# سلخ (س-ل-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hemen soyundu

- Harfler: س - ل - خ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [انْسَلَخَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AE%D9%8E.md) | انْفَعَلَ | Soyundu | 1 | 1 | [9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/9:5.md) |
| [فَانْسَلَخَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AE%D9%8E.md) | فَانْفَعَلَ | Hemen soyundu | 1 | 1 | [7:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/7:175.md) |
| [نَسْلَخُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AE%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Soyarız | 1 | 1 | [36:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/36:37.md) |

## Mücavir kökler — 30 mücavir (38 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hisar kale duvarı demektir
2. [رصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…
3. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
4. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
5. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Temel demektir
6. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haliy : Boş arı kovanıdır
7. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayese sürülmüş tarla demektir
8. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
9. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
10. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
11. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tilvi toklu demektir
12. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
13. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hiram keçe demektir
14. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
15. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
16. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Namaz
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
18. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
19. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
20. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tasma kayış demektir
21. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
22. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
23. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Biribirini kesen yoldur
24. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
25. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
26. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
27. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
28. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
29. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
30. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلخ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md), [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md), [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md), [نزغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA.md) |
| Zıt Kök | [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerindeki deriyi, zarı veya kabuğu yapışık olduğu bedenden çekip sıyırarak ayırma |
| Çekirdek Özet 2 | Bir varlığın dış koruyucu kılıfından, manevi zırhından ya da zaman kalıbından bütünüyle sıyrılıp açığa çıkması |
| Çekirdek Özet 3 | Koruyucu örtü kalktığında varlığın savunmasız kalması ve iç mahiyetinin apaçık görünür hale gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemin sadece fiziksel hayvan yüzme veya sıradan bir çıkış sanılması; benliğe yapışık manevi perdenin sıyrılmasıyla gelen ontolojik korumasızlığın gözden kaçması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi bulunduğu bütünden veya kanaldan yumuşakça, fark ettirmeden, çekip sıyırarak çıkarma; [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) (kılıcı kınından çekme), [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) (bir şeyi üzerinden zorla soyup alma), [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) (bir yola veya kanala sokup yürütme) | خ | Harekete direnç, yırtılma veya dış yüzeyden katman katman ayrılma sertliği eklenmiş; çekip çıkarma eylemi, yapışık bir dış örtüyü veya deriyi yüzeyden ayırma biçiminde daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Yüzeye tutunma, yapışma veya dıştan varlığı saran koruyucu çeper |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Dışarıya doğru çekme, sevk etme ve yönlendirme hareketi |
| خ | Çit, duvar (yoğunlaşma / türetme) | Aşılması gereken sınır, varlığı çevreleyen dış katman veya deri çeperi |
| سلخ | Yüzeye tutunmuş dış katmanın çekilerek sınırdan ayrılması | Varlığı sıkıca sarmış ve ona yapışmış olan dış tabakanın yönlendirilmiş bir çekme hareketiyle gövdeden bütünüyle sıyrılıp çıkarılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesilen koyun veya hayvanın derisini etinden sıyırarak yüzmek; yılanın eski gömleğini üzerinden atıp sıyrılması; insanın sıcaktan ya da hastalıktan derisinin kavrulup dökülmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Esved b. Ya‘fur (veya benzeri kadim şahitlerde) kadının üzerindeki elbiseyi üzerinden sıyırıp çıkarması bağlamında kullanılmıştır: إذا سَلَخَتْ عنها أمامة درعها / وأعجبها رابي المجسة مشرف |
| Erken Arapça kullanım | Bir ayın veya vaktin tamamlanıp son gününden çıkılması durumunda سَلَخْتُ الشَّهْرَ denilmiş; gündüzün karanlıktan sıyrılıp çekilmesi veya gecenin gündüzü soyması fiziksel yüzme işlemine benzetilerek aktarılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سلخ kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve temelde «yüzmek, deriyi veya kabuğu sıyırıp ayırmak» anlamını taşıyan özelleşmiş bir fiildir. İkili kök katmanında yer alan سل tabanı, bütünden bir parçayı çekip çıkarma semantiğini taşır ve Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) kılıcın kından çekilmesi veya gizlice çıkarılma biçimleriyle (שלל / שלח) geniş bir akrabalık alanı sergiler. Ancak üçüncü harf olan boğazsıl خ sesinin eklenmesiyle Arapçada doğrudan deri, kabuk, zar ve örtünün altındaki bedenden koparılması eylemine hasredilmiştir. Süryanicede benzer fonetik ve anlamsal alanlar daha çok gönderme, çıkarma ve soyma ekseninde gelişirken, Arapça bu kökü yılanın kav değiştirmesi ve hayvanın yüzülmesi gibi somut bir zanaat ve doğa olayında dondurmuş, oradan zamanın ve manevi durumların sıyrılmasına genişletmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل çekirdeğinden türeme | Bir şeyi içinden veya üzerinden çekip çıkarma hareketinin, deriyi etten kazağanca ayırma zanaatına ve doğadaki kabuk değişimine tahsis edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami soyma/çekme kökleri | İbranice ve Süryanicedeki kından çekme veya örtüyü çıkarma anlamı taşıyan köklerle ortak kök tabanını paylaşır; üçüncü harf Arapçada sertleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Dış yüzeyi sıyırma veya zardan ayrılma hareketine işaret eden ilksel ses yansımalı tabanlar | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلخ | Anlamlı | Deriyi yüzmek, sıyırmak | Yapışık bir örtüyü veya deriyi gövdeden bütünüyle çıkarıp ayırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84.md) | Anlamlı | Zayıf ve cılız olmak | Henüz derisi ve eti yeni gelişen kuzu/oğlak yavrusu veya değersiz, cılız şey | Kur'an'da geçmez; zayıflık ve incelik ilişkisi |
| لسخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| لخس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [خسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Ayıklayıp atmak, ıskarta | İşe yaramaz, alçak veya döküntü şeyleri bir kenara ayırmak | Kur'an'da geçmez; dışarı atma yönüyle yakın |
| [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Hırsızlama kapmak, sıyırmak | Bir şeyi göz açıp kapayıncaya kadar fark ettirmeden çekip almak | Kur'an'da geçmez; hızlı çekip alma nüansı |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلخ | Merkez | Sıyırıp çıkarma | Gövdeye bütünüyle yapışık olan deriyi, kabuğu veya koruyucu katmanı zorlu ve tam bir hareketle ayırmak | İç ile dış arasındaki organik bağın koparılması |
| [كشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D8%B7.md) | Komşu | Örtüyü kaldırma | Üzeri örtülü veya gerili olan perdeyi/tavanı sıyırıp açığa çıkarmak | Yapışık olmayan veya üstte gerili tavanı kaldırmak |
| [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Kökünden sökme | Bir şeyi yerleştiği veya tutunduğu yerden güç kullanarak çekip koparmak | Mekanik ve zorlayıcı sökme hareketi |
| [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) | Komşu | Çıplak bırakma | Bir şeyin üzerindeki bitki, elbise veya fazlalığı temizleyip yalın hale getirmek | Yüzeyin pürüzsüzleştirilip soyulması |
| [نزغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA.md) | Komşu | Araya girip ayırma | İki yapışık unsur arasına fitne veya vesvese sokarak bütünlüğü zedelemek | Manevi dokuyu içten çürütüp ayırma |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Örtme, giydirme | Bir şeyin üzerini elbise veya başka bir tabaka ile bütünüyle örtüp gizlemek | Koruyucu veya gizleyici bir katman giydirme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلخ | كشط الإهاب، نزع القشر والجلد | Yapışık deriyi veya kılıfı bedenden sıyırma; zamanın bitmesiyle örtünün kalkması | Kesin |
| Latince | deglubere, excoriare | Derisini yüzmek, soymak | Hayvan derisinin soyulmasını tam karşılar; zamanın veya ayetin sıyrılması gibi mecazi yönleri dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to flay, to skin, to slough off | Derisini yüzmek, kabuk değiştirmek | Bedenle bütünleşmiş tabakanın atılmasını karşılar; manevi zırhın kalkması ve zamanın tükenişi ancak yan anlamlarla verilir. | Güçlü |
| Almanca | abhäuten, häuten, abstreifen | Derisini yüzmek, kılıfından sıyrılmak | Biyolojik deri değişimini ve derinin kazınmasını ifade eder; ilahi korumanın kalkmasını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | écorcher, dépouiller | Derisini yüzmek, soymak | Bir varlığın dış koruyucu katmanından bütünüyle arındırılması hareketini aktarır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فانسلخ | Ayetlerin ve ilahi korumanın manevi zırhından sıyrılıp şeytana açık hale gelmek | Kendisine ayetler verildiği halde dünyevileşerek ilahi himayeyi bir deri gibi üzerinden atan kişinin helaki; A'râf [7:175](https://lisan.digital/tr/ayet/7:175.md) |
| انسلخ | Haram ayların vaktinin bitip sürenin tükenmesi, koruyucu zaman zırhının kalkması | Müşriklere tanınan dokunulmazlık mühletinin sona ermesi ve güvenlik kalkanının düşmesi; Tevbe [9:5](https://lisan.digital/tr/ayet/9:5.md) |
| نسلخ | Gündüz ışığının gecenin üzerinden sıyrılarak karanlığın çırılçıplak ortaya çıkarılması | Kozmik düzende gündüz örtüsünün çekilip altındaki asıl karanlığın aşikar kılınması; Yâsîn [36:37](https://lisan.digital/tr/ayet/36:37.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayetten sonra dalalet ve ismet sıfatı | Kulun hidayet zırhından kendi iradesiyle sıyrılıp küfre düşmesi ve şeytana hedef olması meselesi (Bel'am b. Bâûrâ veya benzeri tipler) | İlahi korumanın kalkmasıyla fıtratın çıplak ve savunmasız kalması |
| Fıkıh | Haram aylar ve eman süresi | Haram ayların çıkışıyla (insilâh) savaş yasağının veya eman süresinin sona ermesi; hac yasaklarının vakti | Hukuki koruma kalkanının zamanın tükenişiyle ortadan kalkması |
| Tefsir | Kozmolojik tasvir ve nefis terbiyesi | Gece ile gündüzün birbirine yapışık iki katman gibi olup ışığın sıyrılmasıyla karanlığın kalması ve ayetlerden sıyrılmanın dehşeti | Örtünün altındaki yalın hakikatin ansızın ortaya çıkması |
| Hadis | Yılanın deri değiştirmesi ve fitne tasvirleri | Kişinin dininden yılanın gömleğinden sıyrıldığı gibi sıyrılıp çıkması veya fitne ortamında korumanın yok oluşu | İnanç bütünlüğünün bir çırpıda terk edilerek soyunulması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve fıtrat ilişkisi | Manevi zırhın terk edilmesi | Koruyucu kalkanı düşürme | Kul kendisine bahşedilen vahyî ilkeleri terk ettiğinde, derisi yüzülmüş bir beden gibi her türlü manevi mikroba ve şeytani müdahaleye açık hale gelir. | Kesin |
| İlmi | Kozmolojik dönüşüm | Katmanların birbirinden ayrılması | Asıl matrisi görünür kılma | Gündüz ışığı evrenin asıl hali olan karanlığın üzerindeki ince bir kabuk gibidir; ışık sıyrılınca varlığın arka planındaki asıl karanlık zuhur eder. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki dokunulmazlık ve mühlet | Eman kalkanının sona ermesi | Dokunulmazlığı sonlandırma | Haram ayların bitimiyle (insilâh), taraflar arasındaki geçici hukuki koruma kalkanı kalkar ve açık çatışma veya net hukuki durum başlar. | Kesin |
| İktisadi | Vergi veya imtiyaz muafiyeti | Koruyucu rejimin kalkması | Serbest veya yalın piyasaya geçiş | Koruyucu sübvansiyon veya muafiyet zırhı sıyrıldığında ekonomik aktörün gerçek piyasa şartlarıyla yüzleşmesi durumudur. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz ayrışması ve yüzey geriliminin kalkması (biyolojide ekdisis / kabuk değiştirme) | Biyolojide canlıyı saran dış kutikula tabakasının atılması veya fizikte bir dalga boyunun yüzeyden çekilmesiyle arkadaki temel durumun (ground state) açığa çıkması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kimlikten veya statü zırhından soyunma | Bireyin toplum veya hukuk tarafından sağlanan statü, unvan ve koruma mekanizmalarını yitirerek çıplak hukuki sorumluluğuyla baş başa kalmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel olarak hayvan kesimindeki deri yüzme eylemine veya sıradan bir zaman geçişine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; kozmolojik düzlemde geceden ışığın sıyrılıp hakikatin açığa çıkmasını, manevi düzlemde ilahi ayetlerin sunduğu zırhtan soyunarak savunmasız kalmayı ve hukuki düzlemde koruma mühletinin tükenişini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerden sıyrılmayı basit bir fikir değiştirme sanmak; oysa kök, kişinin kendi varoluşsal zırhını yırtıp şeytani etkilere çaresizce açık hale geldiği ontolojik bir felaketi anlatır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın koruma, örtü, zaman ve kozmos tasavvurundaki organik bütünlüğü anlamayı sağlar. Hakikatin veya ilahi kalkanın üstünkörü değil, adeta bir deri gibi varlıkla bütünleştiğini ve bu terk edildiğinde ortaya çıkan savunmasızlığın boyutunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın vahiy karşısındaki psikolojik savrulmasını işleyen ayetlerde (A'râf [7:175](https://lisan.digital/tr/ayet/7:175.md)), kozmik delillerin sergilendiği kevnî ayetlerde (Yâsîn [36:37](https://lisan.digital/tr/ayet/36:37.md)) ve antlaşma/zaman hukukunun sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Tevbe [9:5](https://lisan.digital/tr/ayet/9:5.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gündüzün karanlığı kovduğu yönündeki mekanik algıyı düzeltir; asıl olanın karanlık zemin olduğunu, gündüzün ise onun üzerinden sıyrılan ince bir ışık örtüsü olduğunu açıklar. Ayrıca günaha girmenin basit bir eylem değil, koruyucu manevi zırhın parçalanması olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hayvanın etine sıkı sıkıya yapışmış olan deriyi veya yılanın üzerindeki gömleği çekip sıyırarak bedeni çırılçıplak bırakmak.
- Soyut anlam: Bir varlığı dış etkilerden koruyan, onu çevreleyen ve onunla bütünleşmiş bulunan manevi zırhın, hukuki sürenin veya kozmik ışık örtüsünün çekilip alınmasıyla varlığın yalın ve savunmasız mahiyetinin ortaya çıkması.
- Sistematik karşılık: Koruyucu dış katmanın kaldırılmasıyla ($O \to \emptyset$), iç çekirdeğin ($C$) dış çevresel etkenlere ($E$) doğrudan ve filtrelenmeksizin maruz kalması hali.
- LaTeX modeli: $$S: (C \cup O) \longrightarrow C \setminus O \implies \partial C \cap E = \partial C$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $C$ çekirdek varlığı (beden, fıtrat veya kozmik zemin), $O$ bu varlığı sımsıkı saran koruyucu dış katmanı (deri, elbise, ayetler, gündüz ışığı veya haram aylar kalkanı), $E$ ise dış ortamı (şeytani saptırıcılar, karanlık veya çatışma ortamı) simgeler. $S$ sıyırma (selh) operatörüdür; bileşik yapıdan koruyucu katmanı ayırarak ($C \setminus O$) çekirdeğin sınırlarını ($\partial C$) doğrudan dış müdahalelere açık hale getirir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AE/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/7:175.md) — فَانْسَلَخَ

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ

Meal (IK): Kendisine ayetlerimizi verdiğimiz halde, onlardan sıyrılan ve şeytanın arkasına taktığı sonunda da azgınlardan olan o kimsenin haberini anlat.

