# سلح (س-ل-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Silahlarınız

- Harfler: س - ل - ح
- Kur'an'da: 4 geçiş · 1 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَسْلِحَتَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعِلَتَكُمْ | Silahlarınız | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/ayet/4:102.md) |
| [أَسْلِحَتَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعِلَتَهُمْ | Onların silahları | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/ayet/4:102.md) |
| [أَسْلِحَتِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعِلَتِكُمْ | Silahlarınız | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/ayet/4:102.md) |
| [وَأَسْلِحَتَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعِلَتَهُمْ | Ve onların silahları | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/ayet/4:102.md) |

## Mücavir kökler — 26 mücavir (39 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Eyik ağaç anlamındadır
2. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Yağmur
3. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
4. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
5. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Bürde” gocuk demektir
6. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Koyar
7. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Düzlük demektir
8. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
9. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Arka
10. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kanat demektir
11. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Çeper demektir
12. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
13. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
14. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
15. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
16. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Namaz
17. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
18. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Beraber
19. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uhur ense demektir
20. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
21. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
22. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
23. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
24. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
25. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
26. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md), [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md), [درع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B9.md), [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Savunma veya saldırı amacıyla bedene veya elde taşınan her türlü kesici, vurucu ve koruyucu teçhizat; dış tehlikeyi savuşturma aracı |
| Çekirdek Özet 2 | Müminlerin ibadet (korku namazı) ve teyakkuz halindeyken güvenliği temin eden somut savunma ve caydırıcılık donanımı |
| Çekirdek Özet 3 | Bir topluluğun veya bireyin varlığını, hukukunu ve güvenliğini korumak için maddi caydırıcılık araçlarını hazır bulundurma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca saldırgan şiddet aygıtı olarak görülüp savunma, caydırıcılık ve ibadet esnasındaki uyanıklık boyutunun ihmal edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi yerinden çekip çıkarma, sıyırma, akıp gitme veya pürüzsüzce sıyrılma ([سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md), [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md), [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md)) | ح | Çekirdekteki kınından sıyırma ve akışkan hareket, sürtünme ve keskin temas hissi taşıyan boğaz harfiyle birleşerek kınından sıyrılan kesici madene ve tehlikeyi defeden sert savaş donanımına özgü kılınmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, sertlik, dıştan gelecek darbeye karşı mukavemet gösterme ve batıcılık. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yönlendirme, kontrol altında tutma, uzanarak müdahalede bulunma. |
| ح | Çit, duvar | Çevreleme, sınırı koruma, içeri sızmayı engelleme ve tehlikeye set çekme. |
| سلح | Diken gibi sert ve batıcı bir vasıtayı eldeki değnek gibi yönlendirerek etrafa koruyucu bir çit ve savunma hattı kurma hareketi | Saldırıya karşı mukavemet gösteren, uzanıp hedefi engelleyen ve düşmanla araya koruyucu engel koyan aletin bütünü. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Savaşta savunma veya hücum amacıyla kuşanılan demir araçlar; bilhassa kından çekilen kılıç ve düşmana karşı kullanılan boynuz veya sopa gibi her tür müdafaa vasıtası. Ayrıca develeri semirten ve kesilmekten koruyan sert bir çöl otu (el-islih) ve hayvanın dış tehlikeye karşı püskürttüğü sıvı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde yolu uzayan zayıflamış devesini kından sıyrılmış yalın bir kılıca benzetirken kökü şu lafızla şahit kılmıştır: طَلِيحَ سِفَارٍ كَالسِّلاَحِ المُفَرَّدِ / Lisānü’l-Arab |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer bastonunu silah olarak zikretmiş; Tırmâh ise yaban öküzünün av köpeklerine karşı kendini savunduğu boynuzlarını سلاح olarak nitelemiştir. Sınır boylarında nöbet tutan silahlı birliklere مَسْلَحَة denilmiştir. |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سلح kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında hem teçhizat ve donanım hem de boşaltım ve dışa atım anlam katmanlarıyla temsil edilir. İbranicede š-l-ḥ (שָׁלַח) kökü öncelikle «göndermek, uzatmak, salmak» anlamına gelirken; bu kökten türeyen šelaḥ (שֶׁלַח) kelimesi doğrudan «fırlatılan silah, kılıç, mızrak veya su kanalı» anlamındadır. Aramice ve Süryanicede šlaḥ (ܫܠܚ) kökü soymak, kınından çıkarmak, uzatmak ve zırhı sıyırmak yönleriyle belirir. Arapçada سلح kökündeki «silah» anlamı, kökün kınından sıyrılan veya uzatılıp savrulan alet fikriyle (İbranice šelaḥ ile fonetik ve semantik denklik içinde) birleştiğini; bedensel dışa atım anlamının ise sıyrılıp çıkma ve salıverme çekirdeğinden türediğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل kökünden türeyiş | Kınından çekip çıkarma ([سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md)) veya deriyi soyup ayırma ([سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md)) fiillerindeki sıyrılma eyleminin somut teçhizata isim olması. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šelaḥ (שֶׁלַח) / Aramice šlaḥ (ܫܠܚ) | Fırlatılan nesne, kılıç, mızrak ve kınından çekilen teçhizat anlamlarında ortak Sami kök katmanı. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak çekirdek | Sıyrılma, dökülme ve savunma amaçlı sert uzantı kavramlarının bölgesel dillerdeki yansımaları. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلح | Anlamlı | Silahlanmak, donanmak | Korunma ve savaş aletlerini kuşanmak; hedef kök. | Kur'an'da geçer |
| [سحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84.md) | Anlamlı | Kazımak, dövmek, kıyı | Bir şeyin yüzeyini soymak, suyun karayı aşındırdığı sahil ve düz kumaş. | Kur'an'da geçer |
| [لسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%AD.md) | Anlamlı | Isırmak, sokmak | Akrebin veya haşerenin sokması, kamçıyla vurmak. | Kur'an'da geçmez |
| [لحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3.md) | Anlamlı | Yalamak | Dil ile bir nesnenin üzerini sıyırıp almak. | Kur'an'da geçmez |
| [حسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Kertenkele yavrusu | Keler yavrusu (hısl); zayıf ve küçük varlık. | Kur'an'da geçmez |
| [حلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Semer altlığı, yapışıp kalmak | Bineğin sırtına konan yaygı; bir yere ayrılmamacasına bağlanmak. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلح | Merkez | Savunma ve savaş teçhizatı | Düşmanı defetmek ve korunmak için taşınan her tür alet. | Maddi teçhizatın kendisi. |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Komşu | Düşmanlık ve çatışma | Silahın yöneldiği karşı tarafı ve fiilî husumeti ifade eder. | Hasmın tavrı ve sınır aşma hali. |
| [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Savaş durumu | Silahların fiilen devreye girdiği çatışma ve harp olgusu. | Mücadelenin bizzat kendisi. |
| [درع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B9.md) | Komşu | Koruyucu zırh | Yalnızca bedeni darbelerden koruyan pasif savunma giysisi. | Savunmaya mahsus özel zırh. |
| [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Kalkan ve siper | Düşmandan gizleyen ve darbeleri savuşturan siperlik (cünne). | Örtücü ve gizleyici koruma. |
| [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Barış, güvenlik ve teslimiyet | Silahın indirilmesi, çatışmanın ve tehlikenin bulunmadığı esenlik hali. | Zıt kutup; sükûnet ve sulh ortamı. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلح (السِّلاح) | Savaş ve korunma aleti | Hem savunma hem saldırı araçlarını kapsayan genel cins isim. | Kesin |
| Latince | Arma, telum | Silah, donanım, savunma gereci | Arma genel teçhizatı, telum ise hücum ve fırlatma aletlerini karşılar. | Kesin |
| İngilizce | Weapon, arms, armor | Silah, mühimmat, zırh | Weapon saldırı aletini, arms kurumsal donanımı öne çıkarır; kökün genel caydırıcılığını karşılar. | Kesin |
| Almanca | Waffe, Rüstung | Silah, zırh, teçhizat | Waffe vurucu aleti, Rüstung ise bedene giyilen koruyucu savunma aracını belirtir. | Kesin |
| Fransızca | Arme, armement | Silah, donanım | Kişisel ve kolektif savunma araçlarının bütününü ifade eder. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَسْلِحَتَكُمْ / أَسْلِحَتَهُمْ | Maddi korunma ve savunma teçhizatı (kılıç, kalkan, ok, mızrak) | Savaş veya tehlike anında namaz kılarken düşmanın ani baskınına uğramamak için elde ve bedende hazır tutulması emredilen fiilî donanım (Nisâ [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Bu kök kelam disiplininde itikadi bir terim olarak yer almaz. | Veri bulunamadı |
| Fıkıh | Korku namazı (salâtü'l-havf) ve sefer fıkhı | Namaz kılarken silah taşımanın hükmü; silahın necis olup olmaması ve namazın sıhhatine etkisi tartışılmıştır. | İbadet esnasında taşınması vacip veya mendup olan savunma aleti. |
| Tefsir | Ahkâm tefsiri | Ayetteki «silahlarını alsınlar» emrinin vücubiyeti ve ibadet ile tedbirin telifi meselesi. | Güvenliği zafiyete uğratmayan ibadet disiplini. |
| Hadis | Cihad, emniyet ve mescit adabı | Mescitlerde ve kalabalık yerlerde silah taşırken temreninin veya kesici ucunun tutulması emri. | Toplum güvenliği ve kazaların önlenmesi için silah taşıma ahlakı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül-tedbir dengesi | Fiilî tedbir vasıtası | İbadet anında dahi meşru korunma vasıtalarını terk etmeme ilkesi | İbadetin manevi boyutu, maddi korunma tedbirlerini devreden çıkarmaz; aksine onunla bütünleşir. | Kesin |
| İlmi | Savunma teknolojisi | Teçhizat bilgisi | Tehlikeleri savuşturacak araçların üretimi ve geliştirilmesi | Düşmanın caydırılması için gereken mekanik ve teknik donanımın incelenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve egemenlik | Caydırıcılık gücü | Toplumun varlığını dış tehditlere karşı koruma kalkanı | Siyasi iradenin barışı koruyabilmesi için caydırıcı askeri teçhizata sahip olması zorunluluğu. | Kesin |
| İktisadi | Savunma harcamaları | Güvenlik sermayesi | İktisadi üretimin ve mülkiyetin tahrip edilmesini önleme güvencesi | Emniyet olmadan iktisadi istikrarın kurulamayacağı gerçeği gereği teçhizata yapılan zorunlu tahsisat. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Biyolojide savunma mekanizması (antikorlar ve bağışıklık teçhizatı) | Organizmanın hayatiyetini sürdürmek için patojenlere ve dış tehditlere karşı geliştirdiği aktif savunma ve müdafaa araçları. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta meşru müdafaa hakkı ve güvenlik doktrini | Bireyin veya devletin varlığına yönelik haksız saldırıyı bertaraf etmek için elinde bulundurduğu orantılı zor kullanma yetkisi ve aracı. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca saldırı, imha ve haksız şiddet üreten ateşli aletlere indirgenerek okunması; savunma ve caydırıcılık boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök hücum değil, tam aksine ibadet esnasında düşmanın baskınını önleyecek bir «uyanıklık ve korunma kalkanı» olarak zikredilir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadet halinde teyakkuzun terk edilebileceği zannı veya dinin emrettiği silahlanmanın saldırgan bir yayılmacılık aracı olduğu yanılgısına düşülmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet anlayışının hayattan ve somut gerçeklikten kopuk olmadığını; namaz kılarken dahi silahın hazır tutulmasını emrederek tedbir ile takvayı birleştirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Korku namazı, savaş hükümleri ve müminlerin askeri teyakkuzunu düzenleyen ahkâm ayetlerinde (Nisâ Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevekkülün tedbirsizlik olduğu yönündeki mistik yanılgıyı ve dinin güvenliği sadece duaya havale eden pasifist bir anlayış benimsediği tezini çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kesici, delici, vurucu ve koruyucu demir savaş aygıtı; tehlike anında bedene asılan veya elde tutulan savunma donanımı.
- Soyut anlam: Varlığı ve emniyeti tehdit eden dış saldırıları engellemek üzere hazır bulundurulan caydırıcı güç ve meşru savunma vasıtası.
- Sistematik karşılık: İbadet ve sivil hayat sürerken güvenlik zaafı oluşturmamak adına maddi korunma araçlarını hazır tutma disiplini.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in D \mid \delta(x, T) > 0 \land \Phi(P) \to \text{min} \}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ silah teçhizatını, $D$ korunma ve savunma araçları uzayını temsil eder. $\delta(x, T)$ ifadesi teçhizatın dış tehdide ($T$) karşı oluşturduğu caydırıcı direnç fonksiyonudur. $\Phi(P)$ ise korunmakta olan öznenin veya ibadetin zafiyete uğrama ihtimalini simgeler; silahın temel varlık gayesi bu zafiyet riskini en aza indirmektir. Tehdit algısı sıfırdan büyük olduğu sürece bu donanımın hazır tutulması esastır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/ayet/4:102.md) — أَسْلِحَتَهُمْ · وَأَسْلِحَتَهُمْ · أَسْلِحَتِكُمْ · أَسْلِحَتَكُمْ

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** **اللام** ile beraber

**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح**; hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
Keler (**الضَبُّ**) **أبا حِسْل** diye künyelenir; **الحِسْلُ**: onun yavrusu. Ve denilir ki: o, dört ayaklıların ve kuşun kadısıdır. Ve denilir ki: ona Âdem ve sûreti -aleyhisselâm- vasfedildi; bunun üzerine keler dedi ki: “Siz, kuşu gökten indiren, balığı suda (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, toynağı olan kazsın.” **حِسَلةٌ** onun cem‘idir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbise; yani iki kat iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
على كلِّ حالٍ من **سَحيلٍ** ومُبْرَمِ

Ve **المِسْحَلُ**: yaban eşeği; ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisi.

Ve **السَّحْل**: senin tahtayı **بالمِسْحَل** ile yontmandır; yani törpü ile. Ve ona “tahta törpüsü” de denilir; onu sövdüğü zaman.

Ve **المِسْحَل**: hatip erkeklerin adlarındandır; ve (aynı zamanda) dil (adı). A‘şâ dedi ki:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا **مِسْحَلٌ** سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ

Ve denilir ki **مِسْحَل**: bu beyitte A‘şâ’nın cinnîsinin adıdır; ve **بالمِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeri **سَحْلاً** **تَسْحَل**; onun derisini (yüzeyini) soyar.

Ve **السُّحالةُ**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında (dökülen); ve mısır ve pirinçten, dövüldüğünde kepeğe benzer (olan).

Ve **السَّحْل**: deriden soyup çıkaran kamçı darbeleri.

Ve **المِسَحلان**: iki halka; birisi diğerinin içine sokulmuştur; binek hayvanının geminin iki ucunda. **مَساحِل** diye cem‘ olunur. Dedi ki:
لولا شَباةُ **المِسْحَلَيْنِ** اندَقَّاً

Ve dedi ki:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها **المساحِلُ**

Ve **الساحِلُ**: deniz kıyısı. Ve **الإسْحِل**: misvak ağacından.

Ve **مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. Nâbiga dedi ki:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى **مُسْحُلانَ** وحامِرا

Ve **شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel boylu.

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**. Ve denildi: bu ot, develeri **تُسَلِّح** (onlara silahlandırma yapar) **تسليحاً**.

Ve **السِّلاح**: savaş donanımından demirden olan şeydir; hatta kılıç tek başına **سِلاحاً** diye adlandırılır. Dedi ki:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد

Yani yalnız kılıç.

Ve **السُّلْحة**: tuluma dökülen, koyu (kıvamlı) yoğurt.

Ve **المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir kavim; cem‘i **المَسالِح**. Ve **المَسْلَحيٌّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişi.

Ve **الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaç.

Ve **سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**; Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik olan şey. Ve denilir: falan kimse atların **أحلاس**’ındandır; yani binicilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.

Ve ev için **الحِلْس**: eşya yükünün altına serilen şey; **مِسْحٍ** ve başkası gibi. Ve **حَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.

Ve fitne hakkında hadiste: “**كُنْ حِلْسَ بيتِكَ**; sana hatalı bir el veya hükmünü veren bir ölüm gelinceye kadar.”

Ve **حَلسَتِ السماءُ**: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.

Ve **عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar (izler) görürsün.

Ve gece, karanlıkla **استَحْلَسَ**; yani birikti. Ve hörgüç, yağın artçıları ve binicileri ona bindiğinde **استَحْلَسَ**.

Ve lâmın kesresiyle **الحَلِس**: rakibini bırakmayan yiğit. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.

Ve **الحِلْسُ**: ok çekilişindeki okların dördüncüsü.

Ve **المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: dört ayaklıların yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği ve ağacı ve benzerini yemesi.

Ve **اللاّحُوس**: uğursuz; kavmini **يَلْحَس**.

Ve **اللَّحُوس**: sinek gibi tatlılığı takip eden.

Ve **المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğit.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السِلاحُ مذكَّر، لأنُّه يُجمع على أسلحة، ويجوز تأنيثه، قال الطِرِمَّاح وذكر ثوراً يهزُّ قَرْنَهُ للكِلاب ليطعنها به:
يَهُزُّ سِلاحاً لم يَرِثْها كَـلالَةًيَشُكُّ بها منها أصولَ المَغابِن
وتَسَلَّحَ الرجلُ: لَبِسَ السِلاحَ. ورجلٌ سالِحٌ: معه سلاح. والمَسْلَحَةُ: قوم ذوو سِلاحٍ. وَالمَسْلَحَةُ كالثَغْرِ والمَرْقَبِ. وفي الحديث: "كان أَدْنى مَسالِح فارسَ إلى العَرَب العُذَيْبَ". قال بشر:
بِكُلِّ قِيادِ مُسْنِـفَةٍ عَـنـودٍأَضَرَّ بها المَسالِحُ والغِوارُ
والسُلاحُ بالضم: النَجْوُ. وقد سَلَحَ سَلْحاً، وأَسْلَحَهُ غَيْرُهُ. وناقةٌ سالِحٌ: سَلَحَتْ من البَقْلِ وغيره. والإِسْليحُ: نَبْتٌ تَغْزُرُ عليه ألبانُ الإبل. والسُلَحُ وَلَد الحَجَل، مثل السُلَكِ والسُلَفِ؛ والجمع سِلْحانٌ. وأنشد أبو عمرو لجؤيَّة:
وَتَتْبَعْهُ غُبْرٌ إذا ما عَـدا عَـدَوْا		كَسِلْحانِ حِجْلى قُمْنَ حين يَقومُ.

##### Türkçe

**السِلاحُ** müzekkerdir; çünkü **أسلحة** üzerine cem‘ olunur; onu müennes kılmak da câizdir. **الطِرِمَّاح** dedi ve **ثوراً**ı zikretti; **قَرْنَهُ**’nu köpeklere sallıyor ki onunla onları dürtsün:
يَهُزُّ **سِلاحاً** لم يَرِثْها كَـلالَةًيَشُكُّ بها منها أصولَ المَغابِن

Ve **تَسَلَّحَ الرجلُ**: **السِلاحَ** giydi. Ve **رجلٌ سالِحٌ**: onunla silah vardır. Ve **المَسْلَحَةُ**: silah sahibi kavim. Ve **المَسْلَحَةُ** **الثَغْرِ** ve **المَرْقَبِ** gibidir. Hadiste: “**كان أَدْنى مَسالِح فارسَ إلى العَرَب العُذَيْبَ**.” **بشر** dedi:
بِكُلِّ قِيادِ مُسْنِـفَةٍ عَـنـودٍأَضَرَّ بها **المَسالِحُ** والغِوارُ

