# سلج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سلج

سلج اللقمة، كسمع  يسلجها  سلجا  ، بفتح فسكون  وسلجانا  محركة:  بلعها  . وكذلك سلج الطعام، مثل سرطه سرطا. وقيل: السلجان: الأكل السريع. ومنه المثل:  الأخذ سلجان، والقضاء ليان  أي إذا أخذ الرجل الدين أكله، فإذا أراد صاحب الدين حقه لواه به، أي مطله? أورده الجوهري والزمخشري وغيرهما.
 وقد سلجت الإبل تسلج، استطلقت بطونها عن أكل السلج، بضم فتشديد، وهو نبات يأتي ذكره قريبا،  كسلج كنصر  ، يسلج، بالضم، سلوجا. وقال أبو حنيفة: سلجت، بالكسر لا غير. قال شمر: وهو أجود. والجوهري اقتصر على الفتح.
 وروى أبو تراب عن بعض أعراب قيس:  سلج الفيصل الناقة  وملجها: إذا  رضعها  ، نقله ابن منظور.
 والسلجان  ، بكسر السين، فلام مشددة مكسورة  كصليان: الحلقوم  يقال: رماه الله في سلجانه.
 والسلجان، بضم السين فلام مشددة مضمومة  كقمحان: نبات  ترعاه الإبل  كالسلج كقبر  ، والسليجة، وهو نبت رخو من دق الشجر. ويقال: السلجان: ضرب منه.
 وقال أبو حنيفة: السلج: شجر ضخام كأذناب الضباب، أخضر، له شوك، وهو حمض. وفي التهذيب: والسلج. من الحمض الذي لا يزال أخضر في القيظ والربيع، وهي خوارة. قال الأزهري: منبته القيعان، وله ثمر في أطرافه حدة، ويكون أخضر في الربيع، ثم يهيج فيصفر. قال: ولا يعد من شجر الحمض.
 وتسلج الشراب واستلجه: ألح في شربه. وعن اللحياني: تركته يتزلج النبيذ ويتسلجه، أي يلح في شربه.
 واستلجه:  كأنه ملأ به سلجانه  أي حلقومه.
 والسلاليج: الدلب الطوال. والدلب: شجر معروف.
 والسليجة: الساجة التي يشق منها الباب، قاله أبو حنيفة الدينوري.
  والسلجن  ، بكسر السين وتشديد اللام المفتوحة وسكون الجيم  كسنخف: الكعك  . فالنون زائدة، وصرح غير واحد بأنها أصلية كالفاء في وزنه؛ قاله شيخنا. والسلج والسجل: العطاء، أحدهما مقلوب عن الآخر. والسلج  كصرد: أصداف بحرية فيها شيء يؤكل  .
  وطعام سليج  ، كأمير،  وسلجلج كسفرجل، و  سلجلج مثل  قذعمل  ، أي  طيب يتسلج، أي يبتلع  سهل المساغ بلا عسر.
 ومما يستدرك عليه: أبيض سلجج: هو السيف الماضي الذي يقطع الضريبة بسهولة؛ قاله السهيلي في الروض. وأنشد قول حسان، رضي الله عنه في يوم بدر:
  زين الندي معاود يوم الـوغـى                      ضرب الكماة بكل أبيض سلجج مأخوذ من سلج اللقمة، ضاعفوا الجيم كما ضاعفوا دال مهدد، ولم يدغموه لأنهم ألحقوه بجعفر.

### Türkçe

**سلج** lokmayı; **كسمع** (vezninde) onu **يسلجها** **سلجا** olarak—fetha ile sonra sükûn ile—ve **سلجانا** (harekeli): onu yuttu. Keza **سلج** yemeği; tıpkı onu **سرطه** **سرطا** (gibi). Ve denildi: **السلجان**: hızlı yeme. Ondandır atasözü: “**الأخذ سلجان، والقضاء ليان**” yani adam borcu aldığında onu yer; borç sahibi hakkını istediğinde onu onunla büker, yani onu oyaladı? Bunu el-Cevherî, ez-Zemahşerî ve başkaları zikretti.