### [Tevbe 9:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/9:5.md) — انْسَلَخَ

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Haram aylar çıkınca; artık müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün. Onları yakalayın ve hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekleyin. Eğer tevbe ederler; namaz kılar, zekat verirlerse; yollarını serbest bırakın. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Yasin 36:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/ayet/36:37.md) — نَسْلَخُ

وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ

Meal (IK): Gece de onlar için bir ayettir. Gündüzü ondan sıyırırız da karanlıkta kalıverirler.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين واللام معهما
خ س ل، خ ل س، س خ ل، س ل خ مستعملات
خسل:
المَخْسُول والمَحْسُول: المرذول.
خلس: الخَلْسُ والاختلاسُ: أخذ الشيء مكابرة، تقول: اختلستُه اختلاساً واجتذابا.
والخَلْسُ والاختلاسُ: النهزة، والاختلاسُ أَوْحاهما وأَخَصُّهما. والخُلْسَةُ: النهزة.
والقِرْنان يتخالسان، أيهما يقدر على صاحبه ويناهز كل واحد منهما قتل صاحبه .
والخَلْس في القتال والصِّراع. والرجل المخالسُ: الشجاع والحذر.
والخَليسُ: النبات الهائج، بعضه أصفر، وبعضه أخضر.
وأَخْلَسَتْ لحيته، أي: اختلط فيها البياض بالسّواد نصفين، وأَخْلَسَ الرجل كذلك.
والخِلاسيُّ: الولد من أبيض وسوداء، أو أسود وبيضاء. والخِلاسيُّ من الديكة: بين الدجاج الهندية والفارسية.
سخل: السَخْل: ولد الشاة، ذكرا كان أو أنثى، والسَّخْلَةُ: الواحدة، والجميع: السَّخْل والسِّخال.
ويقال للأوغاد من الرجال: سُخَّل وسُخّال، لا يفرد منه واحد.
سلخ: السَّلْخُ: كشط الإهاب عن ذيه ، الإهاب نفسه. ومِسْلاخُ الحية: قشرها الذي يَنْسَلِخ منها.
والإنسان إذا مَحَشَهُ الحر، قيل: قد سَلَخ الحر جلده فانْسَلَخَ، وقد تَسَلَّخ جلده من داء. وسَلَخَتِ المرأة درعها: نزعته. قال:
إذا سَلَخَتْ عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
وسَلَخْتُ الشهر: خرجت منه، فصرت في آخر يوم منه، وانسلخ الشهر.
والسّالخ: جرب يكون بالجمل؛ سلخ فهو مَسْلوخٌ، وكذلك الظليم إذا أصاب ريشة داء.
والمَسْلوخةُ: اسم للشاة المَسْلوخة نفسها، بلا بطون ولا جزارة.
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجا لا يبقى معه شيء من ضوئه، لأن النهار مكور على الليل فإذا انْسَلَخَ منه ضوؤه بقي الليل غاسقا قد غشي الناس، قال الله عز ذكره: "وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار" .. والسّليخةُ: شيء من العطر كأنه قشر مُنْسَلِخٌ ذو شعب.
والسّالخُ من الحيات: الشّديدُ السواد.. والنبات إذا سَلَخَ، ثم عاد فاحضر كله فهو سالخٌ، من الحمض وغيره.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**خ س ل**، **خ ل س**، **س خ ل**، **س ل خ** kullanımdadırlar.

**خسل**:
**المَخْسُول** ve **المَحْسُول**: rezil olan.

**خلس**: **الخَلْسُ** ve **الاختلاسُ**: bir şeyi zorla almak; dersin ki: onu **اختلستُه** **اختلاساً** ve çekip alma olarak.
Ve **الخَلْسُ** ve **الاختلاسُ**: ani kapma; **الاختلاسُ** ikisinin daha vahyî olanı ve daha hususî olanıdır. Ve **الخُلْسَةُ**: ani kapma.
Ve iki boynuzlu hayvan **يتخالسان**; yani hangisi arkadaşına güç yetirir ve her biri arkadaşını öldürmeye yaklaşır.
Ve **الخَلْس** savaşta ve güreşte. Ve **الرجل المخالسُ**: cesur ve sakıngan.
Ve **الخَليسُ**: coşmuş bitki; onun bir kısmı sarı, bir kısmı yeşildir.
Ve sakalı **أَخْلَسَتْ**; yani: onda beyazlık siyahlıkla yarı yarıya karıştı; adam da böyle **أَخْلَسَ**.
Ve **الخِلاسيُّ**: beyaz bir babadan ve siyah bir anneden olan çocuk; yahut siyah bir babadan ve beyaz bir anneden. Ve horozlardan **الخِلاسيُّ**: Hint tavukları ile Fars tavukları arasında olan.

**سخل**: **السَخْل**: koyunun yavrusu; erkek de olsa dişi de olsa. Ve **السَّخْلَةُ**: bir tanesi; ve hepsi: **السَّخْل** ve **السِّخال**.
Ve erkeklerden aşağılık kimselere denir: **سُخَّل** ve **سُخّال**; ondan bir tekil yapılmaz.

**سلخ**: **السَّلْخُ**: deriyi onun üzerinden kazıyıp çıkarmak; **الإهاب**ın kendisi. Ve yılanın **مِسْلاخُ**u: ondan soyulan kabuğu.
Ve insanı sıcak yakıp kavurduğunda denir ki: sıcak onun derisini **سَلَخ**tı da o **فانْسَلَخَ**; ve hastalıktan derisi **تَسَلَّخ**tı. Ve kadın zırhını **سَلَخَتِ**: onu çıkardı. Dedi ki:
إذا **سَلَخَتْ** عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
Ve ayı **سَلَخْتُ**: ondan çıktım; böylece onun son gününde oldum; ve ay **انسلخ**.
Ve **السّالخ**: devede olan bir uyuzdur; **سلخ** olur da o **مَسْلوخٌ** olur; ve aynı şekilde devekuşu da, tüyüne bir hastalık isabet ettiğinde.
Ve **المَسْلوخةُ**: bizzat yüzülmüş koyunun adı; karınlar ve kasaplık olmaksızın.
Ve gündüz geceden **انْسَلَخَ**: ondan, onun ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine dürülmüştür; ondan ışığı **انْسَلَخَ**tığında gece karanlık kalır, insanları bürümüştür. Aziz ve yüce Allah dedi ki: "وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار". Ve **السّليخةُ**: kokudan bir şeydir; sanki dalları olan soyulmuş bir kabuk gibidir.
Ve yılanlardan **السّالخُ**: pek şiddetli siyahlıktır. Ve bitki **سَلَخَ**tığında, sonra dönüp hepsi yeşerdiğinde o **سالخٌ**tur; **الحمض** ve başkasından.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَلَخْتُ جلد الشاة أَسْلَخُها وأَسْلُخُها سَلخاً. والمَسْلوخُ: الشاةُ سُلِخَ عنها جلدُها. وسَلَخَتِ المرأة دِرْعها: نزعتْه. والمِسْلاخُ: الإهابُ. ومِسْلاخُ الحَيّةِ: قِشرها الذي تَنْسَلِخ منه. والمِسْلاخُ: النخلة التي ينتثر بُسرُها أخضر. وسَلَخْتُ الشهرَ، إذا أمضيته وصرتَ في آخره. قال لبيد:
حتَّى إذا سَلَخا جُمادى سِـتَّةً		جَزآ فَطالَ صِيامُهُ وصِيامُها
وانْسَلَخَ الشهرُ من سنته، والرجلُ من ثِيابه، والحيَّةُ من قشرها، والنهار من الليل. والسالخُ: الأسوَدُ من الحيّات. يقال أسودُ سالِخٌ، غير مضافٍ، لأنه يَسْلَخُ جلدَه كلَّ عام. والأنثى أَسْوَدَة، ولا توصف بسالِخَةٍ. والسَليخةُ: سَليخة الرِمْثِ والعَرْفَجِ الذي ليس فيه مرعى، إنَّما هو خشبٌ يابس.

##### Türkçe

**سَلَخْتُ** koyunun derisini **أَسْلَخُها** ve **أَسْلُخُها** (diye) **سَلخاً** (soydum). Ve **المَسْلوخُ**: derisi kendisinden soyulmuş olan koyundur. Ve kadın **دِرْعها**’yı **سَلَخَتِ**: onu çıkardı. Ve **المِسْلاخُ**: deridir. Ve yılanın **مِسْلاخُ**’ı: ondan **تَنْسَلِخ** ettiği kabuğudur. Ve **المِسْلاخُ**: yeşil olarak **بُسرُها**’sı dökülen hurma ağacıdır. Ve **سَلَخْتُ الشهرَ**: onu geçirip de onun sonunda olduğun zaman (denir). Lebîd dedi ki:
حتَّى إذا سَلَخا جُمادى سِـتَّةً		جَزآ فَطالَ صِيامُهُ وصِيامُها