Ve **السُلاحُ** (damme ile): dışkıdır. Ve gerçekten **سَلَحَ** **سَلْحاً**; ve başkası onu **أَسْلَحَهُ**. Ve **ناقةٌ سالِحٌ**: ottan ve başkasından dışkıladı. Ve **الإِسْليحُ**: develerin sütlerinin onun üzerinde bol olduğu bir bitkidir. Ve **السُلَحُ** **وَلَد الحَجَل**’dir; **السُلَكِ** ve **السُلَفِ** gibi; cem‘i **سِلْحانٌ**’dır. **أبو عمرو** **لجؤيَّة** için inşâd etti:
وَتَتْبَعْهُ غُبْرٌ إذا ما عَـدا عَـدَوْا		كَسِلْحانِ حِجْلى قُمْنَ حين يَقومُ.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح س ل
حسل ، حلس ، سلح ، سحل ، لحس : مستعملات .
حسل : قال الليث : الحِسْلُ : وَلَدُ الضَّبِّ ، ويُكْنى الضَّبُّ أَبَا حِسْل .
وقال أبو الدُّقَيْش : تقول العرب للضَّبّ : إنه قاضي الدَّوَابِّ والطَّيْرِ .
قال الأزهري : ومما يحقق قولُه ما حَدَّثَنَاه المُنْذِرِيّ عن عثمان بن سعيد عن نُعَيم بن حَمَّادٍ عن مروان بن معاوية عن الحسن بن عمرو عن عامر الشعبي ، قال : سمعت النعمان بن بشير على المنبر يقول : يا أيها الناس ، إني ما وجدت لي ولكم مَثَلاً إلا الضَّبُع والثعلب ، أتيا الضَّبّ في جُحْرِه ،
فقالا : أبا حِسْل ، قال : أُجِبْتُما ، قالا : جِئْناك نَحْتِكم . قال : في بيته يُؤْتى الحَكَمُ ، في حديث فيه طول .
وقال الليث : جَمْعُ الحِسْل حِسَلة ، قلت : ويُجْمَعُ حُسُولاً .
وروى أبو عُبَيْد عن أبي زيد والأحمر أَنَّهما قالا : يقال لفَرْخِ الضَّبِّ حين يخرج من بَيْضه حِسْل ، فإذا كبِر فهو غَيْدَاقٌ .
وقال أبو عُبَيدة : المَحْسُول والمَخْسولُ بالحاء والخاء : المرذُول ، وقد حَسَلْتُه وخَسَلْتُه .
أبو عُبَيد عن الفراء : الحُسالة : الرَّذْلُ من كل شيء .
وقال بعض العَبْسِيِّينَ :
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
قال شمِر : قال ابن الأعرابي : حَسَلْتُ : أبقَيتُ منكم بَقِيَّةً رُذَالاً ، قال : والحَسِيل : الرُّذَال .
وقال اللِّحْياني : سُحالة الفِضَّة وحُسالَتُها .
وقال ابن السِّكّيت : قال الطَّائي : الحَسِيلة : حَشَفُ النخل الذي لم يكن حَلاَ بُسْرُه فيُيَبِّسونه حتى يَيْبَس ، فإذا ضُرِبَ انْفَتَّ عن نواه فَيَدِنُونَه باللبن ويمْرُدُون له تمراً حتى يُحَلِّيه فيأكلونه لَقِيماً . يقال : بُلُّوا لنا من تلك الحَسيلةِ ، وربما وُدِنَ بالماء .
أبو عُبَيد عن الأصمعي قال : وَلَدُ البَقَرَة يقال له : الحَسِيل ، والأنثى حَسِيلة .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : يقال للبقرة لحَسيلة : والخَائِرَةُ والعجوز واليَفنَةُ ، وأنشد غيره :
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
يقولها المستَأْثَرُ عليه مَزْرِيةً على الذي يفعلُه .
قال أبو حاتم : يقال لولد البقرة إذا قرمَ أي أَكلَ من نبات الأرض حَسِيلٌ ، والجميع حِسْلاَن ، قال : والحسيلُ إذا هلكت أمه أو ذَأَرَتْه أي نفرت منه فأُوجِر لبناً أو دقيقاً فهو مَحْسول ، وأنشد :
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
والحَسْل : السَّوْقُ الشديد . يقال : حسْلتُها حَسْلاً إذا ضبَطتها سَوْقاً ، وقيل لولد البقرة حَسِيلٌ وحَسِيلةٌ ، لأنَّ أمَّه تُزَجِّيه معها وقال :
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي
سحل : قال الليث : السَّحِيلُ ، والجميع السُّحُل : ثوب لا يُبرَم غزلُه أي لا يُفْتَل طَاقيْن طَاقيْن ، يقال : سَحَلوهُ أي لم يَفْتِلُوا سَداه . وقال زهير :
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
وقال غيره : السّحِيلُ : الغَزْل الذي لم يُبْرَم ، فأما الثَّوبُ فإنه لا يسمى سَحِيلاً ، ولكن يقال للثوب سَحْل .
روى أبو عُبَيد عن أبي عمرو أنه قال : السّحْلُ : ثوبٌ أبيض من قطن وجمعه
سُحُلٌ . وقال المُتَنخِّل الهُذَليّ :
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
قال : وواحد السُّحُل سَحْلٌ .
وسُحُولٌ : قَرْيَةٌ من قُرَى اليمن يحمل منها ثياب قطن بيض تدعى السُّحُوليَّة بضم السين . وقال طرفة :
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
ريدة وسُحُول : قريتان ، أراد وَشْتْه أهل ريدة وسُحول .
عمرو عن أبيه قال : المُسَحَّلَةُ : كُبَّةُ الغَزْل . وهي الوشيعة والمُسْمَّطَة .
وقال الليث : المِسْحَلُ : الحمار الوَحْشِي وسَحِيلُه : أَشَدُّ نَهِيقِه .
والمِسْحَلُ : من أسماء اللِّسَان ، والمِسْحَلُ من الرجال : الخطيب ، قال : والمِسْحَلاَن : حَلْقَتانِ . إحداهما مُدْخَلَةٌ في الأُخْرَى على طرف شَكِيم اللِّجام . وأنشد قولَ رُؤبة :
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
والجميع المَسَاحِلُ ، ومنه قولُ الأَعشَى :
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِسْحَلُ : المِبْرَد ، ومنه سُحَالَةُ الفِضَّة . والمِسْحَلُ : فاسُ اللِّجام ، والمِسْحَلُ : المطرُ الجَوْدُ . والمِسْحَل : الغاية في السَّخاء . والمِسْحَل : الجَلاَّدُ الذي يُقيمُ الحدودَ بين يدَي السُّلْطان . والمِسْحَل : الساقي النشيط . والمِسْحَلُ : المُنْخُل ، والمِسْحَلُ فمُ المَزَادَة . والمِسْحَل : الماهر بالقرآن . والمِسْحَلُ : الخطيب والمِسْحَلُ : الثوبُ النقي من القطن . والمِسْحَل : الشجاع الذي يعمل وحده . والمِسْحَلُ : الخيط الذي يُفْتَل وحده . والمِسحَلُ : المِيزابُ الذي لا يطاقُ ماؤُه . قال : والمِسْحَلُ : العزم الصارم . يقال : قد ركب فلان مِسْحَلَه إذا عزم على الأمر وجَدَّ فيه . وأنشد :
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
قال : وأما قوله :
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
فالمِسْحَلاَن هاهنا الصُّدْغان ، وهما من اللِّجَام الخَدَّان .
وقال ابن شُمَيْل : مِسْحَلُ اللِّجام : الحديدة التي تَحْتَ الحَنَك . قال : والفأسُ : الحديدة القائمة في الشَّكِيمَة . والشّكِيمَةُ : الحديدةُ المُعْترَضةُ في الفم .
وقال الليث : السَّحْلُ : نَحْتُك الخشَبةَ بالمِسْحَل ، وهو المِبْرَد . قال : وسَحَلَه بلسانه إذا شتمه ، والرِّياح تَسْحَلُ الأَرضَ سَحْلاً إذا كَشَطت عنها أَدَمَتها .
والسُّحَالَةُ : ما تحَاتّ من الحديد وبُرِدَ من الموازين . وقال : وما تحاتّ من الرُّزِّ والذُّرَة إذا دُقّ شِبْهُ النُّخَالة فهي أيضاً سُحالة .
قال : والسَّحْلُ : الضَّربُ بالسياط يَكْشِطُ الجِلْدَ .
والسّاحِل : شاطىءُ البحر .
وقال غيره : سُمِّي ساحِلا : لأن الماء يَسْحَلُه أي يَقْشِرُه إذا عَلاَهُ فهو فاعِلٌ معناه مفْعُول ، وحقيقته أنه ذُو سَاحِلٍ من الماء إذا ارتفع المَدُّ ثم جَزَر فَجَرَف ما مرَّ عَلَيْهِ ، والإسْحِلُ : شَجَرة من شجر المَساويك . ومنه قول امرىء القيس :
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
ومُسْحُلاَنُ . اسم وادٍ ذكره النابغة في شعره فقال :
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
وشابٌ مُسْحُلانيّ يوصف بالطول وحسن القوام .
وقال الأصمعي : باتت السماء تَسْحَلُ لَيْلَتَها أي تَصبُّ الماءَ .
قال : وانسِحَالُ الناقة : إسراعُها في سيرها .
ويقال : سَحَلَه مائةَ درهم إذا نَقَدَه ، والسَّحْلُ النَّقْدُ . وقال الهذلي :
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
وسَحَلَه مائَةَ سَوْطٍ أي ضَرَبَه ، وانْسَحَلَت الدَّرَاهمُ إذا امْلاَسَّت ، وانسَحَل الخَطِيبُ إذا اسْحَنْفَرَ في كلامه ، وركب مِسْحَلَه إذا مَضَى في خُطْبَته .
وفي الحديث أَنَّ ابن مسعود افْتَتَحَ سُورَةً فسحَلَها أي قَرَأَها كلَّها .
والسِّحَالُ والمُسَاحَلَةُ : المُلاَحَاةُ بَيْنَ الرَّجُلَين ، يقال : هو يُساحِله أي يُلاَحِيه .
وقال ابن السكيت : السّحَلَةُ : الأرنَبُ الصغيرة التي قد ارتفعت عن الخِرْنِق وفارقت أُمَّها .
وقالوا : مِسْحَلٌ : اسم شيطان في قول الأعشى :
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
والمِسْحَلُ : موضع العِذار في قول جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز :
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
أي في موضع عذاري من لِحْيَتِي ، يعني الشيب .
ويقال : ركب فلان مِسْحَلَه إذا ركب غَيَّه ولم يَنْتَه عنه ، وأصل ذلك الفَرَسُ الجموح يركب رأسه ويَعَضُّ على لجَامِه .
وقال شمر : يقال : سَحَلَه بالسَّوْطِ إذا ضَرَبَه فقَشَرَ جِلْدَه ، وسَحَلَه بلسانه ، ومنه قيل للسان مِسْحل وقال ابنُ أَحْمر :
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
وقال بعض العرب وذكر الشعر فقال : الوقْفُ والسَّحْلُ ، قال : والسَّحْل : أن يتبعَ بعضُه بعضا وهو السَّرْدُ قال : ولا يجيء الكتاب إلا على الوقف .
وقال أبو زيد : السِّحْلِيلُ : الناقة العظيمة الضُّرْعِ التي ليس في الإبل مِثْلُها فتلك ناقة سِحْلِيلٌ . وقال الهُذَلِيُّ :
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
قال : سَحَالِيل : عظام البطون . يقال : إنه لِسِحْلال البطن أي عظيم البطن .
وفي الحديث أن الله تبارك وتعالى قال لأَيَّوبَ ج : ( إنه لا ينبغي أن يُخَاصِمَني إلا من يَجْعَلُ الزَّيارَ في فم الأسد ، والسِّحَالَ في فم العَنْقَاء ) السِّحَالُ والمِسْحلُ : واحد ، كما تقول : مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ، ومِئزَرٌ وإزَارٌ ، وهي الحديدة التي تكون على طَرَفَي شَكِيمِ اللِّجام .
وفي الحديث أن أُمَّ حكيم أَتَته بِكَتِفٍ ، فجعلت تَسْحَلُها له أي تَكْشِطُ ما عليها من اللحم ، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَلٌ ، ويروى : فجعلت تَسْحاها أي تَقْشِرُهَا .
والسّاحِيَةُ : المَطْرَةُ التي تَقْشِر الأرض ، وسَحَوْتُ الشيءَ أَسْحَاهُ وأَسْحُوه .
وفي حديث علي صلوات الله عليه أن بني أُمَيَّة لا يزالون يَطْعُنُون في مِسْحَل ضَلاَلة ، قال القُتَيْبِيّ : هو من قولهم : ركب مِسْحَله إذا أخذ في أمر فيه كلام ومضى فيه مُجِدّاً ، وقال غيره : أراد أنهم يُسْرِعُون في الضلالة ويُجِدّون فيها .
يقال : طَعَن في العِنان يَطْعُنُ ، وطَعَنَ في مِسْحَلهِ يَطعُنُ ، ويقال : يَطْعَنُ باللسان ويَطْعُنُ بالسِّنَان .
سلح : الليث : السَّلْح والغالِب منه السُّلاَح . ويقال : هذا الحَشِيشَةُ تُسَلِّح الإبِلَ تَسْلِيحاً . قلت : والإسْلِيحُ : بَقْلَة من أحرار البقول تَنْبُتُ في الشتاء تُسَلِّح الإبل . إذا استكثرت منها .
وقال ابن الأعرابي : قالت أعرابية : وقيل لها : ما شجرة أبيك ؟ فقالت : الإسْلِيحُ رُغْوَةٌ وصَرِيح .
وقال الليث : السِّلاَحُ : ما يُعَدّ للحرب من آلة الحديد ، والسيفُ وحده يُسَمَّى سِلاَحاً ، وأنشد :
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
يعني السيف وحده .
قلت : والعرب تؤنث السِّلاَح وتُذَكِّرُه ، قال ذلك الفرّاء وابن السكيت . والعصا تُسَمَّى سلاحاً . ومنه قولُ ابن أحمر :
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
وقال الليث : المَسْلَحَةُ : قوم في عُدَّة بِموْضِعٍ مَرْصَدٍ قد وُكِّلُوا بِهِ بإزَاءِ ثَغْر ، والجميعُ المسالِحُ . والمَسْلَحِيّ الوَاحِدُ المُوَكّلُ به .
وقال ابن شميل : مَسْلَحة الجُند : خطاطيف لهم بين أيديهم ينفضون لهم الطريق ويَتَحَسَّسُون خبر العدو ويَعْلَمُون عِلْمَهم لئلا يُهجَمَ عليهم ولا يَدَعُون واحداً من العدو يدخل عليهم بلاد المسلمين وإن جاء جيش أنذروا المسلمين .
وقال الليث : سَيْلَحِينُ : أرض تسمى كذلك ، يقال : هذه سَيْلَحُونُ ، وهذه سَيْلَحِينُ . ومثله صَرِيفُونُ وصَرِيفِينُ ، وأكثر ما يقال : هذه سيلحونَ ، ورأيت سَيْلَحينَ : وكذلك هذه قِنَّسْرُونَ ، ورأيت قِنَّسْرينَ .
وقال أبو تراب : قال أبو عمرو وأبو سعيد في باب الحاء والكاف : السُّلَحَة والسُّلَكَة : فَرْخُ الحَجَل ، وجمعه سِلْحَانٌ
وسِلْكَانٌ .
والعرب تسمي السمَاكَ الرَّامحَ ذا السلاح ، والآخر الأعزل .
وقال ابن شميل : السَّلَحُ : ماءُ السماء في الغُدْرَان ، وحيث ما كان يقال : ماء العِدِّ وماء السِّلَحِ . قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء ماء الكَرَع ، ولم أَسْمَع السَّلَحَ .
حلس : شمر عن العِتْرِيفي : يقال : فلان حِلْسٌ من أَحْلاَس البيت : للّذي لا يبرح البيت ، قال : وهو عندهم ذمّ أي أنه لا يصلح إلا للزوم البيت ، قال : ويقال : فلانٌ من أَحْلاَس البلاد : للذي لا يزايلها من حُبِّه إيّاها ، وهذا مدح أي أنه ذو عِزّة وشِدَّة أي أنّه لا يبرحها لا يبالي ذِئباً ولا سَنَةً حتى تُخْصِبَ البلاد ، فيقال : هو مُتَحَلِّس بها أي مُقِيم ، وقال غيره : هو حِلْسٌ بها ، قال : والحَلِسُ والحُلاَبِسُ : الذي لا يَبْرَح ويُلاَزِمُ قِرْنَه ، وأنشد قول الشاعر :
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
كأيّن معنى كم .
وقال الليث : الحِلْسُ : كُلُّ شَيءٍ وَلِيَ ظهر البعير تحت الرَّحْلِ والقَتَبِ ، وكذلك حِلْس الدَّابّة بمنزلة المِرْشَحَة تكون تحت اللِّبْد ، ويقال : فلان من أَحْلاَس الخيل أي يلزم ظهور الْخَيْلِ كالحِلْس اللازم لظَهْرِ الفرس . والحِلْسُ : الواحد من أَحْلاَسِ البيت ، وهو ما بُسِط تحت حُرِّ المَتَاع من مِسْحٍ ونحوه .
وفي الحديث ( كُنْ حِلْساً من أَحْلاَسِ بيتك في الفِتْنَة حَتّى تأتِيَك يَدٌ خاطِئَة أو مَنِيَّةٌ قاضية ) أمره بلزوم بيته وترك القتال في الفِتْنَة .
وتقول : حَلَسْتُ البعيرَ فأنا أَحْلِسُه حَلْساً إذا غَشَّيْتَه بِحِلْس .
وتقول : حَلَسَتِ السماء إذا دام مَطَرُها ، وهو غَيْرُ وَابِل .
وقال شَمِر : أَحْلَسْتُ بعير إذا جعلتَ عليه الحِلْسَ .
وأرض مُحْلِسَةٌ إذا اخْضَرَّت كلها .
وقال الليث : عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ تَرَى له طَرَائق بعضُها تحت بعض من تراكُمُه وسَوَاده .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : إذا غَطَّى النباتُ الأرضَ بكثْرَته قيل : قد اسْتَحْلَس ، فإذا بَلَغ وَالتَفَّ قيل قد اسْتَأْسَد .
وقال الليث : اسْتَحْلَسَ السَّنَامُ إذا ركبته رَوَادِفُ الشَّحْم وروَاكبُه .
اللِّحياني : الرابع من قداح المَيْسَر يقال له : الحِلْسُ ، وفيه أربعة فروض ، وله غُنْمُ أربعة أنصباء إن فاز ، وعليه غرم أربعة أنصباء إن لم يَفُز .
وقال الأصمعي : الحَلْسُ : أن يأخذ المُصَدِّقُ النَّقدَ مكان الفَرِيضة .
قال : والحَلِس : الشجاع الذي يلازِم قِرْنه ، وأنشد :
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
المغَالِثُ : الملزم لقرنه لا يفارقه ، وقد حَلِسَ حَلَساً .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : في شيات المِعْزَى : الحَلْساءُ : بين السَّوَادِ والحُمْرَة ، لون بطنها كلون ظهرها .
والعرب تقول للرجل يُكرَه على عَمَل أو أمر : هو مَحْلُوسٌ على الدَّبَر أي مُلزَمٌ هذا الأمر إلزام الحِلْس الدَّبَر
وسَيْرٌ مُحْلَسٌ : لا يُفْتَرُ .
وفي ( النوادر ) : تَحَلّس فلان لكذا وكذا . أي طاف له وحام به ، وتَحَلّس بالمكان وتَحَلَّزَ به ، إذا أقام به ، وقال أبو سعيد : حَلِس الرجلُ بالشيء وحَمِس به إذا تَوَلّع به .
وقال ابن الأعرابي : يقال لِبِسَاطِ البيت : الحِلْسُ ولحُصُرِه الفَحُولُ .
والحَلْسُ بفتح الحاء وكسرها هو العهدُ الوَثيق ، تقول : أَحْلَسْتُ فُلاناً ، إذا أَعْطَيْتَه حِلْساً أي عَهْداً يأمَن به قومَك ، وذلك مثل سَهْم يأمن به الرجل ما دام في يده .
واسْتَحْلَس فلانٌ الخوْفَ ، إذا لم يفارقه الخوفُ ولم يأمن .
وروي عن الشَّعبي أنه دخل على الحجَّاج فعاتبه في خروجه مع ابن الأشعث فاعتذر إليه وقال : إنا قد اسْتَحْلَسْنَا الْخوْفَ واكْتَحَلْنا السهرَ وأصابَتْنَا خِزْيَةٌ لم نكن فيها بَرَرَةً أتقياء ، ولا فَجَرَةً أقوياء .
قال : لله أَبُوكَ يا شَعْبيّ . ثم عَفَا عَنه .
لحس : قال الليث : اللَّحْسُ : أكل الدودِ الصوفَ ، وأكل الجراد الخَضِر والشَّجَر .
واللاَّحُوسُ : المَشْئُوم وكذلك الحاسوس .
واللَّحُوسُ من الناس : الذي يَتَّبِعُ الحلاوةَ كالذُّباب .
قال : والمِلْحَسُ : الشُّجَاعُ . يقال : فلان أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ .
أبو عُبَيد عن الكسائي : لَحِسْتُ الشيءَ أَلحَسُه لَحْساً بكسر الحاء من لَحِسْتُ لا غير .
ويقال : أصابتهم لَوَاحِسُ ، أي سِنُون شِدَاد تَلْحَسُ كُلّ شيء .
وقال الكُمَيْتُ :
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

##### Türkçe

ح س ل
**حسل** , **حلس** , **سلح** , **سحل** , **لحس** : kullanılmış olanlardır.

**حسل** : **الليث** dedi: **الحِسْلُ** : **الضَّبِّ**’in yavrusu; ve **الضَّبُّ**’a **أَبَا حِسْل** künyesi verilir.
Ve **أبو الدُّقَيْش** dedi: Araplar **الضَّبّ** için şöyle der: “O, **الدَّوَابِّ** ve **الطَّيْرِ**’in kadısıdır.”
**الأزهري** dedi: Onun sözünü doğrulayan şeylerdendir: **المُنْذِرِيّ**’nin bize haber verdiği; **عثمان بن سعيد**’den, **نُعَيم بن حَمَّادٍ**’dan, **مروان بن معاوية**’den, **الحسن بن عمرو**’dan, **عامر الشعبي**’den; dedi ki: **النعمان بن بشير**’i minber üzerinde şöyle derken işittim: “Ey insanlar! Ben kendim için ve sizin için bir misal bulmadım; ancak **الضَّبُع** ve **الثعلب** (misali). İkisi, **الضَّبّ**’a, onun deliğinde geldiler,
ve dediler ki: ‘**أبا حِسْل**!’ Dedi ki: ‘İkinize de cevap verildi.’ Dediler ki: ‘Sana, seni yontmak için geldik.’ Dedi ki: ‘Hâkim, evinde ziyaret edilir.’” Uzunluğu olan bir hadiste.
Ve **الليث** dedi: **الحِسْل**’ün çoğulu **حِسَلة**’dir. Dedim: Ve **حُسُولاً** olarak da çoğul yapılır.
Ve **أبو عُبَيْد** , **أبي زيد** ve **الأحمر**’den rivayet etti: İkisi şöyle dedi: **الضَّبِّ**’in yavrusuna, yumurtasından çıktığı zaman **حِسْل** denir; büyüdüğü zaman ise **غَيْدَاقٌ**’tur.
Ve **أبو عُبَيدة** dedi: **المَحْسُول** ve **المَخْسولُ** ( **بالحاء والخاء** ile): değersiz olandır; ve ben onu **حَسَلْتُه** ve **خَسَلْتُه**.
**أبو عُبَيد** , **الفراء**’dan: **الحُسالة** : her şeyin değersiz olanı.
Ve bazı **العَبْسِيِّينَ** dedi ki:
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
**شمِر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **حَسَلْتُ** : sizden değersiz bir kalıntı bıraktım. Dedi: ve **الحَسِيل** : değersizlerdir.
Ve **اللِّحْياني** dedi: **سُحالة الفِضَّة** ve onun **حُسالَتُها**.
Ve **ابن السِّكّيت** dedi: **الطَّائي** dedi: **الحَسِيلة** : hurmanın, **بُسْرُه** tatlı olmayan **حَشَفُ**’udur; onu kuruyuncaya kadar kuruturlar; vurulduğu zaman çekirdeğinden ayrılır; sonra onu süt ile yağlarlar ve ona hurma ile **يمْرُدُون** ki onu tatlandırsın; sonra onu lokmalar halinde yerler. Denir ki: “Bize şu **الحَسيلةِ**’den ıslatın.” Bazen su ile yağlanır.
**أبو عُبَيد** , **الأصمعي**’den dedi ki: İneğin yavrusuna **الحَسِيل** denir; dişisi **حَسِيلة**.
**أبو العبّاس** , **ابن الأعرابي**’den: İneğe **حَسيلة** denir; ve **الخَائِرَةُ** ve **العجوز** ve **اليَفنَةُ**; başkası şu beyti okudu:
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
Bunu, kendisine üstün gelinen kimse, onun yaptığı şeye karşı bir ayıplama olarak söyler.
**أبو حاتم** dedi: İneğin yavrusuna, **قرمَ** ettiği zaman, yani yer bitkisinden yediği zaman **حَسِيلٌ** denir; hepsi **حِسْلاَن**’dır. Dedi: ve **الحسيلُ** annesi öldüğü zaman yahut onu **ذَأَرَتْه** yani ondan ürküp uzaklaştığı zaman; ona süt yahut un içirilirse o **مَحْسول**’dür; ve şu beyti okudu:
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
Ve **الحَسْل** : şiddetli sevk etmektir. Denir ki: Onu **حسْلتُها حَسْلاً**; onu sevk ederek zaptettiğim zaman. Ve denildi ki: İneğin yavrusuna **حَسِيلٌ** ve **حَسِيلةٌ** denildi; çünkü annesi onu kendisiyle birlikte sürer. Ve dedi ki:
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي

**سحل** : **الليث** dedi: **السَّحِيلُ** , çoğulu **السُّحُل** : ipliği bükülmeyen bir elbise; yani iki kat iki kat bükülmez; denir ki: Onu **سَحَلوهُ**; yani onun çözgüsünü bükmediler. Ve **زهير** dedi:
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
Ve başkası dedi: **السّحِيلُ** : bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, ona **سَحِيلاً** denmez; fakat elbiseye **سَحْل** denir.
**أبو عُبَيد** , **أبي عمرو**’dan rivayet etti: O dedi ki: **السّحْلُ** : pamuktan beyaz bir elbisedir; çoğulu **سُحُلٌ**. Ve **المُتَنخِّل الهُذَليّ** dedi:
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
Dedi: **السُّحُل**’ün teki **سَحْلٌ**’dür.
Ve **سُحُولٌ** : Yemen’in köylerinden bir köydür; ondan beyaz pamuk elbiseler taşınır; **بضم السين** ile **السُّحُوليَّة** diye adlandırılır. Ve **طرفة** dedi:
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
**ريدة** ve **سُحُول** : iki köydür; **وَشْتْه** ile, **ريدة** ve **سُحول** halkını kastetti.
**عمرو** , babasından dedi ki: **المُسَحَّلَةُ** : iplik yumağıdır. O, **الوشيعة** ve **المُسْمَّطَة**’dır.
Ve **الليث** dedi: **المِسْحَلُ** : yaban eşeğidir; onun **سَحِيلُه** : anırmasının en şiddetlisidir.
Ve **المِسْحَلُ** : dilin adlarındandır. Ve erkeklerden **المِسْحَلُ** : hatiptir. Dedi: ve **المِسْحَلاَن** : iki halkadır; biri, gemin **شَكِيم**’inin ucunda ötekine sokulmuştur. Ve **رُؤبة**’nin sözünü okudu:
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
Ve hepsi **المَسَاحِلُ**’dir. Ve ondan **الأَعشَى**’nın sözü:
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
**ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den dedi: **المِسْحَلُ** : törpüdür; ondan **سُحَالَةُ الفِضَّة**. Ve **المِسْحَلُ** : gemin **فاسُ**’ıdır. Ve **المِسْحَلُ** : bol yağmurdur. Ve **المِسْحَل** : cömertlikte son noktadır. Ve **المِسْحَل** : sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellâttır. Ve **المِسْحَل** : çevik sakidir. Ve **المِسْحَلُ** : elektir. Ve **المِسْحَلُ** : su tulumunun ağzıdır. Ve **المِسْحَل** : Kur’an’da mahir olandır. Ve **المِسْحَلُ** : hatiptir. Ve **المِسْحَلُ** : pamuktan temiz elbisedir. Ve **المِسْحَل** : tek başına iş gören yiğittir. Ve **المِسْحَلُ** : tek başına bükülen iptir. Ve **المِسحَلُ** : suyu dayanılmayan olukdur. Dedi: ve **المِسْحَلُ** : kesin azimdir. Denir ki: Falan, işe azmedip onda ciddileştiği zaman **مِسْحَلَه**’ini bindi. Ve şu beyti okudu:
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
Dedi: Ama onun sözü:
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
Burada **المِسْحَلاَن** : iki şakaktır; ve onlar, gemin iki yanağı olan **الخَدَّان**’dır.
Ve **ابن شُمَيْل** dedi: Gemin **مِسْحَلُ**’i: çenenin altındaki demirdir. Dedi: ve **الفأسُ** : **الشَّكِيمَة**’deki dik duran demirdir. Ve **الشّكِيمَةُ** : ağızda bulunan enine demirdir.
Ve **الليث** dedi: **السَّحْلُ** : ağacı **بالمِسْحَل** ile yontmandır; o da törpüdür. Dedi: Onu diliyle **سَحَلَه**; ona sövdüğü zaman. Ve rüzgârlar, onun derisini soyup kaldırdığı zaman yeri **سَحْلاً** ile **تَسْحَلُ**.
Ve **السُّحَالَةُ** : demirden dökülen ve terazilerden törpülenen şeydir. Dedi: Pirinç ve mısırdan, dövüldüğü zaman kepeğe benzer şekilde dökülen şey de **سُحالة**’dır.
Dedi: ve **السَّحْلُ** : deriyi soyan kamçı darbeleridir.
Ve **السّاحِل** : deniz kıyısıdır.
Ve başkası dedi: Ona **ساحِلا** adı verildi; çünkü su onu **يَسْحَلُه** yani onu soyar, üzerine çıktığı zaman; o, anlamı **مفْعُول** olan **فاعِل**’dir. Hakikati: Med yükselip sonra çekildiğinde üzerinden geçtiğini sürükleyip götüren sudan bir **سَاحِلٍ** sahibi olandır. Ve **الإسْحِلُ** : misvak ağaçlarından bir ağaçtır. Ondan **امرؤ القيس**’in sözü:
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
Ve **مُسْحُلاَنُ** : bir vadinin adıdır; **النابغة** onu şiirinde zikretti, dedi ki:
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
Ve uzunluk ve güzel endam ile nitelenen **مُسْحُلانيّ** bir genç.
Ve **الأصمعي** dedi: Gök, gecesini **تَسْحَلُ** etti; yani suyu döker.
Dedi: ve devenin **انسِحَالُ**’ı: yürüyüşünde hızlanmasıdır.
Ve denir ki: Ona yüz dirhem **سَحَلَه**; yani ona nakit verdi. Ve **السَّحْلُ** : nakittir. Ve **الهذلي** dedi:
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
Ve ona yüz kırbaç **سَحَلَه**; yani onu dövdü. Ve dirhemler, pürüzsüzleştiği zaman **انْسَحَلَت**. Ve hatip, sözünde şiddetlenip uzadığı zaman **انسَحَل**. Ve hutbesinde ilerlediği zaman **مِسْحَلَه**’ini bindi.
Ve hadiste: **ابن مسعود** bir sureyi açtı da onu **فسحَلَها**; yani onu bütünüyle okudu.
Ve **السِّحَالُ** ve **المُسَاحَلَةُ** : iki adam arasındaki çekişmedir; denir ki: O, onunla **يُساحِله**; yani onunla çekişir.
Ve **ابن السكيت** dedi: **السّحَلَةُ** : **الخِرْنِق**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşandır.
Ve dediler ki: **مِسْحَلٌ** : **الأعشى**’nın sözünde bir şeytan adıdır:
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
Ve **المِسْحَلُ** : **جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز**’ın sözünde **العِذار** yeridir:
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
Yani sakalımın **عذاري** yerinde; yani ak saç.
Ve denir ki: Falan, azgınlığına bindiği ve ondan vazgeçmediği zaman **مِسْحَلَه**’ini bindi. Bunun aslı: huysuz atın başını kaldırıp gemini ısırmasıdır.
Ve **شمر** dedi: Kamçıyla onu dövüp derisini soyduğu zaman “Onu **سَحَلَه بالسَّوْطِ**” denir; ve onu diliyle **سَحَلَه**. Ondan dolayı dile **مِسْحل** denildi. Ve **ابنُ أَحْمر** dedi:
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
Ve bazı Araplar, şiiri zikredip dedi ki: **الوقْفُ** ve **السَّحْلُ**. Dedi: ve **السَّحْل** : bir kısmının bir kısmını takip etmesidir; o, **السَّرْدُ**’dur. Dedi: Kitap ancak **الوقف** üzere gelir.
Ve **أبو زيد** dedi: **السِّحْلِيلُ** : memesi çok büyük olan, develer içinde benzeri olmayan dişi devedir; işte o, **ناقة سِحْلِيلٌ**’dir. Ve **الهُذَلِيُّ** dedi:
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
Dedi: **سَحَالِيل** : karınları büyük olanlardır. Denir ki: O, **لِسِحْلال البطن**’dır; yani büyük karınlıdır.
Ve hadiste: Allah Teâlâ, **أَيَّوبَ**’a dedi ki: “Bana ancak, aslanın ağzına **الزَّيارَ**’ı ve **العَنْقَاء**’nın ağzına **السِّحَالَ**’ı koyan kimse hasım olmalıdır.” **السِّحَالُ** ve **المِسْحلُ** : birdir; tıpkı “**مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**”, “**مِئزَرٌ** ve **إزَارٌ**” dediğin gibi. O, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda bulunan demirdir.
Ve hadiste: **أُمَّ حكيم** ona bir kürek kemiği getirdi; o da onun için onu **تَسْحَلُها** etti; yani üzerindeki eti kazıyıp soydu. Ondan dolayı törpüye **مِسْحَلٌ** denildi. Ve “**تَسْحاها**” diye de rivayet edilir; yani onu soyar.
Ve **السّاحِيَةُ** : yeri soyan yağmurdur. Ve “Şeyi **سَحَوْتُ**; onu **أَسْحَاهُ** ve **أَسْحُوه**.”
Ve Ali (Allah’ın salavatları onun üzerine) hadîsinde: **بني أُمَيَّة** sapıklık **مِسْحَل**’inde durmadan **يَطْعُنُون**. **القُتَيْبِيّ** dedi: Bu, onların “Falan, içinde söz olan bir işe girişip onda ciddiyetle yürüdüğü zaman **مِسْحَله**’ini bindi” sözündendir. Ve başkası dedi: Onların sapıklıkta hızlandıklarını ve onda ciddileştiklerini kastetti.
Denir ki: Dizginde **طَعَن** eder, **يَطْعُنُ**; ve onun **مِسْحَلهِ**’inde **طَعَنَ** eder, **يَطعُنُ**. Ve denir ki: Dille **يَطْعَنُ** ve mızrak ucuyla **يَطْعَنُ**.

