe

سَلَبَ
**سَلَبَ** U ( n. ac. **سَلْب** 1 ,  **سَلَب** 4 ),
a. Ele geçirdi, alıp götürdü; çaldı; soydu, yağmaladı, talan etti, -den mahrum etti.

b. Çekti, kınından çıkardı (kılıç).

c. Ham ipeği eğirdi.

سَلِبَ
**سَلِبَ** A ( n. ac. **سَلَب** 4 ),
a. Matem giydi, matem elbisesi giydi.

سَلَّبَ
**سَلَّبَ** II ,
a. IV ve V’ye bak.

أَسْلَبَ
**أَسْلَبَ** IV ,
a. Yavrusunu kaybetti (anne). V, Matem giydi, matem elbisesi giydi.

اِسْتَلَبَ
**اِسْتَلَبَ** VIII ,
a. Ele geçirdi vb.

سَلْب
**سَلْب** 1 ,
a. Hırsızlık; soygun; yağma; talan.

b. Nefy; inkâr; yasaklama, kısıtlama.

c. Eğrilmiş ipek.

سِلْب
**سِلْب** 2 ,
a. Saban sapı, saban kuyruğu.

سَلَب
**سَلَب** 4 , ( pl. **أَسْلَاْب** 38 ),
a. Ganimet, pay; yağma; kasabın payı (bir hayvandan).

b. Kamış vb.nin kabuğu, dış kabuğu; ağaç kabuğu; lifler.

سَلِب
**سَلِب** 5 ,
a. Hafif, çevik.

سِلَاْب
**سِلَاْب** 23 , ( pl. **سُلُب** 10 ),
a. Matem elbisesi, matem.

سَلِيْب
**سَلِيْب** 25 , ( pl. **سَلْبَى** 1ya ),
a. Yağmalanmış, talan edilmiş.

b. Aklından mahrum, deli, şaşkın, akıl hastası.

سَلَّاْبَة
**سَلَّاْبَة** 28t ,
a. Hırsız, soyguncu.

سَلڤبَ
N. P. **سَلڤبَ** I ,
a. Çalınmış.

b. Çalınan şey.

c. Ham ipek.

مَسْلُوْبَة
**مَسْلُوْبَة**
a. Ham ipek.

أُسْلُوْب
**أُسْلُوْب** ( pl. **أَسَاْلِيْبُ** 69 ),
a. Yol, cadde, patika; seyir; yöntem, tarz.