Ve ay, senesinden **انْسَلَخَ** etti; adam, elbiselerinden; yılan, kabuğundan; gündüz, geceden. Ve **السالخُ**: yılanların siyah olanıdır. **أسودُ سالِخٌ** denir; izafetli olmaksızın; çünkü her yıl derisini **يَسْلَخُ** eder. Dişisi **أَسْوَدَة**’dir; **سالِخَةٍ** ile vasıflandırılmaz. Ve **السَليخةُ**: içinde otlak bulunmayan **سَليخة الرِمْثِ** ve **العَرْفَجِ**’dir; ancak kuru bir odun(du)r.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ س ل
خسل ، خلس ، سلخ ، سخل : مستعملة .
خسل : أهمله الليث .
ورَوَى ابن حبيب _ عن ابن الأعرابي :
الْحُسَالَةُ والخُسَالَةُ : الرَّدِيءُ من كل شيء .
وقال الأصمعيُّ : المَحْسُولُ والْمَخْسُول :
الْمَرْذُولُ ، والْمُحَسَّل والْمخَسَّلُ : مثلُهُ ،
وقال العجَّاج :
ذِي رَأْيِهِمْ وَالْعَاجزِ الْمُخَسَّلِ
خلس : قال الليث : الْخَلْسُ : في القتال
والصِّرَاع وهو رجلٌ مُخَالِسٌ _ أي : شُجَاعٌ
حَذِرٌ .
قال : والْخَلِيسُ : النَّبَاتُ الْهَائِجُ بعضُه
أصفَرُ وبعضُه أخضَرُ ، وكذلك الخَلِيطُ
يُسَمَّى خَلِيساً .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : أَخْلَسَ رَأْسُهُ
فهو مُخْلِسٌ وخَلِيسٌ _ إذا ابْيَضَّ بَعضُهُ ،
فإذا غَلَبَ بَيَاضُهُ سوادَه فهو أغْثَمُ .
وسمِعْتُ العربَ تقولُ للغلام _ إذا كانت
أُمُّهُ سَوْدَاءَ ، وأبُوهُ عَرَبِيٌّ ، فَجَاءَتْ بِوَلَدٍ
أَخَذَ من سَوَادِها وبَيَاضِه _ : غلامٌ
خِلاَسِيٌّ ، وجاريةٌ خِلاَسِيَّةٌ .
وقال الليث : الْخِلاَسِيُّ من الدِّيَكَةِ ما يَتَوَلَّدُ
بين الدَّجاجَةِ الهِنْدِيَّةِ والدِّيك الفارسي .
قال : والخُلْسَةُ : النُّهْزَةُ والاخْتِلاسُ أَوْحَى
من الْخلْسِ وأَخَصُّ ، والْقِرْنَانِ إذا تَبارَزَا :
يَتَخالسانِ أنفُسَهُما ، يُناهِزُ كلُّ واحدٍ منهما
قَتْلَ صاحِبه .
قال أبو ذُؤَيْبٍ :
فَتَخَالَسَا نَفْسَيْهِمَا بِنَوافِذٍ
كَنَوَافِذِ العُبُطِ الَّتي لا تُرْفَعُ
وطَعْنَةٌ خَلْسٌ _ إذا اختلسها الطاعِنُ
بجِذْقِهِ ، ومُخَالِسٌ : اسمُ حصانٍ _ من خَيْلِ
العرب _ معروف ، ولِحْيَةٌ خَلِيسٌ : فيها
سوادٌ وَشَيْبٌ .
سلخ : قال الليث : السَّلْخُ كَشْطُ الإهابِ عن
ذِيهِ ، والمِسْلاَخُ : الإِهابُ نفسه ، ومِسْلاخُ
الحَيّةِ قِشْرُها الَّذِي يَنْسَلِخ منها ، وكلُّ شيء
يَنْفَلِقُ عن قِشْرِه ، يقال : انْسَلخ ، والإنسانُ
إذا مَحَشَهُ الحَرُّ يقال : قد سَلخ الحَرُّ جِلْدَهُ
وسلختِ المرأةُ دِرْعها عنها _ إذا خلعْته .
ويقال : سلختُ الشَّهْرَ _ إذا خرجْتَ منه
فصرْتَ في أخرِ يومٍ منه ، وانْسَلخ الشهر .
وقل أبو الهيثم _ في قول الله جلّ وعزّ :
) وءَايَةٌ لَّهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُم
مُظْلِمُونَ ( [ يس : 37 ] .
يقال : ) ( سَلَخْنَا الشهرَ ) ( _ أي : خرجْنا منه ،
فَسَلَخْنَا كلَّ ليلةٍ منه عن أنفسنا جُزْءاً من
ثلاثين جزءاً ، حتى تكاملتْ لَياليه فَسَلَخْنَاهُ
عن أَنْفُسِنا كُلَّه .
قال : وأهللْنَا هِلال شهر كذا _ أي دخَلْنَا
فيه ولبِسْنَاه ، فنحن نَزْدادُ _ كلَّ ليلة منه إلى
مُضِيِّ نِصْفِه _ لِبَاساً منه ، ثم نَسْلُخه عن
ألفُسنا بعد تَكامُلِ النِّصْف جزءاً فجزءاً ،
حتى نَسلخَهُ عن أنفُسنا كلَّه .
ومنه قول الشاعر :
إذَا مَا سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهُ
كَفَى قَاتِلاً سَلْخِي الشُّهُورَ وَإِهْلاَلِي
وقال لَبِيدٌ :
حَتَّى إذَا سَلخَا جُمادَى سِتَّةٍ
جَزْءاً فَطَالَ صِيَامُهُ وصيامُها
قال : ) ( وجُمادَى سِتَّةٍ ) ( : هي جُمَادَى
الآخرةُ ، وهي تمام سِتَّةِ أشْهُرٍ من أَوَّل
السنة .
وقال الليث : السَّالخ جَرَبٌ يكون بالجمل
يُسْلَخُ منه ، وكذلك الظَّليمُ _ إذا أصاب
رِيشَهُ داءٌ .
قال : والمَسْلُوخةُ اسمٌ يلْزَمُ الشَّاةَ
المَسْلُوخةَ نفْسَها بلا بُطُونٍ ولا جُزارَةٍ .
قال : والسَّلِيخةُ شيءٌ من العِطْر ، كأنَّه قِشْرٌ
مُنْسَلخ ذو شُعَبٍ ، والسَّالخ : الأسودُ من
الحَيَّاتِ _ شديدُ السَّواد ، والنَّباتُ إذا سَلَخ
ثم عادَ فاخضَرَّ كلُّه فهو سَالخ من الحمْضِ
وغيرْه .
قلتُ : والعرب تقولُ للرِّمْث والْعرْفَج _ إذا
لم يبْق فيهما مرعًى للماشية _ : ما بقي
منهما إلاَّ سليخةٌ .
أبو عبيد _ عن الأحمر _ سَلِيخٌ مَلِيخٌ _ أي :
لا طَعْمَ له .
قال : وقال الفرّاء : المِسْلاخُ من النَّخِيلِ :
الَّتي يَنْتَثِرُ بُسْرُها ، وهو أَخضَرُ .
ابن شميل : اسْلَخَّ الرجُل _ إذا اضطجع ،
وقد اسْلَخَخْتُ _ أي اضطجَعْتُ . وأنشد :
إِذَا غَدَا القَوْمُ أَبَى فاسْلَخَّا
وسَلِيخَةُ البَانِ دُهْنُ ثَمَرِهِ قبل أن يُرَبَّبَ
بأَفَاوِيه الطِّيبِ ، فإذا رُبِّبَ ثَمرُه بالمسك
والعنبَر ، ثم اعتُصِرَ فهو مَنْشُوشٌ وقد نُشَّ
نَشّاً ، وكذلك سَلِيخَةُ السِّمْسِمِ : عَصيرُه قبلَ
أن يُرَبَّبَ .
سخل : قَال الليث : السَّخْلُ : أولادُ الشَّاة ،
والسَّخْلَةُ : الواحدُ والوحدةُ ، ذكَراً كان أو
أُنثى ، والجميعُ : السِّخَالُ والسَّخْلُ .
ويقال للأَوْغَادِ من الرِّجال : سُخَّلٌ
وسُخَّالٌ ، ولا يُعْرَفُ منه واحد .
أبُو عُبَيْد _ عن الفرَّاء _ يقال للتَّمْرِ الذي
لا يشتدُّ نَوَاهُ : الشِّيصُ .
قال : وأهلُ المدينة يسمُّونه السُّخَّلَ وقد
سَخَّلَتِ النَّخلةُ .
قال : وقال الأصمعي : رجالٌ سُخَّلٌ ، وهم
الضعفاء ، وسَخَّلَتِ النخلةُ _ إذا ضَعُفَ
نَواها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ يُقال لوَلَدِ الغَنَم
ساعةَ تَضَعُه أُمُّه من الضَّأْنِ والْمَعْزِ جميعاً ،
ذكراً كان أو أنثى : سَخْلَةٌ ، وجمعُها
سِخَالٌ ، ثمَّ هي البَهْمَةُ _ للذكَر والأنثى
وجَمعُها بَهْمٌ .
وقَال الليث : السَّخْلُ أَخْذُ الشيء مُخَاتَلَةً
واجْتِذاباً .
قلتُ لا أعرفُ السَّخْلَ بهذا المعنى إلا أن
يكون مَقْلُوباً من الْخَلْسِ _ كما قالوا :
جَذَبَ وجَبَذ ، وبَضَّ وضَبَّ .

##### Türkçe

خ س ل
**خسل** ، **خلس** ، **سلخ** ، **سخل** : kullanımdadır.
**خسل** : onu Leys ihmal etti.
İbn Habîb rivayet etti _ İbnü’l-A‘râbî’den:
**الْحُسَالَةُ** ve **الخُسَالَةُ** : her şeyin kötüsü.
Asma‘î dedi: **المَحْسُولُ** ve **الْمَخْسُولُ** :
**الْمَرْذُولُ**; ve **الْمُحَسَّل** ve **الْمخَسَّلُ** : onun gibidir,
ve ‘Accâc dedi:
ذِي رَأْيِهِمْ وَالْعَاجزِ **الْمُخَسَّلِ**

**خلس** : Leys dedi: **الْخَلْسُ** : savaşta
ve güreşte; ve o **مُخَالِسٌ** bir adamdır _ yani: cesur,
sakınan.
Dedi: ve **الْخَلِيسُ** : coşmuş bitkidir; onun bir kısmı
sarı, bir kısmı yeşildir; ve كذلك **الخَلِيطُ**
**خَلِيساً** diye adlandırılır.
Ebû ‘Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _: **أَخْلَسَ** başı
o hâlde **مُخْلِسٌ** ve **خَلِيسٌ** olur _ bir kısmı beyazladığı zaman;
beyazı siyahına galip gelince ise o **أغْثَمُ**dur.
Arapları işittim, oğlana _ eğer
annesi siyah, babası Arap olup da bir çocuk doğurursa,
onun siyahlığından ve onun beyazlığından almış olarak _ derler ki: bir oğlan
**خِلاَسِيٌّ**; ve bir cariye **خِلاَسِيَّةٌ**.
Leys dedi: **الْخِلاَسِيُّ** horozlardan, doğan şeydir
Hint tavuğu ile Fars horozu arasında.
Dedi: ve **الخُلْسَةُ** : hamle ve kapıp alma; **الاخْتِلاسُ** daha gizlidir
**الْخلْسِ**’ten ve daha özeldir; ve iki **الْقِرْنَانِ** karşı karşıya çıktıklarında:
kendi nefislerini **يَتَخالسانِ**; her biri
ötekinin öldürülmesine yaklaşır.
Ebû Züeyb dedi:
فَتَخَالَسَا نَفْسَيْهِمَا بِنَوافِذٍ
كَنَوَافِذِ العُبُطِ الَّتي لا تُرْفَعُ
Ve bir **خَلْسٌ** mızrak darbesi _ eğer mızraklayan onu
kütüğüyle kapıp alırsa; ve **مُخَالِسٌ**: bir atın adıdır _ Arapların atlarından _
bilinen; ve bir **خَلِيسٌ** sakal: onda
siyahlık ve aklık vardır.

**سلخ** : Leys dedi: **السَّلْخُ** deriyi üzerinden
soymaktır; ve **المِسْلاَخُ** : derinin kendisidir; ve yılanın **مِسْلاخُ**u
ondan soyulan kabuğudur; ve her şey
kabuğundan yarılıp ayrılır; denir ki: **انْسَلخ**; ve insan
sıcağın onu yakıp aşındırması hâlinde denir ki: sıcak onun derisini **سَلخ** etti.
Ve kadın zırhını kendinden **سلخت** _ onu çıkardığı zaman.
Ve denir ki: ayı **سلختُ** _ ondan çıktığın zaman,
onun son gününde olmuş olursun; ve ay **انْسَلخ**.
Ebû’l-Heysem dedi _ Allah’ın, aziz ve celîl, sözü hakkında:
) وءَايَةٌ لَّهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُم مُظْلِمُونَ ( [ يس : 37 ] .
Denir ki: ) ( ayı **سَلَخْنَا** ) ( _ yani: ondan çıktık;
her gece ondan, otuz parçadan bir parçayı
kendimizden soyduk; geceleri tamamlanıncaya kadar; sonra onu
kendimizden bütünüyle soyduk.
Dedi: ve falan ayın hilâlini **أهللْنَا** _ yani ona girdik
ve onu giydik; biz _ onun yarısının geçişine kadar _ her gece
ondan bir elbise artarız; sonra yarının tamamlanmasından sonra onu
kendimizden parça parça soyarız,
onu kendimizden bütünüyle soyuncaya kadar.
Bundan şairin sözü:
إذَا مَا سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهُ
كَفَى قَاتِلاً سَلْخِي الشُّهُورَ وَإِهْلاَلِي
Lebîd dedi:
حَتَّى إذَا سَلخَا جُمادَى سِتَّةٍ
جَزْءاً فَطَالَ صِيَامُهُ وصيامُها
Dedi: ) ( **وجُمادَى سِتَّةٍ** ) ( : o, **جُمَادَى الآخرةُ**dır; o, yılın başından
altı ayın tamamıdır.
Leys dedi: **السَّالخ** deve üzerinde olan bir uyuzdur;
ondan soyulur; ve كذلك devekuşu _ eğer
tüyüne bir hastalık isabet ederse.
Dedi: ve **المَسْلُوخةُ** adı, karınları ve kasaplığı olmaksızın
bizzat soyulmuş koyuna bitişik bir addır.
Dedi: ve **السَّلِيخةُ** güzel kokudan bir şeydir; sanki o, kabuk gibi
soyulmuş, dallı budaklıdır; ve **السَّالخ**: yılanlardan siyah olan _
şiddetli siyahlık; ve bitki **سَلَخ** edince
sonra dönüp bütünüyle yeşerirse, o, **سَالخ**tır; **الحمْضِ**dan
ve başkasından.
Dedim: Araplar **الرِّمْث** ve **الْعرْفَج** için _ onlarda hayvan için otlak kalmadığı zaman _ derler ki:
onlardan geriye ancak bir **سليخةٌ** kaldı.
Ebû ‘Ubeyd _ Ahmer’den _: **سَلِيخٌ مَلِيخٌ** _ yani:
onun tadı yoktur.
Dedi: Ferrâ dedi: hurmalıklardan **المِسْلاخُ** :
büsrü dökülen, ve o yeşil olandır.
İbn Şümeyl: adam **اسْلَخَّ** etti _ uzandığı zaman;
ve ben **اسْلَخَخْتُ** _ yani uzandım. Ve okudu:
إِذَا غَدَا القَوْمُ أَبَى فاسْلَخَّا
Ve **سَلِيخَةُ البَانِ**: meyvesinin yağıdır; güzel kokunun ağızlarıyla terbiye edilmeden önce;
meyvesi misk ve amber ile terbiye edilip sonra sıkılınca o **مَنْشُوشٌ** olur;
ve **نُشَّ** edilmiştir, **نَشّاً**; ve كذلك **سَلِيخَةُ السِّمْسِمِ**:
terbiye edilmeden önce onun sıkılmış suyudur.

**سخل** : Leys dedi: **السَّخْلُ** : koyunun yavruları;
ve **السَّخْلَةُ** : tek olan ve bir olan; erkek olsun veya
dişi; ve çoğulu: **السِّخَالُ** ve **السَّخْلُ**.
Ve erkeklerden aşağı kimselere denir: **سُخَّلٌ**
ve **سُخَّالٌ**; ondan bir tekil bilinmez.
Ebû ‘Ubeyd _ Ferrâ’dan _: çekirdeği sertleşmeyen hurmaya
**الشِّيصُ** denir.
Dedi: Medine halkı ona **السُّخَّلَ** der; ve hurma ağacı **سَخَّلَت**.
Dedi: Asma‘î dedi: **رجالٌ سُخَّلٌ**; onlar zayıflardır; ve hurma ağacı **سَخَّلَت** _ çekirdeği zayıfladığı zaman.
Ebû ‘Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _: koyun yavrusuna, annesi onu doğurduğu saat,
koyun ve keçiden ikisi birlikte,
erkek olsun veya dişi: **سَخْلَةٌ** denir; onun çoğulu
**سِخَالٌ**dur; sonra o **البَهْمَةُ**dir _ erkek ve dişi için;
ve çoğulu **بَهْمٌ**dur.
Leys dedi: **السَّخْلُ** : bir şeyi hileyle alıp çekerek elde etmektir.
Dedim: **السَّخْلَ**i bu anlamla bilmem; ancak
**الْخَلْسِ**’ten çevrilmiş olması müstesna _ onların dedikleri gibi:
**جَذَبَ** ve **جَبَذ**; ve **بَضَّ** ve **ضَبَّ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**اللام** وما يثلثهما)
(**سلم**) **السين** ve **اللام** ve **الميم**: بابının çoğu sıhhat ve âfiyettendir; onda şâz olan bulunur; ondan şâz olan azdır. Artık **السّلامة**: insanın âfetten ve ezâdan selâmette olmasıdır. İlim ehli dedi ki: Allah, yüce senaı, O **السلام**’dır; mahlûklara arız olan ayıp, noksan ve fenâdan selâmeti sebebiyle. Allah, yüce celâli, dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; artık **السلام** Allah, yüce senaı,dır; O’nun dârı cennettir. Babdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, inkıyâddır; çünkü o, inat ve imtinâdan selâmette olur. Ve **السِّلام**: musâlemedir. Ve **فِعالٌ** müfâalede çokça gelir; **القتال** ve **المقاتلة** gibi. Ve ishâb ve inkıyâd babından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, teslim edilmiş bir maldır ve onu vermekten imtinâ etmemiştir. Ve mümkün ki taşlar **سِلاماً** diye adlandırılmıştır; çünkü onlar, şiddetleri ve katılıkları sebebiyle, yerde fenâ ve zevâlden en uzak şeydir. Amma **السَّليم** ki o, sokulmuş olandır; onun adlandırılmasında iki söz vardır: birincisi, onda olan sebebiyle ona teslim olunmuştur. Diğer söz: selâmete tefe’ül ettiler. Ve tefe’ül ve tetayyurda şeyi isimlerle adlandırırlar. Ve **السُّلَّم** mâlûmdur; o da **السلامة**’dendir; çünkü ona inen için selâmet umulur. Ve **السَّلامة**: bir ağaçtır; cem‘i **سَلاَم**’dır.