**سلح** : **الليث**: **السَّلْح** ve çoğunluğu **السُّلاَح**. Ve denir ki: Bu **الحَشِيشَةُ** develeri **تُسَلِّح**; **تَسْلِيحاً**. Dedim: ve **الإسْلِيحُ** : kışın biten, serbest otlardan bir ottur; develeri **تُسَلِّح**; ondan çok yedikleri zaman.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: Bir bedevî kadın dedi ki; ona “Babanın ağacı nedir?” denildi; o da dedi ki: “**الإسْلِيحُ** köpüktür ve saf süttür.”
Ve **الليث** dedi: **السِّلاَحُ** : demir aletlerden savaşa hazırlanmış olan şeydir. Ve kılıç tek başına **سِلاَحاً** diye adlandırılır. Ve şu beyti okudu:
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
Yani kılıç tek başına.
Dedim: Araplar **السِّلاَح**’ı dişil de yapar, eril de yapar; bunu **الفرّاء** ve **ابن السكيت** söyledi. Ve asa da **سلاحاً** diye adlandırılır. Ondan **ابن أحمر**’in sözü:
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
Ve **الليث** dedi: **المَسْلَحَةُ** : bir sınırın karşısında, kendisine vekil kılındıkları bir gözetleme yerinde, teçhizatlı bir topluluktur; çoğulu **المسالِحُ**. Ve **المَسْلَحِيّ** : ona vekil kılınmış tek kişidir.
Ve **ابن شميل** dedi: Ordunun **مَسْلَحة**’si: önlerinde, yolu onlar için silkeleyen, düşmanın haberini yoklayan ve onların bilgisini bilen kancaları olan kimselerdir; üzerlerine baskın yapılmasın diye; ve düşmandan birinin Müslümanların beldelerine girmesine izin vermezler; bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar.
Ve **الليث** dedi: **سَيْلَحِينُ** : böyle adlandırılan bir yerdir; denir ki: “Bu **سَيْلَحُونُ**’dur” ve “Bu **سَيْلَحِينُ**’dir.” Benzeri: **صَرِيفُونُ** ve **صَرِيفِينُ**. En çok denilen: “Bu **سيلحونَ**’dur” ve “**سَيْلَحينَ**’i gördüm.” Ve aynı şekilde: “Bu **قِنَّسْرُونَ**’dur” ve “**قِنَّسْرينَ**’i gördüm.”
Ve **أبو تراب** dedi: **أبو عمرو** ve **أبو سعيد** , **باب الحاء والكاف**’ta dedi ki: **السُّلَحَة** ve **السُّلَكَة** : **الحَجَل**’in yavrusudur; çoğulu **سِلْحَانٌ** ve **سِلْكَانٌ**.
Ve Araplar, mızrakçı **السَّمَاكَ**’a “**ذا السلاح**” der; ötekine “**الأعزل**”.
Ve **ابن شميل** dedi: **السَّلَحُ** : gölcüklerde gök suyudur; nerede olursa olsun “**ماء العِدِّ**” ve “**ماء السِّلَحِ**” denir. Dedim: Arapların gök suyuna “**ماء الكَرَع**” dediğini işittim; **السَّلَحَ**’ı işitmedim.

**حلس** : **شمر** , **العِتْرِيفي**’den: Denir ki: Falan, evin **أَحْلاَس**’ından bir **حِلْسٌ**’tur; evden ayrılmayan kimse için. Dedi: Bu, onların yanında yergidir; yani o, ancak eve yapışmaya yarar. Dedi: Ve denir ki: Falan, beldenin **أَحْلاَس**’ındandır; onu sevdiğinden dolayı ondan ayrılmayan kimse için. Bu ise övgüdür; yani o, izzet ve şiddet sahibidir; yani o, beldeyi terk etmez; ne kurttan ne de kıtlıktan aldırır; belde bereketleninceye kadar. Denir ki: O, onunla **مُتَحَلِّس**’tir; yani ikamet edendir. Ve başkası dedi: O, onunla **حِلْسٌ**’tur. Dedi: ve **الحَلِسُ** ve **الحُلاَبِسُ** : ayrılmayan ve rakibini bırakmayandır. Şairin sözünü okudu:
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
**كأيّن** , **كم** manasındadır.
Ve **الليث** dedi: **الحِلْسُ** : devenin sırtına, semer ve **القَتَبِ** altında bitişen her şeydir. Ve aynı şekilde binek hayvanının **حِلْس**’i, **المِرْشَحَة** menzilesindedir; **اللِّبْد**’in altında olur. Ve denir ki: Falan, atların **أَحْلاَس**’ındandır; yani atların sırtlarına, atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi yapışır. Ve **الحِلْسُ** : evin **أَحْلاَس**’ından bir tanesidir; o, **مِسْحٍ** ve benzeri şeylerden, eşyanın kıymetlisinin altına serilen şeydir.
Ve hadiste: “Fitnede, sana hatalı bir el yahut hükmünü veren bir ölüm gelinceye kadar, evinin **أَحْلاَس**’ından bir **حِلْساً** ol.” Ona, evine yapışmayı ve fitnede savaşmayı terk etmeyi emretti.
Ve dersin ki: Deveyi **حَلَسْتُ**; ben onu **أَحْلِسُه**; **حَلْساً**; onu **بِحِلْس** ile örttüğüm zaman.
Ve dersin ki: Gök **حَلَسَتِ**; yağmuru devam ettiği zaman; o, sağanak değildir.
Ve **شَمِر** dedi: Deveye **أَحْلَسْتُ**; üzerine **الحِلْسَ** koyduğun zaman.
Ve bütününün yeşerdiği zaman yer **أرض مُحْلِسَةٌ**’dir.
Ve **الليث** dedi: **عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ** : birikmesi ve karalığı sebebiyle, onun için bazıları bazılarının altında yollar görürsün.
**أبو عُبَيْد** , **الأصمعي**’den: Bitki çokluğuyla yeri örttüğü zaman “**اسْتَحْلَس** etti” denir; ulaşıp sıklaşıp birbirine dolandığı zaman “**اسْتَأْسَد** etti” denir.
Ve **الليث** dedi: Hörgüç, yağın artçıları ve binicileri ona bindiği zaman **اسْتَحْلَسَ** eder.
**اللِّحياني** : **قداح المَيْسَر**’in dördüncüsüne **الحِلْسُ** denir; onda dört pay vardır; kazanırsa dört hisse kazancı vardır; kazanmazsa dört hisse zararı vardır.
Ve **الأصمعي** dedi: **الحَلْسُ** : zekât toplayanın, farîza yerine nakdi almasıdır.
Dedi: ve **الحَلِس** : rakibini bırakmayan yiğittir. Şu beyti okudu:
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
**المغَالِثُ** : rakibine yapışan, ondan ayrılmayan; ve o, **حَلِسَ حَلَساً** etmiştir.
**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: Keçi alâmetlerinde: **الحَلْساءُ** : siyah ile kırmızı arasıdır; karnının rengi sırtının rengi gibidir.
Ve Araplar, bir işe yahut emre zorlanan adam için der: O, **الدَّبَر** üzerine **مَحْلُوسٌ**’tur; yani bu işe, **الحِلْس**’in **الدَّبَر**’a yapışması gibi yapıştırılmıştır.
Ve **سَيْرٌ مُحْلَسٌ** : gevşemeyen yürüyüştür.
Ve **( النوادر )**’de: Falan, şu ve şu için **تَحَلّس** etti; yani onun etrafında dolaştı ve onun çevresinde döndü. Ve mekânda **تَحَلّس** etti ve onunla **تَحَلَّزَ** etti; orada ikamet ettiği zaman. Ve **أبو سعيد** dedi: Adam, şeye **حَلِس** etti ve onunla **حَمِس** etti; ona tutkun olduğu zaman.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: Evin yaygısına **الحِلْسُ** denir; hasırlarına **الفَحُولُ**.
Ve **الحَلْسُ** (hâ’nın fethi ve kesriyle) sağlam ahittir. Dersin ki: Falanı **أَحْلَسْتُ**; ona **حِلْساً** yani kavminin yanında onunla emniyette olacağı bir ahit verdiğin zaman. Bu, adamın elinde kaldığı müddetçe onunla emniyette olduğu bir ok gibidir.
Ve falan, korkuyu **اسْتَحْلَس** etti; korku ondan ayrılmadığı ve emniyete ermediği zaman.
Ve **الشَّعبي**’den rivayet edildi: **الحجَّاج**’ın yanına girdi; **ابن الأشعث** ile çıkışı sebebiyle onu azarladı; o da ona özür beyan edip dedi ki: “Biz korkuyu **اسْتَحْلَسْنَا** ettik; uykusuzluğu **اكْتَحَلْنا** ettik; bize bir rezillik isabet etti; onda ne takvâ sahibi iyiler idik, ne de güçlü günahkârlar.”
Dedi: “Allah, babanı (hayırla mükâfatlandırsın), ey **شَعْبيّ**!” Sonra onu affetti.

**لحس** : **الليث** dedi: **اللَّحْسُ** : kurtçukların yünü yemesi; ve çekirgelerin yeşilliği ve ağacı yemesi.
Ve **اللاَّحُوسُ** : uğursuzdur; aynı şekilde **الحاسوس**.
Ve insanlardan **اللَّحُوسُ** : sinek gibi tatlılığı takip eden kimsedir.
Dedi: ve **المِلْحَسُ** : yiğittir. Denir ki: Falan, “**أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ**”tur.
**أبو عُبَيد** , **الكسائي**’den: Şeyi **لَحِسْتُ**; onu **أَلحَسُه**; **لَحْساً**; hâ’yı kesre ile; yalnızca **لَحِسْتُ**’den, başka değil.
Ve denir ki: Onlara **لَوَاحِسُ** isabet etti; yani her şeyi **تَلْحَسُ** eden şiddetli yıllar.
Ve **الكُمَيْتُ** dedi:
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

(**سلم**) **السين** ve **اللام** ve **الميم**; babının çoğu sıhhat ve afiyettendir; onda şâz olan da bulunur; ondan şâz olan azdır. Artık **السّلامة**: insanın âfetten ve ezadan selâmette olmasıdır. İlim ehli dedi: Allah—övgüsü yüce olan—**السلام**’dır; mahlûklara ilişen ayıp, noksanlık ve fânîlikten selâmeti sebebiyle. Allah—celâli yüce olan—dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; artık **السلام** Allah—övgüsü yüce olan—dır; O’nun yurdu da cennettir. Babdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, boyun eğiştir; çünkü o, inat ve kaçınmadan selâmette olur. Ve **السِّلام**: musâlemedir. Ve **فِعالٌ** çoğu kez **المفاعلة**’de gelir; **القتال** ve **المقاتلة** gibi. Ve yoldaşlık ve boyun eğiş babından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, teslim edilmiş bir maldır da onu vermekten kaçınmamıştır. Ve taşların **سِلاماً** diye adlandırılmış olması mümkündür; çünkü onlar, yeryüzünde fânîlik ve gitmekten en uzak şeydir; sertlikleri ve katılıkları sebebiyle. Ama **السَّليم** ki o, sokulmuş olandır; adlandırılmasında iki söz vardır: biri, onda olan şeye teslim edilmiş olmasıdır. Diğer söz: onların selâmete tefe’ül etmeleridir. Ve tefe’ül ve uğursuz saymada bir şeyi isimlerle adlandırırlar. Ve **السُّلَّم** mâlûmdur; o da selâmettendir; çünkü ona inen için selâmet umulur. Ve **السَّلامة**: bir ağaçtır; çoğulu **سَلاَم**’dır.

Ve babdan şâz olan: **السَّلْم**; tek kulplu kova. Ve **السَّلَم**: bir ağaçtır; teki **سَلَمة**’dir. Ve **السَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).

Ve birinci babdan **السَِّلْم**; o, sulhtur; müennes de yapılır, müzekker de. Allah تعالى dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [el-Enfâl 61]. Ve **السَّلِمَة**: taştır; şair onun hakkında der ki:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
Ve **بنو سلِمَة**: Ensâr’dan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. Ve isimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. Ve **سلمى**: bir dağdır. Ve **أبو سُلمى**: **أبو زُهَير**’dir; **السين**’in dammesiyle; Araplarda ondan başkası yoktur.

(**سلو/ي**) **السين** ve **اللام** ve illetli harf; alçaklık ve hayatın hoşluğu üzerine delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: onların “falân, yaşayıştan bir **سَلْوَةٍ** içindedir” sözüdür; yani, gamı onu oyalayan bir bolluk içindedir. Ve der ki: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا** **سُلُوَّاً**; bu, onda bulunan gam ve aşktan olan şey ondan ayrıldığı vakittir. Ve **السُّلْوانة**: boncuktur; onlar derlerdi ki, onun üzerine içen, onda bulunan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** eder. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**الأصمعيّ** dedi: adam, arkadaşına der ki: “Benden sana bir **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani, nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. Ve **سَلِيت**; **سلوت** mânâsınadır. **الراجز** dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
Ve babdan **السَّلا**; içinde çocuk bulunan şey; nimetliliği, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırıldı. Ama **السين** ve **اللام** ve **الهمزة**; kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ** yağı **يَسْلؤُه** **سلأ**; onu eritip sütten arıttığı vakit. Dedi ki:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(**سلب**) **السين** ve **اللام** ve **الباء**; tek bir asıldır; o da bir şeyi hafiflikle almak ve kapıp götürmektir. Denir: “Onun elbisesini **سلبتُهُ** **سلْباً**.” Ve **السَّلَب**: soyulmuş olandır. Hadiste: “Kim bir maktul öldürürse onun **سَلَبُه** onundur.” Ve **السَّليب**: soyulmuş olandır. Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu alınmış olan; çoğulu **سُلُب**’dür. Ve deve **أسلبت**; o hâlde olduğu vakit. Ama **السَّلَب** ki ağaç kabuğudur; o da babdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soymuş gibidir. Ve İbn **مَحْكانَ**’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbn **الأعرابي** onu **قاتل** diye **القاف** ile rivayet etti. **الأصمعي** onu **الفاء** ile rivayet etti. Ve derdi ki: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **السَّلابين** pazarı vardır; böylece **الفاتل**’in **السَّلَب**’i büken kimse olduğuna gitti. Ali b. İbrâhîm **القطان**’ı şöyle derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ **ثعلب**’ı şöyle derken işittim: İbn **الأعرابيّ** hata etti; doğru olan **الأصمعيّ**’nin dediğidir.

Ve babdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibi. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**’dendir; o da siyah elbiselerdir. Bunu birinci baba yaklaştıran şey: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**’e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
Ve bazısı dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerine olur; **التَّسَلُّب** ise koca dışındakine de olabilir.

Ama onların “at **سَلِيبٌ**” sözü; onun uzun bacaklı olduğu söylenir. Başkaları dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: “adam, mızraklamada iki eli **سليب**”; “boğa, mızraklamada boynuzu **سليب**.” Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslı olanıdır; çünkü sanki mızraklamayı kapıp alır, kapıp alma ile.

(**سلت**) **السين** ve **اللام** ve **التاء**; tek bir asıldır; bir şeyi bir şeyden sıyırmak ve soymaktır. Denir: kadın, kınasını elinden sıyırdı. Ve ondan: falan, falanın burnunu kılıçla **سَلْتاً** **سَلَتَ**; bu, onu bütünüyle aldığı vakittir. Ve adam **أسْلَتُ**’tur. Ve denir ki, kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denir. Ve babdan **السُّلْت**: bir çeşit arpadır; neredeyse kabuğu olmaz; Araplar ona **العُرْيان** der.

(**سلج**) **السين** ve **اللام** ve **الجيم**; yutmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سلج** eder, **يَسلَجُه**; onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** yuttuğu vakit. Ve sözlerinde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**.” Ve babdan: falan içkiyi **يتسلَّج** eder; yani, onu içmede ısrar eder.

(**سلح**) **السين** ve **اللام** ve **الحاء**: **السلاح**; o, onunla savaşılandır. Ebû Ubeyde **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırım yapardı; derdi ki: **السلاح** onunla savaşılandır; **الجُنّة** ise onunla korunulandır; şu sözü delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**’i **السُّيوف**’tan başka kıldı([8]). Ve **الإسليح**: develerin üzerinde bolca otladığı bir ağaçtır. Bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9])؛ köpük ve salıverilmiş, ve hörgüç ve **إطريح**.”

(**سلخ**) **السين** ve **اللام** ve **الخاء**; tek bir asıldır; bir şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra onun üzerine taşınır. Asıl: koyunun derisini **سلخْتُ**; **سلخاً**. Ve **السِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Ve denir: kara yılan **سالخ**; çünkü denildiğine göre her yıl derisini soyar. Bazıları “kadın zırhını **سلختِ**: onu çıkardı” diye nakletti. Babın kıyasından: “ayı **سلخت**”; yani, onun son gününe girdiğin vakit. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ** etti; ve gündüz, gelen geceden **انسلخ** etti. Ve babdan: hurma ağacı **مِسْلاخٌ**; o, yeşilken hurmacıklarını döken ağaçtır.

(**سلس**) **السين** ve **اللام** ve **السين**; şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, kolaydır, **سَلِسٌ**’tir. Ve **السَّلْس**: boncuğun bir cinsidir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi ki:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(**سلط**) **السين** ve **اللام** ve **الطاء**; tek bir asıldır; o da kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**; **التسلط**’tan, o da kahırdır; bu sebeple **السُّلْطان** sultân diye adlandırıldı. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin olan. Ve **السَّليطة**: bağırıp çağıran kadın.

Ve babdan şâz olanlardan: **السَّلِيط**; Yemen ehlinin dilinde zeytindir; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(**سلع**) **السين** ve **اللام** ve **العين**; bir şeyin yarılıp açılmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلْع**; o, dağda çatlak gibisi bir yarıktır; çoğulu **سُلوع**. Ve denir: topuğu **تَسَلّع** etti; yani, çatladı ve yarıldı. Ve denir: başını **سَلَعَ**; yani, onu yardı. Ve **السِّلعة**: satılan şeydir; çünkü o, tutulup elde bulundurulan bir mülk değildir; onda iş geniştir. Ve **السَّلَع**: bir ağaçtır.

(**سلغ**) **السين** ve **اللام** ve **الغين**; asıl değildir; fakat ibdâl babındandır; onun **سين**’i **صاد**’dan بدل edilmiştir. Denir: inek **سَلَغَت**; yani, azı dişi çıktı; o hâlde o **سالغ**’dır. Ve derler: et **أسلَغُ**; yani, pişmediği vakit. Ve adam **أسلَغُ**: şiddetli kızıllık sahibi.

(**سلف**) **السين** ve **اللام** ve **الفاء**; ilerleme ve öne geçmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلَف**: geçmiş olanlar. Ve kavim **السُّلاَّف**: öne geçenler. Ve **السُّلاَف**: üzüm suyundan, sıkılmadan önce akan sıvı. Ve **السُّلْفَة**: öğle yemeğinden önce yiyecekten acele verilen. Ve **السّلوف**: devedir; develer suya vardığında onların başlarında olur. Ve babdan: alışverişte **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye takdim edilen maldır([11]). Ve insanlar borca **السَّلَف** adını verirler; o da o kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel ile öne sunulan bir şeydir. Ve bu kıyasın dışında: **السِّلْف**; erkeklerin **سِلْف**’i; ikisi de, bunun bir kız kardeşle, bunun da bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين** kıyasıdır; onlar boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.

Ve iki babdan şâz olanlardan: **السَّلْف**; o, torbadır. Ve denir ki, sünnet derisine **سَلْفاً** denir([12]).

Ve ondan: toprağı ekin için **أسْلَفتُ**([13]); yani, onu düzelttim. Ve bunun birinci babın kıyasından olması mümkündür; çünkü o, ıslahında öne geçmiş bir iştir.

(**سلق**) **السين** ve **اللام** ve **القاف**; onda birbirinden ayrı kelimeler vardır; neredeyse onlardan iki kelime tek bir kıyasta toplanmaz; Rabbin—övgüsü yüce olan—dilediğini yapar ve mahlûkunu dilediği gibi konuşturur.

Artık **السَّلَق**: yerin çukur olan kısmıdır. Ve **السِّلْقَة**: dişi kurttur. Ve **سَلَقَ**: bağırdı. Ve **السَّلِيقة**: tabiat. Ve **السَّليقة**: devenin böğründe kayışın izi. Ve **سَلُوق**: bir beldedir. Ve duvara **التَّسلُّق**: eve doğru onun üzerine tırmanmadır. Ve **السّلِيق**: ağaçtan dökülüp düşen şeydir. **الرَّاجز** dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
Ve **السُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. Ve tulumu **سَلَقْت**; yani, onu yağladın. İmru’ul-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
Ve **السَّلْقُ**: iki **عُروة**’den birini **الجُوالِق**’ın ötekine sokmandır; sonra onu bir kez daha katlamandır.

(**سلك**) **السين** ve **اللام** ve **الكاف**; bir şeyin bir şeyin içine nüfuzuna delâlet eden bir asıldır. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. Ve şeyi şeyin içine **سَلكت**: onu nüfuz ettirdin. Ve **الطَّعْنَة السُّلْكَى**; onu yüzünün karşısından mızrakladığı vakit. Ve **المسلَكَة**: elbisenin yanından yarılan bir saçaktır([16]). Ancak uzaması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. O, **السِّكَك** gibidir.

Ve babdan şâz olanlardan: **السُّلَكَة**; keklik yavrusunun dişisi; erkeği **سُلَك**’tir; *çoğulu **سِلْكانٌ**. Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السلاح: كل ما يقاتل به، وجمعه أسلحة، قال تعالى: ﴿وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم﴾ [النساء/102]، أي: أمتعتهم، والإسليح: نبت إذا أكلته الإبل غزرت وسمنت، وكأنما سمي بذلك لأنها إذا أكلته أخذت السلاح، أي: منعت أن تنحر، إشارة إلى ما قال الشاعر:
*أزمان لم تأخذ علي سلاحها ** إبلي بجلتها ولا أبكارها*
(البيت للنمر بن تولب في ديوانه ص 350؛ وأمالي المرتضى 2/119؛ وغريب الحديث 1/205؛ والمعاني الكبير 1/391؛ واللسان (سلح) ؛ وسمط اللآلئ 2/632)
والسلاح: ما يقذف به البعير من أكل الإسليح، وجعل كناية عن كل عذرة حتى قيل في الحبارى: سلاحه سلاحه (قال الجاحظ: الحبارى لها خزانة في دبرهها وأمعائها، لها أبدا فيها سلح رقيق، فمتى ألح عليها الصقر سلحت عليه، فينتف ريشه كله، وفي ذلك هلاكه، وقد جعل الله تعالى سلحها سلاحا لها. انظر: حياة الحيوان الكبرى 1/321؛ والحيوان 1/29؛ والبصائر 3/245).

##### Türkçe

- **السلاح**: onunla savaşılan her şey; çoğulu **أسلحة**’dir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم﴾ [النساء/102], yani: eşyaları. Ve **الإسليح**: bir bitkidir; develer onu yediğinde sütü bol olur ve semirir. Sanki bununla adlandırılmıştır; çünkü onu yediklerinde **السلاح**’ı alırlar, yani: boğazlanmaktan menedilirler; şairin söylediğine işaret olarak:
*أزمان لم تأخذ علي سلاحها ** إبلي بجلتها ولا أبكارها*
(Beyit, divanında s. 350’de en-Nemir b. Tevleb’indir; ve Emâlî el-Murtadâ 2/119; ve Garîbü’l-hadîs 1/205; ve el-Me‘ânî el-kebîr 1/391; ve Lisân (**سلح**); ve Simṭu’l-le’âlî 2/632)

Ve **السلاح**: devenin **الإسليح** yemesinden attığı şeydir; her dışkı için bir kinaye kılındı; hatta **الحبارى** hakkında şöyle denildi: **سلاحه سلاحه** (el-Câhiz dedi ki: **الحبارى**’nın kıçında ve bağırsaklarında bir hazinesi vardır; onda daima ince **سلح** vardır; doğan ona ısrarla yüklendiği vakit ona **سلحت** eder; böylece onun bütün tüylerini yolup çıkarır; ve bunda onun helâki vardır. Yüce Allah onun **سلح**’ını ona bir **سلاح** kılmıştır. Bak: Ḥayâtü’l-ḥayavân el-kübrâ 1/321; ve el-Ḥayavân 1/29; ve el-Beṣâ’ir 3/245).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل ح
أخذ سلاحه وخذوا أسلحتكم وتسلح فلان وسلحته وكل عدة للحرب فهو سلاح‏.‏
وفـي موضع كذا مسلحة ومسالح وهـم قـوم وكلـوا بمرصـد معهـم السلـاح وفلـان مسلحـي‏.‏
وهـذه الحشيشة تسلح الإبل‏.‏
و ‏"‏ أسلح من حبارى ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أخذت إليّ الإبل سلاحها وتسلحت بأسلحتها إذا سمنت في عينك وحسنت‏.‏
وطلع ذو السلاح وهو السماك الرامح‏.‏

##### Türkçe

س ل ح
Silahını aldı; “Silahlarınızı alın” ve falan silahlandı; onu silahlandırdım. Savaş için olan her teçhizat ise **سلاح**tır.

Ve falanca yerde **مسلحة** ve **مسالح** vardır; onlar, yanlarında silah bulunduğu hâlde bir gözetleme yerinde görevlendirilmiş bir kavimdir. Ve falan benim **مسلحي**mdir.

Ve bu ot, develeri **تسلح** eder.

Ve “**أسلح من حبارى**”.

Mecazdan: Develer bana **سلاح**larını aldı; gözünde semiz görünüp güzelleştikleri zaman **أسلحتها** ile **تسلحت**.