بِالأُسْلُوْب
**بِالأُسْلُوْب**
a. Doğru olarak, uygun bir biçimde.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سلب
سَلَبَ - يَسْلُبُ
سَلَبَ - يَسْلُبُ + كائن + شيئاً: يأخذ شيئاً يملكه غيره قهراً وبعلمه ومن غير إذنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التملك واستحواذ كائن من كائن آخر، بغير جهد أو عمل يستحق به ذلك "، وهي:
غَنِمَ - يَغْنَمُ، تَرَثَ - يَتْرُثُ، ورِثَ - يَرِثُ، سَلَبَ - يَسْلُبُ، غَصَبَ - يَغْصِبُ، سَرَقَ - يَسْرِقُ
يسلبهم
 	﴿ياأيها الناس ضرب مثل فاستمعوا له إن الذين تدعون من دون الله لن يخلقوا ذبابا ولو اجتمعوا له وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه ضعف الطالب والمطلوب(73)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [سلب] س ل ب: سَلَبَ الشيء من باب نصر و الاسْتِلابُ الاختلاس و السَّلَبُ بفتح اللام المسلوب وكذا السَّلِيبُ و الأسْلُوبُ الفن
معجم الفرائد القرآنية:
س ل ب
"يَسْلُبْهُمُ" في قوله تعالى :" وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ " (73) الحج .
السَّلْبُ : النـزع من الغير عن طريق القهر .
الراغب
سلب
- السلب: نزع الشيء من الغير على القهر. قال تعالى: }وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه{ [الحج/73]، والسليب: الرجل المسلوب، والناقة التي سلب ولدها، والسلب: المسلوب، ويقال للحاء الشجر المنزوع منه سلب، والسلب في قول الشاعر:
- 239 - في السلب السود وفي الأمساح
(هذا عجز بيت، وصدره:
يخمشن حر أوجه صحاح
وهو للبيد من قصيدة له في رثاء عمه أبي براء مالك بن عامر، ملاعب الأسنة وهي من أراجيز النواح.
والرجز في ديوانه ص 41؛ والبصائر 2/244؛ والمجمل 2/470)
فقد قيل: هي الثياب السود التي يلبسها المصاب، وكأنها سميت سلبا لنزعه ما كان يلبسه قبل. وقيل: تسلبت المرأة، مثل: أحدت، والأساليب: الفنون المختلفة.
ملخص اللسان
1.     سَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً وسَلَباً، واسْتَلَبَه إِياه، والاسْتِلابُ: الاختِلاس. والسَّلَب: ما يُسْلَبُ؛
2.     وكل شيءٍ على الإِنسانِ من اللباسِ فهو سَلَبٌ، والفعل سَلَبْتُه  أَسْلُبُه سَلْباً إِذا أَخَذْتَ سَلَبَه، وسُلِبَ الرجلُ ثيابه؛
3.     اليَراعُ: القَصَب. والأَسْلابُ: التي قد قُشِرَتْ،
4.     وأَسْلَبت النَّاقَةُ فهي مُسْلِبٌ: أَلْقَتْ وَلَدَها من غيرِ أَن يَتِـمَّ،
5.     السَّلَب، وهو ما يأْخُذُه أَحدُ القِرْنَيْن في الحربِ من قِرْنِه، مما يكونُ عليه ومعه من ثِـيابٍ وسلاحٍ ودابَّةٍ، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعولٍ أَي مَسْلُوب
6.     وشَجَرةٌ سَلِـيبٌ: سُلِـبَتْ وَرَقَها وأَغصانَها
7.     وسَلَّبَتِ المرأَةُ، وهي مُسَلِّبٌ إِذا كانت مُحِدًّا، تَلْبَس الثِّيابَ السُّودَ للـحِدادِ.وتَسَلَّبت: لَبِسَتِ السِّلابَ، وهي ثِـيابُ الـمأْتَمِ السُّودُ؛
8.     والأُسْلُوبةُ: لُعْبَةٌ للأَعراب، أَو فَعْلَةٌ يفعلونها بينهم، حكاها  اللحياني، وقال: بينهم أُسْلُوبة.
9.     ويقال للسَّطْر من النخيل: أُسْلوبٌ.
10.                        وكلُّ طريقٍ ممتدٍّ، فهو أُسلوبٌ.والأُسْلُوبُ: الطريقُ تأْخذ فيه.
11.                        والأُسْلوبُ الطريق، والوجهُ، والـمَذْهَبُ؛ يقال: أَنتم في  أُسْلُوبِ سُوءٍ، ويُجمَعُ أَسالِـيبَ.