Babdan şâz olan: **السَّلْم**; tek kulplu olan kovadır. Ve **السَّلَم**: bir ağaçtır; tekili **سَلَمة**’dir. Ve **السَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).

Birinci babdan **السَِّلْم**: sulhtur; müennes de yapılır, müzekker de. Allah تعالى dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [el-Enfâl 61]. Ve **السَّلِمَة**: taştır; şair onda şöyle der:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
Ve **بنو سلِمَة**: ensardan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. İsimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. Ve **سلمى**: bir dağdır. Ve **أبو سُلمى**: **أبو زُهَير**’dir; **السين**’in dammesiyle; Araplarda ondan başkası yoktur.

(**سلو/ي**) **السين** ve **اللام** ve illetli harf: tek bir asıldır; alçaklık ve hayatın hoşluğu üzerine delâlet eder. Bundan: “Falan, yaşayıştan **سَلْوَةٍ** içindedir” sözleridir; yani gamın onu oyaladığı bir bolluk içindedir. Ve der: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا** **سُلُوَّاً**; bu, onda olan gam ve aşktan onu ayıran şey ayrıldığında olur. Ve **السُّلْوانة**: boncuktur; onun üzerine içenin, onda olan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** ettiği söylenirdi. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**الأصمعيّ** dedi: adam, arkadaşına der ki: “Benden sana **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. Ve **سَلِيت** “**سلوت**” mânâsınadır. **الراجز** dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *

Babdan **السَّلا**: içinde çocuk olan şey; nimetliği, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırıldı. Amma **السين** ve **اللام** ve **الهمزة**: kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ** yağı **يَسْلؤُه** **سلأ**; onu eritip sütten arıttığında. Dedi ki:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(**سلب**) **السين** ve **اللام** ve **الباء**: tek bir asıldır; o, şeyi hafiflikle almak ve kapmaktır. Denir: “Onun elbisesini **سلبتُهُ** **سلْباً**.” Ve **السَّلَب**: soyulmuş olandır. Hadiste: “مَنْ قَتَل قتيلاً فله **سَلَبُه**.” Ve **السَّليب**: soyulmuş olandır. Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu soyulan; cem‘i **سُلُب**’dür. Ve deve **أسلبت**; o hâlde olduğunda. Amma **السَّلَب** ki ağaç kabuğudur; o da babdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soyup almıştır. Ve İbn **مَحْكانَ**’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbn **الأعرابي** onu **"قاتل"** diye **القاف** ile rivayet etti. **الأصمعي** onu **الفاء** ile rivayet etti. Ve derdi ki: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **السَّلابين** pazarı vardır; böylece **الفاتل**’in **السَّلَب**’i büken kimse olduğuna gitti. Artık Ali b. İbrâhîm **القطان**’ı şöyle derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ **ثعلب**’ı şöyle derken işittim: İbn **الأعرابيّ** hata etti; doğru olan **الأصمعي**’nin dediğidir.

Babdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibi. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**’dendir; o, siyah elbiselerdir. Bunu birinci baba yaklaştıran: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**’e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
Bazıları dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerine olur; **التَّسَلُّب** koca dışındakine de olabilir.

Amma “at **سَلِيبٌ**” sözleri: onun uzun bacaklı olduğu söylenir. Diğerleri dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: adam, mızraklamada iki eli **سليب**; boğa, mızraklamada boynuzu **سليب**. Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslısıdır; çünkü sanki mızraklamayı kapıp alır, kapıp alma ile.

(**سلت**) **السين** ve **اللام** ve **التاء**: tek bir asıldır; şeyin şeyden sıyrılması ve kabuğunu soymasıdır. Denir: kadın, kınasını elinden sıyırdı. Ondan: falan, falanın burnunu kılıçla **سَلْتاً** **سَلَتَ**; bu, onu bütünüyle aldığında olur. Ve adam **أسْلَتُ**’tur. Ve denir: kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denir. Babdan **السُّلْت**: arpanın bir türü; neredeyse kabuğu olmaz; Araplar ona **العُرْيان** der.

(**سلج**) **السين** ve **اللام** ve **الجيم**: yutmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سلج** eder, **يَسلَجُه**; onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** yuttuğunda. Sözlerinde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**.” Babdan: falan içkiyi **يتسلَّج** eder; yani içmesinde ısrar eder.

(**سلح**) **السين** ve **اللام** ve **الحاء**: **السلاح**; o, onunla savaşılandır. Ebû Ubeyde **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırım yapardı; derdi ki: **السلاح** onunla savaşılandır; **الجُنّة** onunla korunulandır; şu sözü delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**’i kılıçlardan başka kıldı([8]). Ve **الإسليح**: develerin üzerinde çokça otladığı bir ağaçtır. Bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9])، **رُغوَةٌ**  ve **سَريح**، ve **سَنامٌ** ve **إطريح**.”

(**سلخ**) **السين** ve **اللام** ve **الخاء**: tek bir asıldır; şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra onun üzerine taşınır. Asıl: koyunun derisini **سلخْتُ** **سلخاً**. Ve **السِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Ve denir: **أسود سالخ**; çünkü söylendiğine göre her yıl derisini soyar. Bazıları “kadın zırhını **سلختِ**: onu çıkardı”yı nakletti. Babın kıyasından: “ayı **سلخت**”; son gününde olduğunda. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ** etti; ve gündüz, gelen geceden **انسلخ** etti. Babdan: **نخلة مِسْلاخٌ**; o, yeşilken hurmasını döken hurma ağacıdır.

(**سلس**) **السين** ve **اللام** ve **السين**: şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, kolay, **سَلِسٌ**’tir. Ve **السَّلْس**: boncuğun bir cinsidir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi ki:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(**سلط**) **السين** ve **اللام** ve **الطاء**: tek bir asıldır; o, kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**; **التسلط**’tan, o da kahırdır; bu sebeple **السُّلْطان** sultân diye adlandırıldı. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin olandır. Ve **السَّليطة**: çok bağıran kadındır.

Babdan şâz olanlardan: **السَّلِيط**; Yemen ehlinin dilinde zeytindir; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(**سلع**) **السين** ve **اللام** ve **العين**: şeyin yarılması ve açılmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلْع**; o, dağda çatlak gibi bir yarıktır; cem‘i **سُلوع**. Ve denir: topuğu **تَسَلّع** etti; çatlayıp yarıldığında. Ve denir: başını **سَلَعَ**; onu yardığında. Ve **السِّلعة**: satılan şeydir; çünkü o, tutulup elde tutulan bir mülk değildir; onda iş geniştir. Ve **السَّلَع**: bir ağaçtır.

(**سلغ**) **السين** ve **اللام** ve **الغين**: asıl değildir; fakat ibdâl babındandır; **سين**’i **صاد**’dan بدل edilmiştir. Denir: inek **سَلَغَت**; azı dişi çıktığında; o hâlde o **سالغ**’dır. Ve derler: et **أسلَغُ**; pişmediğinde. Ve adam **أسلَغُ**: şiddetli kızıllıktır.

(**سلف**) **السين** ve **اللام** ve **الفاء**: ilerleme ve öne geçmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلَف**: geçmiş olanlardır. Ve kavim **السُّلاَّف**: öne geçenlerdir. Ve **السُّلاَف**: sıkılmadan önce üzüm suyundan akan sıvıdır. Ve **السُّلْفَة**: öğle yemeğinden önce yiyecekten acele verilen şeydir. Ve **السّلوف**: devedir; develer suya vardığında onların başlarında olur. Babdan: satışta **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye takdim edilen maldır([11]). Ve insanlar borca **السَّلَف** derler; o, kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel karşılığında öne takdim edilen bir şeydir. Bu kıyasın dışında **السِّلْف**: erkeklerin **سِلْف**’i; ikisi, bunun bir kız kardeşle, bunun bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين** kıyasıdır; onlar boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.

İki babdan şâz olanlardan: **السَّلْف**; o, torbadır. Ve denir: sünnet derisi **سَلْفاً** diye adlandırılır([12]).

Ve ondan: toprağı ekin için **أسْلَفتُ**([13]); onu düzlediğinde. Ve mümkün ki bu, birinci babın kıyasındandır; çünkü o, ıslahında öne geçmiş bir iştir.

(**سلق**) **السين** ve **اللام** ve **القاف**: onda birbirinden ayrı kelimeler vardır; neredeyse onlardan iki kelime tek bir kıyasta toplanmaz; Rabbin, yüce senaı, dilediğini yapar ve mahlûkunu dilediği gibi konuşturur.

Artık **السَّلَق**: yerin çukur olanıdır. Ve **السِّلْقَة**: dişi kurttur. Ve **سَلَقَ**: bağırdı. Ve **السَّلِيقة**: tabiat. Ve **السَّليقة**: devenin yanındaki kayış izidir. Ve **سَلُوق**: bir beldedir. Ve duvara **التَّسلُّق**: eve doğru ona tırmanmadır. Ve **السّلِيق**: ağaçtan dökülen şeydir. **الرَّاجز** dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
Ve **السُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. Ve tulumu **سَلَقْت**; onu yağladığında. İmru’ul-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
Ve **السَّلْقُ**: iki **عُروة**’den birini **الجُوالِق**’ın ötekine sokmandır; sonra onu bir kez daha katlamandır.

(**سلك**) **السين** ve **اللام** ve **الكاف**: bir şeyin bir şeyin içine nüfuzuna delâlet eden bir asıldır. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. Ve şeyi şeyin içine **سَلكت**: onu nüfuz ettirdin. Ve **الطَّعْنَة السُّلْكَى**: onu yüzünün karşısından mızrakladığında. Ve **المسلَكَة**: elbisenin tarafından yarılan bir şerittir([16]). Ancak uzaması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve o, **السِّكَك** gibidir.

Babdan şâz olanlardan: **السُّلَكَة**: keklik yavrusunun dişisi; erkeği **سُلَك**’tir; cem‘i **سِلْكانٌ**’dır. Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السلخ: نزع جلد الحيوان، يقال: سلخته فانسلخ، وعنه استعير: سلخت درعه: نزعتها، وسلخ الشهر وانسلخ، قال تعالى: ﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم﴾ [التوبة/5]، وقال تعالى: ﴿نسلخ منه النهار﴾ [يس/37]، أي: ننزع، وأسود سالخ، سلخ جلده، أي: نزعه، ونخلة مسلاخ: ينتثر بسرها الأخضر.

##### Türkçe

- **السلخ**: hayvanın derisini yüzmek; denilir ki: **سلخته** “onu yüzdüm”, **فانسلخ** “derisi yüzüldü”; bundan ödünç alınmıştır: **سلخت درعه**: “zırhını çıkardım”, yani “onu çıkardım”; ve **سلخ الشهر** ve **انسلخ**; Yüce Allah dedi ki: ﴿**فإذا انسلخ الأشهر الحرم**﴾ [التوبة/5]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿**نسلخ منه النهار**﴾ [يس/37]; yani: “çıkarırız”; ve **أسود سالخ**: derisini yüzmüş (olan); **سلخ جلده**: “derisini yüzdü”, yani “onu çıkardı”; ve **نخلة مسلاخ**: yeşil hurma taneleri dökülen (hurma ağacı).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل خ
سلخ الشاة وكشط مسلاخها‏:‏ إهابها وأعطاني مسلوخة‏:‏ شاة سلخ جلدها‏.‏
وأرق من سلخ الحية ومسلاخها‏.‏
وأسود سالخ‏.‏
وانسلخ جلده وتسلخ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سلخنا الشهر وانسلخ الشهر‏.‏
قال‏:‏ إذا ما سلخت الشهر أهلكت مثله كفى قاتلاً سلخى الشهور وإهلالي وسلخ الله النهار من الليل وانسلخ منه‏.‏
وسلخت عنها درعها‏.‏
وسلخ الحرّ والجرب جلده‏.‏
وفلان حمار في مسلاخ إنسان‏.‏