Ve **ذو السلاح** doğdu; o, **السماك الرامح**tır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السِّلاحُ: اسم جامع لآلة الحرب، وخص بعضهم به ما كان من الحديد، يؤنث ويذكَّر، والتذكير أَعلى لأَنه يجمع على أَسلحة، وهو جمع المذكر مثل حمار وأَحمرة ورداء وأَردية، ويجوز تأْنيثه، وربما خص به السيف؛ قال الأَزهري: والسيف وحده يسمى سلاحاً؛ قال الأَعشى:
ثلاثاً وشَهْراً، ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفارٍ، كالسِّلاحِ المُقَرَّدِ
يعني السيف وحده. والعصا تسمَّى سلاحاً؛ ومنه قول ابن أَحمر: ولَسْتُ بعِرْنةٍ عَرِكٍ، سِلاحِي
عِصًا مثقوبةٌ، تَقِصُ الحِمارا
وقول الطرماح يذكر ثوراً يهز قرنه للكلاب ليطعنها به:
يَهُزُّ سِلاحاً لم يَرِثْها كَلالةً،
يَشُكُّ بها منها أُصولَ المَغابِنِ
إِنما عنى رَوْقَيْهِ، سمَّاها سلاحاً لأَنه يَذُبُّ بهما عن نفسه، والجمع أَسْلِحة وسُلُحُ وسُلْحانٌ.
وتَسَلَّح الرجلُ: لبس السِّلاح.
وفي حديث عُقْبة بن مالك: بعث رسول الله، صلى الله عليه وسلم، سَرِيَّة، فَسَلّحْتُ رجلاً منهم سيفاً أَي جعلته سِلاحَه؛ وفي حديث عمر، رضي الله تعالى عنه: لما أُتي بسيف النُّعمان بن المنذر دعا جُبَيْرَ بن مُطْعِم فسَلَّحه إِياه؛ وفي حديث أُبَيٍّ قال له: من سَلَّحك هذه القوسَ؟ قال طُفَيل: ورجل سالح ذو سلاح كقولهم تامِرٌ ولابنٌ؛ ومُتَسَلِّح: لابس السلاح.
والمَسْلَحة: قوم ذو سلاح.
وأَخذت الإِبلُ سِلاحَها: سمنت؛ قال النَّمِرُ بن تَوْلَبٍ: أَيامَ لم تأْخُذْ إِليّ سِلاحَها
إِبِلي بِجِلَّتها، ولا أَبْكارِها
وليس السِّلاح اسماً للسِّمَن، ولكن لما كانت السمينة تَحْسُن في عين صاحبها فيُشْفِق أَن ينحرها، صار السِّمَن كأَنه سلاح لها، إِذ رفع عنها النحر.
والمَسْلَحة: قوم في عُدَّة بموضع رَصَدٍ قد وُكِّلوا به بإِزاء ثَغْر، واحدهم مَسْلَحِيٌّ، والجمع المَسالح؛ والمَسْلَحِيُّ أَيضاً: المُوَكَّلُ به والمُؤَمَّر. والمَسْلَحة: كالثَّغْر والمَرْقَب. وفي الحديث: كان أَدْنى مَسالِح فارسَ إِلى العرب العُذَيْب؛ قال بشر:
بكُلِّ قِيادِ مُسْنِفةٍ عَنُودٍ،
أَضَرَّ بها المَسالِحُ والغِوارُ
ابن شميل: مَسْلَحة الجُنْد خطاطيف لهم بين أَيديهم ينفضون لهم الطريق، ويَتَجَسَّسُون خبر العدوّ ويعلمون علمهم، لئلا يَهْجُم عليهم، ولا يَدَعَون واحداً من العدوّ يدخل بلاد المسلمين، وإِن جاء جيش أَنذروا المسلمين؛ وفي حديث الدعاء: بعث الله له مَسْلَحة يحفظونه من الشيطان؛ المَسلحة: القوم الذين يحفظون الثغور من العدوّ، سموا مَسْلَحة لأَنهم يكونون ذوي سلاح، أَو لأَنهم يسكنون المَسْلَحة، وهي كالثغر والمَرْقَب يكون فيه أَقوام يَرْقُبون العدوَّ لئلا يَطْرُقَهم على غَفْلة، فإِذا رأَوه أَعلموا أَصحابهم ليتأَهبوا له.
والمَسالِحُ: مواضع المخافة؛ قال الشماخ:
تَذَكَّرْتُها وَهْناً، وقد حالَ دونها
قُرى أَذْرَبِيجانَ: المَسالِحُ والجالُ
والسَّلْحُ: اسم لذي البَطْنِ، وقيل: لما رَقَّ منه من كل ذي بطن، وجمعه سُلُوح وسُلْحانٌ؛ قال الشاعر فاستعاره للوَطْواطِ:
كأَنَّ برُفْغَيْها سُلُوحَ الوَطاوِطِ
وأَنشد ابن الأَعرابي في صفة رجل:
مُمْتَلِئاً ما تحته سُلْحانا
والسُّلاحُ، بالضم: النَّجْوُ؛ وقد سَلَح يَسْلَحُ سَلْحاً، وأَسْلَحه غيرُه، وغالَبَه السُّلاحُ، وسَلَّح الحشيشُ الإِبل وهذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبل تسليحاً.
وناقة سالح: سَلَحَتْ من البقل وغيره.
والإِسْلِيحُ: شجرة تَغْزُر عليها الإِبل؛ قالت أَعرابية، وقيل لها: ما شجرةُ أَبيك؟ فقالت: شجرة أَبي الإِسْلِيح، رَغْوَة وصريح، وسَنام إِطْريح؛ وقيل: هي بقلة من أَحرار البقول تنبت في الشتاء، تَسْلَح الإِبلُ إِذا استكثرت منها؛ وقيل: هي عُشْبة تشبه الجِرجِيرَ تنبت في حُقُوف الرمل؛ وقيل: هو نبات سُهْلي ينبت ظاهراً وله ورقة دقيقة لطيفة وسَنِفَة مَحْشُوَّة حَبّاً كحب الخَشْخاش، وهو من نبات مطر الصيف يُسْلِح الماشيةَ، واحدته إِسْلِيحة؛ قال أَبو زياد: منابتُ الإِسْلِيح الرمل، وهمزة إِسْلِيح مُلْحِقة له ببناء قِطْمِير بدليل ما انضاف إِليها من زيادة الياء معها، هذا مذهب أَبي علي؛ قال ابن جني: سأَلته يوماً عن تِجْفافٍ أَتاؤُه للإِلحاق بباب قِرْطاس، فقال: نعم، واحتج في ذلك بما انضاف إِليها من زيادة الأَلف معها؛ قال ابن جني: فعلى هذا يجوز أَن يكون ما جاء عنهم من باب أُمْلود وأُظْفور ملحقاً بعُسْلوج ودُمْلُوح، وأَن يكون إِطْريح وإِسْليح ملحقاً بباب شِنْظير وخِنْزير، قال: ويَبْعُد هذا عندي لأَنه يلزم منه أَن يكون بابُ إِعصار وإِنسام ملحقاً ببابِ حِدْبار وهِلْقام، وبابْ إِفعال لا يكون ملحقاً، أَلا ترى أَنه في الأَصل للمصدر نحو إِكرام وإِنعام؟ وهذا مصدر فعل غير ملحق فيجب أَن يكون المصدر في ذلك على سَمْتِ فعله غير مخالف له، قال: وكأَنّ هذا ونحوه إِنما لا يكون ملحقاً من قِبَل أَن ما زيد على الزيادة الأُولى في أَوله إِنما هو حرف لين، وحرف اللين لا يكون للإِلحاق، إِنما جيءَ به بمعنى، وهو امتداد الصوت به، وهذا حديث غير حديث الإِلحاق، أَلا ترى أَنك إِنما تقابل بالمُلْحَق الأَصلَ، وباب المدّ إِنما هو الزيادة أَبداً؟ فالأَمران على ما ترى في البعد غايتان. والمَسْلَح: منزل على أَربع منازل من مكة. والمَسالح: مواضع، وهي غير المَسالح المتقدّمة الذكر. والسَّيْلَحُون: موضع، منهم من يجعل الإِعراب في النون ومنهم من يجريها مجرى مسلمين، والعامة تقول سالِحُون. الليث: سَيْلَحِين موضع، يقال: هذه سَيْلَحُون وهذه سيلحينُ، ومثله صَرِيفُون وصَريفينُ؛ قال: وأَكثر ما يقال هذه سَيْلَحونَ ورأَيت سَيلحين، وكذلك هذه قِنَّسْرُونَ ورأَيتِ قِنَّسْرين. ومُسَلحة: موضع: قال:
لهم يومُ الكُلابِ، ويومُ قَيْسٍ
أَراقَ على مُسَلَّحةَ المَزادا
(* قوله «أَراق على مسلحة المزادا» في ياقوت: «أَقام على مسلحة المزارا».)
وسَلِيحٌ: قبيلة من اليمن. وسَلاحِ: موضع قريب من خيبر؛ وفي الحديث: تكون أَبعدَ مَسالِحهم سَلاح.
والسُّلَحُ: ولد الحَجَلِ مثل السُّلَك والسُّلَف، والجمع سِلْحان؛ أَنشد أَبو عمرو لِجُؤَيَّةَ:
وتَتْبَعُه غُبْرٌ إِذا ما عَدا عَدَوْا،
كسِلْحانِ حَجْلى قُمْنَ حين يَقومُ
وفي التهذيب: السُّلَحَة والسُّلَكَةُ فرخُ الحَجَل وجمعه سِلْحان وسِلْكان.
والعرب تسمي السِّماك الرامِحَ: ذا السِّلاح، والآخرَ الأَعْزَلَ. وقال ابن شميل: السَّلَحُ ماء السماء في الغُدْران وحيثما كان؛ يقال: ماء العِدّ وماء السَّلَح؛ قال الأَزهري: سمعت العرب تقول لماء السماء ماء الكَرَع ولم أَسمع السلَح.

##### Türkçe

**السِّلاحُ**: savaş âletinin toplu adı; bazıları onu demirden olan şeye tahsis etti. Müennes de yapılır müzekker de; müzekkerlik daha üstündür; çünkü **أَسلحة** üzerine cem‘ olunur ve o, müzekkerin cemiidir; tıpkı **حمار** ve **أَحمرة**; ve **رداء** ve **أَردية** gibi. Müennes yapılması caizdir; belki onunla kılıç tahsis edilmiştir; **الأَزهري** dedi: ve kılıç tek başına **سلاحاً** diye adlandırılır; **الأَعشى** dedi:
ثلاثاً وشَهْراً، ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفارٍ، كالسِّلاحِ المُقَرَّدِ
Yani yalnız kılıç. Ve asa **سلاحاً** diye adlandırılır; ondan, İbn **أَحمر**’in sözü:
ولَسْتُ بعِرْنةٍ عَرِكٍ، سِلاحِي
عِصًا مثقوبةٌ، تَقِصُ الحِمارا
Ve **الطرماح**’ın, köpekleri onunla dürtmek için boynuzunu sallayan bir boğayı anarak sözü:
يَهُزُّ سِلاحاً لم يَرِثْها كَلالةً،
يَشُكُّ بها منها أُصولَ المَغابِنِ
Ancak iki boynuzunu kastetti; onları **سلاحاً** diye adlandırdı; çünkü onlarla kendinden savar. Cem‘i: **أَسْلِحة** ve **سُلُحُ** ve **سُلْحانٌ**.

**وتَسَلَّح** adam: **السِّلاح** giydi.

**عُقْبة بن مالك** hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bir seriyye gönderdi; “Ben onlardan bir adama bir kılıç **فَسَلّحْتُ**” yani onu onun **سِلاح**ı kıldım. Ve **عمر** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: **النُّعمان بن المنذر**’in kılıcı getirildiğinde **جُبَيْرَ بن مُطْعِم**’i çağırdı da onu ona **فَسَلَّحه**. Ve **أُبَيٍّ** hadîsinde ona dedi: “Sana bu yayı kim **سَلَّحك**?” **طُفَيل** dedi: Ve “**سالح**” (silahlı) bir adam, “**ذو سلاح**” (silah sahibi) gibidir; onların “**تامِرٌ**” ve “**لابنٌ**” demeleri gibi. Ve **مُتَسَلِّح**: **السلاح** giyen.

**والمَسْلَحة**: silah sahibi bir kavim.

Develer **سِلاحَها** aldı: semirdi; **النَّمِرُ بن تَوْلَبٍ** dedi:
أَيامَ لم تأْخُذْ إِليّ سِلاحَها
إِبِلي بِجِلَّتها، ولا أَبْكارِها
Ve **السِّلاح** semizlik için bir isim değildir; fakat semiz olan, sahibinin gözünde güzel olduğundan, onu boğazlamaktan çekinir; böylece semizlik, boğazlamayı ondan kaldırdığı için, sanki ona bir **سلاح** olmuş oldu.

**والمَسْلَحة**: bir sınır karşısında, kendisine vekil kılındıkları bir gözetleme yerinde, bir mevkide teçhizat içinde bulunan bir kavim; onların birine **مَسْلَحِيٌّ** denir; cem‘i **المَسالح**. Ve **المَسْلَحِيُّ** ayrıca: ona vekil kılınan ve emir tayin edilen. Ve **المَسْلَحة**: **الثَّغْر** ve **المَرْقَب** gibidir. Hadîste: Fars’ın Araplara en yakın **مَسالِح**ı **العُذَيْب** idi. **بشر** dedi:
بكُلِّ قِيادِ مُسْنِفةٍ عَنُودٍ،
أَضَرَّ بها المَسالِحُ والغِوارُ
İbn **شميل**: ordunun **مَسْلَحة**sı, önlerinde kendilerine ait kancalar (öncü birlikler)dır; kendilerine yolu yoklarlar; düşmanın haberini araştırırlar ve onların bilgisini bilirler; ta ki üzerlerine ansızın baskın yapmasın; düşmandan birinin Müslümanların beldelerine girmesine izin vermezler; eğer bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar. Ve dua hadîsinde: Allah ona, onu şeytandan koruyan bir **مَسْلَحة** gönderdi. **المَسلحة**: düşmandan sınırları koruyan kavimdir; **مَسْلَحة** diye adlandırıldılar; çünkü silah sahipleri olurlar; yahut çünkü **المَسْلَحة**da otururlar; o da **الثغر** ve **المَرْقَب** gibidir; onda, düşmanı gözetleyen kavimler bulunur; ta ki onları gaflet üzere basmasın; onu gördüklerinde, ona hazırlanmak için arkadaşlarına bildirirler.

**والمَسالِحُ**: korku yerleri. **الشماخ** dedi:
تَذَكَّرْتُها وَهْناً، وقد حالَ دونها
قُرى أَذْرَبِيجانَ: المَسالِحُ والجالُ

**والسَّلْحُ**: karın sahibi olana isimdir; denildi ki: her karın sahibinden incelen (zayıflayan) şeye. Cem‘i **سُلُوح** ve **سُلْحانٌ**. Şair onu yarasaya ödünç alarak dedi:
كأَنَّ برُفْغَيْها سُلُوحَ الوَطاوِطِ
Ve İbn **الأَعرابي** bir adamın vasfında okudu:
مُمْتَلِئاً ما تحته سُلْحانا

**والسُّلاحُ** (ötre ile): dışkıdır; **سَلَح** eder, **يَسْلَحُ**; **سَلْحاً**; başkası onu **أَسْلَحه** etti; ve **السُّلاحُ** ona galip geldi; ve ot, develeri **سَلَّح** etti; ve bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تسليحاً**.

**وناقة سالح**: ot ve başkasından **سَلَحَتْ**.

**والإِسْلِيحُ**: develerin üzerinde bolca otladığı bir ağaç. Bir bedevî kadın dedi; ona “Babanın ağacı nedir?” denildi; o da dedi: “Babamın ağacı **الإِسْلِيح**tir: köpük ve saf; ve hörgüç **إِطْريح**.” Denildi ki: o, kışın biten, hür (yabani) otlardan bir ottur; develer ondan çokça aldıklarında **تَسْلَح** ederler. Denildi ki: o, kum tepelerinin kıvrımlarında biten, **الجِرجِيرَ**e benzeyen bir ottur. Denildi ki: o, açıkça biten bir ova bitkisidir; ince, latif bir yaprağı ve haşhaş tanesi gibi tanelerle doldurulmuş bir **سَنِفَة**si vardır; o, yaz yağmurunun bitkisindendir; davarı **يُسْلِح** eder; onun bir tanesi **إِسْلِيحة**dir. **أَبو زياد** dedi: **الإِسْلِيح**in bitiş yerleri kumdur; ve **إِسْلِيح**in hemzesi, onunla birlikte gelen yâ’nın ziyadesinin ona eklenmesi deliliyle, onu **قِطْمِير** veznine ilhak edicidir; bu, **أَبي علي**’nin mezhebidir. İbn **جني** dedi: Bir gün ona **تِجْفافٍ**ın tâ’sı, **قِرْطاس** babına ilhak için midir diye sordum; dedi: evet; ve bununla, onunla birlikte gelen elif ziyadesinin ona eklenmesiyle delil getirdi. İbn **جني** dedi: Buna göre, onlardan gelen **أُمْلود** ve **أُظْفور** babının, **عُسْلوج** ve **دُمْلُوح** babına ilhak edilmiş olması caiz olur; ve **إِطْريح** ve **إِسْليح**in, **شِنْظير** ve **خِنْزير** babına ilhak edilmiş olması (da). Dedi: Bu, bende uzak görünür; çünkü bundan, **إِعصار** ve **إِنسام** babının, **حِدْبار** ve **هِلْقام** babına ilhak edilmiş olması gerekir; ve **إِفعال** babı ilhak edilmiş olmaz; görmüyor musun ki o, aslında **إِكرام** ve **إِنعام** gibi masdar içindir? Ve bu, ilhak edilmemiş bir fiilin masdarıdır; öyleyse masdarın, fiilinin yönü üzere, ona muhalif olmaksızın olması gerekir. Dedi: Sanki bu ve benzeri, ilhak olmuyor; çünkü başında ilk ziyadeye ek olarak artırılan şey, ancak bir yumuşaklık harfidir; ve yumuşaklık harfi ilhak için olmaz; ancak bir mânâ için getirilmiştir; o da onunla sesin uzamasıdır; bu, ilhakın hadîsi gibi değildir. Görmüyor musun ki sen, ilhak edilmiş olanla aslı karşılaştırırsın; med babı ise ancak daima ziyadedir? İki iş, gördüğün üzere, uzaklıkta iki uçtur.

**والمَسْلَح**: Mekke’den dört menzil üzerinde bir konaktır. **والمَسالح**: yerlerdir; ve onlar, zikri geçmiş **المَسالح** değildir. **والسَّيْلَحُون**: bir yerdir; onlardan kimi i‘rabı nûn’da yapar, kimi onu **مسلمين**in yürütülüşü üzere yürütür; avam **سالِحُون** der. **الليث**: **سَيْلَحِين** bir yerdir; “bu **سَيْلَحُون**” ve “bu **سيلحينُ**” denir; benzeri **صَرِيفُون** ve **صَريفينُ**. Dedi: En çok “bu **سَيْلَحونَ**” denir ve “**سَيلحين** gördüm”; ve yine “bu **قِنَّسْرُونَ**” ve “**قِنَّسْرين** gördüm.” Ve **مُسَلحة**: bir yer. Dedi:
لهم يومُ الكُلابِ، ويومُ قَيْسٍ
أَراقَ على مُسَلَّحةَ المَزادا
(* Onun “**أَراق على مسلحة المزادا**” sözü, Yâkût’ta: “**أَقام على مسلحة المزارا**”.)

**وسَلِيحٌ**: Yemen’den bir kabiledir. **وسَلاحِ**: Hayber’e yakın bir yerdir. Hadîste: onların en uzak **مَسالِح**ı **سَلاح** olur.

**والسُّلَحُ**: **الحَجَلِ**in yavrusu; **السُّلَك** ve **السُّلَف** gibi. Cem‘i **سِلْحان**. **أَبو عمرو** **لِجُؤَيَّةَ** için okudu:
وتَتْبَعُه غُبْرٌ إِذا ما عَدا عَدَوْا،
كسِلْحانِ حَجْلى قُمْنَ حين يَقومُ
Ve **التهذيب**’de: **السُّلَحَة** ve **السُّلَكَةُ**, **الحَجَل**in civcividir; cem‘i **سِلْحان** ve **سِلْكان**.

Araplar **السِّماك الرامِحَ**’ı: **ذا السِّلاح** diye adlandırır; ötekini **الأَعْزَلَ**.

İbn **شميل** dedi: **السَّلَحُ**, gölcüklerde ve nerede olursa olsun gökten gelen sudur; “**ماء العِدّ**” ve “**ماء السَّلَح**” denir. **الأَزهري** dedi: Arapların gök suyuna “**ماء الكَرَع**” dediklerini işittim; **السلَح**ı işitmedim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل ح * * السِّلاَحُ * مذكر لأنه يجمع على * أسْلِحةٍ * وهو بناء مخصوص بجمع المذكر كحمار وأحمرة ورداء وأردية ويجوز تأنيثه و * تَسَلَّحَ * الرجل لبس السلاح ورجل * سَالِحٌ * معه سلاح و * المَسْلَحَةُ * بوزن المصلحة قوم ذوو سلاح والمسلحة أيضا كالثغر والمرقب وفي الحديث ﴿كان أدنى * مَسَالِح * فارس إلى العرب العذيب﴾ و * السُّلاَحُ * بالضم النجو وقد * سَلَح * من باب قطع

##### Türkçe

* س ل ح * * **السِّلاَحُ** * müzekkerdir; çünkü * **أسْلِحةٍ** * üzere cem‘ olunur; ve o, müzekkerin cem‘iyle mahsus bir binadır; **حمار** ve **أحمرة** ve **رداء** ve **أردية** gibi. Ve onun müennes kılınması caizdir. Ve * **تَسَلَّحَ** * adam: silahı giydi. Ve * **سَالِحٌ** * adam: onunla beraber silah vardır. Ve * **المَسْلَحَةُ** * (vezin olarak **المصلحة** vezninde): silah sahibi kimseler olan bir kavimdir; ve **المسلحة** dahi **الثغر** ve **المرقب** gibi (dir). Ve hadiste: { Fâris’in Araplara en yakın * **مَسَالِح** *’i **العذيب** idi } { Ve * **السُّلاَحُ** * (zamme ile): necvdir; ve * **سَلَح** * (etti), **قطع** bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السلاح  ، بالكسر  والسلح كعنب  ، وضبطه الفيومي في المصباح كحمل،  والسلحان، بالضم: آلة الحرب  ، وفي المصباح: ما يقاتل به في الحرب ويدافع،  أو حديدتها  ، أي ما كان من الحديد؛ كذا خصه بعضهم، يذكر  وبؤنث  ، والتذكير أعلى، لأنه يجمع على أسلحة، وهو جمع المذكر، مثل حمار وأحمرة ورداء وأردية. ربما خص به  السيف  . قال الأزهري: والسيف وحده يسمى سلاحا، قال الأعشى:
  ثلاثا وشهرا ثم صارت رذية                      طليح سفار كالسلاح المفرد يعني السيف وحده. السلاح  القوس بلا وتر. والعصا  تسمى سلاحا، ومنه قول ابن أحمر:
  ولست بعرنة عرك، سلاحي                      عصا مثقوبة تقص الحمارا والجمع أسلحة وسلح وسلحان.  وتسلح  الرجل:  لبسه  ، وهو متسلح.  والمسلحة  : مثل  الثغر  والمرقب، وجمعه المسالح، وهي مواضع المخافة. وفي الحديث:  كان أدنى مسالح فارس إلى العرب العذيب  . قال بشر:
  بكل قياد مسنـفة عـنـود                      أضر بها المسالح والغوار وقال الشماخ:
  تذكرتها وهنا وقد حال دونهـا                      قرى أذربيجان المسالح والجال

  المسلحة أيضا:  القوم ذوو سلاح  في عدة، بموضع رصد، قد وكلوا به بإزاء ثغر، واحدهم مسلحي. ونسب شيخنا التقصير إلى المصنف، وهو غير لائق، لكون الذي استدركه مفهوم من كلامه هذا. وفي النهاية: سموا مسلحة لأنهم يكونون ذوي سلاح، أو لأنهم يسكنون المسلحة، وهي كالثغر والمرقب، يكون فيه أقوام يرقبون العدو لئلا يطرقهم على غفلة، فإذا رأوه أعلموا أصحابهم ليتأهبوا له. وقال ابن شميل: مسلحة الجند: خطاطيف لهم بين أيديهم ينفضون لهم الطريق، ويتجسسون خبر العدو، ويعلمون علمهم، لئلاذ يهجم عليهم، ولا يدعون واحدا من العدو يدخل بلاد المسلمين، وإن جاء جيش أنذروا المسلمين.  ورجل سالح: ذو سلاح  كقولهم تامر ولابن. السلاح  كغراب: النجو  ، ومثله في الصحاح. وفي الهامش: صوابه: النجو الرقيق.  وقد سلح  الرجل  كمنع  يسلح سلحا،  وأسلحه  غيره.  وناقة سالح: سلحت من البقل  وغيره. وسلح الحشيش الإبل. هذه الحشيشة تسلح الإبل تسليحا.  والإسليح  ، بالكسر:  نبت  سهلي ينبت ظاهرا، وله ورقة دقيقة لطيفة وسنفة محشوة حبا كحب الخشخاش، وهو من نبات مطر الصيف، يسلح الماشية، الواحد إسليحة:  تغزر عليه الألبان  ، وفي نسخة: تكثر، بدل: تغزر، وفي أخرى: الإبل، بدل: الألبان؛ وجمع بينهما الجوهري. قالت أعرابيةق، وقيل لها: ما شجرة أبيك? فقالت: شجرة أبي الإسليح: رغوة وصريح، وسنام إطريح. وقيل: هي بقلة من أحرار البقول، تنبت في الشتاء، تسلح الإبل إذا استكثرت منها. وقيل: هي عشبة تشبه الجرجير، تنبت في حقوف الرمل. قال أبو زياد: منابت الإسليح الرمل وهمزة إسليح ملحقة له ببناء قطمير، بدليل ما انضاف إليها من زيادة الياء معها. هذا مذهب أبي علي. قال ابن جني: سألته يوما عن تجفاف أتاؤه للإلحاق بباب قرطاس? فقال: نعم. واحتج في ذلك بما انضاف إليها من زيادة الألف معها. قال ابن جني: فعلى هذا يجوز أن يكون ما جاء عنهم من باب أملود وأظفور ملحقا بعسلوج ودملوج، وأن يكون إطريح وإسليح ملحقا بباب شنظير وخنزير. قال: ويبعد هذا عندي، لأنه يلزم منه أن يكون باب إعصار وإسنام ملحقا بباب حدبار وهلقام، وباب إفهال لا يكون ملحقا، ألا ترى أنه في الأصل للمصدر نحو إكرام وإنعام، وهذا مصدر فعل غير ملحق، فيجب أن يكون المصدر في ذلك على سمت فعله غير مخالف له. قال: وكأن هذا ونحوه إنما لا يكون ملحقا من قبل أن ما زيد على الزيادة الأولى في أوله إنما هو حرف لين، وحرف اللين لا يكون للإلحاق، إنما جيء به لمعنى، وهو امتداد الصوت به، وهذا حديث غير حديث الإلحاق، ألا ترى أنك إنما تقابل بالملحق الأصل، وباب المد إنما هو الزيادة أبدا. فالأمران على ما ترى في البعد غايتان؛ كذا في اللسان. سليح  كجريح: قبيلة باليمن  ، هو سليح بن حلوان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة. قلت: واسمه عمرو، وهو أبو قبيلة، وإخوته أربع قبائل: تغلب الغلباء، وغشم، وربان، وتزيد، بني حلوان ابن عمرو.  وسيلحون  بالفتح  : ة  أو مدينة باليمن، على ما في المغرب  ولا تقل: سالحون  ، فإنه لغة العامة، بنصب النون ورفعها. وقد ذكر إعرابه وما يتعلق به في  نصب  فراجعه. وقال الليث: سيلحين: موضع، يقال: هذه سيلحون، وهذه سيلحين، وأكثر ما يقال: هذه سيلحون، ورأيت سيلحين.  والسلح، كصرد: ولد الحجل مثل السلك والسلف،  ج  سلحان  كصردان  في صرد، أنشد أبو عمرو لجؤية:

  وتتبعه غبر مـا عـدا عـدوا                      كسلحان حجلى قمن حين يقوم وفي التهذيب: السلحة والسلكة: فرخ الحجل، وجمعه سلحان وسلكان. عن ابن شميل: السلح  بالتحريك: ماء السماء في الغدران  وحيث ما كان. يقال: ماء العد، وماء السلح. قال الأزهري: سمعت العرب تقول لماء السماء: ماء الكرع، ولم أسمع السلح.  وسلحته السيف  ، جاء ذلك في حديث عقبة بن مالك  بعث رسول الله صلى الله عليه وسلم سرية فسلحت رجلا منهم سيفا  ، أي  جعلته سلاحه  . وفي حديث عمر رضي الله عنه لما أتي بسيف النعمان بن المنذر دعا جبير بن مطعم فسلحه إياه. وفي حديث أبي قال له:  من سلحك هذا القوس? قال: طفيل  . سلاح  كسحاب أو قطام: ع أسفل خيبر  . وفي الحديث:  حتى يكون أبعد مسالحهم سلاح  .  وماء لبني كلاب من شرب منه سلح  . وحقيق أن يكون بهذه الصفة ماء أكرى.  وسلحين  ، بالفتح،  بني في ثمانين سنة  وفي الروض: بينون وسلحين: مدينتان عظيمتان خربهما أرياط، قال الشاعر:
  أبعد بينون لا عين ولا أثـر                      وبعد سلحين يبني الناس أبياتا السلح  كقفل: ماء بالدهناء لبني سعد  بن ثعلبة. السلح:  رب يدلك به نحي السمن  لإصلاحه.  وقد سلح نحيه تسليحا  ، إذا دلكه به.  ومسلحة، كمعظمة: ع  قال
  لهم يوم الكلاب ويوم قـيس                      أراق على المسلحة المزادا ومما يستدرك عليه: سلاح الثور: روقاه، سمي بذلك لأنه يذب بهما عن نفسه. قال الطرماح يذكر ثورا يهز قرنه للكلاب ليطعنها به:
  يهز سلاحا لم يرثها كـلالة                      يشك بها منها أصول المغابن إنما عنى روقيه. ومن المجاز: أخذت الإبل سلاحها: إذا سمنت. وكذا تسلحت بأسلحتها. قال النمر بن تولب:
  أيام لم تأخذ إلي سلاحها                      إبلي بجلتها ولا أبكارها قال ابن منظور: وليس السلاح اسما للسمن، ولكن لما كانت السمينة تحسن في عين صاحبها فيشفق أن ينحرها، صار السمن كأنه سلاح لها، إذ رفع عنها النحر. وفي كتاب الفرق لابن السيد: يقال: لأن صاحبها يمتنع من نحرها لحسنها في عينه، ولكثرة ألبانها، قال:
  إذا سمعت آذانها صـوت سـائل                      أصاخت فلم تأخذ سلاحا ولا نبلا وسبق في رمح مثل ذلك. والمسلحي: الموكل بالثغر والمرمر. والسلح: اسم لذي البطن. وقيل لما رق منه، من كل ذي بطن. وجمعه سلوح وسلحان. قال الشاعر فاستعاره للوطواط:
  كأن برفغيها سلوح الوطاوط وأنشد ابن الأعرابي في صفة رجل:
  ممتلئا ما تحته سلحانا وفي المصباح: هو سلحة، تسمية بالمصدر. وفي الأساس: هو أسلح من حبارى. وفي اللسان: والمسلح: منزل على أربع منازل من مكة. والمسالح: مواضع، وهي غير التي تقدمت. ومن المجاز: العرب تسمي السماك الرامح: ذا السلاح، والآخر: الأعزل؛ وهذا من الأساس.