12.                        والأُسْلوبُ، بالضم: الفَنُّ؛ يقال: أَخَذ فلانٌ في أَسالِـيبَ من القول أَي أَفانِـينَ منه؛
13.                        وإِنَّ أَنْفَه لفي أُسْلُوبٍ إِذا كان مُتكبِّراً؛
لسان العرب
● - سلب: سَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً وسَلَباً، واسْتَلَبَه إِياه.  وسَلَبُوتٌ، فَعَلوتٌ: مِنه. وقال اللحياني: رجل سَلَبوتٌ، وامرأَةٌ  سَلَبوتٌ كالرجل؛ وكذلك رجلٌ سَـلاَّبةٌ، بالهاءِ، والأُنثى سَـلاَّبة  أَيضاً. والاسْتِلابُ: الاختِلاس. والسَّلَب: ما يُسْلَبُ؛ وفي التهذيب: ما يُسْلَبُ به، والجمع أَسلابٌ.  وكل شيءٍ على الإِنسانِ من اللباسِ فهو سَلَبٌ، والفعل سَلَبْتُه  أَسْلُبُه سَلْباً إِذا أَخَذْتَ سَلَبَه، وسُلِبَ الرجلُ ثيابه؛ قال رؤْبة:  يراع سير كاليراع للأَسلاب(1)  (1 قوله «يراع سير إلخ» هو هكذا في الأصل.)  اليَراعُ: القَصَب. والأَسْلابُ: التي قد قُشِرَتْ، وواحدُ الأَسْلابِ  سَلَبٌ. وفي الحديث: مَن قَتَل قَتيلاً، فله سَلَبُه. وقد تكرر ذكر  السَّلَب، وهو ما يأْخُذُه أَحدُ القِرْنَيْن في الحربِ من قِرْنِه، مما يكونُ عليه ومعه من ثِـيابٍ وسلاحٍ ودابَّةٍ، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعولٍ أَي مَسْلُوب. والسَّلَبُ، بالتحريك: الـمَسْلُوب، وكذلك السَّلِـيبُ.  ورجلٌ سَلِـيبٌ : مُسْتَلَب العقل، والجمع سَلْبـى.  \<ص:472>  وناقة سالِبٌ وسَلُوبٌ: ماتَ وَلَدُها، أَو أَلْقَتْهُ لغير تَمامٍ؛ وكذلك المرأَة، والجمع سُلُبٌ وسَلائبُ، وربما قالوا :امرأَة سُلُب؛ قال الراجز:  ما بالُ أَصْحابِكَ يُنْذِرُونَكا؟  أَأَنْ رَأَوْكَ سُلُباً، يَرْمُونَكا؟  وهذا كقولهم: ناقةٌ عُلُطٌ بلا خِطامٍ، وفَرس فُرُطٌ متَقَدِّمة. وقد  عَمِلَ أَبو عبيد في هذا باباً، فأَكْثَرَ فيه من فُعُلٍ، بغير هاءٍ  للـمُؤَنَّث.  والسَّلُوب، من النُّوق: التي أَلْقَتْ ولدها لغير تَمامٍ. والسَّلُوب،  من النُّوق: التي تَرْمي وَلَدها.  وأَسْلَبت النَّاقَةُ فهي مُسْلِبٌ: أَلْقَتْ وَلَدَها من غيرِ أَن يَتِـمَّ، والجمع السَّلائِبُ؛ وقيل أَسْلَبَت: سُلِبَتْ وَلَدَها بِمَوتٍ أَو غير ذلك.  وظَبيةٌ سَلُوبٌ وسالِبٌ: سُلِـبَتْ وَلَدَها؛ قال صخر الغيِّ:  فَصادَتْ غَزالاً جاثماً، بَصُرَتْ بِهِ  *  لدى سَلَماتٍ، عِنْدَ أَدْماءَ، سالِبِ  وشَجَرةٌ سَلِـيبٌ: سُلِـبَتْ وَرَقَها وأَغصانَها. وفي حديث صِلَةَ:  خَرَجْتُ إِلى جَشَرٍ لَنا، والنخلُ سُلُبٌ أَي لا حَمْلَ عليها، وهو جمعُ سَلِـيبٍ. الأَزهري: شَجَرَةٌ سُلُبٌ إِذا تَناثَرَ ورقُها؛ وقال ذو  الرمة:  أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ  قال شمر: هَيْشَرٌ سُلُبٌ، لا قِشْرَ عليه.  ويقال: اسْلُبْ هذه القصبة أَي قَشِّرْها.  وسَلَبَ القَصَبَةَ والشَّجَرَة: قشرها. وفي حديث صفة مكة، شرَّفها اللّه تعالى: وأَسْلَب ثُمامُها أَي أَخْرَجَ خُوصَه.  وسَلَبُ الذَّبيحَةِ: إِهابُها، وأَكراعُها، وبطْنُهَا. وفَرَسٌ سَلْبُ القَوائم(1)  (1 قوله «سلب القوائم» هو بسكون اللام في القاموس، وفي المحكم بفتحها.): خَفيفُها في النَّقل؛ وقيل: فَرَسٌ سَلِب القَوائم أَي  طَويلُها؛ قال الأَزهري: وهذا صحيحٌ. والسَّلْبُ: السيرُ الخفيفُ السريعُ؛ قال رؤْبة:  قَدْ قَدَحَتْ، مِنْ سَلْبِهِنَّ سَلْبا، *  قارُورَةُ العينِ، فصارت وَقْبَا  وانْسَلَبَتِ الناقَة إِذا أَسْرَعَت في سيرها حتى كأَنها تَخْرُج من  جِلْدِها.  وثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بِالقَرْنِ، ورجُلٌ سَلِبُ اليَدَيْنِ بالضَّرْبِ والطَّعْنِ: خَفيفُهما. ورُمْحٌ سَلِبٌ: طَويلٌ؛ وكذلك الرجلُ،  والجمعُ سُلُب؛ قال:  ومَنْ رَبَطَ الجِحاشَ، فإِنَّ فِـينا *  قَـناً سُلُباً، وأَفْراساً حِسانا  وقال ابن الأَعرابي: السُّلْبَةُ الجُرْدَةُ، يقال: ما أَحْسَنَ سُلْبَتَها وجُرْدَتَها.  والسَّلِبُ، بكسر اللام: الطويل؛ قال ذو الرمة يصف فراخ النعامة:  كأَنَّ أَعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ،  *  طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سَلِبُ  ويروى سُلُب، بالضم، من قولهم نَخْلٌ سُلُب: لا حَمْلَ عليه. وشَجَرٌ سُلُبٌ: لا وَرَق عليه، وهو جمع سَلِـيبٍ، فعيلٌ بمعنى مفعول.  والسِّلابُ والسُّلُب: ثِـيابٌ سودٌ تَلْبَسُها النساءُ في  \<ص:473>  المأْتَمِ، واحدَتُها سَلَبة.  وسَلَّبَتِ المرأَةُ، وهي مُسَلِّبٌ إِذا كانت مُحِدًّا، تَلْبَس الثِّيابَ السُّودَ للـحِدادِ.  وتَسَلَّبت: لَبِسَتِ السِّلابَ، وهي ثِـيابُ الـمأْتَمِ السُّودُ؛ قال لبيد:  يَخْمِشْنَ حُرَّ أَوجُهٍ صِحاحِ، *  في السُّلُبِ السودِ، وفي الأَمساحِ  وفي الحديث عن أَسْماءَ بِنْتِ عُمَيْس: أَنها قالت لـمَّا أُصيبَ  جعفرٌ: أَمَرَني رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، فقال: تَسَلَّبـي ثلاثاً، ثم اصْنَعِـي بعدُ ما شِئْتِ؛ تَسَلَّبـي أَي الْبَسِـي ثِـيابَ الـحِدادِ  السُّودَ، وهي السِّلاب. وتَسَلَّبَتِ المرأَةُ إِذا لَبِسَتْهُ، وهو ثَوْبٌ أَسودُ، تُغَطِّي به الـمُحِدُّ رَأْسَها. وفي حديث أُمِّ سلمة:  أَنها بَكَتْ على حَمْزَةَ ثلاثة أَيامٍ، وتَسَلَّبَتْ.  وقال اللحياني: الـمُسَلِّب، والسَّلِـيبُ، والسَّلُوبُ: التي يموتُ  زَوجُها أَو حَمِـيمُها، فتَسَلَّبُ عليه. وتَسَلَّبَتِ المرأَة إِذا أَحدّتْ.  وقيل: الإِحدادُ على الزَّوْجِ، والتَّسَلُّبُ قد يكون على غيرِ زَوجٍ.  أَبو زيدٍ: يقال للرجل ما لي أَراكَ مُسْلَباً؟ وذلك إِذا لم يَـأْلَفْ  أَحداً، ولا يَسْكُن إِليه أَحد، وإِنما شبِّه بالوَحْش؛ ويقال: إِنه  لوَحْشِـيٌّ مُسْلَبٌ أَي لا يأْلفُ، ولا تَسْكُنُ نفسُه.  والسلبة: خَيْطٌ يُشَدُّ على خَطْمِ البعيرِ دونَ الخِطامِ. والسلبة:  عَقَبَةٌ تُشَدُّ على السهم.  والسِّلْبُ: خَشَبَةٌ تُجْمَع إِلى أَصلِ اللُّؤَمةِ، طَرَفُها في ثَقْبِ  اللُّؤَمةِ. قال أَبو حنيفة: السِّلْبُ أَطْوَلُ أَداةِ الفَدَّانِ؛ وأَنشد:  يا لَيْتَ شعْري، هلْ أَتى الحسانا،  أَنـَّى اتَّخَذْتُ اليَفَنَيْنِ شانا؟  السِّلْبَ، واللُّؤْمةَ، والعيانا  ويقال للسَّطْر من النخيل: أُسْلوبٌ. وكلُّ طريقٍ ممتدٍّ، فهو أُسلوبٌ.  قال: والأُسْلوبُ الطريق، والوجهُ، والـمَذْهَبُ؛ يقال: أَنتم في  أُسْلُوبِ سُوءٍ، ويُجمَعُ أَسالِـيبَ. والأُسْلُوبُ: الطريقُ تأْخذ فيه.  والأُسْلوبُ، بالضم: الفَنُّ؛ يقال: أَخَذ فلانٌ في أَسالِـيبَ من القول أَي أَفانِـينَ منه؛ وإِنَّ أَنْفَه لفي أُسْلُوبٍ إِذا كان مُتكبِّراً؛ قال:  أُنوفُهُمْ، بالفَخْرِ، في أُسْلُوبِ،  *  وشَعَرُ الأَسْتاهِ بالجَبوبِ  يقول: يتكبَّرون وهم أَخِسَّاء، كما يقال: أَنْفٌ في السماءِ واسْتٌ في الماءِ. والجَبوبُ: وجهُ الأَرضِ، ويروى:  أُنوفُهُمْ، مِلفَخْرِ، في أُسْلُوبِ  أَراد مِنَ الفَخْرِ، فحَذف النونَ.  