##### Türkçe

س ل خ
**سلخ** koyunu ve onun **مسلاخها**sını kazıdı: onun derisi; ve bana **مسلوخة** verdi: derisi yüzülmüş bir koyun.
Ve yılanın **سلخ**ından ve onun **مسلاخها**sından daha ince.
Ve **سالخ** siyah.
Ve derisi **انسلخ** etti ve **تسلخ** etti.
Mecazdan: ayı **سلخ** ettik ve ay **انسلخ** etti.
Dedi ki:
Eğer ayı **سلخت** ettiğimde onun benzerini helâk ettim; ayların **سلخى**sı ve hilâle girişim, öldürücü olarak yeter; ve Allah gündüzü geceden **سلخ** etti ve ondan **انسلخ** etti.
Ve ondan zırhını **سلخت** ettim.
Sıcak ve uyuz onun derisini **سلخ** etti.
Ve falan, insanın **مسلاخ**ı içinde bir eşektir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّلْخُ: كُشْطُ الإِهابِ عنِ ذيهِ.
سَلَخَ الإِهابَ يَسْلُخه ويَسْلَخه سَلْخاً: كَشَطه. والسَّلْخُ: ما سُلِخَ عنه. وفي حديث سليمان، عليه السلام، والهُدْهُدِ: فَسَلَخوا موضعَ الماءِ كما يُسْلَخُ الإِهابُ فخرج الماء أَي حفروا حتى وجدوا الماء. وشاة سَلِيخٌ: كَشِطَ عنها جلدُها فلا يزال ذلك اسمَها حتى يُوءكل منها، فإِذا أُكل منها سمي ما بقيَ منها شِلْواً قلَّ أَو كثر. والمَسْلوخ: الشاة سُلِخَ عنها الجلد. والمَسْلوخة: اسم يَلْتَزِمُ الشاة المسلوخة بلا بُطونٍ ولا جُزارة.
والمِسْلاخُ: الجِلْد.
والسَّلِيخة: قضيب القوس إِذا جُرِّدَتْ من نَحْتِها لأَنها اسْتُخْرِجَتْ من سَلْخِها؛ عن أَبي حنيفة. وكل شيء يُفْلَقُ عن قِشْر، فقد انْسَلَخَ.
ومِسْلاخ الحية وسَلْخَتها: جِلْدَتها التي تَنْسَلِخُ عنها؛ وقد سَلَخَتِ الحيةُ تسلَخُ سَلْخاً، وكذلك كل دابة تَنْسَرِي من جِلْدَتها كاليُسْرُوعِ ونحوه. وفي حديث عائشة: ما رأَيت امرأَة أَحبُّ إِليَّ أَن أَكونَ في مِسْلاخها من سَوْدةَ تمنت أَن تكون مثل هَدْيها وطريقتها. والسِّلْخُ، بالكسر: الجِلْد.
والسالخُ: الأَسْوَدُ من الحيات شديدُ السواد وأَقْتَلُ ما يكون من الحيات إِذا سَلَخَت جِلْدَها؛ قال الكميت يصف قَرْنَ ثور طعن به كلباً: فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،
شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ
كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،
به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ
ابن بُزُرْج: ذلك أَسودُ سالِخاً جعله معرفة ابتداء من غير مسأَلة. وأَسْوَدُ سالخٌ: غيرَ مضاف لأَنه يَسْلَخ جلده كلَّ عام، ولا يقال للأُنثى سالخة، ويقال لها أَسْوَدَةُ ولا توصف بسالخة، وأَسْوَدانِ سالخٌ لا تثنى الصفة في قول الأصمعي وأَبي زيد، وقد حكى ابن دريد تثنيتها، والأَول أَعرف، وأَساوِدُ سالخةٌ وسَوالخُ وسُلَّخٌ وسُلَّخةٌ، الأَخيرة نادرة. وسَلَخَ الحَرُّ جلدَ الإِنسان وسَلَّخه فانْسَلَخ وتَسَلَّخ. وسَلَخَت المرأَة عنها دِرْعَها: نزعته؛ قال الفرزدق:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،
وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ
والسالخُ: جَرَبٌ يكون بالجمل يُسْلَخُ منه وقد سُلِخَ، وكذلك الظليم إِذا أَصاب ريشَه داءٌ.
واسْلَخَّ الرجل إِذا اضطجع. وقد اسْلَخَخْتُ أَي اضطجعت؛ وأَنشد: إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجاً لا يبقى معه شيء من ضوئه لأَن النهار مُكَوَّر على الليل، فإِذا زال ضوؤه بقي الليل غاسقاً قد غَشِيَ الناسَ؛ وقد سَلَخ اللهُ النهارَ من الليل يَسْلخُه. وفي التنزيل: وآية لهم الليل نَسْلَخُ منه النهار فإِذا هم مظلمون. وسَلَخْنا الشهرَ نَسْلَخُه ونَسْلُخُه سَلْخاً وسلوخاً: خرجنا منه وصِرْنا في آخر يومه؛ وسَلَخَ هو وانسَلخ. وجاءَ سَلْخَ الشهر أَي مُنْسَلَخَه. التهذيب: يقال سَلَخْنا الشهر أَي خرجنا منه فسَلَخْنا كل ليلة عن أَنفسنا كلَّه. قال: وأَهْلَلْنا هِلالَ شهر كذا أَي دخلنا فيه ولبسناه فنحن نزداد كل ليلة إِلى مضيِّ نصفه لِباساً منه ثم نَسْلَخُه عن أَنفسنا جزءاً من ثلاثين جزءاً حتى تكاملت ليليه فسلَخناه عن أنفسنا كلَّه؛ ومنه قوله:
إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،
كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي
وقال لبيد:
حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،
جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها
قال: وجمادى ستة هو جمادى الآخرة وهي تمام ستة أَشهر من أَول السنة. وسَلَخْتُ الشهر إِذا أَمضيته وصرت في آخره؛ وانسلَخَ الشهرُ من سَنته والرجلُ من ثيابه والحيةُ من قشرها والنهارُ من الليل. والنبات إِذا سَلَخ ثم عاد فاخْضَرَّ كلُّه، فهو سالخٌ من الحَمْض وغيره؛ ابن سيده: سَلَخَ النباتُ عاد بعد الهَيْج واخْضَرَّ.
وسَلِيخ العَرْفَج: ما ضَخُمَ من يَبِيسه. وسَلِيخةُ الرِّمْثِ والعَرْفَج: ما ليس فيه مَرْعىً إِنما هو خشب يابس.
والعرب تقول للرِِّمْث والعَرْفَج إِذا لم يبق فيهما مَرْعىً للماشية: ما بقي منهما إِلا سَلِيخة. وسَلِيخةُ البانِ: دُهْنُ ثَمره قبل أَن يُربَّبَ بأفاويه الطِّيب، فإِذا رُبِّبَ ثمره بالمسك والطيب ثم اعْتُصِر، فهو مَنْشُوشٌ؛ وقد نُشَّ نَشّاً أَي اختلط الدهنُ بروائح الطيب. والسَّلِيخة: شيء من العِطْر تراه كأَنه قِشْرٌ مُنْسَلخ ذو شُعَبٍ. والأَسْلخُ: الأَصْلَعُ، وهو بالجيم أَكثر.
والمِسْلاخُ: النخلة التي يَنْتَثِر بُسْرُها وهو أَخضر. وفي حديث ما يَشْتَرِطُه المشتري على البائع: إِنه ليس له مِسْلاخ ولا مِحْضار؛ المِسْلاخ: الذي ينتثر بُسْرُه. وسَلِيخٌ مَلِيخٌ: لا طعم له؛ وفيه سَلاخَة ومَلاخة إِذا كان كذلك؛ عن ثعلب.

##### Türkçe

**السَّلْخُ**: derinin, onun iç yüzünden soyulmasıdır.

**سَلَخَ الإِهابَ** **يَسْلُخه** ve **يَسْلَخه** **سَلْخاً**: onu soydu. Ve **السَّلْخُ**: ondan soyulan şeydir. Süleyman (aleyhisselâm) ve **الهُدْهُدِ** hadîsinde: “Su yerini, deri soyulur gibi soydular; su çıktı” yani kazdılar, nihayet suyu buldular. Ve **شاة سَلِيخٌ**: derisi üzerinden soyulmuş koyun; ondan yenilinceye kadar bu onun adı olmaya devam eder; ondan yenilince, ondan kalan şeye az olsun çok olsun **شِلْواً** denir. Ve **المَسْلوخ**: derisi soyulmuş koyun. Ve **المَسْلوخة**: karınlar ve kasaplık olmaksızın, derisi soyulmuş koyuna yapışıp kalan bir addır.

Ve **المِسْلاخُ**: deridir.

Ve **السَّلِيخة**: yayın çubuğu; yontusundan soyulup arındırıldığı zaman; çünkü o, kendi **سَلْخِ**’ından çıkarılmıştır; Ebû Hanîfe’den. Ve her şey ki bir kabuktan yarılırsa, artık **انْسَلَخَ** olmuştur.

Ve **مِسْلاخ الحية** ve **سَلْخَتها**: ondan soyulup ayrıldığı derisidir; ve yılan **سَلَخَتِ**; **تسلَخُ** **سَلْخاً**; ve derisinden sıyrılan her binek/hayvan da böyledir; **كاليُسْرُوعِ** ve benzeri. Âişe hadîsinde: “Sevde’den daha çok, onun **مِسْلاخ**’ında olmayı sevdiğim bir kadın görmedim; onun hidayeti ve yolu gibi olmayı temenni ederdi.”

Ve **السِّلْخُ** (kesre ile): deridir.

Ve **السالخُ**: yılanların çok siyah olanı; siyahlığı şiddetli; ve yılanların en öldürücüsü, derisini soyduğu zaman olur; Kümeyt, bir köpeği onunla dürttüğü bir öküz boynuzunu vasfederek dedi ki:
فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،
شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ
كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،
به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ

İbn Buzurc: “Bu, **أَسودُ سالِخاً**’dır”; onu, soru olmaksızın başlangıç olarak marife yaptı. Ve **أَسْوَدُ سالخٌ**: izâfetsizdir; çünkü her yıl derisini soyar. Dişiye **سالخة** denmez; ona **أَسْوَدَةُ** denir ve **سالخة** ile vasfedilmez. Ve **أَسْوَدانِ سالخٌ**: sıfat ikilenmez; Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözüne göre. İbn Düreyd onun tesniyesini rivayet etmiştir; birincisi daha bilinir. Ve **أَساوِدُ سالخةٌ** ve **سَوالخُ** ve **سُلَّخٌ** ve **سُلَّخةٌ**; sonuncusu nadirdir.

Ve sıcak, insanın derisini **سَلَخَ** ve **سَلَّخه**; böylece **انْسَلَخَ** ve **تَسَلَّخ** oldu. Ve kadın zırhını üzerinden **سَلَخَت**: onu çıkardı; Ferazdak dedi ki:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،
وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ

Ve **السالخُ**: devede olan bir uyuzdur; ondan deri soyulur; ve **سُلِخَ** olmuştur; tıpkı devekuşu erkeği (**الظليم**) de, tüyüne bir hastalık isabet ettiği zaman.

Ve adam **اسْلَخَّ** olur; yatıp uzandığı zaman. Ve ben **اسْلَخَخْتُ**: yani uzandım; ve şu beyit okunmuştur:
إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا

Ve gündüz, geceden **انْسَلَخَ**: ondan, ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ışığı gidince, gece karanlık olarak kalır, insanları bürümüştür. Ve Allah, gündüzü geceden **سَلَخَ**; onu **يَسْلخُه**. Ve tenzilde: “Onlar için bir âyet de gecedir; ondan gündüzü **نَسْلَخُ**; bir de bakarsın onlar karanlıkta kalırlar.” Ve ayı **سَلَخْنا**; onu **نَسْلَخُه** ve **نَسْلُخُه** **سَلْخاً** ve **سلوخاً**: ondan çıktık ve onun son gününde olduk; ve o da **سَلَخَ** ve **انسَلخ**. Ve “ayın **سَلْخَ**’ı geldi” yani onun **مُنْسَلَخ**’ı (sonu) geldi. **التهذيب**: “Ayı **سَلَخْنا**” denir; yani ondan çıktık; böylece her gece, onun tamamını kendimizden soyduk. Dedi ki: “Şu ayın hilâlini **أَهْلَلْنا**” yani ona girdik ve onu giydik; böylece her gece, yarısının geçişine kadar ondan bir giyim artar; sonra onu kendimizden, otuz parçadan bir parça olarak soyarız; nihayet geceleri tamamlanınca onu kendimizden bütünüyle soyduk; bundan da şu sözü:
إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،
كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي

Ve Lebîd dedi ki:
حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،
جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها

Dedi ki: “**جُمادَى ستَّة**”, **جمادى الآخرة**’dır; ve o, senenin başından altı ayın tamamıdır. Ve ayı **سَلَخْتُ**: onu geçirdiğim ve onun sonunda olduğum zaman. Ve ay, senesinden; adam, elbiselerinden; yılan, kabuğundan; gündüz, geceden **انسلَخَ** olur. Ve bitki, **سَلَخَ** olduğu zaman, sonra geri dönüp bütünüyle yeşerirse, o, **الحَمْض** ve başkasından **سالخٌ**’tır; İbn Sîde: bitki **سَلَخَ**; kuruyup sararmadan (**الهَيْج**) sonra geri döndü ve yeşerdi.

Ve **سَلِيخ العَرْفَج**: onun kurusundan iri olan şeydir. Ve **سَلِيخةُ الرِّمْثِ** ve **العَرْفَج**: içinde otlak olmayan şeydir; ancak kuru odun.

Ve Araplar, **الرِّمْث** ve **العَرْفَج** için, ikisinde de hayvanlar için otlak kalmadığı zaman şöyle der: “İkisinden de **سَلِيخة**’den başka bir şey kalmadı.” Ve **سَلِيخةُ البانِ**: meyvesinin yağı; güzel koku baharatlarıyla kaynatılıp koyulaştırılmadan önce; meyvesi misk ve güzel koku ile kaynatılıp koyulaştırılıp sonra sıkılırsa, o **مَنْشُوشٌ**’tur; ve **نُشَّ** **نَشّاً** olmuştur; yani yağ, güzel kokuların rayihalarıyla karışmıştır.

Ve **السَّلِيخة**: kokudan bir şeydir; onu, sanki dallı budaklı, soyulmuş bir kabuk gibi görürsün.

Ve **الأَسْلخُ**: kel olan; **الجيم** ile olanı daha çoktur.