##### Türkçe

**السلاح**: kesre ile; ve **السلح** da **عنب** gibi; ve Feyyûmî onu **المصباح**’ta **حمل** gibi ضبط etti; ve **السلحان**, damme ile: savaş âleti. **المصباح**’ta: savaşta onunla çarpışılan ve savunulan şey; yahut onun demiri, yani demirden olan şey; bazıları onu böylece tahsis etti. Müzekker de gelir, müennes de; müzekkerlik daha üstündür; çünkü **أسلحة** üzerine cem‘ olunur; o da müzekkerin cem‘idir; **حمار** ve **أحمرة**, **رداء** ve **أردية** gibi. Belki onunla **السيف** tahsis edilmiştir. Ezherî dedi: **السيف** tek başına **سلاحا** diye adlandırılır. A‘şâ dedi:

  Üç (gün) ve bir ay; sonra düşük oldu
  Yere serilmiş bir sefer (yolcusu) gibi, tekil silah gibi

Yani yalnız kılıç. **السلاح**: kirişi olmayan yay. Ve **العصا** da **سلاحا** diye adlandırılır; ondan İbn Ahmer’in sözü:

  Ben sürtüşme sürtüşmesi (yapan) bir **عرنة** değilim; silahım
  Delik bir asadır; eşeği keser

Cem‘i: **أسلحة** ve **سلح** ve **سلحان**. Ve **تسلح** adam: onu giydi; o **متسلح**tır. Ve **المسلحة**: **الثغر** ve **المرقب** gibi; cem‘i **المسالح**tır; ve onlar korku yerleridir. Hadiste: “Fars’ın Araplara en yakın **مسالح**’ı **العذيب** idi.” Bişr dedi:

  Her yularlı, tırnaklı, inatçı (binit) ile
  Ona **المسالح** ve **الغوار** zarar verdi

Şemmâh dedi:

  Onu burada hatırladım; hâlbuki onun önüne engel oldu
  Azerbaycan köyleri: **المسالح** ve **الجال**

**المسلحة** ayrıca: bir gözetleme yerinde, bir **ثغر** karşısında ona vekil kılınmış, silahlı kimseler topluluğu; onların her birine **مسلحي** denir. Şeyhimiz, musannife eksiklik nispet etti; hâlbuki bu uygun değildir; çünkü onun istidrâk ettiği şey, bu sözünden anlaşılmaktadır. **النهاية**’de: Onlara **مسلحة** denildi; çünkü onlar silahlı olurlar; yahut çünkü **المسلحة**’da otururlar; o da **الثغر** ve **المرقب** gibidir; orada bir topluluk bulunur, düşmanı gözetlerler ki onları gafletle basmasın; onu gördüklerinde, ona hazırlanabilsinler diye sahiplerine haber verirler. İbn Şümeyl dedi: Ordunun **مسلحة**’sı: önlerinde kendilerine ait kancalar (gibi adamlar)dır; yolu onlar için yoklarlar, düşmanın haberini araştırırlar, onların bilgisini bildirirler; ta ki onlara ansızın saldırmasın; düşmandan birinin Müslümanların beldelerine girmesine izin vermezler; bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar. Ve **سالح** adam: silah sahibi; onların “**تامر**” ve “**لابن**” demeleri gibi. **السلاح** **غراب** gibi: **النجو**; **الصحاح**’ta da böyledir. Kenarda: doğrusu: **النجو الرقيق**. Ve adam **سلح** etti, **منع** gibi; **يسلح** **سلحا**; başkası onu **أسلحه** etti. Ve **سالح** dişi deve: **البقل** ve başkasından **سلحت**. Ve ot, develeri **سلح** eder. Bu ot, develeri **تسليحا** **تسلح** eder. Ve **الإسليح**, kesre ile: düz (sahra) bitkisi; açıkta biter; ince, latif bir yaprağı vardır; haşhaş tanesi gibi tanelerle doldurulmuş bir başağı vardır; yaz yağmurunun bitkilerindendir; davarı **يسلح** eder; tekili **إسليحة**: onun üzerine sütler bol olur. Bir nüshada: “çoğalır”, “bol olur” yerine; bir diğerinde: “develer”, “sütler” yerine; Cevherî ikisini birleştirdi. Bir bedevî kadın dedi; ona “Babanın ağacı nedir?” denildi; dedi ki: Babamın ağacı **الإسليح**’tır: köpük ve saf (süt); ve **إطريح** hörgücü. Ve denildi ki: O, hür otlardan bir ottur; kışın biter; ondan çok yediklerinde develeri **تسلح** eder. Ve denildi ki: O, tere benzer bir ottur; kum tepelerinin kıvrımlarında biter. Ebû Ziyâd dedi: **الإسليح**’ın bitiş yerleri kumdur; ve **إسليح**’ın hemzesi, **قطمير** veznine ilhâk için ona eklenmiştir; bunun delili, onunla birlikte ona eklenen yâ ziyadesidir. Bu, Ebû Ali’nin mezhebidir. İbn Cinnî dedi: Bir gün ona, “**تجفاف**’ın hemzesi, **قرطاس** bâbına ilhâk için midir?” diye sordum; dedi ki: Evet. Bunda, onunla birlikte ona eklenen elif ziyadesiyle delil getirdi. İbn Cinnî dedi: Buna göre, onlardan **أملود** ve **أظفور** bâbından gelenin, **عسلوج** ve **دملوج**’a ilhâk edilmiş olması; ve **إطريح** ile **إسليح**’ın, **شنظير** ve **خنزير** bâbına ilhâk edilmiş olması caiz olur. Dedi: Bu, bence uzaklaşır; çünkü bundan, **إعصار** ve **إسنام** bâbının, **حدبار** ve **هلقام** bâbına ilhâk edilmiş olması; ve **إفهال** bâbının ilhâk edilmiş olmaması gerekir; görmüyor musun, aslında o, **إكرام** ve **إنعام** gibi masdar içindir; bu ise ilhâk edilmemiş bir fiilin masdarıdır; öyleyse masdarın, fiilinin yönü üzere, ona muhalif olmaksızın olması gerekir. Dedi: Sanki bu ve benzeri, ilhâk edilmiş olmaz; çünkü başında ilk ziyadeden sonra artırılan şey, ancak bir yumuşak harftir; yumuşak harf ilhâk için olmaz; ancak bir mânâ için getirilmiştir; o da sesin onunla uzamasıdır; bu, ilhâkın hadisi gibi değildir; görmüyor musun, ilhâk edilende aslı karşılıyorsun; med bâbı ise daima ziyadedir. İki iş, gördüğün üzere, uzaklıkta iki uçtur; **اللسان**’da böyledir. **سليح** **جريح** gibi: Yemen’de bir kabile; o, **سليح بن حلوان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة**’dır. Dedim: Adı **عمرو**’dur; o, bir kabilenin babasıdır; kardeşleri dört kabiledir: **تغلب الغلباء** ve **غشم** ve **ربان** ve **تزيد**; **بني حلوان ابن عمرو**. Ve **سيلحون**, fetha ile: Yemen’de bir köy yahut şehir; **المغرب**’de olan üzere. “**سالحون**” deme; çünkü o, avamın dilidir; nûn’un nasbı ve ref‘i ile. Onun i‘râbını ve onunla ilgili olanı **نصب**’ta zikretti; ona müracaat et. Leys dedi: **سيلحين**: bir yer; “bu **سيلحون**” denir, “bu **سيلحين**” denir; en çok “bu **سيلحون**” denir; ve “**سيلحين**’i gördüm.” Ve **السلح**, **صرد** gibi: keklik yavrusu; **السلك** ve **السلف** gibi; cem‘i **سلحان**dır; **صرد**’da **صردان** gibi. Ebû Amr, Cüeyye’ye ait olarak inşâd etti:

  Onu, tozlu (bir şey) takip eder; koşmadan başka koşmaz
  Kekliklerin **سلحان**’ı gibi; kalktıkları vakit kalktılar

**التهذيب**’de: **السلحة** ve **السلكة**: keklik yavrusu; cem‘i **سلحان** ve **سلكان**. İbn Şümeyl’den: **السلح** hareke ile: gölcüklerde ve nerede olursa olsun gök suyudur. “**ماء العد**” ve “**ماء السلح**” denir. Ezherî dedi: Arapların gök suyuna “**ماء الكرع**” dediklerini işittim; **السلح**’ı işitmedim. Ve “**سلحته السيف**”: bu, Ukbe b. Mâlik hadîsinde geldi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم bir seriyye gönderdi; onlardan bir adamı bir kılıçla **فسلحت**.” Yani: onu onun silahı kıldım. Ömer رضي الله عنه hadîsinde: Nu‘mân b. Münzir’in kılıcı getirildiğinde, Cübeyr b. Mut‘im’i çağırdı; onu ona **فسلحه**. Ebî hadîsinde: Ona dedi ki: “Bu yayı sana kim **سلحك** etti?” Dedi: **طفيل**. **سلاح** **سحاب** yahut **قطام** gibi: Hayber’in aşağısında bir yer. Hadîste: “Ta ki onların en uzak **مسالح**’ı **سلاح** olsun.” **بني كلاب**’a ait bir su; ondan içen **سلح** eder. Ve bu sıfat üzere, **أكرى** suyu olması uygundur. Ve **سلحين**, fetha ile: seksen yılda bina edildi. **الروض**’da: **بينون** ve **سلحين**: iki büyük şehir; Eryât onları harap etti. Şair dedi:

  **بينون**’dan sonra ne göz ne eser
  Ve **سلحين**’den sonra insanlar evler yapıyor

**السلح** **قفل** gibi: **الدهناء**’da **بني سعد بن ثعلبة**’ye ait bir su. **السلح**: yağ tulumunu düzeltmek için onunla ovduğun bir şey. Ve “tulumunu **سلح** etti, **تسليحا**”: onu onunla ovduğunda. Ve **مسلحة**, **معظمة** gibi: bir yer. Dedi:

  Onların **يوم الكلاب**’da ve **يوم قيس**’de
  **المسلحة** üzerine tulumu döktü

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **سلاح الثور**: onun iki boynuzu; onunla kendinden savdığı için böyle adlandırıldı. Tırmâh, köpekleri onunla dürtmek için boynuzunu sallayan bir öküzü zikrederek dedi:

  Bir silah sallar; onu bir **كلالة** miras bırakmadı
  Onunla, ondan, böğürlerin köklerini deler

Ancak iki boynuzunu kastetti. Mecazdandır: Develer **سلاحها**’larını aldı: semirdiklerinde. Ve böylece **تسلحت** **بأسلحتها**. Nemer b. Tevleb dedi:

  Günler (vardı ki) develerim, ne erginleriyle ne de gençleriyle
  Bana karşı **سلاحها**’larını almadı

İbn Manzûr dedi: **السلاح**, semizlik için bir isim değildir; fakat semiz olan, sahibinin gözünde güzel göründüğünde ve onu boğazlamaktan çekindiğinde, semizlik sanki ona bir silah oldu; çünkü boğazlamayı ondan kaldırdı. İbnü’s-Seyyid’in **كتاب الفرق**’ında: Denir ki: çünkü sahibi, gözünde güzel oluşundan ve sütlerinin çokluğundan dolayı onu boğazlamaktan kaçınır. Dedi:

  Kulakları bir dilencinin sesini işittiğinde
  Kulak verdi; ne silah aldı ne ok

Bunun benzeri **رمح**’ta geçti. Ve **المسلحي**: **الثغر** ve **المرمر**’a vekil kılınan. Ve **السلح**: karın sahibi olanın adı. Ve denildi ki: her karın sahibinden, ondan incelen şey için. Cem‘i **سلوح** ve **سلحان**. Şair, onu yarasaya ödünç alarak dedi:

  Sanki iki uyluğunda yarasaların **سلوح**’u var

İbnü’l-A‘râbî, bir adamın vasfında inşâd etti:

  Dolu; altındaki **سلحانا** (ile)

**المصباح**’ta: o, **سلحة**’dır; masdar ile adlandırma. **الأساس**’ta: o, **أسلح**tır, toy kuşundan daha. **اللسان**’da: ve **المسلح**: Mekke’den dört menzil uzaklıkta bir konaktır. Ve **المسالح**: yerlerdir; onlar, daha önce geçenler değildir. Mecazdandır: Araplar **السماك الرامح**’a: **ذا السلاح** derler; ötekine: **الأعزل**; bu, **الأساس**’tandır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَحَ
1 سَلَحَ ذ , (S, Mgh, K,) aor. سَلَحَ , (Msb, K,) inf. n. سَلْح, (S, Mgh, Msb,) said of a man, (TA,) He voided his excrement, or ordure; (S, K;) [or thin excrement: see سَلْحٌ: and] said of a bird, it muted, or dunged; (Msb;) like تَغَوَّطَ (Mgh, * Msb) said of a man: (Msb:) and said also [of other animals, as, for instance,] of a camel, (S, K, TA,) and of a bull. (K in art. ثلط.)

سلّحهُ
2 سلّحهُ ذ He armed him with a weapon or weapons. (A.) And سلّحهُ السَّيْفَ, (K, TA,) and القَوْسَ, (TA,) He armed him with the sword, (K, TA,) and the bow. (TA.) -A2- سلّح الاـِبِلَ, (A, TA,) inf. n. تَسِْيحٌ, (TA,) It caused the camels to void سُلَاح [or thin excrement; i. e. it purged them]; said of a herb. (A, TA.) [See also 4.] -A3- سلّح نِحْيَهُ, inf. n. as above, He rubbed over his نِحْى [or skin for holding clarified butter] with سُلْح, i. e. rob, or inspissated juice. (K, TA.)

اسلحهُ
4 اسلحهُ ذ He made him to void سُلَاح [or thin excrement]. (S, K.) [See also 2.]

تسلّح
5 تسلّح ذ He wore, or put on, [or armed himself with,] a weapon, or weapons. (S, A, L, K.) ― -b2- [Hence,] تَسَلَّحَتِ الاـِبِلُ بِأَسْلِحَتِهَا: see سِلَاحٌ.

سَلْحٌ
سَلْحٌ ذ Excrement, ordure, or dung: (L, TA: [and evidently so accord. to the Msb; in my copy of which, and so, app., in the copy used by SM, immediately after the mention and explanation of the verb سَلَحَ, is added, وهو سلحة تسمية بالمصدر; plainly showing, by what follows سلحة, that this word is a mistranscription for سَلْحُهُ; and that the meaning is, “ and it is its سَلْح, an instance of the inf. n. used as a subst. properly so called; ” i. e., the dung of a bird is called its سَلْح; for the verb is there said to relate to a bird; though in truth it has a general application:]) or such as is thin, of any dung: (L, TA: [and this is the sense in which it is commonly known:]) and ↓ سُلَاحٌ signifies [the same: i. e.] excrement, ordure, or dung, (S, A, MA, L, K, KL,) of a human being, (KL,) or of a bird (MA) [and of any animal]: or thin excrement or dung: (MA:) this latter is said to be the correct meaning in a marginal note in a copy of the S: (TA:) the pl. of the former is سُلُوحٌ and سُلْحَانٌ. (L, TA.) [رَمَى بِسَلْحِهِ frequently occurs in the Lexicons &c., meaning He cast forth his excrement, or ordure; or properly, in a thin state.] يَا سَلْحَ الغُرَابِ [lit. O dung of the crow], an expression used by 'Omar, means يَا خَبِيثُ (assumed tropical:) [O foul, or filthy, man]. (Mgh.)

سُلْحٌ
سُلْحٌ ذ signifies رُبّ [i. e. Rob, or inspissated juice, generally of dates,] with which a skin for clarified butter is rubbed over, (K, TA,) for the purpose of seasoning it. (TA.)

سِلْحٌ
سِلْحٌ ذ : see سِلَاحٌ.

سَلَحٌ
سَلَحٌ ذ Rain-water in pools left by torrents: (K:) so says ISh: but not heard by Az from the Arabs. (TA.)

سُلَحٌ
سُلَحٌ ذ The young of the حَجَل [or partridge]; (S, K;) like سُلَكٌ and سُلَفٌ: (S:) [a coll. gen. n.: n. un. with ة: for] it is said in the T that سُلَحَةٌ and سُلَكَةٌ signify the young one of the حَجَل: (TA:) pl. سِلْحَانٌ, (T, S, K,) like سِلْكَانٌ. (T, TA.)

سِلَحٌ
سِلَحٌ ذ : see سِلَاحٌ.

سُلْحَانٌ
سُلْحَانٌ ذ : see سِلَاحٌ.

سُلَاحٌ
سُلَاحٌ ذ : see سَلْحٌ. ― -b2- [Also A looseness, or flux of thin excrement from the bowels: diarrhœa.]

سِلَاحٌ
سِلَاحٌ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) as also ↓ سَلِحٌ (accord. to the K) or ↓ سِلْحٌ (accord. to the Msb) and ↓ سُلْحَانٌ, (K,) [the last mentioned in the L as a pl.,] A weapon, or weapons; i. e. an instrument, or instruments, of war; (A, K;) the thing [or things] with which one fights in war, and repels, or defends oneself; (Msb;) anything with which one repels the enemy, as a sword and spear &c.: (Ham p. 73:) or a weapon, or weapons, of iron: (Lth, Mgh, K:) it is of the masc. gender, (S, Msb, TA,) accord. to the more approved usage, (TA,) or that which most prevails, (Msb,) because in the pl. it takes the form of أَسْلِحَةٌ, which is a pl. form of a masc. n., (S, Msb, *) as in the instances of أَحْمِرَةٌ, pl. of حِمَارٌ, and أَرْدِيَةٌ, pl. of رِدَآءٌ, (S,) but it is also fem., (S, Msb, K,) and has also for pls. سُلُحٌ and سُلْحَانٌ, (L,) and the pl. fem. is سِلَاحَاتٌ. (Msb.) You say رَجُلٌ ذُو سِلَاحٍ [A man having a weapon or weapons]. (K.) And قَوْمٌ ذَوُو سِلَاحٍ [A people, or party, having weapons, or arms]. (S, A, K.) And لَبِسَ السِّلَاحَ [He wore, or put on, the weapon, or the weapons, or arms]. (S, A, K.) And أَخَذَ القَوْمُ أَسْلِحَتَهُمْ The people, or party, took their weapons, or arms, each taking his. (Msb.) ― -b2- A sword (Az, Mgh, K) alone is sometimes termed سِلَاحٌ. (Az, Mgh.) ― -b3- And A bow without a string (K) is likewise thus termed. (TA.) ― -b4- And A staff, or stick. (K.) ― -b5- سِلَاحُ لثَّوْرِ means (assumed tropical:) The horns of the bull. (S, * TA.) ― -b6- ذُو السِّلَاحِ is (tropical:) an appel-lation of السَّمَاكُ الرَّامِحُ [i. e. The star Arcturus]. (A, TA.) ― -b7- And أَخَذَتِ الاـِبِلُ سِلَاحَهَا and بِأَسْلِحَتِهَا mean (tropical:) The camels became fat, and of goodly appearance; (A, L, TA;) i. e. their fat became as though it were weapons with which they prevented their being slaughtered: (L, TA:) and the like has been mentioned before, [voce رُمْحٌ,] in art. رمح. (TA.)

سَالِحٌ
سَالِحٌ ذ A man having, (K,) or having with him, (S,) a weapon, or weapons: (S, K:) an epithet [of the possessive kind, having no verb,] similar to تَامِرٌ and لَابِنٌ. (TA.) -A2- And A she-camel that has voided excrement, [or thin excrement,] in consequence [of the eating] of herbs, or leguminous plants. (S, K.)

أَسْلَحُ مِنْ حُبَارَى
أَسْلَحُ مِنْ حُبَارَى ذ [More wont to mute than a bustard] (Meyd, A, Mgh) and مِنْ دَجَاجَةٍ [than a domestic hen]: the former mutes in the time of fear; and the latter, in the time of security: (Meyd:) a prov. (Meyd, Mgh.)

اـِسْلِيحٌ
اـِسْلِيحٌ ذ A certain plant, the pasturing upon which causes the milk (S, K) of the camels (S) to become abundant: (S, K:) or a certain kind of tree, or shrub, that has this effect: (L:) [see also اـِسْلِيخٌ:] it was said to an Arab woman of the desert, “ What is thy father's tree? ” and she answered, شَجَرَةُ أَبِى الاـِسْلِيحْ رُغْوَةٌ وَصَرِيحٌ وَسَنَامٌ اـِطْرِيحْ [The tree of my father is the isleeh: froth upon the milk, and milk free from froth; and a long, or tall, hump: these are the consequences of pasturing upon it]: (S, * L:) or it is a certain herb, or leguminous plant, of those that are slender and soft (مِنْ أَحْرَارِ البُقُولِ), growing in the winter, that causes the camels to void سُلَاح [or thin excrement] when they eat much of it: or a certain herb (عُشْبَة), resembling the جِرْجِير [or rocket], growing upon tracts of sand such as are termed حُقُوف: or a certain kind of plant, growing conspicuously in plain, or soft, tracts, having a thin and delicate leaf, and a pericarp (سِنْفَة) stuffed with grains, or seeds, like those of the poppy; which is one of the plants of the rain of the صَيْف [here meaning spring (see زَمَنٌ)], and which causes the cattle to void سُلَاح: n. un. with ة: Aboo-Ziyلd says that the places in which the اسليح grows are sands. (L.)

مَسْلَحَةٌ
مَسْلَحَةٌ ذ A ثَغْر [or frontier of a hostile country]: (K:) or a place of arms or weapons, (Mgh,) like a ثَغْر and a مَرْقَب [which is an elevated place of observation], (S, Mgh, TA,) wherein are parties that watch the enemy, lest they should make an invasion at unawares, and , when they see them, inform their companions, in order that they may prepare themselves for them: (Nh, TA:) pl. مَسَالِحُ. (S, Mgh.) ― -b2- Also, [in one of my copies of the S erroneously written مُسَلَّحَة,] A people, or party, having arms, or weapons; an armed people or party; (S, A, K, TA;) composing a numerous body, in a place of observation, with the keeping of which they are entrusted, at the frontier of an enemy's country; a single person of whom is termed ↓ مَسْلَحِىٌّ; (A, * L;) and مَسْلَحَةٌ [also] is thus applied to a single person in a saying of 'Omar: (Mgh:) they are thus called because of their having weapons, or because of their occupying the place called مَسْلَحَةٌ: (Nh:) or the مسلحة of the army are a party of capturers that go before the army, exploring for them the way, and searching as spies to learn news of the enemy, lest the enemy should make a sudden assault upon them; not suffering any one of the enemy to enter the territory of the Muslims, and warning the Muslims of the approach of an army. (ISh.)

مَسْلَحِىٌّ
مَسْلَحِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

**سَلَحَ**
1 **سَلَحَ** **ذ** , (S, Mgh, K,) muzâri‘ı **سَلَحَ** , (Msb, K,) mastarı **سَلْح**, (S, Mgh, Msb,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) dışkısını, yahut pisliğini çıkardı; (S, K;) [yahut ince dışkı: **سَلْحٌ**’a bak: ve] bir kuş hakkında söylenir, pisledi, yahut gübreledi; (Msb;) bir adam hakkında söylenen **تَغَوَّطَ** gibidir: (Mgh, * Msb) (Msb:) ve ayrıca [başka hayvanlar hakkında da, meselâ,] bir deve hakkında, (S, K, TA,) ve bir boğa hakkında söylenir. (K, md. **ثلط**’ta.)

**سلّحهُ**
2 **سلّحهُ** **ذ** Ona bir silâh yahut silâhlar kuşandırdı. (A.) Ve **سلّحهُ السَّيْفَ**, (K, TA,) ve **القَوْسَ**, (TA,) Ona kılıcı, (K, TA,) ve yayı kuşandırdı. (TA.) -A2- **سلّح الاـِبِلَ**, (A, TA,) mastarı **تَسِْيحٌ**, (TA,) develerin **سُلَاح** [yahut ince dışkı; yani onları ishal etti] çıkarmasına sebep oldu; bir ot hakkında söylenir. (A, TA.) [4’e de bak.] -A3- **سلّح نِحْيَهُ**, mastarı yukarıdaki gibi, onun **نِحْى**’sini [yahut sade yağ tutmak için deri tulumunu] **سُلْح** ile, yani **رُبّ** yahut koyulaştırılmış özsuyla ovdu. (K, TA.)

**اسلحهُ**
4 **اسلحهُ** **ذ** Ona **سُلَاح** [yahut ince dışkı] çıkarttırdı. (S, K.) [2’ye de bak.]

**تسلّح**
5 **تسلّح** **ذ** Bir silâh yahut silâhlar giydi, yahut kuşandı, [yahut kendini silâhlandırdı]. (S, A, L, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَسَلَّحَتِ الاـِبِلُ بِأَسْلِحَتِهَا**: **سِلَاحٌ**’a bak.