والسَّلَبُ: ضَرْبٌ من الشجر ينبُتُ مُتَناسقاً، ويَطولُ فيُؤخَذُ  ويُمَلُّ، ثم يُشَقَّقُ، فتخرجُ منه مُشاقةٌ بيضاءُ كالليفِ، واحدتُه سَلَبةٌ، وهو منْ أَجودِ ما يُتخذ منه الحبال. وقيل: السَّلَبُ لِـيفُ الـمُقْلِ، وهو يُؤْتى به من مكة. الليث: السَّلَبُ ليفُ الـمُقْل، وهو أَبيض؛ قال الأَزهري: غَلِطَ الليث فيه؛ وقال أَبو حنيفة: السَّلَبُ نباتٌ ينبتُ أَمثالَ الشَّمَع الذي يُسْتَصْبَحُ به في خِلْقَتِه، إِلاَّ أَنه أَعظمُ وأَطولُ، يُتَّخَذ منه الحبالُ على كلّ ضَرب. والسَّلَبُ: لِحاءُ شجرٍ معروف باليمن،  \<ص:474>  تعمل منه الحبالُ، وهو أَجفَى من ليفِ الـمُقْلِ وأَصْلَبُ.  وفي حديث ابن عمر: أن سعيد بن جبير دخل عليه، وهو مُتوسِّدٌ مِرْفَقَةَ أَدَم، حَشْوُها لِـيفٌ أَو سَلَبٌ، بالتحريك. قال أَبو عبيد: سأَلتُ عن السَّلَبِ، فقيل: ليس بلِـيفِ الـمُقْلِ، ولكنه شجر معروفٌ باليمن، تُعْمَلُ منه الحبالُ، وهو أَجفى من لِـيفِ الـمُقْلِ وأَصْلَبُ؛ وقيل هو ليفُ الـمُقْل؛ وقيل: هو خُوصُ الثُّمام.  وبالـمَدينة سُوقٌ يقال له: سوقُ السَّلاَّبِـين؛ قال مُرَّة بن مَحْكان  التَّميمي:  فنَشْنَشَ الجِلدَ عَنْها، وهْيَ بارِكةٌ، *  كما تُنَشْنِشُ كفَّا فاتِلٍ سَلَبا  تُنَشْنِشُ: تحرِّكُ. قال شمر: والسَّلَب قِشْرٌ من قُشورِ الشَّجَر،  تُعْمَلُ منهُ السِّلالُ، يقال لسُوقِهِ سُوقُ السَّلاَّبِـينَ، وهي بمكَّة  معروفَةٌ. ورواه الأَصْمعي: فَاتِل، بالفاءِ؛ وابن الأَعرابي: قَاتِل،  بالقافِ. قال ثعلب: والصحيح ما رواه الأَصمعي، ومنه قَولُهم أَسْلَبَ الثُّمامُ. قال: ومن رواه بالفاءِ، فإِنه يريدُ السَّلَب الذي تُعْمَلُ منه الـحِبال لا غير؛ ومن رواه بالقاف، فإِنه يريد سَلَبَ القَتِـيل؛ شَبَّه نَزْع الجازِرِ جِلْدَها عنها بأَخْذِ القاتِل سَلَبَ الـمَقْتُول، وإِنما  قال: بارِكَة، ولم يَقُلْ: مُضْطَجِعَة، كما يُسْلَخُ الـحَيوانُ مُضْطَجِعاً، لأَن العرب إِذا نَحَرَتْ جَزُوراً، تركُوها باركة على حالها،  ويُرْدِفُها الرجالُ من جانِـبَيْها، خوفاً أَن تَضْطَجِعَ حين تموت؛ كلُّ ذلك حرصاً على أَن يَسْلُخوا سَنامَها وهي باركة، فيأْتي رجلٌ من جانِبٍ، وآخَرُ من الجانب الآخر؛ وكذلك يفعلون في الكَتِفَين والفَخِذَين، ولهذا كان سَلْخُها باركةً خيراً عندهم من سَلْخِها مضطجعةً.  والأُسْلُوبةُ: لُعْبَةٌ للأَعراب، أَو فَعْلَةٌ يفعلونها بينهم، حكاها  اللحياني، وقال: بينهم أُسْلُوبة.
مقاييس اللغة:
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
القاموس المحيط:
سَلَبَهُ سَلْباً وسَلَباً اخْتَلَسَهُ، كاسْتَلَبَهُ. ورجُلٌ وامرأةٌ سَلَبوتٌ وسَلاَّبَةٌ. والسَّلِيبُ المُسْتَلَبُ العَقْلِ، ج سَلْبَى. وناقَةٌ وامْرَأةٌ سَالِبٌ وسَلوبٌ وسَليبٌ ومُسَلِّبٌ وسُلُبٌ ماتَ وَلَدُها، أو ألْقَتْهُ لِغَيْرِ تَمامٍ، ج سُلُبٌ وسَلائِبُ. وقد أَسْلَبَتْ، فهي مُسْلِبٌ. وشَجَرَةٌ سَليبٌ سُلِبَتْ ورَقَها وأغْصانَها. وفَرَسٌ سَلْبُ القَوائِمِ خَفيفُها. والسَّلْبُ السَّيْرُ الخَفيفُ السَّريعُ، وبالكسرِ أطْوَلُ أداةِ الفَدَّانِ، أو خَشَبَةٌ تُجْمَعُ إلى أَصْلِ اللُّؤَمَةِ، طَرَفُها في ثَقْبِ اللَّؤَمَةِ. وكَكَتِفٍ الطَّويلُ، والخَفيفُ، وبالتَّحْرِيكِ ما يُسْلَبُ، ج أسْلابٌ، وشَجَرٌ طَويلٌ، ونَباتٌ، ومنَ الذَّبيحَةِ إهابُها وأكْرُعُها وبَطْنُها، ومن القَصَبَةِ قِشْرُها، وليفُ المُقْلِ، ولِحاءُ شَجَرٍ باليَمَنِ يُعْمَلُ منهُ الحِبالُ.