Ve **المِسْلاخُ**: yeşil iken hurması (**بُسْرُها**) dökülen hurma ağacı. Müşterinin satıcıya şart koştuğu şey hadîsinde: “Onun için ne **مِسْلاخ** vardır ne de **مِحْضار**”; **المِسْلاخ**: hurması dökülen şeydir. Ve **سَلِيخٌ مَلِيخٌ**: tadı olmayan; böyle olursa onda **سَلاخَة** ve **مَلاخة** vardır; Sa‘leb’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل خ * * سَلَخ * جلد الشاة من باب قطع ونصر و * المَسْلُوخُ * الشاة التي سلخ عنها الجلد و * سَلَخْتُ * الشهر إذا أمضيته وصرت في آخره و * انْسَلَخَ * الشهر من سنته والرجل من ثيابه والحية من قشرها والنهار من الليل

##### Türkçe

* س ل خ * * **سَلَخ** * koyunun derisini yüzdü; **قطع** ve **نصر** bâbından. Ve * **المَسْلُوخُ** * derisi yüzülmüş olan koyundur; yani ondan deri yüzülmüş olan. Ve * **سَلَخْتُ** * ayı, onu geçirip bitirdiğim ve onun sonunda olduğum zaman (denir). Ve * **انْسَلَخَ** * ay, yılından; adam, elbiselerinden; yılan, kabuğundan; gündüz, geceden sıyrıldı (denir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سلخ الإهاب، كنصر ومنع، يسلخه ويسلخه سلخا: كشط عن ذيه. والسلخ: ما كشط عنه. وسلخ. نزع، يقال: سلخت المرأة درعها، إذا نزعته. وهو مجاز، قال الفرزدق:
  إذا سلخت عنها أمامة درعهـا                      وأعجبها رابي المجسة مشرف والمسلوخ: شاة سلخ عنها جلدها، وهي المسلوخة أيضا. وسلخ الشهر: مضى، كانسلخ. وسلخ فلان شهره يسلخه ويسلخه سلخا وسلوخا: أمضاه وصار في آخره، وهو مجاز. وفي التهذيب: يقال سلخنا الشهر، أي خرجنا منه فسلخنا كل ليلة عن أنفسنا جزءا من ثلاثين جزءا حتى تكاملت لياليه، فسلخناه عن أنفسنا كله. قال: وأهللنا هلال شهر كذا، أي دخلنا فيه ولبسناه، فنحن نزداد كل ليلة إلى مضي نصفه لباسا منه، ثم نسلخه عن أنفسنا كله. ومنه قوله:
  إذا ما سلخت الشهر أهللت مثلهكفى قاتلا سلخي الشهور وإهلالي وقال لبيد:
  حتى إذا سلخا جمـادى سـتة                      جزءا فطال صيامه وصيامها

  قال وجمادى ستة هي جمادى الآخرة، وهي تمام ستة أشهر من أول السنة، والنبات إذا سلخ ثم عاد فاخضر كله فهو سالخ، من الحمض وغيره وفي المحكم: سلخ النبات: اخضر بعد الهيج وعاد. ومن المجاز: سلخ الله النهار من الليل: استله، فانسلخ: خرج منه خروجا لا يبقى معه شيء من ضوئه، لأن النهار مكور على الليل، فإذا زال ضوؤه بقي الليل غاسقا قد غشي الناس. وسلخت الحية تسلخ سلخا وكذلك كل دابة: انسرى، هكذا في سائر النسخ، وفي الأمهات كلها: تنسري عن سلختها، بالفتح، أي جلدتها. ووجهه شيخنا بأن لفظ الحية يطلق على الذكر والأنثى، كما صرح به جماعة. والسلخ، بالفتح: آخر الشهر، كمنسلخه، بفتح اللام. والسلخ: اسم ما سلخ عن الشاة، والإهاب، أي كشط عنه، ومن المجاز سلخ الجرب جلده. والسالخ: جرب يسلخ منها الجمل وسلخ الحر جلد الإنسان وسلخه، فانسلخ وتسلخ. والسالخ: اسم الأسود من الحيات شديد السواد. قال ابن بزرج: ذلك أسود سالخا، جعله معرفة ابتداء من غير مسألة. وأسود سالخ، غير مضاف، لأنه يسلخ جلده كل سنة. والأنثى أسودة ولا تصف بسالخة. وأسود سالخ وأسودان سالخ، لا تثنى الصفة، في قول الأصمعي وأبي زيد، وقد حكى ابن دريد تثنيتها، والأول أعرف. وأساود سالخة وسوالخ وسلخ وسلخة، الأخيرة نادرة. والأسلخ: الأصلع، وهو بالجيم أكثر، والرجل الشديد الحمرة. والسليخة: عطر تراه كأنه قشر منسلخ ذو شعب. والسليخة: الولد، لكونه سلخ، أي نزع من بطن أمه. والسليخة: دهن ثمر البان قبل أن يربب بأفاويه الطيب، فإذا ربب بالمسك والطيب ثم اعتصر فهو منشوش، وقد نش نشا، أي اختلط الدهن براوئح الطيب. والسليخة من العرفج: ما ضخم من يبيسه. ومن الرمث: ماليس فيه مرعى، إنما هو خشب يابس، والعرب تقول للرمث والعرفج إذا لم يبق فيهما مرعى للماشية: ما بقي منهما إلا سليخة. والسلخ والمسلاخ: جلد الحية الذي تنسلخ عنه، كالسلخة. ومن المجاز: فلان حمار في مسلاخ إنسان. وفي حديث عائشة ما رأيت امرأة أحب إلي أن أكون في مسلاخها من سودة. تمنت أن تكون مثل هيئتها وطريقتها. والمسلاخ: نخلة ينتثر بسرها وهو أخضر. وفي حديث ما يشترطه المشتري على البائع أنه ليس له مسلاخ ولا مخضار. والمسلاخ: الإهاب كالسلخ بالكسر. ورجل سليخ مليخ: شديد الجماع ولا يلقح. وسليخ مليخ: من لا طعم له. والذي في الأمهات بإسقاط من وفيه سلاخة وملاخة، إذا كان كذلك، عن ثعلب. والسلخ، محركة: ما على المغزل من الغزل. واسلخ الرجل اسلخاخا: اضطجع. وأنشد:
  إذا غدا القوم أبي فاسلخا والإسليخ، كإزميل: نبات. ومما يستدرك عليه: في حديث سليمان عليه السلام والهدهد فسلخوا موضع الماء كما يسلخ الإهاب فخرج الماء، أي حفروا حتى وجدوا الماء. وشاة سليخ: كشط عنها جلدها، فلا يزال ذلك اسمها حتى يؤكل منها فإذا أكل منها سمي ما بقي منها شلوا، قل أو كثر. وسلخ الظليم، إذا أصاب ريشه داء وسلخ الشعر: وضع لفظ بمعنى اللفظش الآخر في جميعه، فتزيل ألفاظه وتأتي بدلها بألفاظ مرادفة لها في معناها؛ فهذا سلخ اسم جبل ذكر في غزوة بدر، نقله السهيلي.

##### Türkçe

**سلخ** **الإهاب**; **نصر** ve **منع** gibi; onu **يسلخه** ve **يسلخه** **سلخا**: onun derisini kazıdı. Ve **السلخ**: ondan kazınıp çıkarılan şeydir. Ve **سلخ**: soydu; denilir: kadın zırhını **سلخت**; onu çıkardığı zaman. Bu mecazdır; **الفرزدق** dedi ki:
  Eğer **أمامة** onun zırhını üzerinden **سلخت** ise                      ve onu, dokunuşu yoklayan yüksek bir gözetleyici hayran bıraktı

Ve **المسلوخ**: derisi üzerinden soyulmuş bir koyundur; o, **المسلوخة** da denir. Ve **سلخ** ay: geçti; **كانسلخ** gibi. Ve falan kimse ayını **سلخ** eder; onu **يسلخه** ve **يسلخه** **سلخا** ve **سلوخا**: onu geçirdi ve onun sonunda oldu; bu mecazdır. Ve **التهذيب**’de: denilir: ayı **سلخنا**, yani ondan çıktık; böylece her gece kendimizden otuz parçadan bir parçayı soyduk; nihayet geceleri tamamlandı; böylece onu kendimizden bütünüyle soyduk. Dedi ki: ve falan ayın hilalini **أهللنا**, yani ona girdik ve onu giydik; böylece biz her gece onun yarısının geçişine kadar ondan bir giyim artarız; sonra onu kendimizden bütünüyle **نسلخه**. Bundan onun sözü:
  Ayı **سلخت**ğim zaman onun benzerini **أهللت**; ayları **سلخ** edişim ve hilal ilan edişim, öldüren olarak bana yeter

Ve **لبيد** dedi ki:
  Nihayet ikisi **جمادى**’yı altı                      parça **سلخا** edince, onun orucu ve onun orucu uzadı

Dedi ki: ve **جمادى** altı, **جمادى الآخرة**’dır; o, yılın başından altı ayın tamamıdır. Ve bitki, eğer **سلخ** edip sonra dönüp bütünüyle yeşerirse, o **سالخ**tır; **الحمض** ve başkasından. Ve **المحكم**’de: bitkiyi **سلخ** etti: kuruyup sarardıktan sonra yeşerdi ve geri döndü. Ve mecazdan: Allah gündüzü geceden **سلخ** etti: onu çekip çıkardı; böylece **فانسلخ**: ondan, onun ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; onun ışığı gidince, gece karanlık olarak kaldı; insanları bürümüştür. Ve yılan **سلخت**; **تسلخ** **سلخا**; ve aynı şekilde her binek hayvanı: **انسرى**; bütün nüshalarda böyle. Ve **الأمهات**’ın hepsinde: **تنسري** **عن** **سلختها**, fetih ile; yani derisinden. Şeyhimiz bunun yönünü, **الحية** lafzının erkek ve dişiye ıtlak olunmasıyla açıkladı; nitekim bir cemaat bunu açıkça söylemiştir. Ve **السلخ**, fetih ile: ayın sonu; **كمنسلخه**, **اللام**’ın fethiyle. Ve **السلخ**: koyundan soyulan şeyin adıdır; yani **الإهاب**; ondan kazınıp çıkarılan. Ve mecazdan: uyuz derisini **سلخ** etti. Ve **السالخ**: deveden derisini soyan bir uyuzdur. Ve sıcak, insanın derisini **سلخ** etti ve onu **سلخه**; böylece **فانسلخ** ve **تسلخ**. Ve **السالخ**: yılanlardan, çok koyu siyah olan siyahın adıdır. **ابن بزرج** dedi ki: bu, **أسود** **سالخا**dır; onu, soru olmaksızın başlangıç olarak marife kıldı. Ve **أسود** **سالخ**; muzaf değildir; çünkü her sene derisini soyar. Dişisi **أسودة**’dir ve **سالخة** ile vasıflanmaz. Ve **أسود** **سالخ** ve **أسودان** **سالخ**; sıfat tesniye edilmez; **الأصمعي** ve **أبي زيد**’in sözüne göre. **ابن دريد** onun tesniyesini rivayet etmiştir; birincisi daha bilinenidir. Ve **أساود** **سالخة** ve **سوالخ** ve **سلخ** ve **سلخة**; sonuncusu nadirdir. Ve **الأسلخ**: kel; o, **الجيم** ile daha çoktur; ve çok şiddetli kızıllığı olan adam. Ve **السليخة**: sanki dalları olan soyulmuş bir kabuk gibi gördüğün bir kokudur. Ve **السليخة**: çocuk; çünkü o **سلخ**tır; yani annesinin karnından çekilip çıkarılmıştır. Ve **السليخة**: **البان** meyvesinin yağı; güzel kokulu baharatlarla koyulaştırılmadan önce; misk ve güzel koku ile koyulaştırılıp sonra sıkılırsa o **منشوش**tur; ve **نش** etti **نشا**; yani yağ, güzel kokunun kokularıyla karıştı. Ve **السليخة** **من** **العرفج**: onun kurusundan irileşmiş olan şey. Ve **من** **الرمث**: içinde otlak olmayan şey; ancak kuru odun olan. Ve Araplar, **الرمث** ve **العرفج** için, eğer ikisinde de hayvanlar için otlak kalmazsa, derler: ikisinden geriye ancak **سليخة** kaldı. Ve **السلخ** ve **المسلاخ**: yılanın, ondan soyulduğu derisi; **كالسلخة** gibi. Ve mecazdan: falan kimse, insanın **مسلاخ**’ında bir eşektir. Ve **عائشة** hadîsinde: **سودة**’nin **مسلاخ**’ında olmayı istediğim kadar sevdiğim bir kadın görmedim. Onun heyeti ve yolu gibi olmayı temenni etti. Ve **المسلاخ**: hurması yeşil iken **بسر**’i dökülen bir hurma ağacıdır. Ve müşterinin satıcıya şart koştuğu şey hakkında hadîste: onun için ne **مسلاخ** vardır ne de **مخضار**. Ve **المسلاخ**: **الإهاب**’dır; kesre ile **كالسلخ** gibi. Ve **رجل** **سليخ** **مليخ**: cinsel birleşmesi şiddetli olup dölleyemeyen. Ve **سليخ** **مليخ**: tadı olmayan kimse. Ve **الأمهات**’ta, **من**’in düşürülmesiyle: ve onda **سلاخة** ve **ملاخة** vardır; eğer böyle ise; **ثعلب**’den. Ve **السلخ**, harekeli: iğ üzerinde bulunan ipliktir. Ve adam **اسلخ** etti **اسلخاخا**: yan yattı. Ve şu beyit okundu:
  Kavim sabahleyin gittiğinde, babam; böylece **فاسلخا**