**سَلْحٌ**
**سَلْحٌ** **ذ** Dışkı, pislik, yahut gübre: (L, TA: [ve açıkça Msb’ye göre de böyledir; benim nüshamda, ve görünüşe göre SM’nin kullandığı nüshada da, **سَلَحَ** fiilinin zikri ve açıklamasından hemen sonra şu eklenmiştir: وهو سلحة تسمية بالمصدر; bundan sonra gelen سلحة ile açıkça gösterir ki bu kelime **سَلْحُهُ** için bir yanlış yazımdır; ve mânâ “ve o, onun **سَلْح**’ıdır; mastarın, hakikî isim olarak kullanılışına bir örnek”tir; yani bir kuşun gübresi onun **سَلْح**’ı diye adlandırılır; zira fiilin orada bir kuşla ilgili olduğu söylenmiştir; gerçi gerçekte genel bir kullanımı vardır:]) yahut her türlü gübreden ince olanı: (L, TA: [ve bu, onunla yaygın olarak bilinen mânâdır:]) ve ↓ **سُلَاحٌ** [aynısını; yani] dışkı, pislik, yahut gübreyi ifade eder, (S, A, MA, L, K, KL,) bir insanın, (KL,) yahut bir kuşun (MA) [ve herhangi bir hayvanın]: yahut ince dışkı yahut gübre: (MA:) bu sonuncusunun, S’nin bir nüshasının kenar notunda doğru mânâ olduğu söylenmiştir: (TA:) ilkinin çoğulu **سُلُوحٌ** ve **سُلْحَانٌ**’dır. (L, TA.) [**رَمَى بِسَلْحِهِ** sözlüklerde vb. sıkça geçer; mânâsı: dışkısını yahut pisliğini attı; yahut aslen, ince bir hâlde.] **يَا سَلْحَ الغُرَابِ** [lafzen: ey karganın gübresi], ‘Omar tarafından kullanılan bir ifadedir; **يَا خَبِيثُ** demektir (mecaz kabul edilerek:) [ey pis, yahut murdar adam]. (Mgh.)

**سُلْحٌ**
**سُلْحٌ** **ذ** **رُبّ**’u [yani hurmadan olanı genel olmak üzere, **رُبّ** yahut koyulaştırılmış özsuyu] ifade eder; bununla sade yağ için bir deri tulum ovulur, (K, TA,) onu tatlandırmak maksadıyla. (TA.)

**سِلْحٌ**
**سِلْحٌ** **ذ** : **سِلَاحٌ**’a bak.

**سَلَحٌ**
**سَلَحٌ** **ذ** Sellerin bıraktığı çukurlardaki yağmur suyu: (K:) İSh böyle der: fakat Az bunu Araplardan işitmemiştir. (TA.)

**سُلَحٌ**
**سُلَحٌ** **ذ** **حَجَل**’in [yahut kekliğin] yavrusu; (S, K;) **سُلَكٌ** ve **سُلَفٌ** gibidir: (S:) [bir cem‘-i cins ismidir: tekili ة iledir: zira T’de **سُلَحَةٌ** ve **سُلَكَةٌ**’nin **حَجَل**’in yavrusunu ifade ettiği söylenir: (TA:) çoğulu **سِلْحَانٌ**’dır, (T, S, K,) **سِلْكَانٌ** gibi. (T, TA.)

**سِلَحٌ**
**سِلَحٌ** **ذ** : **سِلَاحٌ**’a bak.

**سُلْحَانٌ**
**سُلْحَانٌ** **ذ** : **سِلَاحٌ**’a bak.

**سُلَاحٌ**
**سُلَاحٌ** **ذ** : **سَلْحٌ**’a bak. ― -b2- [Ayrıca bağırsaklardan ince dışkının gevşekliği yahut akışı: ishal.]

**سِلَاحٌ**
**سِلَاحٌ** **ذ** , (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) ve ayrıca ↓ **سَلِحٌ** (K’ye göre) yahut ↓ **سِلْحٌ** (Msb’ye göre) ve ↓ **سُلْحَانٌ**, (K,) [sonuncusu L’de bir çoğul olarak zikredilmiştir,] Bir silâh yahut silâhlar; yani bir savaş âleti yahut savaş âletleri; (A, K;) savaşta onunla dövüşülen ve onunla geri çevrilen yahut kendisiyle savunulan şey [yahut şeyler]; (Msb;) düşmanı geri çevirmek için olan her şey; kılıç ve mızrak vb. gibi: (Ham s. 73:) yahut demirden bir silâh yahut silâhlar: (Lth, Mgh, K:) daha makbul kullanıma göre müzekkerdir, (S, Msb, TA,) (TA,) yahut en çok yaygın olan budur, (Msb,) çünkü çoğulda **أَسْلِحَةٌ** kalıbını alır; bu ise müzekker bir ismin çoğul kalıbıdır, (S, Msb, *) **أَحْمِرَةٌ**’nin **حِمَارٌ**’ın çoğulu olması ve **أَرْدِيَةٌ**’nin **رِدَآءٌ**’ın çoğulu olması gibi, (S,) fakat müennes de olur, (S, Msb, K,) ve çoğulları olarak **سُلُحٌ** ve **سُلْحَانٌ** da vardır, (L,) ve müennes çoğulu **سِلَاحَاتٌ**’tır. (Msb.) Sen **رَجُلٌ ذُو سِلَاحٍ** dersin [silâhı yahut silâhları olan adam]. (K.) Ve **قَوْمٌ ذَوُو سِلَاحٍ** [silâhları olan kavim yahut topluluk]. (S, A, K.) Ve **لَبِسَ السِّلَاحَ** [silâhı yahut silâhları yahut zırhı giydi/kuşandı]. (S, A, K.) Ve **أَخَذَ القَوْمُ أَسْلِحَتَهُمْ** Topluluk silâhlarını aldı; her biri kendininkini alarak. (Msb.) ― -b2- Yalnız başına bir kılıç (Az, Mgh, K) bazen **سِلَاحٌ** diye adlandırılır. (Az, Mgh.) ― -b3- Ve kirişi olmayan bir yay (K) da böyle adlandırılır. (TA.) ― -b4- Ve bir değnek, yahut sopa. (K.) ― -b5- **سِلَاحُ لثَّوْرِ** (mecaz kabul edilerek:) boğanın boynuzları demektir. (S, * TA.) ― -b6- **ذُو السِّلَاحِ** (mecaz:) **السَّمَاكُ الرَّامِحُ**’un [yani Arcturus yıldızının] bir lakabıdır. (A, TA.) ― -b7- Ve **أَخَذَتِ الاـِبِلُ سِلَاحَهَا** ve **بِأَسْلِحَتِهَا** (mecaz:) develer semirdi ve güzel görünüşlü oldu demektir; (A, L, TA;) yani onların yağı, sanki kesilmelerini engelledikleri silâhlar gibi oldu: (L, TA:) bunun benzeri daha önce, [**رُمْحٌ** maddesinde,] **رمح** babında zikredilmiştir. (TA.)

**سَالِحٌ**
**سَالِحٌ** **ذ** Silâhı yahut silâhları olan, (K,) yahut yanında silâh yahut silâhlar bulunan, (S,) adam: (S, K:) **تَامِرٌ** ve **لَابِنٌ** gibi, [fiili olmayan, sahiplik türünden] bir sıfattır. (TA.) -A2- Ve otlar yahut baklagiller sebebiyle dışkı [yahut ince dışkı] çıkarmış dişi deve. (S, K.)

**أَسْلَحُ مِنْ حُبَارَى**
**أَسْلَحُ مِنْ حُبَارَى** **ذ** [toy kuşundan daha çok pisleyen] (Meyd, A, Mgh) ve **مِنْ دَجَاجَةٍ** [evcil tavuktan]: birincisi korku vaktinde pisler; ikincisi ise emniyet vaktinde: (Meyd:) bir darb-ı meseldir. (Meyd, Mgh.)

**اـِسْلِيحٌ**
**اـِسْلِيحٌ** **ذ** Üzerinde otlanmanın, sütün (S, K) develerin (S) sütünü bol kıldığı bir bitki: (S, K:) yahut bu etkiyi yapan belirli bir ağaç yahut çalı türü: (L:) [**اـِسْلِيخٌ**’a da bak:] çölde yaşayan bir Arap kadına “Babanın ağacı nedir?” denildi; o da şöyle cevap verdi: **شَجَرَةُ أَبِى الاـِسْلِيحْ رُغْوَةٌ وَصَرِيحٌ وَسَنَامٌ اـِطْرِيحْ** [Babamın ağacı **الاـِسْلِيح**’tir: sütün üzerinde köpük; ve köpüksüz süt; ve uzun yahut yüksek bir hörgüç: onun üzerinde otlanmanın sonuçları bunlardır]: (S, * L:) yahut o, kışın yetişen, ince ve yumuşak olan baklagil türü otlardan (مِنْ أَحْرَارِ البُقُولِ) bir ottur; develer ondan çok yediklerinde **سُلَاح** [yahut ince dışkı] çıkarmalarına sebep olur: yahut **جِرْجِير**’e [yahut tere] benzeyen, **حُقُوف** denilen kumluk sahalarda yetişen bir ot (عُشْبَة): yahut düz yahut yumuşak arazilerde belirgin biçimde yetişen, ince ve nazik yapraklı, ve haşhaşınkine benzer taneler yahut tohumlarla doldurulmuş bir kapsülü (سِنْفَة) bulunan bir bitki türüdür; bu, **صَيْف** yağmurunun bitkilerindendir [burada bahar mânâsında (bk. **زَمَنٌ**)] ve sığırların **سُلَاح** çıkarmasına sebep olur: tekili ة iledir: Aboo-Ziyلd, **اسليح**’in yetiştiği yerlerin kumlar olduğunu söyler. (L.)

**مَسْلَحَةٌ**
**مَسْلَحَةٌ** **ذ** Bir **ثَغْر** [yahut düşman ülkesinin sınır hattı]: (K:) yahut silâhların bulunduğu bir yer, (Mgh,) bir **ثَغْر** ve bir **مَرْقَب** [ki o, yüksek bir gözetleme yeridir] gibi, (S, Mgh, TA,) içinde düşmanı gözetleyen birliklerin bulunduğu; düşmanın ansızın baskın yapmasından korkulduğu; onları gördüklerinde arkadaşlarına haber verdikleri; böylece onlara hazırlanabilsinler diye: (Nh, TA:) çoğulu **مَسَالِحُ**. (S, Mgh.) ― -b2- Ayrıca, [S’nin nüshalarımın birinde yanlışlıkla **مُسَلَّحَة** yazılmıştır,] silâhlı bir kavim yahut topluluk; silâhlanmış bir kavim yahut topluluk; (S, A, K, TA;) düşman ülkesinin sınırında, kendisine emanet edilen gözetleme yerinde, kalabalık bir topluluk teşkil eden; bunun tek kişisine ↓ **مَسْلَحِىٌّ** denir; (A, * L;) ve **مَسْلَحَةٌ** [ayrıca] ‘Omar’ın bir sözünde tek kişiye de uygulanır: (Mgh:) onlara bu ad, silâhları bulunması sebebiyle yahut **مَسْلَحَةٌ** denilen yeri tutmaları sebebiyle verilmiştir: (Nh:) yahut ordunun **مسلحة**’si, ordunun önüne giden, onlar için yolu araştıran, düşmanın haberini öğrenmek için casus gibi arayan bir yakalayıcılar birliğidir; düşmanın onlara ani bir saldırı yapmasından sakınmak için; düşmandan hiç kimsenin Müslümanların ülkesine girmesine izin vermeyen; ve bir ordunun yaklaşmasını Müslümanlara bildiren. (ISh.)

**مَسْلَحِىٌّ**
**مَسْلَحِىٌّ** **ذ** : bir önceki paragraf’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلَحَ
سَلَحَ A ( n. ac. سَلْح 1 ),
a.  Dunged, muted.

سَلَّحَ
سَلَّحَ II ,
a.  Armed, equipped, accoutred.

تَسَلَّحَ
تَسَلَّحَ V ,
a.  Armed himself.

سَلْح
سَلْح 1 , ( pl. سُلُوْح 27 ,  سُلْحَاْن 35 ),
a.  Excrement, dung.

سُلْح
سُلْح 3 ,
a.  Juice with which a skin is rubbed.

سُلَح
سُلَح 9 , ( pl. سِلْحَاْن 34 ),
a.  Young partridge.

مَسْلَحَة
مَسْلَحَة 17t , ( pl. مَسَاْلِحُ 44 ),
a.  Out-post, fortified-place.

b.  Armed men; garrison.

سِلَاْح
سِلَاْح 23 , ( pl. أَسْلِحَة 15t ),
a.  Arms, weapons; arm.

سُلَاْح
سُلَاْح 24 ,
a.  see 1 .

سِلِّيْح
سِلِّيْح 30 , ( pl. reg. ),
a.  Apostle.

سِلَاحَدَار
سِلَاحَدَار ( pl. سِلَاحَدَارِيَّة ),  P. ,
a.  Sword-bearer.

سُلَْحَْفَاة
سُلَْحَْفَاة ,  سُلَحْفَآء ,  سُلَحْفَى ( pl. سَلَاحِف ),
a.  Turtle; tortoise.

##### Türkçe

**سَلَحَ**
**سَلَحَ** A ( i. ac. **سَلْح** 1 ),
a. Dışkıladı, dışkı çıkardı.

**سَلَّحَ**
**سَلَّحَ** II ,
a. Silahlandırdı, donattı, teçhiz etti.

**تَسَلَّحَ**
**تَسَلَّحَ** V ,
a. Kendini silahlandırdı.

**سَلْح**
**سَلْح** 1 , ( çoğ. **سُلُوْح** 27 , **سُلْحَاْن** 35 ),
a. Dışkı, gübre.

**سُلْح**
**سُلْح** 3 ,
a. Bir derinin onunla ovulduğu özsu.

**سُلَح**
**سُلَح** 9 , ( çoğ. **سِلْحَاْن** 34 ),
a. Genç keklik.

**مَسْلَحَة**
**مَسْلَحَة** 17t , ( çoğ. **مَسَاْلِحُ** 44 ),
a. İleri karakol, tahkimli yer.

b. Silahlı adamlar; garnizon.

**سِلَاْح**
**سِلَاْح** 23 , ( çoğ. **أَسْلِحَة** 15t ),
a. Silahlar, silahlar; silah.

**سُلَاْح**
**سُلَاْح** 24 ,
a. 1’e bak.

**سِلِّيْح**
**سِلِّيْح** 30 , ( çoğ. düzenli ),
a. Elçi.

**سِلَاحَدَار**
**سِلَاحَدَار** ( çoğ. **سِلَاحَدَارِيَّة** ), P. ,
a. Kılıç taşıyıcısı.

**سُلَْحَْفَاة**
**سُلَْحَْفَاة** , **سُلَحْفَآء** , **سُلَحْفَى** ( çoğ. **سَلَاحِف** ),
a. Kaplumbağa; tosbağa.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سلح
سَلَحَ - يَسْلَحُ - سِلاح - أَسْلِحَة
سَلَحَ - يَسْلَحُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يحميه ويقيه ويعصمه من أذى أو ضر
سَلَحَ - يَسْلَحُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً+ بشيء: يحميه ويقيه ويعصمه من أذى أو ضر باستعمال الشيء:
يضمه إليه ليتقوى ويدفع عن نفسه به: وقد يكون ذلك بطعام أو نبت مقوٍ، يأكله ويتقوى به ليذب عن نفسه، أو بآلة أو ما شابه
سِلاح: على وزن " فـِعال اسم فعل مبالغة من " سَلَحَ - يَسْلَحُ ": اسم آلة منه: كل ما يمكن أن يضمه الكائن ليتقوى ويدفع عن نفسه به، من أدوات القتال والدفاع عن النفس
أسْلِحَة: جمع " سِلاح ": أدوات القتال والدفاع عن النفس
تَسَلَّح - يَتَسَلَّحُ: على وزن " تـَفعـَّل" من " سَلَحَ - يَسْلَحُ ": يقوم بفعل " سَلَحَ - يَسْلَحُ " على وجه الشدة وبشكل ذاتي: يَسْلَحُ نفسه بنفسه بشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحماية والوقاية والحراسة من عدو أو خطر "، وهي:
عََصَمَ - يَعْصِمُ، وَقَى - يَقِي، حَرَسَ - يَحْرُسُ، سَلَحَ - يَسْلَحُ، حَمَى - يَحْمِيْ، رَهَط َ - يَرْهَطُ