Ve develer **سلجت** **تسلج**: karınları **السلج** yemekten dolayı salıverildi (ishal oldu); (bu) damme ile sonra şeddeli (şekilde), ve o, yakında zikri gelecek bir bitkidir; **كسلج كنصر** (vezninde), **يسلج** damme ile, **سلوجا**. Ebû Hanîfe dedi: **سلجت** kesre ile, başka değil. Şemmer dedi: ve o daha iyidir. Cevherî fethaya hasretti.

Ebû Turâb, Kays’ın bazı bedevîlerinden rivayet etti: “**سلج الفيصل الناقة** ve **ملجها**: eğer onu **رضعها** (emerse)”; bunu İbn Manzûr nakletti.

Ve **السلجان**—**السين**’in kesresiyle, sonra şeddeli kesreli **لام** ile—**كصليان** (gibi): gırtlak; “Allah onu **سلجانه**’sine attı” denir.

Ve **السلجان**—**السين**’in dammesiyle, sonra şeddeli dammeli **لام** ile—**كقمحان** (gibi): bir bitki; develer onu otlar; **كالسلج كقبر** (gibi), ve **السليجة**; o, ağaç dövüğünden (çıkan) yumuşak bir bitkidir. Ve denilir: **السلجان**: ondan bir tür.

Ebû Hanîfe dedi: **السلج**: keler kuyrukları gibi iri ağaç; yeşil; onun dikeni vardır; ve o, ekşimsidir. **التهذيب**’de: ve **السلج**; yaz sıcağında ve ilkbaharda daima yeşil kalan ekşimsi (bitki)lerdendir; ve o **خوارة**’dır. Ezherî dedi: onun bitiş yeri çukur düzlüklerdir; ve uçlarında keskinlik (olan) bir meyvesi vardır; ve ilkbaharda yeşil olur, sonra kuruyup sararır. Dedi: ve ekşimsi ağaçlardan sayılmaz.

**تسلج** içki ve onu **استلجه**: onu içmede ısrar etti. Lihyânî’den: “Onu, nebîzi **يتزلج** ve onu **يتسلجه** hâlinde bıraktım”; yani onu içmede ısrar eder.

Ve onu **استلجه**: sanki onunla **سلجانه**’sini, yani gırtlağını doldurdu.

Ve **السلاليج**: uzun **الدلب**’ler. Ve **الدلب**: bilinen bir ağaçtır.

Ve **السليجة**: kapının ondan yarıldığı **الساجة**; bunu Ebû Hanîfe ed-Dîneverî söyledi.

Ve **السلجن**—**السين**’in kesresiyle ve fethalı şeddeli **اللام** ile ve **الجيم**’in sükûnuyla—**كسنخف** (gibi): **الكعك**. Şu hâlde **النون** ziyadedir; ve birden fazlası, onun aslî olduğunu—veznindeki **الفاء** gibi—açıkça söyledi; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **السلج** ve **السجل**: عطا (verme/ihsan); ikisinden biri ötekinden kalbedilmiştir. Ve **السلج** **كصرد** (gibi): içinde yenilen bir şey bulunan deniz kabukları.

Ve **طعام سليج**—**كأمير** (gibi)—ve **سلجلج كسفرجل** (gibi), ve **سلجلج** **مثل قذعمل** (gibi); yani iyi; **يتسلج** eder, yani yutulur; güçlük olmaksızın kolay boğazdan geçer.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: “**أبيض سلجج**”: o, vergiyi kolaylıkla kesen keskin kılıçtır; bunu Süheylî **الروض**’da söyledi. Ve Hassân’ın—Allah ondan razı olsun—Bedir günü (hakkındaki) sözünü inşâd etti:

  “Zeyn el-nedî, savaş gününde tekrar tekrar (gelen);
  yiğitlere her **أبيض سلجج** ile vuruş.”

**سلج** lokmadan alınmıştır; **الجيم**’i, **دال مهدد**’i şeddelendirdikleri gibi şeddelendirdiler; ve onu idğam etmediler, çünkü onu **جعفر**’e ilhak ettiler.