Ve **الإسليخ**, **كإزميل** gibi: bir bitkidir. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **سليمان** عليه السلام ve **الهدهد** hadîsinde: suyun yerini, **الإهاب** soyulur gibi **سلخوا**; böylece su çıktı; yani suyu buluncaya kadar kazdılar. Ve **شاة** **سليخ**: derisi kazınıp çıkarılmıştır; ondan yenilinceye kadar bu onun adı olmaya devam eder; ondan yenilince, ondan kalan şeye **شلوا** denir; az olsun çok olsun. Ve devekuşu erkeği **سلخ** etti; tüyüne bir hastalık isabet ettiği zaman. Ve **سلخ** **الشعر**: bütününde, bir lafzın yerine başka lafzı koymak; böylece onun lafızlarını giderir ve onların yerine manasında ona eşanlamlı lafızlar getirirsin; işte bu **سلخ**tır. **سلخ**: Bedir gazvesinde zikredilen bir dağın adıdır; **السهيلي** onu nakletmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَخَ
1 سَلَخَ ذ , (S, A, Msb, K, &c.,) aor. سَلَخَ , (S, K, [as in the Kur xxxvi. 37,]) or سَلِخَ , (Msb, [but this I find in no other lexicon,]) and سَلُخَ , (S, Msb, K,) inf. n. سَلْخٌ, (S, Msb,) He stripped off (S, K) the hide, or skin, of a sheep or goat: (S:) or he skinned a sheep or goat. (A, Msb.) And سُلِخَ جِلْدُهَا [Its skin was stripped off]. (A.) One does not say of a camel, سَلَخْتُ جِلْدَهُ; but كَشَطْتُهُ, and نَجَوْتُهُ, and أَنْجَيْتُهُ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) He pulled off or stripped off [a garment]. (K, TA.) You say of a woman, سَلَخَتْ دِرْعَهَا, (S, TA,) and سَلَخَتْ عَنْهَا دِرْعَهَا, (A, TA,) (tropical:) She pulled off her shift; stripped it off. (S, TA.) ― -b3- And [hence,] سَلَخَ الشَّهْرَ, (S, A, Msb,) or شَهْرَهُ, (K,) aor. سَلَخَ (L, Msb) and سَلُخَ , (L,) inf. n. سَلْخٌ and سُلُوخٌ, (L, Msb,) (tropical:) He passed the month, or his month; (S, K, TA;) came to the end of it. (S, A, Msb, K.) سَلَخْنَا الشَّهْرَ means (tropical:) We passed forth from the month; having pulled off from ourselves every night one thirtieth part until the nights were complete, when we pulled off from ourselves all of it: and أَهْلَلْنَا هِلَالَ شَهْرِ كَذَا means “ We entered upon [the period of the new moon of] such a month; clothing ourselves with it and increasing the clothing of ourselves therewith until the passing of the half of it: ” then we pull off from ourselves [by degrees] the whole of it: hence a verse cited voce جُمَادَى. (T, TA.) And one says of God, سَلَخَ النَّهَارَ مِنَ اللَّيْلِ (tropical:) He drew forth gently the day from the night: (K, TA:) or He separated the day from the night. (Jel in xxxvi. 37.) ― -b4- See also 7, in three places. ― -b5- سَلَخَ الحَرُّ جِلْدَ الاـِنْسَانِ and [in an intensive sense] ↓ سلّخهُ (assumed tropical:) [The heat made the skin of the man to peel off; or excoriated the man]. (TA.) And سَلَخَ الجَرَبُ جِلْدَهُ (tropical:) [The mange, or scab, excoriated him, i. e., a camel]: (A, TA:) [and so سَلَخَهُ without the mention of the skin:] see سَالِخٌ. And سُلِخَ الظَّلِيمُ (assumed tropical:) The ostrich had a disease in his feathers [app. such as caused many of them to fall off]. (TA.) ― -b6- سَلَخَ النَّبَاتُ (assumed tropical:) [The plant shed its foliage, and then became altogether green again: (see سَالِخٌ:) or] the plant became green again after having dried up. (M, K.) ― -b7- فَسَلَخُوا مَوْضِعَ المَآءِ كَمَا يُسْلَخُ الاـِهَابُ فَخَرَجَ المَآءُ, in a trad. respecting Solomon and the هُدْهُد [or hoopoe, i. e. (assumed tropical:) And they stripped off the surface of the place of the water, like as the hide is stripped off, and thereupon the water came forth], means that they dug until they found the water. (TA.) ― -b8- سُلِخَ مِنْ بَطْنِ أُمِّهِ, said of a child, means (assumed tropical:) He was drawn out from the belly of his mother. (TA.) ― -b9- سَلْخُ الشِعْرِ is (assumed tropical:) The substituting throughout the poetry, for the original words, other words synonymous therewith: what falls short of this is termed مَسْخٌ. (TA. [See Har p. 263.])

2 سَلَّخَ see 1, in the latter half of the paragraph.

5 تَسَلَّخَ see the next paragraph, first sentence.

انسلخ جِلْدُهُ
7 انسلخ جِلْدُهُ ذ and [in an intensive sense] ↓ تسلّخ [His skin became stripped off: ― -b2- and (assumed tropical:) he became excoriated by heat]. (A, TA. [The latter meaning is indicated in the TA.]) ― -b3- انسلخت الحَيَّةُ مِنْ قِشْرِهَا [The serpent cast off, or divested itself of, its slough]: (S:) and ↓ سَلَخَت الحَيَّةُ, (L, K,) aor. سَلَخَ , inf. n. سَلْخٌ, (L,) [signifies the same, or] the serpent withdrew itself from its slough: (L, K:) and in like manner one says of any creeping thing: (L:) and one says of the serpent termed السَّالِخُ [q. v.], جِلْدَهُ ↓ يَسْلَخُ [He casts off his slough]. (S.) ― -b4- One says also of a man, انسلخ مِنْ ثِيَابِهِ (assumed tropical:) [He became stripped, or divested, or he divested himself, of his clothes]. (S.) ― -b5- And انسلخ الشَّهْرُ (S, A, Msb, K) مِنْ سَنَتِهِ (S) (tropical:) The month passed, or passed away [from its year]; (Msb, K, TA;) as also ↓ سَلَخَ. (K.) And انسلخ النَّهَارُ مِنَ اللَّيْلِ (S, A, K) (tropical:) The day became drawn forth gently from the night; (K, TA;) came forth from the night so as not to leave with it aught of its light. (TA.) [As used in this phrase and in others,] انسلخ مِنْهُ means (assumed tropical:) It became altogether separated from it; quitted it entirely. (MF.)

اسلّخ
9 اسلّخ ذ , inf. n. اِسْلِخَاخٌ He lay upon his side. (K.)

سَلْخٌ
سَلْخٌ ذ : see مِسْلَاخٌ in two places. ― -b2- سَلْخُ الشَّهْرِ (assumed tropical:) The last, or end, of the month; (Msb, K;) as also ↓ مُنْسَلَخَهُ: (K:) or the last day thereof. (MA.)

سِلْخٌ
سِلْخٌ ذ : see مِسْلَاخٌ, in two places.

سَلَخٌ
سَلَخٌ ذ The spun thread that is upon the spindle. (K.)

سَلْخَةٌ
سَلْخَةٌ ذ : see مِسْلَاخٌ.

سَلِيخٌ
سَلِيخٌ ذ A skinned sheep or goat; (L;) as also ↓ مَسْلُوخٌ (S, K) and ↓ مَسْلُوخَةً: (TA:) or this last is an epithet in which the quality of a subst. is predominant, meaning a skinned sheep or goat, without head and without legs and without belly: (Mgh:) and the first is an epithet applied to a sheep or goat until some part of it has been eaten; after which, what remains is called شِلْوٌ, whether much or little. (L.) -A2- سَلِيخٌ مَلِيخٌ A thing, (JK,) accord. to the K a person, but this is not in the other lexicons, (TA,) insipid; without taste. (JK, K, TA.) ― -b2- And A man (TA) vehement in جِمَاء, without impregnating. (K, TA.)

فِيهِ سَلَاخَةٌ وَمَلَاخَةٌ
فِيهِ سَلَاخَةٌ وَمَلَاخَةٌ ذ In it (accord. to the K in him, but see سَلِيخٌ, TA) is insipidity, or tastelessness. (K, * TA.)

سُلَاخَةٌ
سُلَاخَةٌ ذ [app. A piece of skin, or hide, stripped off]. (K voce جَرٌّ.) -A2- The urine of the mountaingoat. (KL.) [In Pers. سَلَاحَهٌ: thus, with ح, and with fet-h to the first letter, accord. to Johnson's Pers. Ar. and Engl. Dict. Golius adds, on the authority of Ibn-Beytلr, that it is black and viscous like pitch, and is collected from the rocks.]

سَلِيخَةٌ
سَلِيخَةٌ ذ (assumed tropical:) A certain perfume, or odoriferous substance, resembling bark stripped off, (JK, K, TA,) and having شُعَب [or forking projections]. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Of the [plants called] رِمْث (JK, S, K) and عَرْفَج, (JK, S,) [Such as has been stripped of what was good for pasture;] the portion that has in it nothing for pasture (JK, S, K, TA) remaining; (TA;) consisting only of dry wood: (S, TA:) and of the عرفج, such as is thick, of what has become dried up. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) The oil of the fruit, or produce, of the بَان [or bentree] before it has been seasoned (K, TA) with aromatics: when it has been seasoned with musk and [other] perfume, and then expressed, it is termed مَنْشُوشٌ; and one says of it, نُشَّ. (TA.) Also (assumed tropical:) Offspring: (JK, K, TA:) because it has been drawn out (سُلِخَ i. e. نُزِعَ) from the belly of its mother. (TA.)

سُلَّخَةٌ
سُلَّخَةٌ ذ an extr. pl. [or quasi-pl. n.] of سَالِخٌ, q. v. (TA.)

سَلَّاخٌ
سَلَّاخٌ ذ A skinner, or flayer. (KL.)

سَالِخٌ
سَالِخٌ ذ Skinning, or flaying. (KL.) ― -b2- (assumed tropical:) Mange, or scab, in consequence of which the camel is excoriated (↓ يُسْلَخُ). (K.) ― -b3- [A serpent casting off its slough. And hence,] A black serpent, (JK, S, K,) intensely black: (JK, TA:) you say, أَسْوَدُ سَالِخٌ, (S, K,) not prefixing the former word so as to govern the latter in the gen. case: [so called] because it casts off its slough (يَسْلَخٌ جِلْدَهُ) every year: (S:) the female is called أَسْوَدَةٌ, and is not qualified by the epithet سَالِخَةٌ: (S, K:) and you say أَسْوَدَانِ سَالِخٌ, (K,) not giving to the epithet the dual form, accord. to AZ and As; but IDrd authorizes its being in the dual form, though the former mode is the better known: (TA:) and أَسَاوِدُ سَالِخَةٌ and سَوَالِخُ and سُلَّخُ and ↓ سُلَّخَةٌ, (K,) which last is extr. [i. e. anomalous]. (TA.) ― -b4- Also (assumed tropical:) A plant of the kinds termed حَمْض &c. that has shed its foliage (سَلَخَ) and then become altogether green again. (TA.)

أَسْلَخُ
أَسْلَخُ ذ , applied to a man, (JK,) (assumed tropical:) Very red [as though skinned]. (JK, K.) ― -b2- And [its pl.] سَلْخَى, applied to camels, (assumed tropical:) Having mange, or scab, by which they are excoriated. (JK.) ― -b3- Also (assumed tropical:) Bald in the fore part of the head: (K:) but أَسْلَجُ is more common in this sense. (TA.)

اـِسْلِيخٌ
اـِسْلِيخٌ ذ A certain plant. (K.) [Perhaps a dial. var. of اـِسْلِيحٌ, or a mistranscription for this latter.]

مَسْلَخٌ
مَسْلَخٌ ذ A place in which sheep or goats are skinned. (Msb.)

مِسْلَاخٌ
مِسْلَاخٌ ذ A skin, or hide; (JK, S, K;) as also ↓ سَلْخٌ: (TA:) or, of a sheep or goat; (A;) as also ↓ سِلْخٌ, i. e. its skin, or hide, that is stripped off. (K, TA.) [Hence,] one says, فُلَانٌ حِمَارٌ فِى مِسْلَاخِ اـِنْسَان ٍ (tropical:) [Such a one is an ass in the skin of a man]. (A, TA.) ― -b2- And The slough of a serpent; (JK, S, A, L, K;) as also ↓ سِلْخٌ, (MA, KL, and so in the CK,) or ↓ سَلْخٌ, (TA,) and ↓ سَلْخَةٌ. (L, and so in copies of the K and in the TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) A palm-tree of which the unripe dates fall and become scattered about in a green state. (S, K.)

مَسْلُوخٌ
مَسْلُوخٌ ذ ; and with ة: see سَلِيخٌ.

مُنْسَلَخُ الشَّهْرِ
مُنْسَلَخُ الشَّهْرِ ذ : see سَلْخٌ.