وسُوقُ السَّلاَّبينَ: بالمَدينةِ الشَّرِيفةِ، م. وأسْلَبَ الشَّجَرُ: ذَهَبَ حَمْلُها، وسَقَطَ ورَقُها. والْأُسْلُوبُ: الطَّريقُ، وعُنُقُ الْأَسَدِ، والشُّمُوخُ في الْأَنْفِ. وانْسَلَبَ: أسْرَعَ في السَّيْرِ جِدّاً. وتَسَلَّبَتْ: أحَدَّتْ على زَوْجِها. والسُّلْبَةُ، بالضم: الجُرْدَةُ، تَقولُ: ما أحْسَنَ سُلْبَتَها. وكمُعَظَّمٍ: ع قُرْبَ زَبيدَ.
وسَلِبَ، كَفَرِحَ: لَبِسَ السِّلابَ، وهي الثِّيابُ السُّودُ، ج: ككُتُبٍ. والمُسْتَلِبُ: سَيْفُ عَمْرو بنِ كُلْثومٍ، وآخَرُ لأبي دَهْبَلٍ.
تاج العروس:
سلب
سَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً : اخْتَلَسه كاسْتَلَبَه إِيَّاهُ . ومِنَ المَجَازِ : سَلَبه فُؤَادَه وعَقْلَه وأَسْلَبَه . ورَجُلٌ وامرأَةٌ سَلَبُوتٌ محرّكَةً عَلَى فَعَلُوت مِنْهُ . كَذلِك رَجُلٌ سَلاَّبَةٌ بالهَاءِ والأُنْثَى سَلاَّبَةٌ أَيضاً . من المَجَازِ : السَّلِيبُ : المَسْلُوبُ كالسَّلَبِ . والمُسْتَلَبُ العَقْلِ ج سَلْبَى . وناقَةٌ وامرأَةٌ سالِبٌ وسَلُوبٌ وسَليبٌ ومُسَلِّبٌ مَضْبُوطٌ عِنْدَنَا كمحَدِّث وَهُو الصَّوَابُ وسُلُبٌ بضَم الأَوَّل والثَّانِي إِذَا مَاتَ وَلَدُهَا أَو أَلْقَتْه لِغَيْرِ تَمَامٍ . وقال اللِّحْيَانِيُّ : امرأَةٌ سَلُوبٌ وسَلِيبٌ ومُسَلِّبٌ وهي التي يَموُتُ زَوجُها أَو حَمِيمُها فَتَسَلَّبُ عليه ج سُلُبٌ كَكُتُبٍ وسَلاَئِبُ . وفي لسان العرب : ورُبَّمَا قَالوا امْرَأَةٌ سُلُب . قال الرَّاجِزُ :
مَا بَالُ أَصْحَابِكَ يُنْذِرُونَكَا ... أأنْ رَأَوْكَ سُلُباً يَرْمُونَكَا وهذا كَقَوْلِهم : نَاقَةٌ عُلُطٌ : بلا خِطَامٍ وفَرَسٌ فُرُطٌ : مُتَقَدِّمَة وقد عَمِل أَبو عُبَيْدٍ في هذا بَاباً فأَكْثَرَ فيه مِنْ فُعُل بِغَيْرِ هَاءٍ للمُؤَنَّثِ . والسَّلُوبُ من النُّوقِ : الَّتِي تَرْمي وَلَدَهَا وهو مَجَازٌ وَقَدْ أَسْلَبَت الناقةُ فهي مُسْلِبٌ : أَلْقَتْ وَلَدَهَا من غَيْرِ أَنْ يَتِمَّ والجَمْعُ السَّلاَئِب . وقيل : أَسْلَبَتْ : سُلِبَتْ وَلَدَها بمَوْتٍ أَو غَيْرِ ذَلِكَ . وظَبْيَةٌ سَلُوبٌ وسَالِبٌ : سُلِبَتْ وَلَدَها . من المَجَازِ : شَجَرَةٌ سَلِيبٌ : سُلِبَتْ وَرَقَهَا وأَغْصَانَهَا جَمْعُه سُلُبٌ . وعن الأَزهَرِيّ : شَجَرَةٌ سُلُبٌ إِذَا تَنَاثَر وَرَقُهَا والنَّخْلُ سُلُبٌ أَي لا حَمْل عَلَيْهَا . وفَرَسٌ سَلْبُ القَوائِم أَي خَفِيفُها في النَّقْلِ . وَقِيل : فَرسٌ سَلْبُ القَوَائم كَكَتِفٍ أَي طَوِيلُها . قال الأَزْهَرِيّ : وَهَذَا صَحِيح . والسَّلْبُ : السَّيْرُ الخَفِيفُ السَّرِيعُ . قَالَ رُؤْبَةُ :
" قد قَدَحَتْ مِنْ سَلْبِهِنّ سَلْبَا
" قَارُورَةُ العَيْن فَصَارَت وَقْبَا والسِّلْبُ بالكَسْر : أَطْوَلُ أَدَاةِ الفَدَّان قاله أَبُو حَنِيفَة وأَنشد :
" يا لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَتَى الحِسَانَا
" أَنَّى اتَّخَذْتَ اليَفَنَيْنِ شَانَا
" السِّلْبَ واللُّؤْمَةَ والعِيَانَا السِّلْبُ : خَشَبةٌ تُجْمَعُ إِلَى وفي نُسْخَةٍ عَلَى أَصْلِ اللُّؤَمَةِ طرفُها في ثَقْبِ اللُّؤَمَة السَّلِبُ كَكَتِفٍ : الطَّوِيلُ . قال ذو الرُّمَّة يَصِفُ فِرَاخَ النَّعَامَة :