سلاح - أسلحة - أسلحتهم
 	﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم ود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [سلح] س ل ح: السِّلاَحُ مذكر لأنه يجمع على أسْلِحةٍ وهو بناء مخصوص بجمع المذكر كحمار وأحمرة ورداء وأردية ويجوز تأنيثه و تَسَلَّحَ الرجل لبس السلاح ورجل سَالِحٌ معه سلاح و المَسْلَحَةُ بوزن المصلحة قوم ذوو سلاح والمسلحة أيضا كالثغر والمرقب وفي الحديث ﴿كان أدنى مَسَالِح فارس إلى العرب العذيب﴾ و السُّلاَحُ بالضم النجو وقد سَلَح من باب قطع
الراغب
سلح
- السلاح: كل ما يقاتل به، وجمعه أسلحة، قال تعالى: }وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم{ [النساء/102]، أي: أمتعتهم، والإسليح: نبت إذا أكلته الإبل غزرت وسمنت، وكأنما سمي بذلك لأنها إذا أكلته أخذت السلاح، أي: منعت أن تنحر، إشارة إلى ما قال الشاعر:
- 240 - أزمان لم تأخذ علي سلاحها *** إبلي بجلتها ولا أبكارها
(البيت للنمر بن تولب في ديوانه ص 350؛ وأمالي المرتضى 2/119؛ وغريب الحديث 1/205؛ والمعاني الكبير 1/391؛ واللسان (سلح) ؛ وسمط اللآلئ 2/632)
والسلاح: ما يقذف به البعير من أكل الإسليح، وجعل كناية عن كل عذرة حتى قيل في الحبارى: سلاحه سلاحه (قال الجاحظ: الحبارى لها خزانة في دبرهها وأمعائها، لها أبدا فيها سلح رقيق، فمتى ألح عليها الصقر سلحت عليه، فينتف ريشه كله، وفي ذلك هلاكه، وقد جعل الله تعالى سلحها سلاحا لها. انظر: حياة الحيوان الكبرى 1/321؛ والحيوان 1/29؛ والبصائر 3/245).
ملخص السان
1.     السِّلاحُ: اسم جامع لآلة الحرب، وخص بعضهم به ما كان من الحديد،والجمع أَسْلِحة وسُلُحُ وسُلْحانٌ.وتَسَلَّح الرجلُ: لبس السِّلاح.فَسَلّحْتُ رجلاً منهم سيفاً أَي جعلته سِلاحَه
2.     سمَّاها سلاحاً لأَنه يَذُبُّ بهما عن نفسه
3.     بعث الله له مَسْلَحة يحفظونه من الشيطان؛ المَسلحة:القوم الذين يحفظون الثغور من العدوّ، سموا مَسْلَحة لأَنهم يكونون ذوي  سلاح،
4.     أَو لأَنهم يسكنون المَسْلَحة، وهي كالثغر والمَرْقَب يكون فيه  أَقوام يَرْقُبون العدوَّ لئلا يَطْرُقَهم على غَفْلة، فإِذا رأَوه أَعلموا  أَصحابهم ليتأَهبوا له.
5.     والمَسالِحُ: مواضع المخافة؛
6.     والسُّلاحُ، بالضم: النَّجْوُ؛ وقد سَلَح يَسْلَحُ سَلْحاً، وأَسْلَحه  غيرُه، وغالَبَه السُّلاحُ،
7.    وناقة سالح: سَلَحَتْ من البقل وغيره.
لسان العرب
● -   سلح: السِّلاحُ: اسم جامع لآلة الحرب، وخص بعضهم به ما كان من الحديد،  يؤنث ويذكَّر، والتذكير أَعلى لأَنه يجمع على أَسلحة، وهو جمع المذكر مثل  حمار وأَحمرة ورداء وأَردية، ويجوز تأْنيثه، وربما خص به السيف؛ قال  الأَزهري: والسيف وحده يسمى سلاحاً؛ قال الأَعشى:  ثلاثاً وشَهْراً، ثم صارت رَذِيَّةً  طَلِيحَ سِفارٍ، كالسِّلاحِ المُقَرَّدِ  يعني السيف وحده. والعصا تسمَّى سلاحاً؛ ومنه قول ابن أَحمر:  ولَسْتُ بعِرْنةٍ عَرِكٍ، سِلاحِي  عِصًا مثقوبةٌ، تَقِصُ الحِمارا  وقول الطرماح يذكر ثوراً يهز قرنه للكلاب ليطعنها به:  يَهُزُّ سِلاحاً لم يَرِثْها كَلالةً،  يَشُكُّ بها منها أُصولَ المَغابِنِ  إِنما عنى رَوْقَيْهِ، سمَّاها سلاحاً لأَنه يَذُبُّ بهما عن نفسه،  والجمع أَسْلِحة وسُلُحُ وسُلْحانٌ.  وتَسَلَّح الرجلُ: لبس السِّلاح.  وفي حديث عُقْبة بن مالك: بعث رسول الله، صلى الله عليه وسلم، سَرِيَّة،  فَسَلّحْتُ رجلاً منهم سيفاً أَي جعلته سِلاحَه؛ وفي حديث عمر، رضي الله  تعالى عنه: لما أُتي بسيف النُّعمان بن المنذر دعا جُبَيْرَ بن مُطْعِم  فسَلَّحه إِياه؛ وفي حديث أُبَيٍّ قال له: من سَلَّحك هذه القوسَ؟  قال طُفَيل: ورجل سالح ذو سلاح كقولهم تامِرٌ ولابنٌ؛ ومُتَسَلِّح: لابس  السلاح.  والمَسْلَحة: قوم ذو سلاح.  وأَخذت الإِبلُ سِلاحَها: سمنت؛ قال النَّمِرُ بن تَوْلَبٍ:  أَيامَ لم تأْخُذْ إِليّ سِلاحَها  إِبِلي بِجِلَّتها، ولا أَبْكارِها  وليس السِّلاح اسماً للسِّمَن، ولكن لما كانت السمينة تَحْسُن في عين  صاحبها فيُشْفِق أَن ينحرها، صار السِّمَن كأَنه سلاح لها، إِذ رفع عنها  النحر.  والمَسْلَحة: قوم في عُدَّة بموضع رَصَدٍ قد وُكِّلوا به بإِزاء ثَغْر،  واحدهم مَسْلَحِيٌّ، والجمع المَسالح؛ والمَسْلَحِيُّ أَيضاً:  المُوَكَّلُ به والمُؤَمَّر. والمَسْلَحة: كالثَّغْر والمَرْقَب. وفي الحديث: كان  أَدْنى مَسالِح فارسَ إِلى العرب العُذَيْب؛ قال بشر:  بكُلِّ قِيادِ مُسْنِفةٍ عَنُودٍ،  أَضَرَّ بها المَسالِحُ والغِوارُ  ابن شميل: مَسْلَحة الجُنْد خطاطيف لهم بين أَيديهم ينفضون لهم الطريق،  ويَتَجَسَّسُون خبر العدوّ ويعلمون علمهم، لئلا يَهْجُم عليهم، ولا  يَدَعَون واحداً من العدوّ يدخل بلاد المسلمين، وإِن جاء جيش أَنذروا  المسلمين؛ وفي حديث الدعاء: بعث الله له مَسْلَحة يحفظونه من الشيطان؛ المَسلحة:  القوم الذين يحفظون الثغور من العدوّ، سموا مَسْلَحة لأَنهم يكونون ذوي  سلاح، أَو لأَنهم يسكنون المَسْلَحة، وهي كالثغر والمَرْقَب يكون فيه  أَقوام يَرْقُبون العدوَّ لئلا يَطْرُقَهم على غَفْلة، فإِذا رأَوه أَعلموا  أَصحابهم ليتأَهبوا له.  والمَسالِحُ: مواضع المخافة؛ قال الشماخ:  تَذَكَّرْتُها وَهْناً، وقد حالَ دونها  قُرى أَذْرَبِيجانَ: المَسالِحُ والجالُ  والسَّلْحُ: اسم لذي البَطْنِ، وقيل: لما رَقَّ منه من كل ذي بطن، وجمعه  سُلُوح وسُلْحانٌ؛ قال الشاعر فاستعاره للوَطْواطِ:  كأَنَّ برُفْغَيْها سُلُوحَ الوَطاوِطِ  وأَنشد ابن الأَعرابي في صفة رجل:  مُمْتَلِئاً ما تحته سُلْحانا  والسُّلاحُ، بالضم: النَّجْوُ؛ وقد سَلَح يَسْلَحُ سَلْحاً، وأَسْلَحه  غيرُه، وغالَبَه السُّلاحُ، وسَلَّح الحشيشُ الإِبل وهذه الحشيشة تُسَلِّح  الإِبل تسليحاً.  وناقة سالح: سَلَحَتْ من البقل وغيره.  والإِسْلِيحُ: شجرة تَغْزُر عليها الإِبل؛ قالت أَعرابية، وقيل لها: ما  شجرةُ أَبيك؟ فقالت: شجرة أَبي الإِسْلِيح، رَغْوَة وصريح، وسَنام  إِطْريح؛ وقيل: هي بقلة من أَحرار البقول تنبت في الشتاء، تَسْلَح الإِبلُ إِذا  استكثرت منها؛ وقيل: هي عُشْبة تشبه الجِرجِيرَ تنبت في حُقُوف الرمل؛  وقيل: هو نبات سُهْلي ينبت ظاهراً وله ورقة دقيقة لطيفة وسَنِفَة  مَحْشُوَّة حَبّاً كحب الخَشْخاش، وهو من نبات مطر الصيف يُسْلِح الماشيةَ،  واحدته إِسْلِيحة؛ قال أَبو زياد: منابتُ الإِسْلِيح الرمل، وهمزة إِسْلِيح  مُلْحِقة له ببناء قِطْمِير بدليل ما انضاف إِليها من زيادة الياء معها،  هذا مذهب أَبي علي؛ قال ابن جني: سأَلته يوماً عن تِجْفافٍ أَتاؤُه  للإِلحاق بباب قِرْطاس، فقال: نعم، واحتج في ذلك بما انضاف إِليها من زيادة  الأَلف معها؛ قال ابن جني: فعلى هذا يجوز أَن يكون ما جاء عنهم من باب  أُمْلود وأُظْفور ملحقاً بعُسْلوج ودُمْلُوح، وأَن يكون إِطْريح وإِسْليح  ملحقاً بباب شِنْظير وخِنْزير، قال: ويَبْعُد هذا عندي لأَنه يلزم منه أَن  يكون بابُ إِعصار وإِنسام ملحقاً ببابِ حِدْبار وهِلْقام، وبابْ إِفعال لا  يكون ملحقاً، أَلا ترى أَنه في الأَصل للمصدر نحو إِكرام وإِنعام؟ وهذا  مصدر فعل غير ملحق فيجب أَن يكون المصدر في ذلك على سَمْتِ فعله غير مخالف  له، قال: وكأَنّ هذا ونحوه إِنما لا يكون ملحقاً من قِبَل أَن ما زيد على  الزيادة الأُولى في أَوله إِنما هو حرف لين، وحرف اللين لا يكون  للإِلحاق، إِنما جيءَ به بمعنى، وهو امتداد الصوت به، وهذا حديث غير حديث  الإِلحاق، أَلا ترى أَنك إِنما تقابل بالمُلْحَق الأَصلَ، وباب المدّ إِنما هو  الزيادة أَبداً؟ فالأَمران على ما ترى في البعد غايتان. والمَسْلَح: منزل  على أَربع منازل من مكة. والمَسالح: مواضع، وهي غير المَسالح المتقدّمة  الذكر. والسَّيْلَحُون: موضع، منهم من يجعل الإِعراب في النون ومنهم من  يجريها مجرى مسلمين، والعامة تقول سالِحُون. الليث: سَيْلَحِين موضع،  يقال: هذه سَيْلَحُون وهذه سيلحينُ، ومثله صَرِيفُون وصَريفينُ؛ قال: وأَكثر  ما يقال هذه سَيْلَحونَ ورأَيت سَيلحين، وكذلك هذه قِنَّسْرُونَ ورأَيتِ  قِنَّسْرين. ومُسَلحة: موضع: قال:  لهم يومُ الكُلابِ، ويومُ قَيْسٍ  أَراقَ على مُسَلَّحةَ المَزادا  (* قوله «أَراق على مسلحة المزادا» في ياقوت: «أَقام على مسلحة  المزارا».)  وسَلِيحٌ: قبيلة من اليمن. وسَلاحِ: موضع قريب من خيبر؛ وفي الحديث:  تكون أَبعدَ مَسالِحهم سَلاح.  والسُّلَحُ: ولد الحَجَلِ مثل السُّلَك والسُّلَف، والجمع سِلْحان؛  أَنشد أَبو عمرو لِجُؤَيَّةَ:  وتَتْبَعُه غُبْرٌ إِذا ما عَدا عَدَوْا،  كسِلْحانِ حَجْلى قُمْنَ حين يَقومُ  وفي التهذيب: السُّلَحَة والسُّلَكَةُ فرخُ الحَجَل وجمعه سِلْحان  وسِلْكان.  والعرب تسمي السِّماك الرامِحَ: ذا السِّلاح، والآخرَ الأَعْزَلَ.  وقال ابن شميل: السَّلَحُ ماء السماء في الغُدْران وحيثما كان؛ يقال:  ماء العِدّ وماء السَّلَح؛ قال الأَزهري: سمعت العرب تقول لماء السماء ماء  الكَرَع ولم أَسمع السلَح.
مقاييس اللغة:
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
القاموس المحيط:
السِّلاحُ والسِّلَحُ، كعِنَبٍ، والسُّلْحانُ، بالضم آلَةُ الحَرْبِ، أو حَديدَتُها، ويُؤَنَّثُ، والسَّيْفُ، والقَوْسُ بِلا وَتَرٍ، والعَصا. وتَسَلَّحَ لَبِسَهُ. والمَسْلَحَةُ، بالفتح الثَّغْرُ، والقوْمُ ذَوُو سِلاحٍ. ورَجُلٌ سالِحٌ ذُو سِلاحٍ. وكغُرابٍ النَّجْوُ. وقد سَلَحَ، كمَنَعَ، وأسْلَحَهُ. وناقَةٌ سالِحٌ سَلَحَتْ من البَقْلِ. والْإِسْليحُ نَبْتٌ تَكْثُرُ عليه الْأَلْبان. وكجَريحٍ قَبيلة باليَمَنِ. وسَيْلَحونُ ة، ولا تَقُلْ سالِحونَ.
والسُّلَح، كصُرَدٍ: ولَدُ الحَجَلِ، ج: كصِرْدانٍ، وبالتحريك: ماءُ السماء في الغُدْرانِ. وسَلَّحْتُه السيفَ: جَعَلْتُهُ سِلاحَه. وكسَحابٍ أو قَطامِ: ع أسْفَلَ خَيْبَرَ، وماءٌ لِبَني كلابٍ، من شَرِبَ منه سَلَحَ. وسَلْحينُ: حِصْنٌ كان باليَمَنِ، بُني في ثَمانينَ سَنَةً. وكقُفْلٍ: ماءٌ بالدَّهْناء لِبَنِي سَعْدٍ، ورُبٌّ يُدْلَكُ به نِحْيُ السَّمْنِ، وقد سَلَّحَ نِحْيَه تَسْليحاً. ومُسَلَّحَةُ، كمُعَظَّمَةٍ: ع.
تاج العروس:
سلح
" السِّلاَح " بالكسر " والسِّلَح كعِنَبٍ " وضَبطه الفَيُّوميّ في المِصباح كحَمَلٍ " والسُّلْحَانُ بالضّمّ : آلَةً الحَرْب " وفي المصباح : ما يُقاتلُ به في الحَرْب ويُدافع " أَو حَديدَتُهَا " أَي ما كانَ من الحَدِيدِ ؛ كذا خَصَّه بعضُهُم يذَكَّر " وبُؤنَّث " والتّذكير أَعلَى لأَنه يُجْمَعُ على أَسْلِحَةٍ وهو جمعُ المُذكَّرِ مثل حِمَارٍ وأَحْمِرَة ورِدَاءٍ وأَرْدِيَةٍ . ربما خُصّ به " السَّيْفُ " . قال الأَزهَريّ : والسَّيْف وَحدَه يُسمَّى سِلاحاً قال الأَعشى :
ثَلاثاً وشَهْراً ثُمّ صَارَتْ رَذِيَّةً ... طَلِيحَ سِفارٍ كالسِّلاح المُفَرَّدِ يعْنِي السَّيْفَ وَحْده . السِّلاحُ " القَوْسُ بلا وَترٍ . والعَصَا " تُسمَّى سِلاحاً ومنه قولُ ابن أَحمر :
ولَسْتُ بعِرْنَة عرِكٍ سِلاحي ... عَصاً مَثْقُوبَةٌ تَقِصُ الحِمَارَا والجمْع أَسْلِحَةٌ وسُلُحٌ وسُلْحانٌ . " وتَسلَّحَ " الرَّجلُ : " لَبِسَه " وهو مُتَسلِّحٌ . " والمَسْلَحَة " : مثلُ " الثَّغْر " والمَرْقَب وجمعُه المسَالِحُ وهي مواضعُ المَخافةِ . وفي الحديث : " كان أَدْنى مسالحِ فارِسَ إِلى العَرَب العُذَيْب " . قال بِشْرٌ :
بكُلِّ قِيادِ مُسْنِفةٍ عَنُودٍ ... أَضرَّ بها المَسَالِحُ والغِوَارُ وقال الشَّمّاخُ :
تَذكَّرتُها وهْناً وقدْ حال دُونها ... قُرَى أَذْرَبِيجان المَسَالحُ والجَالُ
المَسْلَحة أَيضاً : " القَوْمُ ذَوُو سِلاحٍ " في عُدَّةٍ بموْضعِ رَصْدٍ قد وُكِّلوا به بإِزاءِ ثَغْرٍ واحِدُهم مَسْلَحِيّ . ونَسَبَ شيخُنا التَّقْصيرَ إِلى المُصنّف وهو غيرُ لائقٍ لكَوْنِ الّذِي استدركه مَفهومٌ من كلامِه هذا . وفي النهاية : سُمُّوا مَسْلَحَةً لأَنّهم يكونون ذَوِي سِلاَحٍ أَو لأَنّهم يسكُنون المسْلَحَةَ وهي كالثَّغْرِ والمَرْقَبِ يكون فيه أَقوامٌ يَرْقُبون العَدُوَّ لئلاّ يَطْرُقَهم على غَفْلَةٍ فإِذا رأَوْه أَعْلَمُوا أَصحابَهُم ليتأَهَّبُوا له . وقال ابنُ شُميل : مَسْلحَةُ الجُنْدِ : خَطاطيفُ لهم بين أَيديهم يَنفُضُون لهم الطَّرِيقَ وَيتجَسَّسون خبَر العَدُوِّ ويعْلمون عِلْمهم لئلاذ يَهْجُمَ عليهم ولا يدَعُون واحداً من العدوِّ يَدْخُلُ بلاَدَ المسلمين وإِنْ جَاءَ جَيْشٌ أَنذَروا المُسلمين . " ورجلٌ سالِحٌ : ذو سِلاَحٍ " كقولهم تامِرٌ ولابِنٌ . السُّلاَح " كغُرَابٍ : النَّجْوُ " ومثلُه في الصّحاح . وفي الهامش : صوابُه : النَّجْوُ الرَّقيقُ . " وقد سَلَحَ " الرَّجُلُ " كمَنَعَ " يَسْلَحُ سَلْحاً " وأَسْلَحه " غيرُه . " وناقةٌ سالِحٌ : سَلَحَت من البَقْلِ " وغيرِه . وسَلَّحَ الحَشيشُ الإِبلَ . هذِه الحَشِيشةُ تُسَلِّح الإِبلَ تَسْليحاً . " والإِسلِيحُ " بالكسر : " نَبْتٌ " سُهْلِيٌّ يَنْبُتُ ظَاهِراً وله وَرَقَةٌ دقِيقَةٌ لطيفةٌ وسَنِفَةٌ مَحْشُوَّةٌ حَبّاً كحَبِّ الخَشْخاشِ وهو من نباتِ مَطرِ الصَّيف يُسْلِح الماشِيَة الواحد إِسْلِيحة : " تَغْزُر عليه الأَلبانُ " وفي نُسخة : تكثر بدل : تَغْزُر وفي أُخرى : الإِبل بدل : الأَلبان ؛ وجمع بينهما الجَوْهَرِيّ . قالت أَعرابِيَّةق وقيل لها : ما شَجَرَةُ أَبِيكِ ؟ فقالت : شَجَرَةُ أَبي الإِسْلِيحُ : رَغْوَةٌ وصَرِيح وسَنَامٌ إِطْرِيح . وقيل : هي بَقْلَةٌ من أَحْرارِ البُقُولِ تَنْبُتُ في الشِّتاءِ تَسْلَحُ الإِبلُ إِذا استكثرَتْ منها . وقيل : هي عُشْبَةٌ تُشبِه الجِرْجِيرَ تُنْبُت في حُقوفِ الرَّمْلِ . قال أَبو زِياد : مَنابتُ الإِسْليح الرَّمْل وهمزة إِسْلِيح مُلْحِقة له ببناءِ قِطْمِير بدليل ما انضاف إِليها من زيادة الياءِ معها . هذا مذهب أَبي عليّ . قال ابن جِنِّي : سأَلتُه يوماً عن تِجْفَافٍ أَتاؤُه للإِلحاق بباب قِرْطاسٍ ؟ فقال : نعم . واحتَجَّ في ذلك بما انضاف إِليها من زيادة الأَلف معها . قال ابن جِنّي : فعَلى هذا يجوز أَن يكون ما جاءَ عنهم من باب أُمْلُود وأُظفورٍ ملحقاً بعسْلُوجٍ ودُمْلوج وأَن يكون إِطْرِيحٌ وإِسْلِيحٌ مُلْحَقاً بباب شِنْظيرٍ وخِنْزير . قال : ويبْعُد هذا عندي لأَنه يَلْزَم منه أَن يكون باب إِعْصَار وإِسْنَام ملْحقاً بباب حِدْبارٍ وهِلْقَام وبابُ إِفْهالٍ لا يكون ملحقاً أَلاَ تَرَى أَنه في الأَصل للمصدر نحو إِكرام وإِنعام وهذا مصدر فِعْلٍ غير مُلحَق فيجب أَن يكون المصدر في ذلك على سَمْتِ فِعْلِه غير مخالفٍ له . قال : وكأَنّ هذا ونَحْوه إِنّما لا يكون ملحَقاً من قِبَلِ أَنّ ما زِيدَ على الزِّيَادة الأُولى في أَوَّله إِنّما هو حرفُ لينٍ وحرْفُ اللِّينِ لا يكون للإِلحاق إِنما جِيءَ به لمعنىً وهو امتداد الصَّوْتِ به وهذا حديثٌ غيرُ حديثِ الإِلحاق أَلاَ تَرَى أَنَّك إِنما تُقابِل بالمُلْحق الأَصْلَ وبابُ المدِّ إِنّما هو الزِّيادة أَبداً . فالأَمرانِ على ما ترَى في البُعْد غايتانِ ؛ كذا في اللسان . سَلِيح " كجَرِيح : قَبِيلةٌ باليَمن " هو سَلِيحُ بنُ حُلْوانَ بن عَمْرِو بن الْحَافِ بن قُضَاعَةَ . قلت : واسمه عَمْرٌو وهو أَبو قَبيلةٍ وإِخوته أَربعُ قبائلَ : تَغْلِبَ الغَلْبَاءَ وغُشَمَ ورَبّانَ وتزيدَ بني حُلْوانَ ابن عَمْرٍو . " وسَيْلَحُونُ " بالفتح " : ة " أَو مدينةٌ باليمن على ما في المُغْرِب " ولا تَقُل : سالَحُونَ " فإِنه لُغَة العامّة بنصب النُّون ورفعها . وقد ذُكر إِعرابه وما يَتعلَّق به في " نصب " فراجِعْه . وقال اللّيث : سَيْلَحِينُ : موضِعٌ يقال : هذه سيْلَحُونُ وهذه سيْلَحِينُ وأَكثرُ ما يقال : هذه سَيْلَحونَ ورأَيت سَيْلحِيْنَ . " والسُّلَحُ كصُرَدٍ : وَلَدُ الحَجَلِ مثلُ السُّلَكِ والسُّلَفِ " ج " سِلْحانٌ " كصِرْدَانٍ " في صُرَدٍ أَنشد أَبو عمْرو لجُؤَيَّةَ :
وتَتْبَعُهُ غُبْرٌ ما عَدَا عدَوْا ... كسلْحانِ حِجْلَى قُمْنَ حِينَ يقُومُ وفي التَّهذيب : السُّلَحَةُ والسُّلَكة : فَرْخٌ الحجل وجمعُه سِلْحانٌ وسِلْكَانٌ . عن ابن شُميل : السَّلَح " بالتَّحْريك : ماءُ السّماءِ في الغُدْرانِ " وحيث ما كان . يقال : ماءُ العِدِّ وماءُ السَّلَحِ . قال الأَزهريّ : سمعْت العربَ تقول لماءِ السماءِ : ماءُ الكَرَعِ ولم أَسمع السَّلَح . " وسَلَّحْتُه السَّيْفَ " جاءَ ذلك في حديث عُقْبَةَ بنِ مالِكٍ " بَعَثَ رَسُولُ الله صلّى اللهُ عليه وسلّم سَرِيّةً فسَلَّحْتُ رَجلاً منهم سَيفاً " أَي " جَعلْتُه سِلاحَه " . وفي حديث عُمرَ رضي الله عنه لما أُتِيَ بسَيفِ النُّعْمَانِ بنِ المُنْذِرِ دَعَا جُبَيْرَ بنَ مُطْعِمٍ فسَلَّحه إِيّاه . وفي حديث أُبَيٍّ قال له : " من سَلَّحَك هذا القَوْسَ ؟ قال : طُفَيل " . سَلاَح " كسَحابٍ أَو قَطَامٍ : ع أَسْفَلَ خَيْبَرَ " . وفي الحديث : " حَتَّى يكون أَبْعَدَ مَسالِحِهم سَلاَح " . " وماءٌ لبني كِلاَبٍ مَنْ شَرِبَ منه سَلَحَ " . وحَقيقٌ أَن يكون بهذه الصِّفَةِ ماءُ أَكرى . " وسَلْحِينُ " بالفتح " بُني في ثَمانِين سَنَةً " وفي الرَّوض : بَيْنُونُ وسَلْحِينُ : مدينتانِ عظيمتان خَرَّبْهما أَرْياطُ قال الشاعر :
أَبْعَدَ بَينُونَ لا عَينٌ ولا أَثَرٌ ... وبعدَ سَلْحِينَ يَبْنِي النَّاسُ أَبياتَا السُّلْح " كقُفْل : ماءٌ بالدَّهْنَاءِ لبني سَعْد " بنِ ثَعْلَبَةَ . السُّلْح : " رُبٌّ يُدْلَكُ به نِحْيُ السَّمْنِ " لإِصْلاحه . " وقد سَلَّح نِحْيَه تَسْليحاً " إِذا دَلَكَه به . " ومُسَلَّحَة كمُعَظَّمة : ع " قال
لهم يومُ الكُلابِ ويوم قَيْس ... أَراقَ على المُسَلَّحَةِ المَزادَا ومما يستدرك عليه : سِلاحُ الثَّورِ : رَوْقاه سُمِّيَ بذلك لأَنه يَذُبُّ بهما عن نَفسِه . قال الطِّرمّاح يَذكر ثَوْراً يَهُزُّ قَرْنَه للكلاب ليطْعَنها به :
يَهُزُّ سِلاَحاً لمْ يَرِثْهَا كَلاَلَةً ... يَشُكُّ بها مِنها أُصُولَ المَغَابِنِ إِنما عَنَى رَوْقَيْه . ومن المَجَاز : أَخَذَت الإِبلُ سِلاَحَها : إِذا سَمِنَتْ . وكذا تَسلَّحت بأَسْلِحتِها . قال النَّمرُ بن تَوْلَب :
أَيّامَ لمْ تأْخُذْ إِليَّ سِلاحَها ... إِبلِي بِجِلَّتِهَا ولا أَبْكارِهَا قال ابن منظور : وليس السِّلاح اسماً للسِّمَن ولكن لمّا كانت السَّمِينة تَحْسُن في عَيْن صاحِبها فيُشْفِقُ أَن يَنْحَرَهَا صار السِّمَنُ كأَنّه سِلاحٌ لها إِذ رَفَعَ عنها النَّحْرَ . وفي كتاب الفَرْق لابنِ السِّيد : يقال : لأَن صاحبَها يَمْتَنِعُ من نَحْرِهَا لحُسْنِها في عَيْنِه ولكثرةِ أَلبانها قال :
إِذا سَمِعتْ آذانُها صَوْتَ سائلٍ ... أَصاخَتْ فلم تَأْخُذْ سِلاحاً ولا نَبْلاً وسبق في رمح مثل ذلك . والمَسْلَحِيّ : المَوَكَّل بالثَّغْرِ والمُرَمَّر . والسَّلْحُ : اسمٌ لِذِي البَطْن . وقيل لمَا رَقَّ منه من كلِّ ذي بَطْنٍ . وجمْعه سُلُوحٌ وسُلْحَانٌ . قال الشاعر فاستعاره للوَطْواط :
" كأَنّ برُفْغَيْهَا سُلوحَ الوَطاوِطِ وأَنشد ابن الأَعرابيّ في صفة رجل :
" مُمْتَلِئاً ما تَحتَه سُلْحَانَا وفي المصباح : هو سَلْحَةٌ تسميةٌ بالمصدر . وفي الأَساس : هو أَسْلَحُ من حُبَارَى . وفي اللسان : والمَسْلَحُ : مَنْزِلٌ على أَرْبَعِ منَازِلَ من مكَّة . والمَسَالِحُ : مواضِعُ وهي غير التي تقدّمت . ومن المجاز : العَرَب تُسمِّي السِّماكَ الرّامحَ : ذا السِّلاحِ والآخرَ : الأَعْزلَ ؛ وهذا من الأَساس

##### Türkçe

**سلح**
**سَلَحَ - يَسْلَحُ - سِلاح - أَسْلِحَة**
**سَلَحَ - يَسْلَحُ** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: onu korur, sakındırır ve onu bir eziyetten veya zarardan muhafaza eder.
**سَلَحَ - يَسْلَحُ** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi + bir şey ile: şeyi kullanmak suretiyle onu korur, sakındırır ve onu bir eziyetten veya zarardan muhafaza eder:
onu kendine katar ki güçlensin ve onunla kendinden savsın: ve bu, bir yiyecek veya güçlendirici bir bitki ile olabilir; onu yer ve onunla güçlenir ki kendinden savsın; yahut bir alet veya benzeri ile.
**سِلاح**: “**سَلَحَ - يَسْلَحُ**”dan “**فـِعال**” vezni üzere, mübalağa fiil ismi: ondan alet ismi: varlığın kendine katıp güçleneceği ve onunla kendinden savacağı her şey; savaş ve nefsi savunma aletlerinden.
**أسْلِحَة**: “**سِلاح**”ın çoğulu: savaş ve nefsi savunma aletleri.
**تَسَلَّح - يَتَسَلَّحُ**: “**سَلَحَ - يَسْلَحُ**”dan “**تـَفعـَّل**” vezni üzere: “**سَلَحَ - يَسْلَحُ**” fiilini şiddet üzere ve öznel biçimde yapar: kendini kendisiyle şiddetle **يَسْلَحُ** eder.
Ve lafız, “düşmandan veya tehlikeden koruma, sakınma ve gözetme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**عََصَمَ - يَعْصِمُ**، **وَقَى - يَقِي**، **حَرَسَ - يَحْرُسُ**، **سَلَحَ - يَسْلَحُ**، **حَمَى - يَحْمِيْ**، **رَهَط َ - يَرْهَطُ**
**سلاح - أسلحة - أسلحتهم**
 	﴿Ve sen onların içinde olup da onlara namazı ikame ettiğinde, onlardan bir taife seninle beraber dursun ve **أسلحتهم**’lerini alsınlar; secde ettiklerinde arkanızda olsunlar; namaz kılmamış başka bir taife gelsin, seninle beraber namaz kılsınlar ve sakınmalarını ve **أسلحتهم**’lerini alsınlar. Kâfir olanlar isterler ki **أسلحتكم**’inizden ve eşyalarınızdan gaflet edesiniz de üzerinize bir tek meyil ile meyletsinler. Üzerinizde, yağmurdan bir eziyet varsa yahut hasta iseniz, **أسلحتكم**’i bırakmanızda size bir günah yoktur; sakınmanızı alın. Şüphesiz Allah kâfirler için aşağılayıcı bir azap hazırlamıştır (102)﴾ **النساء**

**مختار الصحاح**
● [**سلح**] س ل ح: **السِّلاَحُ** müzekkerdir; çünkü **أسْلِحةٍ** üzerine cem‘ olunur ve bu, müzekkerin cem‘ine mahsus bir binadır; **حمار** ve **أَحمرة**; **رداء** ve **أَردية** gibi. Ve onu müennes kılmak caizdir. Ve **تَسَلَّحَ** adam: silahı giydi. Ve **رجل سَالِحٌ**: yanında silah olan (adam). Ve **المَسْلَحَةُ** “**المصلحة**” vezni üzere: silah sahibi bir kavim; ve **المسلحة** ayrıca **الثغر** ve **المرقب** gibidir. Ve hadiste: ﴿Fars’ın Araplara en yakın **مَسَالِح**’ı **العذيب** idi﴾. Ve **السُّلاَحُ** (damme ile): dışkı; ve **سَلَح** “**قطع**” babından (gelir).

**الراغب**
**سلح**
- **السلاح**: kendisiyle savaş yapılan her şey; cem‘i **أسلحة**’dir. Allah Teâlâ dedi: }**وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم**{ [**النساء/102**] yani: eşyaları. Ve **الإسليح**: bir bitkidir; develer onu yediklerinde sütleri çoğalır ve semirirler. Sanki bu ad, onu yediklerinde **السلاح**’ı aldıkları için verilmiştir; yani boğazlanmaktan men olundular; şairin söylediğine işaret olarak:
- 240 - Zamanlar (vardı ki) bana karşı onun **سلاحها**’ını almadı *** develerim, yaşlılarıyla da, genç dişileriyle de
(بيت, **النمر بن تولب**’e aittir: divanında s. 350; **وأمالي المرتضى** 2/119; **وغريب الحديث** 1/205; **والمعاني الكبير** 1/391; **واللسان (سلح)**; **وسمط اللآلئ** 2/632)
Ve **السلاح**: devenin **الإسليح** yemesinden attığı şeydir; ve her dışkı için kinaye kılındı; hatta **الحبارى** hakkında şöyle denildi: **سلاحه سلاحه** ( **الجاحظ** dedi: **الحبارى**’nın kıçında ve bağırsaklarında bir hazine vardır; onda daima ince bir **سلح** vardır; şahin ona ısrarla yüklenince ona **سلحت** eder; böylece onun tüylerinin hepsini yolup koparır; ve bunda onun helâki vardır; Allah Teâlâ onun **سلح**’ını ona bir **سلاح** kılmıştır. Bak: **حياة الحيوان الكبرى** 1/321; **والحيوان** 1/29; **والبصائر** 3/245).

**ملخص السان**
1.     **السِّلاحُ**: harp aleti için cem‘î isim; bazısı onu demirden olana tahsis etti. Cem‘i **أَسْلِحة** ve **سُلُحُ** ve **سُلْحانٌ**. Ve **تَسَلَّح** adam: **السِّلاح**’ı giydi. Şu halde: **فَسَلّحْتُ** onlardan bir adamı bir kılıç ile; yani onu onun **سِلاح**’ı kıldım.
2.     Ona **سلاحاً** adını verdi; çünkü onunla kendinden savar.
3.     Allah ona bir **مَسْلَحة** gönderdi; onu şeytandan korurlar; **المَسلحة**: düşmandan sınırları koruyan kavim; **مَسْلَحة** diye adlandırıldılar; çünkü silah sahibi olurlar.
4.     Yahut çünkü **المَسْلَحة**’da otururlar; o da **الثغر** ve **المَرْقَب** gibidir; onda, düşmanı gözetleyen kavimler bulunur; ta ki onları bir gaflet üzere basmasın; onu gördüklerinde, ona hazırlanmak için arkadaşlarına bildirirler.
5.     Ve **المَسالِحُ**: korku yerleri.
6.     Ve **السُّلاحُ** (damme ile): dışkı; ve **سَلَح** **يَسْلَحُ** **سَلْحاً**; ve başkası onu **أَسْلَحه** etti; ve **السُّلاحُ** ona galip geldi.
7.    Ve **ناقة سالح**: yeşillikten ve başkasından **سَلَحَتْ**.