كأَنَّ أَعْنَاقَها كُرَّاثُ سَائِفَةٍ ... طَارَتْ لَفَائِفُه أَوْ هَيْشَرٌ سَلِبُ ويروى سُلُب بالضَّمِّ وقد تَقَدَّم . ويقال : رُمْحٌ سَلِبٌ أَي طَوِيلٌ وكَذلِكَ الرَّجُلُ والجمعُ سُلُبٌ . قال :
وَمَنْ رَبَطَ الجِحَاشَ فإِنَّ فِينَا ... قَناً سُلُباً وأَفْرَاساً حِسَانَا السَّلِبُ أَيضاً : الخَفِيفُ السَّريعُ . يقال : ثَوْرٌ سَلِبُ الطَّعْنِ بالقَرْن . ورجل سَلِبُ اليَدَيْنِ بالضَّرْبِ والطَّعْنِ : خَفيفُهُما . السَّلَبُ بالتَّحْرِيكِ : ما يُسْلَبُ أَي الشيءُ الَّذِي يَسْلُبُه الإِنْسَانُ من الغَنَائِم ويَتَوَلَّى عليه . وفي التَّهْذِيبِ : ما يُسْلَبُ به ج أَسْلاَبٌ . وكل شَيءٍ على الإِنسان من اللِّبَاسِ فَهُو سَلَبٌ . وفي الحديث : مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَه سَلَبُه . وهو ما يأْخُذُه أَحَدُ القِرْنَيْن في الحَرْب مِنْ قِرْنِه مِمَّا يَكُون عَلَيْهِ ومَعَهُ مِنْ ثِيَابٍ وسِلاَحٍ ودَابّةٍ وهو فَعَلٌ بمعنى مَفْعُولٍ أَي مَسْلُوب . وأنشدنا شَيْخُنَا أَبُو عَبْدِ اللهِ قَالَ : أَنْشَدَنَا العَلاَّمَة مُحَمَّدُ بْنُ الشَّاذِلِيّ :
" إِن الأُسُودَ أُسُودَ الغَابِ هِمَّتُهَايَوْمَ الكَرِيهَةِ في المَسْلُوب لاَ السَّلَب
والسَّلَبُ : شَجَرٌ طَوِيلٌ يَنْبُتُ مُتَنَاسِقاً يُؤْخَذ ويُمَدُّ ثُمَّ يُشَقَّقُ فيَخْرُجُ مِنْهُ مُشاقَةٌ بَيْضَاءُ كَاللِّيف وَاحِدَتُه سَلَبَةٌ وهو مِنْ أَجْوَدِ مَا تُتَّخَذ مِنْه الحِبَال . قال أَبُو حَنِيفَة : السَّلَبُ : نَبَاتٌ ينبت أَمْثَالَ الشَّمَع الذِي يُسْتَصْبَح بِهِ في خِلْقَتِه إِلاَّ أَنه أَعْظَمُ وأَطْوَلُ تُتَّخَذُ مِنْه الحِبَال عَلى كُلِّ ضَرْب . السَّلَبُ من الذَّبِيحَةِ : إِهَابُها وأَكْرُعُها وفي نُسْخَة أَكْرَاعُها وبَطْنُها . والسَّلَبُ من القَصَبَة والشَّجَرَة : قِشْرُها . يُقَالُ : اسلُبْ هذِه القَصَبَة أَي اقْشِرْها . وفي حديث صِفَةِ مَكَّة زِيدَتْ شَرَفاً : وأَسْلَبَ ثُمَامُهَا أَي أَخْرجَ خُوصَهُ . وقال شَمر : هَيْشَر سُلُب أَي لا قِشْر عَلَيْه . قيل السَّلَبُ : لِيفُ المُقْلِ يُؤْتَى بِهِ مِن مَكَّة . وعن اللَّيْثِ : السَّلَبُ : لِيفُ المُقْلِ وهو أَبْيَضُ . قال الأَزهريّ : غَلِطَ اللَّيْثُ فِيهِ . السَّلَبُ : لِحَاءُ شَجَرٍ مَعْرُوفٍ باليَمَنِ تُعْمَلُ مِنْهُ الحبَال وهو أَجْفَى مِنْ لِيفِ المُقْل وأَصْلَبُ وعلى هَذَا يخرج قَوْلُ العَامَّة للحَبْلِ المَعْرُوفِ سَلَبَة . وفي حديثِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْر دَخَلَ عَلَيْه وهو مُتَوَسِّدٌ مِرْفَقَةَ أَدَمٍ حَشْوُها لِيفٌ أَو سَلَبٌ بالتحريك . قال أَبو عُبَيْد : سَأَلْتُ عَنِ السَّلَب فقيل : لَيْسَ بِليفِ المُقْل ولكنه شَجَرٌ مَعْرُوفٌ باليَمَن تُعْمَلُ مِنْه الحِبَالُ وقِيلَ : هو خُوصُ الثُّمَامِ . قلت : وَهذَا المَشْهُور عِنْدَنَا في اليَمَن . وقال شَمِر : السَّلَبُ : قِشْرٌ من قُشُور الشَّجَر تُعْمَلُ مِنْه السِّلاَلُ يقال لسُوقِهِ سُوقُ السَلاَّبِينَ . مِنْه سُوق السَّلاَّبِين بالمَدِينَة الشَّرِيفَةِ م وبمَكَةَ أَيْضاً قاله شَمر زَادَهُما الله شَرَفاً . من المجاز : أَسْلَبَ الشَّجَرُ : ذَهَبَ حَمْلُها وسَقَطَ وَرَقُها فهو مُسْلِبٌ وقد تَقَدَّمَ الكَلاَم عليه . والأُسْلُوب : السَّطْرُ من النَّخِيل . والطَّرِيقُ يَأْخُذُ فِيه . وكُلُّ طَرِيقٍ مُمْتَدٍّ فَهُوَ أُسْلُوبٌ . والأُسْلُوبُ : الوَجْهُ والمَذْهَبُ . يقال : هُمْ في أُسْلُوب سُوْءٍ . ويُجْمَعُ عَلَى أَسَالِيب . وقد سَلَكَ أُسْلُوبَه : طَرِيقَتَه . وكلامُه عَلَى أَسَالِيبَ حَسَنة . والأُسْلُوبُ بالضم : الفَنُّ . يقال : أَخَذَ فُلاَنٌ في أَسَالِيبَ من القَوْل أَي أَفَانِين منه . الأُسْلُوبُ : عُنُقُ الأَسَد ؛ لأَنَّها لا تُثْنَى . ومن المجاز : الأُسْلُوبُ : الشُّمُوخُ في الأَنْفِ . وإِنَّ أَنْفَه لَفِي أُسُلُوبٍ إِذَا كَانَ مُتَكَبِّراً لا يَلْتَفِت يَمْنَةً ولا يَسْرَةً . قال الأَعْشَى :
" أَلَمْ تَرَوْا للعَجَبِ العَجيب
" أَن بَنِي قَلاَّبَةِ القُلُوبِ
" أُنُوفُهُم مِلْفَخْرِ فِي أُسُلُوبِ
" وشَعَرُ الأَسْتَاهِ بِالجَبُوب
يقول : يَتَكَبَّرُونَ وَهُمْ أَخِسَّاءُ كما يُقَالُ : أَنْفٌ في السَّمَاءِ واسْتٌ في المَاءِ . وقوله : أُنُوفُهُم مِلْفَخْرَ على لُغَةِ اليَمَن . وانْسَلَبَ : أَسْرَعَ في السَّيْرِ جِدّاً حتى كَأَنَّه يَخْرُج مِنْ جِلْدِه وغَالبُ استعْمَاله فِي النَّاقَةِ . وتَسَلَّبَت المرأَةُ إِذا أَحَدَّتْ قِيلَ على زَوْجِها ؛ لأَن التَّسَلُّبَ قَدْ يَكُونُ عَلَى غَيْرِ زَوْج . وفي الحَدِيثِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْس أَنَّها قَالَتْ : لمَّا أُصِيبَ جَعْفَرٌ أَمَرَني رَسُولُ اللهِ صَلَى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فَقَالَ : تَسَلَّبي ثَلاَثاً ثم اصْنَعِي بَعْدُ ما شِئْتِ أَي الْبَسِي ثِيَابَ الحِدَادِ السُّودَ . وتَسَلَّبَت المرأَةُ إِذا لَبِسَتْه . وفي حَدِيثِ أُمِّ سَلَمةَ أَنَّها بَكَت على حَمْزَة ثَلاَثَة أَيَّامٍ وتَسَلَّبَت . وقال اللِّحْيَانِيّ : المُسَلِّبُ والسَّلِيب والسَّلُوبُ : التي يَمُوتُ زَوْجُهَا أَو حَميمُها فَتَسلَّبُ عَلَيْه . قال ابن الأَعْرَابِيّ : السُّلْبَةُ بالضّم : الجُرْدَةُ أَي التَّجَرُّدُ عَنِ الثَّيَاب . تَقُولُ : ما أَحْسَنَ سُلْبَتَها وجُرْدَتَها . مُسَلَّبٌ كمُعَظَّمٍ : ع قُرْبَ زَبِيدَ المَحْرُوسَةِ مِن اليَمَنِ وهي قَرْيَةٌ صَغِيرَةٌ عَلَى أَرْبَعَةِ فَرَاسِخ من زَبِيد تَقْدِيراً وقد دَخَلْتها . وفي لِسَانِ العَرَب عن أَبِي زَيْد يقال : مَالِي أَرَاكَ مُسْلَباً ؛ وذَلِكَ إِذَا لَمْ يَأْلَفْ أَحَداً ولا يَسْكُنُ إِلَيْهِ أَحد وإِنَّمَا شُبِّه بالوَحْشِ . ويقال : إِنه لَوَحْشِي مُسْلَبٌ أَي لا يَأْلف ولا تَسْكُنُ نفْسُه . وسَلْبَ كَفرِح : لَبِس السِّلاَبَ وَهِيَ الثِّيَابُ السُّودُ تَلْبَسُهَا النِّسَاءُ في المَأْتَم ج سُلُبٌ ككُتُبٍ . قال شيخنا : تَفْسِيرُ السِّلاَب بالثِّيَابِ يَقْتَضِي أَن يَكُونَ جَمْعاً وجمعُه علَى سُلُب يَقْتَضِي أَنْ يَكُونَ مُفْرَداً كما هُو ظَاهِر . والَّذِي في التَّهْذِيبِ : السِّلاَب : ثَوْبٌ أَسْوَد تُغَطِّي به المُحِدُّ رأْسَها . وفي الرَّوضِ الأُنُف : السِّلاَبُ : خِرْقَةٌ سَوْدَاء تَلْبَسُها الثَّكْلَى . وممَّا أُغْفِل عَنْه المُصَنِّف : السَّلَبَةُ : خَيْطٌ يُشَدُّ على حَطْمِ البَعِيرِ دُونَ الخِطَامِ . والسَّلَبَةُ : عَقَبةٌ تُشَدُّ عَلَى السَّهْم . والأُسْلُوبَةُ : لُعْبَةٌ للأَعْرَاب أَو فَعْلَةٌ يَفْعَلُونَها بَيْنَهم حَكَاهَا اللِّحْيَانِيّ وقال : بَيْنَهُم أُسْلُوبَة . والمُسْتَلِبُ : سَيْفُ عَمْرو بْنِ كُلْثُوم التَّغْلبِيّ . سَيْف آخرُ لاَبِي دَهْبَلٍ الجُمَحِيِّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