**لسان العرب**
● -   **سلح**: **السِّلاحُ**: harp aleti için cem‘î isim; bazısı onu demirden olana tahsis etti; müennes de olur müzekker de; ve müzekkerlik daha üstündür; çünkü **أَسلحة** üzerine cem‘ olunur; ve o, müzekkerin cem‘i olan bir cem‘dir; **حمار** ve **أَحمرة**; **رداء** ve **أَردية** gibi; ve müennes kılmak caizdir. Ve bazen onunla kılıç tahsis edildi; **الأَزهري** dedi: kılıç tek başına **سلاحاً** diye adlandırılır; **الأَعشى** dedi:
  Üç (gün) ve bir ay; sonra bir felâket oldu,
  **طَلِيحَ سِفارٍ**; **كالسِّلاحِ المُقَرَّدِ**
  yani yalnız kılıcı kastetti. Ve asa **سلاحاً** diye adlandırılır; ondan, **ابن أَحمر**’in sözü:
  Ve ben, sert bir **عِرْنة** değilim; benim **سِلاحِي**
  delik bir asadır; eşeği keser.
  Ve **الطرماح**’ın, köpekleri onunla dürtmek için boynuzunu sallayan bir boğayı anarken sözü:
  Bir **سِلاح** sallar; onu miras almadı, akrabalık zayıflığıyla;
  onunla, onlardan koltuk altlarının köklerini deler.
  Ancak iki boynuzunu kastetti; ona **سلاحاً** adını verdi; çünkü ikisiyle kendinden savar. Ve cem‘i **أَسْلِحة** ve **سُلُحُ** ve **سُلْحانٌ**. Ve **تَسَلَّح** adam: **السِّلاح**’ı giydi. Ve **عُقْبة بن مالك** hadisi: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, bir **سَرِيَّة** gönderdi; ben onlardan bir adamı bir kılıç ile **فَسَلّحْتُ**; yani onu onun **سِلاح**’ı kıldım. Ve **عمر** hadisi, رضي الله تعالى عنه: **النُّعمان بن المنذر**’in kılıcı getirildiğinde **جُبَيْرَ بن مُطْعِم**’i çağırdı da onu ona **فَسَلَّحه** etti. Ve **أُبَيٍّ** hadisi: ona dedi ki: bu yayı sana kim **سَلَّحك** etti? **طُفَيل** dedi. Ve **رجل سالح**: silah sahibi adam; onların “**تامِرٌ** ve **لابنٌ**” demeleri gibi. Ve **مُتَسَلِّح**: silah giyen. Ve **المَسْلَحة**: silah sahibi kavim. Ve develer **سِلاحَها**’ını aldı: semirdiler; **النَّمِرُ بن تَوْلَبٍ** dedi:
  Günler (vardı ki) bana karşı onun **سِلاحَها**’ını almadı
  develerim, yaşlılarıyla da, genç dişileriyle de.
  Ve **السِّلاح** semizlik için bir isim değildir; fakat semiz olan, sahibinin gözünde güzel olduğundan, onu boğazlamaktan çekinir; böylece semizlik, ona bir **سلاح** gibi oldu; zira boğazlamayı ondan kaldırdı. Ve **المَسْلَحة**: bir **ثَغْر** karşısında, gözetleme yerinde, ona vekil kılınmış bir yerde, teçhizat içinde bir kavim; tekili **مَسْلَحِيٌّ**; cem‘i **المَسالح**. Ve **المَسْلَحِيُّ** ayrıca: ona vekil kılınan ve emir tayin edilen. Ve **المَسْلَحة**: **الثَّغْر** ve **المَرْقَب** gibidir. Ve hadiste: Fars’ın Araplara en yakın **مَسالِح**’ı **العُذَيْب** idi. **بشر** dedi:
  Her bir yularlı, hızlı giden, inatçı (binit) ile,
  ona **المَسالِحُ** ve **الغِوارُ** zarar verdi.
  **ابن شميل**: **مَسْلَحة الجُنْد**: onların önlerinde, yolun tozunu silkeleyen kancalar (gibi adamlar) vardır; düşmanın haberini araştırırlar ve onların bilgisini bilirler; ta ki onlara ansızın saldırmasın; ve düşmandan birini Müslümanların beldelerine sokmazlar; eğer bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar. Ve dua hadisi: Allah ona bir **مَسْلَحة** gönderdi; onu şeytandan korurlar; **المَسلحة**: düşmandan sınırları koruyan kavim; **مَسْلَحة** diye adlandırıldılar; çünkü silah sahibi olurlar; yahut çünkü **المَسْلَحة**’da otururlar; o da **الثغر** ve **المَرْقَب** gibidir; onda, düşmanı gözetleyen kavimler bulunur; ta ki onları bir gaflet üzere basmasın; onu gördüklerinde, ona hazırlanmak için arkadaşlarına bildirirler. Ve **المَسالِحُ**: korku yerleri; **الشماخ** dedi:
  Onu gevşek bir zamanda hatırladım; onunla benim arama girdi
  **قُرى أَذْرَبِيجانَ**: **المَسالِحُ** ve **الجالُ**.
  Ve **السَّلْحُ**: karın sahibi olana isim; ve denildi ki: karın sahibi her şeyden onun incelen kısmına (isimdir). Cem‘i **سُلُوح** ve **سُلْحانٌ**. Şair dedi; onu **الوَطْواطِ** için ödünç aldı:
  Sanki iki koltuk altının yanında **سُلُوحَ الوَطاوِطِ** (vardır).
  Ve **ابن الأَعرابي**’nin, bir adamın vasfında rivayet ettiği:
  Altında **سُلْحانا** olan, dolu dolu.
  Ve **السُّلاحُ** (damme ile): dışkı; ve **سَلَح** **يَسْلَحُ** **سَلْحاً**; ve başkası onu **أَسْلَحه** etti; ve **السُّلاحُ** ona galip geldi. Ve **سَلَّح الحشيشُ** develeri; ve bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تسليحاً**. Ve **ناقة سالح**: yeşillikten ve başkasından **سَلَحَتْ**. Ve **الإِسْلِيحُ**: develerin üzerinde sütü çoğalttığı bir ağaçtır. Bir bedevî kadın dedi; ona “babanın ağacı nedir?” denildi de dedi ki: babamın ağacı **الإِسْلِيح** ağacıdır; köpük ve saf (süt), ve **سَنام** **إِطْريح**. Ve denildi ki: kışın biten, serbest otlardan bir ottur; develer ondan çok aldıklarında **تَسْلَح** ederler. Ve denildi ki: **الجِرجِيرَ**’e benzeyen bir ottur; kumun **حُقُوف**’unda biter. Ve denildi ki: o, düz bir bitkidir; görünür biçimde biter; ince, latif bir yaprağı ve haşhaş tanesi gibi tanelerle doldurulmuş bir **سَنِفَة**’si vardır; yaz yağmurunun bitkisindendir; davarı **يُسْلِح** eder; tekili **إِسْلِيحة**’dir. **أَبو زياد** dedi: **الإِسْلِيح**’ın bitiş yerleri kumdur; ve **إِسْلِيح**’ın hemzesi, ona eklenen yâ harfinin ziyadesinin delaletiyle, onu **قِطْمِير** binasına ilhak edicidir; bu, **أَبي علي**’nin mezhebidir. **ابن جني** dedi: bir gün ona **تِجْفافٍ** hakkında sordum; onun hemzesi, onu **قِرْطاس** babına ilhak için midir? dedi ki: evet; ve bunun için, onunla birlikte ona eklenen elif ziyadesiyle delil getirdi. **ابن جني** dedi: buna göre, onlardan **أُمْلود** ve **أُظْفور** babından gelenin, **عُسْلوج** ve **دُمْلُوح** babına ilhak edilmiş olması caizdir; ve **إِطْريح** ve **إِسْليح**’ın, **شِنْظير** ve **خِنْزير** babına ilhak edilmiş olması (da caizdir). Dedi ki: bu, benim yanımda uzak görünür; çünkü bundan, **إِعصار** ve **إِنسام** babının, **حِدْبار** ve **هِلْقام** babına ilhak edilmiş olması gerekir; ve **إِفعال** babı ilhak edilmiş olmaz; görmez misin ki o, aslında mastar içindir; **إِكرام** ve **إِنعام** gibi? Ve bu, ilhak edilmemiş bir fiilin mastarıdır; öyleyse mastarın, fiilinin yönü üzere, ona muhalif olmaksızın olması gerekir. Dedi ki: sanki bu ve benzeri, ilhak edilmiş olmaz; çünkü başındaki ilk ziyadeye ziyade olarak artırılan şey, ancak bir yumuşaklık harfidir; ve yumuşaklık harfi ilhak için olmaz; ancak bir mana için getirilir; o da sesin onunla uzamasıdır; ve bu, ilhakın hadisi değildir. Görmez misin ki sen, ilhak edilmiş olanla aslı karşılaştırırsın; med babı ise daima ziyadedir? İki iş, gördüğün üzere, uzaklıkta iki uçtur. Ve **المَسْلَح**: Mekke’den dört menzil üzerinde bir konaktır. Ve **المَسالح**: yerlerdir; ve bunlar, az önce zikredilen **المَسالح** değildir. Ve **السَّيْلَحُون**: bir yerdir; onlardan kimi i‘rabı **النون**’da yapar, kimi de onu **مسلمين**’in yürütümü üzere yürütür; ve avam **سالِحُون** der. **الليث**: **سَيْلَحِين** bir yerdir; denilir: bu **سَيْلَحُون**’dur ve bu **سيلحينُ**’dir; benzeri **صَرِيفُون** ve **صَريفينُ**’dir. Dedi ki: en çok “bu **سَيْلَحونَ**” denilir; ve “**سَيلحين** gördüm” (denilir); ve yine “bu **قِنَّسْرُونَ**” ve “**قِنَّسْرين** gördüm” (denilir). Ve **مُسَلحة**: bir yer; dedi ki:
  Onların **يومُ الكُلابِ**’ı ve **يومُ قَيْسٍ**’i vardır;
  **مُسَلَّحةَ** üzerine azığı döktü.
  (* “**أَراق على مسلحة المزادا**” sözü, **ياقوت**’ta: “**أَقام على مسلحة المزارا**”.)
  Ve **سَلِيحٌ**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **سَلاحِ**: Hayber’e yakın bir yerdir; ve hadiste: onların en uzak **مَسالِح**’ı **سَلاح** olur. Ve **السُّلَحُ**: **الحَجَلِ** yavrusudur; **السُّلَك** ve **السُّلَف** gibi; cem‘i **سِلْحان**. **أَبو عمرو** **لِجُؤَيَّةَ**’den rivayetle inşad etti:
  Ve ona, koştuğunda koştukları vakit bir toz (bulutu) tâbi olur;
  **كسِلْحانِ حَجْلى**; kalktıkları vakit kalkarlar.
  Ve **التهذيب**’de: **السُّلَحَة** ve **السُّلَكَةُ**: **الحَجَل** yavrusudur; cem‘i **سِلْحان** ve **سِلْكان**. Ve Araplar **السِّماك الرامِحَ**’ı: **ذا السِّلاح** diye adlandırır; ötekini **الأَعْزَلَ**. Ve **ابن شميل** dedi: **السَّلَحُ**: gölcüklerde ve nerede olursa olsun gök suyudur; denilir: **ماء العِدّ** ve **ماء السَّلَح**. **الأَزهري** dedi: Arapların gök suyuna **ماء الكَرَع** dediklerini işittim; **السلَح**’ı işitmedim.

مقاييس اللغة:
(**سلح**) **السين واللام والحاء**: **السلاح**; o, kendisiyle savaşılandır. Ebû Ubeyde **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırım yapardı; şöyle derdi: **السلاح** kendisiyle savaşılandır; **الجُنّة** ise kendisiyle korunulandır. Şu sözü delil getirir:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**’i **السُّيوف**’tan başka kıldı([8]). **الإسليح**: üzerinde develerin sütü bol olan bir ağaçtır. Bedevî kadın dedi ki: "**الإسليح**([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".

القاموس المحيط:
**السِّلاحُ** ve **السِّلَحُ**, **عِنَبٍ** gibi, ve **السُّلْحانُ**, (ضم ile): savaş âleti; yahut onun demiri; müennes yapılır; ve **السَّيْفُ**; ve kirişi olmaksızın **القَوْسُ**; ve **العَصا**. **تَسَلَّحَ**: onu giydi. **المَسْلَحَةُ**, (فتح ile): **الثَّغْرُ**; ve silah sahibi kavim. **رَجُلٌ سالِحٌ**: silah sahibi. Ve **غُرابٍ** gibi: **النَّجْوُ**. Ve gerçekten **سَلَحَ**, **مَنَعَ** gibi, ve onu **أسْلَحَهُ**. Ve **ناقَةٌ سالِحٌ**: ottan **سَلَحَتْ**. Ve **الْإِسْليحُ**: üzerinde sütlerin çok olduğu bir bitkidir. Ve **جَريحٍ** gibi: Yemen’de bir kabile. Ve **سَيْلَحونُ**: (ة); ve **سالِحونَ** deme.
Ve **السُّلَح**, **صُرَدٍ** gibi: **الحَجَلِ**’in yavrusu; çoğulu: **صِرْدانٍ** gibi. Ve harekeli olarak: gölcüklerde gök suyudur. **وسَلَّحْتُه السيفَ**: onu onun silahı kıldım. Ve **سَحابٍ** yahut **قَطامِ** gibi: Hayber’in aşağısı (bir yer adı). Ve Benî Kilâb’a ait bir su: ondan içen **سَلَحَ**. Ve **سَلْحينُ**: Yemen’de bulunan bir hisar; seksen yılda inşa edildi. Ve **قُفْلٍ** gibi: Dehnâ’da Benî Sa‘d’a ait bir su; ve içyağı tulumunun sürtülüp ovulduğu bir **رُبٌّ**; ve gerçekten tulumunu **سَلَّحَ** onu **تَسْليحاً** (yaparak). Ve **مُسَلَّحَةُ**, **مُعَظَّمَةٍ** gibi: (bir yer adı).

تاج العروس:
**سلح**
" **السِّلاَح** " kesre ile, " **والسِّلَح كعِنَبٍ** " ve bunu Feyyûmî **المِصباح**’ta **حَمَلٍ** gibi ضبط etti. " **والسُّلْحَانُ** " ضم ile: " savaş âleti " ve **المصباح**’ta: " savaşta kendisiyle savaşılır ve savunulur olan şey ". " yahut onun demiri ": yani demirden olan şey; böylece bazıları onu tahsis etti. Müzekker yapılır ve müennes yapılır; müzekkerlik daha üstündür; çünkü **أَسْلِحَةٍ** üzerine cem‘ olunur ve bu, müzekkerin cem‘idir; **حِمَارٍ** ve **أَحْمِرَة**; **رِدَاءٍ** ve **أَرْدِيَةٍ** gibi. Bazen onunla " **السَّيْفُ** " tahsis olunur. Ezherî dedi ki: **السَّيْف** tek başına **سِلاحاً** diye adlandırılır. A‘şâ dedi ki:
ثَلاثاً وشَهْراً ثُمّ صَارَتْ رَذِيَّةً ... طَلِيحَ سِفارٍ كالسِّلاح المُفَرَّدِ
Yani **السَّيْفَ** tek başına. **السِّلاحُ**: kirişi olmaksızın " **القَوْسُ** ". Ve " **العَصَا** " da **سِلاحاً** diye adlandırılır; ondan İbn Ahmer’in sözü:
ولَسْتُ بعِرْنَة عرِكٍ سِلاحي ... عَصاً مَثْقُوبَةٌ تَقِصُ الحِمَارَا
Cem‘i: **أَسْلِحَةٌ** ve **سُلُحٌ** ve **سُلْحانٌ**. " **وتَسلَّحَ** " adam: " onu giydi "; o, **مُتَسلِّحٌ**’tir. " **والمَسْلَحَة** ": **الثَّغْر** ve **المَرْقَب** gibidir; cem‘i **المسَالِحُ**; onlar korku yerleridir. Hadiste: " **كان أَدْنى مسالحِ فارِسَ إِلى العَرَب العُذَيْب** ". Bişr dedi ki:
بكُلِّ قِيادِ مُسْنِفةٍ عَنُودٍ ... أَضرَّ بها المَسَالِحُ والغِوَارُ
Şemmâh dedi ki:
تَذكَّرتُها وهْناً وقدْ حال دُونها ... قُرَى أَذْرَبِيجان المَسَالحُ والجَالُ
**المَسْلَحة** ayrıca: " silah sahibi kavim "dir; bir **عُدَّةٍ** içinde, bir gözetleme yerinde, tek bir sınırın karşısında kendileriyle görevlendirildikleri (kimseler); onların bir teki **مَسْلَحِيّ**’dir. Şeyhimiz, kısaltmayı musannife nisbet etti; hâlbuki bu uygun değildir; çünkü onun istidrâk ettiği şey, bu sözünden anlaşılırdır. **النهاية**’de: Onlara **مَسْلَحَةً** denildi; çünkü onlar silah sahipleri olurlar; yahut çünkü **المَسْلَحَة**’da otururlar; o, **الثَّغْر** ve **المَرْقَب** gibidir; onda, düşmanı gözetleyen kavimler bulunur; ta ki onları gaflet üzere basmasın; onu gördüklerinde, sahiplerine haber verirler ki ona hazırlansınlar. İbn Şümeyl dedi ki: Ordunun **مَسْلحَةُ**’si: önlerinde bulunan, yolun haberini onlar için yoklayan ve düşmanın haberini araştıran ve onların bilgisini bildiren kancalardır; ta ki onlara baskın yapmasın; düşmandan birini, Müslümanların beldelerine, ordusuz girmeye bırakmazlar; eğer bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar. " **ورجلٌ سالِحٌ : ذو سِلاَحٍ** " tıpkı onların " **تامِرٌ** ve **لابِنٌ** " demeleri gibi. **السُّلاَح** " **غُرَابٍ** gibi: **النَّجْوُ** "; **الصّحاح**’ta da böyledir. Kenarda: doğrusu: **النَّجْوُ الرَّقيقُ**. " Ve gerçekten **سَلَحَ** " adam " **كمَنَعَ** " **يَسْلَحُ سَلْحاً**; ve başkası onu **أَسْلَحه**. " Ve **ناقةٌ سالِحٌ**: ottan " **سَلَحَت** " ve başkasından. Ve ot, develeri **سَلَّحَ**. Bu ot, develeri **تَسْليحاً** **تُسَلِّح** eder. " **والإِسلِيحُ** " kesre ile: " bir bitki "; düzlüktür; açıkça biter; ince, latif bir yaprağı ve haşhaş tanesi gibi tanelerle doldurulmuş bir **سَنِفَةٌ**’si vardır; yaz yağmurunun bitkilerindendir; davarı **يُسْلِح** eder. Bir teki: **إِسْلِيحة**. " Üzerinde sütler bol olur "; bir nüshada: **تكثر** yerine **تَغْزُر**; bir diğerinde: **الإِبل** yerine **الأَلبان**; Cevherî ikisini birleştirdi. Bir bedevî kadına denildi ki: Babanın ağacı nedir? Dedi ki: Babamın ağacı **الإِسْلِيحُ**’tur: **رَغْوَةٌ وصَرِيح وسَنَامٌ إِطْرِيح**. Ve denildi ki: O, kışın biten, baklagillerin serbestlerinden bir bakladır; develer ondan çokça aldıklarında **تَسْلَحُ** ederler. Ve denildi ki: O, **الجِرْجِير**’e benzeyen bir ottur; kumun sırtlarında biter. Ebû Ziyâd dedi ki: **الإِسْليح**’in bitiş yerleri kumdur; ve **إِسْلِيح**’in hemzesi, onunla birlikte gelen yâ’nın ziyadesinin deliliyle, onu **قِطْمِير** vezninin binasına ilhâk edicidir. Bu, Ebû Ali’nin mezhebidir. İbn Cinnî dedi ki: Bir gün ona **تِجْفَافٍ** hakkında sordum: onun gelişi, **قِرْطاسٍ** bâbına ilhâk için midir? Dedi ki: Evet. Ve bununla, onunla birlikte gelen elif ziyadesiyle delil getirdi. İbn Cinnî dedi ki: Buna göre, onlardan gelen **أُمْلُود** ve **أُظفورٍ** bâbının, **عسْلُوجٍ** ve **دُمْلوج** bâbına ilhâk edilmiş olması caiz olur; ve **إِطْرِيحٌ** ve **إِسْلِيحٌ**’in, **شِنْظيرٍ** ve **خِنْزير** bâbına ilhâk edilmiş olması (da caiz olur). Dedi ki: Bu, bende uzak görünür; çünkü bundan, **إِعْصَار** ve **إِسْنَام** bâbının **حِدْبارٍ** ve **هِلْقَام** bâbına ilhâk edilmiş olması gerekir; ve **إِفْهالٍ** bâbı ilhâk edilmiş olmaz. Görmüyor musun: o aslında masdar içindir; **إِكرام** ve **إِنعام** gibi; ve bu, ilhâk edilmiş olmayan bir fiilin masdarıdır; öyleyse masdarın, fiilinin yönü üzere, ona muhalif olmaksızın olması gerekir. Dedi ki: Sanki bu ve benzeri, ilhâk edilmiş olmaz; çünkü başında ilk ziyadeye eklenen şey, ancak bir yumuşaklık harfidir; ve yumuşaklık harfi ilhâk için olmaz; ancak bir mânâ için getirilir; o da sesin onunla uzamasıdır; ve bu, ilhâkın hadisi değildir. Görmüyor musun: sen, ilhâk edilmiş olanla aslı karşılaştırırsın; med bâbı ise daima ziyadedir. İki iş, gördüğün üzere, uzaklıkta iki uçtur; **اللسان**’da böyledir. **سَلِيح** " **كجَرِيح**: Yemen’de bir kabile "dir; o, **سَلِيحُ بنُ حُلْوانَ بن عَمْرِو بن الْحَافِ بن قُضَاعَةَ**’dır. Dedim ki: onun adı **عَمْرٌو**’dur; o, bir kabilenin babasıdır; ve kardeşleri dört kabiledir: **تَغْلِبَ الغَلْبَاءَ** ve **غُشَمَ** ve **رَبّانَ** ve **تزيدَ**; **بني حُلْوانَ ابن عَمْرٍو**. " **وسَيْلَحُونُ** " فتح ile: " (ة) " yahut **المُغْرِب**’de olduğu üzere Yemen’de bir şehir; " **ولا تَقُل : سالَحُونَ** "; çünkü o, nûn’un nasbı ve ref‘i ile avâmın lugatıdır. Onun i‘râbı ve ona bağlı olan şey " **نصب** "ta zikredildi; ona müracaat et. Leys dedi ki: **سَيْلَحِينُ**: bir yerdir; denilir: bu **سَيْلَحُونُ** ve bu **سَيْلَحِينُ**; en çok denilen: bu **سَيْلَحونَ**; ve gördüm: **سَيْلحِيْنَ**. " **والسُّلَحُ كصُرَدٍ : وَلَدُ الحَجَلِ مثلُ السُّلَكِ والسُّلَفِ** "; cem‘i: " **سِلْحانٌ** " **صِرْدَانٍ** gibi. **صُرَدٍ** hakkında Ebû Amr, Cüeyye’ye ait olarak inşad etti:
وتَتْبَعُهُ غُبْرٌ ما عَدَا عدَوْا ... كسلْحانِ حِجْلَى قُمْنَ حِينَ يقُومُ
**التَّهذيب**’de: **السُّلَحَةُ** ve **السُّلَكة**: **الحجل**’in yavrusudur; cem‘i **سِلْحانٌ** ve **سِلْكَانٌ**. İbn Şümeyl’den: **السَّلَح** " harekeli olarak: gölcüklerde gök suyudur " ve nerede olursa olsun. Denilir: **ماءُ العِدِّ** ve **ماءُ السَّلَحِ**. Ezherî dedi ki: Arapların gök suyuna **ماءُ الكَرَعِ** dediklerini işittim; **السَّلَح**’ı işitmedim. " **وسَلَّحْتُه السَّيْفَ** " bu, **عُقْبَةَ بنِ مالِكٍ** hadîsinde geldi: " **بَعَثَ رَسُولُ الله صلّى اللهُ عليه وسلّم سَرِيّةً فسَلَّحْتُ رَجلاً منهم سَيفاً** " yani: " onu onun silahı kıldım ". **عُمرَ** رضي الله عنه hadîsinde, **النُّعْمَانِ بنِ المُنْذِرِ**’in kılıcı getirildiğinde, **جُبَيْرَ بنَ مُطْعِمٍ**’i çağırdı ve onu onunla silahlandırdı. **أُبَيٍّ** hadîsinde, ona dedi ki: " **من سَلَّحَك هذا القَوْسَ ؟ قال : طُفَيل** ". **سَلاَح** " **كسَحابٍ** yahut **قَطَامٍ**: Hayber’in aşağısı (bir yer adı) ". Hadiste: " **حَتَّى يكون أَبْعَدَ مَسالِحِهم سَلاَح** ". " Benî Kilâb’a ait bir su: ondan içen **سَلَحَ** ". Ve bu sıfat üzere olması, **أَكرى** suyuna daha layıktır. " **وسَلْحِينُ** " فتح ile: " seksen yılda inşa edildi ". **الرَّوض**’da: **بَيْنُونُ** ve **سَلْحِينُ**: iki büyük şehirdir; **أَرْياطُ** onları harap etti. Şair dedi ki:
أَبْعَدَ بَينُونَ لا عَينٌ ولا أَثَرٌ ... وبعدَ سَلْحِينَ يَبْنِي النَّاسُ أَبياتَا
**السُّلْح** " **كقُفْل**: Dehnâ’da Benî Sa‘d’a ait bir su " **بنِ ثَعْلَبَةَ**. **السُّلْح**: " içyağı tulumunun ıslahı için onunla ovulan bir **رُبٌّ** ". " Ve gerçekten tulumunu **سَلَّحَ** onu **تَسْليحاً** " eğer onu onunla ovduysa. " **ومُسَلَّحَة كمُعَظَّمة : ع** " dedi ki:

Onların **يومُ الكُلابِ**’ı ve **يوم قَيْس**’i vardır ... **المَزادَا**’yı **المُسَلَّحَةِ** üzerine döktü.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **سِلاحُ الثَّورِ**: onun **رَوْقاه**’ı; bununla adlandırıldı, çünkü o ikisiyle kendi nefsinden savar. **الطِّرمّاح**, **ثَوْراً**’u zikrederek—köpeklere onunla saplamak için boynuzunu sallayan—dedi:

يَهُزُّ **سِلاَحاً** لمْ يَرِثْهَا كَلاَلَةً ... يَشُكُّ بها مِنها أُصُولَ المَغَابِنِ

Ancak **رَوْقَيْه**’ini kastetti.

Ve mecazdandır: **أَخَذَت الإِبلُ سِلاَحَها**: semirdiği zaman. Ve yine **تَسلَّحت بأَسْلِحتِها**. **النَّمرُ بن تَوْلَب** dedi:

أَيّامَ لمْ تأْخُذْ إِليَّ **سِلاحَها** ... إِبلِي بِجِلَّتِهَا ولا أَبْكارِهَا

**ابن منظور** dedi: **السِّلاح** semizlik için bir isim değildir; fakat semiz olan, sahibinin gözünde güzel olduğundan, onu boğazlamaktan çekinir; böylece semizlik, sanki ona bir **سِلاحٌ** imiş gibi oldu; zira ondan boğazlamayı kaldırdı.

**ابنِ السِّيد**’in **كتاب الفَرْق**’ında: denir ki: çünkü sahibi, onun gözündeki güzelliğinden ve sütlerinin çokluğundan dolayı onu boğazlamaktan kaçınır. Dedi ki:

إِذا سَمِعتْ آذانُها صَوْتَ سائلٍ ... أَصاخَتْ فلم تَأْخُذْ **سِلاحاً** ولا نَبْلاً

Ve **رمح**’ta bunun benzeri geçti.

Ve **المَسْلَحِيّ**: **الثَّغْرِ** ve **المُرَمَّر** ile görevlendirilen.

Ve **السَّلْحُ**: karın sahibi olanın ismidir. Ve denildi ki: her karın sahibinden onun incelen kısmı için. Çoğulu **سُلُوحٌ** ve **سُلْحَانٌ**’dır. Şair onu **الوَطْواط** için ödünç aldı:

" كأَنّ برُفْغَيْهَا سُلوحَ الوَطاوِطِ

Ve **ابن الأَعرابيّ**, bir adamın vasfında inşâd etti:

" مُمْتَلِئاً ما تَحتَه سُلْحَانَا

Ve **المصباح**’ta: o **سَلْحَةٌ**’dır; masdar ile adlandırmadır.

Ve **الأَساس**’ta: o, **حُبَارَى**’dan daha **أَسْلَحُ**’tır.

Ve **اللسان**’da: ve **المَسْلَحُ**: Mekke’den dört menzil üzerinde bir menzildir. Ve **المَسَالِحُ**: yerlerdir; ve bunlar, daha önce geçenler değildir.

Ve mecazdandır: Araplar **السِّماكَ الرّامحَ**’ı: **ذا السِّلاحِ** diye, ötekini: **الأَعْزلَ** diye adlandırır; ve bu **الأَساس**’tandır.