##### Türkçe

**سَلَخَ**
1 **سَلَخَ** ذ, (S, A, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **سَلَخَ**, (S, K, [Kur’ân xxxvi. 37’de olduğu gibi,]) yahut **سَلِخَ**, (Msb, [fakat bunu başka hiçbir sözlükte bulmuyorum,]) ve **سَلُخَ**, (S, Msb, K,) mastarı **سَلْخٌ**, (S, Msb,) O, bir koyunun yahut keçinin derisini (S, K) yüzdü: (S:) yahut o, bir koyunu yahut keçiyi deriledi. (A, Msb.) Ve **سُلِخَ جِلْدُهَا** [Onun derisi yüzüldü]. (A.) Deve hakkında **سَلَخْتُ جِلْدَهُ** denmez; fakat **كَشَطْتُهُ**, ve **نَجَوْتُهُ**, ve **أَنْجَيْتُهُ** [denir]. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (farazî mecaz:) O, [bir elbiseyi] çekip çıkardı yahut sıyırıp çıkardı. (K, TA.) Kadın hakkında **سَلَخَتْ دِرْعَهَا**, (S, TA,) ve **سَلَخَتْ عَنْهَا دِرْعَهَا**, (A, TA,) (mecaz:) O, gömleğini çekip çıkardı; onu sıyırıp çıkardı. (S, TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] **سَلَخَ الشَّهْرَ**, (S, A, Msb,) yahut **شَهْرَهُ**, (K,) muzâri‘i **سَلَخَ** (L, Msb) ve **سَلُخَ**, (L,) mastarı **سَلْخٌ** ve **سُلُوخٌ**, (L, Msb,) (mecaz:) O, ayı, yahut kendi ayını geçti; (S, K, TA;) onun sonuna geldi. (S, A, Msb, K.) **سَلَخْنَا الشَّهْرَ** demek (mecaz:) Biz aydan dışarı çıktık; geceler tamam oluncaya kadar her gece kendimizden otuzda bir payı sıyırıp çıkarmış olarak, sonra onun tamamını kendimizden sıyırıp çıkardık: ve **أَهْلَلْنَا هِلَالَ شَهْرِ كَذَا** demek “Biz, şöyle bir ayın [yeni ay devresine] girdik; onunla giyinerek ve onunla giyinmeyi, onun yarısının geçişine kadar artırarak:” sonra onun tamamını [derece derece] kendimizden sıyırıp çıkarırız: bundan dolayı **جُمَادَى** maddesinde zikredilen bir beyit. (T, TA.) Ve Allah hakkında **سَلَخَ النَّهَارَ مِنَ اللَّيْلِ** denir (mecaz:) O, gündüzü geceden yumuşakça çekip çıkardı: (K, TA:) yahut O, gündüzü geceden ayırdı. (Jel, xxxvi. 37’de.) ― -b4- 7’ye de bak, üç yerde. ― -b5- **سَلَخَ الحَرُّ جِلْدَ الاـِنْسَانِ** ve [şiddet mânasında] ↓ **سلّخهُ** (farazî mecaz:) [Sıcak, insanın derisini soyulur hâle getirdi; yahut insanı derisini sıyırır gibi yaraladı]. (TA.) Ve **سَلَخَ الجَرَبُ جِلْدَهُ** (mecaz:) [Uyuz, yahut kabuk, onu, yani bir deveyi, derisini sıyırır gibi yaraladı]: (A, TA:) [ve derinin zikri olmaksızın **سَلَخَهُ** da böyledir:] **سَالِخٌ**’a bak. Ve **سُلِخَ الظَّلِيمُ** (farazî mecaz:) Devekuşunun tüylerinde bir hastalık oldu [görünüşe göre birçoğunun dökülmesine sebep olan türden]. (TA.) ― -b6- **سَلَخَ النَّبَاتُ** (farazî mecaz:) [Bitki yapraklarını döktü, sonra bütünüyle yeniden yeşerdi: (**سَالِخٌ**’a bak:) yahut] bitki kuruduktan sonra yeniden yeşerdi. (M, K.) ― -b7- **فَسَلَخُوا مَوْضِعَ المَآءِ كَمَا يُسْلَخُ الاـِهَابُ فَخَرَجَ المَآءُ**, Süleyman ve **هُدْهُد** hakkında bir rivayette [yahut (farazî mecaz:) “Suyun bulunduğu yerin yüzünü, tıpkı derinin yüzülmesi gibi yüzdüler; bunun üzerine su çıktı”], onların suyu buluncaya kadar kazdıkları mânasınadır. (TA.) ― -b8- Çocuk hakkında söylenen **سُلِخَ مِنْ بَطْنِ أُمِّهِ**, (farazî mecaz:) O, annesinin karnından çekilip çıkarıldı, demektir. (TA.) ― -b9- **سَلْخُ الشِعْرِ** (farazî mecaz:) Şiirin tamamında, asıl kelimelerin yerine, onlarla eşanlamlı başka kelimeler koymaktır: bunun altında kalana **مَسْخٌ** denir. (TA. [Har s. 263’e bak.])

2 **سَلَّخَ**: 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında.

5 **تَسَلَّخَ**: bir sonraki paragrafa bak, ilk cümle.

**انسلخ جِلْدُهُ**
7 **انسلخ جِلْدُهُ** ذ ve [şiddet mânasında] ↓ **تسلّخ** [Onun derisi yüzülür hâle geldi: ― -b2- ve (farazî mecaz:) sıcakla derisi sıyrılır gibi yaralandı]. (A, TA. [İkinci mânaya TA’da işaret edilmiştir.]) ― -b3- **انسلخت الحَيَّةُ مِنْ قِشْرِهَا** [Yılan, gömleğini attı yahut ondan soyundu]: (S:) ve ↓ **سَلَخَت الحَيَّةُ**, (L, K,) muzâri‘i **سَلَخَ**, mastarı **سَلْخٌ**, (L,) [aynı mânaya gelir, yahut] yılan, gömleğinden çekilip çıktı: (L, K:) ve aynı şekilde her sürüngen hakkında da söylenir: (L:) ve **السَّالِخُ** diye adlandırılan yılan hakkında (bk. o), **جِلْدَهُ** ↓ **يَسْلَخُ** [O, gömleğini atar] denir. (S.) ― -b4- Adam hakkında da **انسلخ مِنْ ثِيَابِهِ** denir (farazî mecaz:) [O, elbiselerinden soyuldu, yahut sıyrıldı, yahut kendisini elbiselerinden soydu]. (S.) ― -b5- Ve **انسلخ الشَّهْرُ** (S, A, Msb, K) **مِنْ سَنَتِهِ** (S) (mecaz:) Ay geçti, yahut geçip gitti [yılından]; (Msb, K, TA;) bunun gibi ↓ **سَلَخَ** da [denir]. (K.) Ve **انسلخ النَّهَارُ مِنَ اللَّيْلِ** (S, A, K) (mecaz:) Gündüz geceden yumuşakça çekilip çıkar oldu; (K, TA;) geceden çıktı; onunla birlikte ışığından hiçbir şey bırakmayacak şekilde. (TA.) [Bu ibarede ve başkalarında kullanıldığı üzere,] **انسلخ مِنْهُ** (farazî mecaz:) Ondan bütünüyle ayrıldı; onu tamamen terk etti, demektir. (MF.)

**اسلّخ**
9 **اسلّخ** ذ, mastarı **اِسْلِخَاخٌ**: O, yanının üzerine yattı. (K.)

**سَلْخٌ**
**سَلْخٌ** ذ: **مِسْلَاخٌ**’a bak, iki yerde. ― -b2- **سَلْخُ الشَّهْرِ** (farazî mecaz:) Ayın sonu yahut nihayeti; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **مُنْسَلَخَهُ**: (K:) yahut onun son günü. (MA.)

**سِلْخٌ**
**سِلْخٌ** ذ: **مِسْلَاخٌ**’a bak, iki yerde.

**سَلَخٌ**
**سَلَخٌ** ذ İğ üzerinde bulunan eğrilmiş iplik. (K.)

**سَلْخَةٌ**
**سَلْخَةٌ** ذ: **مِسْلَاخٌ**’a bak.

**سَلِيخٌ**
**سَلِيخٌ** ذ Derisi yüzülmüş koyun yahut keçi; (L;) bunun gibi ↓ **مَسْلُوخٌ** (S, K) ve ↓ **مَسْلُوخَةً**: (TA:) yahut bu sonuncusu, isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfattır; başsız ve ayaksız ve karınsız derisi yüzülmüş koyun yahut keçi mânasındadır: (Mgh:) ve birincisi, ondan bir parça yeninceye kadar koyun yahut keçiye uygulanan bir sıfattır; bundan sonra kalan şeye, çok olsun az olsun, **شِلْوٌ** denir. (L.) -A2- **سَلِيخٌ مَلِيخٌ** Bir şey, (JK,) K’ye göre bir kişi, fakat bu diğer sözlüklerde yoktur, (TA,) tatsız; lezzetsiz. (JK, K, TA.) ― -b2- Ve Bir adam (TA) **جِمَاء**’da şiddetli, dölleyici olmaksızın. (K, TA.)

**فِيهِ سَلَاخَةٌ وَمَلَاخَةٌ**
**فِيهِ سَلَاخَةٌ وَمَلَاخَةٌ** ذ Onun içinde (K’ye göre onda, fakat **سَلِيخٌ**’e bak, TA) tatsızlık, yahut lezzetsizlik vardır. (K, * TA.)

**سُلَاخَةٌ**
**سُلَاخَةٌ** ذ [görünüşe göre yüzülüp çıkarılmış bir deri parçası]. (K, **جَرٌّ** maddesinde.) -A2- Dağ keçisinin idrarı. (KL.)

**سَلِيخَةٌ**
**سَلِيخَةٌ** ذ (farazî mecaz:) Soyulmuş kabuğa benzeyen, (JK, K, TA,) ve **شُعَب** [yahut çatallanan çıkıntılar] sahibi olan (TA) belirli bir koku, yahut güzel kokulu madde. (TA.) ― -b2- (farazî mecaz:) [**رِمْث** diye adlandırılan bitkiden] (JK, S, K) ve **عَرْفَج**’den, (JK, S,) [otlak için iyi olanı soyulup alınmış olanın;] içinde otlak için hiçbir şey bulunmayan (JK, S, K, TA) kalan kısmı; (TA;) yalnız kuru odun hâlinde olan: (S, TA:) ve **عرفج**’den, kurumuş olanın kalın olanı. (TA.) ― -b3- Ve (farazî mecaz:) **بَان** [yahut bentree] meyvesinin yahut mahsulünün, baharatlarla terbiye edilmeden önceki yağı: (K, TA) misk ve [başka] koku ile terbiye edilip sonra sıkılınca ona **مَنْشُوشٌ** denir; ve onun hakkında **نُشَّ** denir. (TA.) Ayrıca (farazî mecaz:) Nesil, yavru: (JK, K, TA:) çünkü o, annesinin karnından çekilip çıkarılmıştır (**سُلِخَ** yani **نُزِعَ**). (TA.)

**سُلَّخَةٌ**
**سُلَّخَةٌ** ذ **سَالِخٌ**’un (bk. o) olağandışı çoğulu [yahut sözde-çoğul ismi]. (TA.)

**سَلَّاخٌ**
**سَلَّاخٌ** ذ Deri yüzen, yüzücü. (KL.)

**سَالِخٌ**
**سَالِخٌ** ذ Deri yüzen. (KL.) ― -b2- (farazî mecaz:) Deve derisini sıyırır gibi yaralayan uyuz yahut kabuk; (↓ **يُسْلَخُ**). (K.) ― -b3- [Gömleğini atan bir yılan. Ve bundan dolayı,] Siyah bir yılan, (JK, S, K,) pek siyah: (JK, TA:) **أَسْوَدُ سَالِخٌ** dersin, (S, K,) birincisini ötekini cer hâlinde yönetecek şekilde öne getirmeksizin: [böyle adlandırılmıştır] çünkü her yıl gömleğini atar (**يَسْلَخٌ جِلْدَهُ**): (S:) dişisine **أَسْوَدَةٌ** denir ve **سَالِخَةٌ** sıfatıyla nitelenmez: (S, K:) ve **أَسْوَدَانِ سَالِخٌ** dersin, (K,) AZ ve As’a göre sıfata ikil formu vermeyerek; fakat IDrd, ikil formda olmasını caiz görür, gerçi birinci tarz daha meşhurdur: (TA:) ve **أَسَاوِدُ سَالِخَةٌ** ve **سَوَالِخُ** ve **سُلَّخُ** ve ↓ **سُلَّخَةٌ**, (K,) ki bu sonuncusu olağandışıdır. (TA.) ― -b4- Ayrıca (farazî mecaz:) Yapraklarını dökmüş (**سَلَخَ**) sonra bütünüyle yeniden yeşermiş olan **حَمْض** vb. türlerden bir bitki. (TA.)

**أَسْلَخُ**
**أَسْلَخُ** ذ, bir adama uygulanarak, (JK,) (farazî mecaz:) Pek kızıl [sanki derisi yüzülmüş gibi]. (JK, K.) ― -b2- Ve [onun çoğulu] **سَلْخَى**, develere uygulanarak, (farazî mecaz:) Derilerini sıyırır gibi yaralayan uyuz yahut kabuk sahibi. (JK.) ― -b3- Ayrıca (farazî mecaz:) Başın ön tarafında kel: (K:) fakat bu mânada **أَسْلَجُ** daha yaygındır. (TA.)

**اـِسْلِيخٌ**
**اـِسْلِيخٌ** ذ Belirli bir bitki. (K.)

**مَسْلَخٌ**
**مَسْلَخٌ** ذ Koyun yahut keçilerin derisinin yüzüldüğü yer. (Msb.)

**مِسْلَاخٌ**
**مِسْلَاخٌ** ذ Bir deri; (JK, S, K;) bunun gibi ↓ **سَلْخٌ**: (TA:) yahut koyun yahut keçinin derisi; (A;) bunun gibi ↓ **سِلْخٌ**, yani onun yüzülüp çıkarılan derisi. (K, TA.) [Bundan dolayı,] **فُلَانٌ حِمَارٌ فِى مِسْلَاخِ اـِنْسَانٍ** denir (mecaz:) [Falanca, insan derisi içinde bir eşektir]. (A, TA.) ― -b2- Ve Yılanın gömleği; (JK, S, A, L, K;) bunun gibi ↓ **سِلْخٌ**, (MA, KL, ve CK’de de böyledir,) yahut ↓ **سَلْخٌ**, (TA,) ve ↓ **سَلْخَةٌ**. (L, K nüshalarında ve TA’da.) ― -b3- Ayrıca (farazî mecaz:) Ham hurmaları yeşil hâlde dökülüp etrafa saçılan bir hurma ağacı. (S, K.)

**مَسْلُوخٌ**
**مَسْلُوخٌ** ذ; ve ة ile: **سَلِيخٌ**’e bak.

**مُنْسَلَخُ الشَّهْرِ**
**مُنْسَلَخُ الشَّهْرِ** ذ: **سَلْخٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلَخَ
سَلَخَ A ,  U ( n. ac. سَلْخ 1 ),
a.  Skinned; peeled, stripped off ( skin ); changed its skin ( serpent ); put forth its leaves again ( tree ).

b.  Came to the end ( of a month ); came to an end, passed ( month ).

c.  Ransomed.

اِنْسَلَخَ
اِنْسَلَخَ VII ,
a.  Stripped off, divested himself of ( his clothes ).

b.  see I (a) , ( b ).

سَلْخ
سَلْخ 1 ,
a.  End of the month.

b.  see 2 .

سِلْخ
سِلْخ 2 ,
a.  Skin when stripped off; cast off slough of a serpent.

سَلَخ
سَلَخ 4 ,
a.  Thread upon the spindle.

أَسْلَخُ
أَسْلَخُ 14 ,
a.  Very red.

b.  Bald.

مَسْلَخ
مَسْلَخ 17 , ( pl. مَسَاْلِخُ 44 ),
a.  Slaughter-house.

سَلَاْخَة
سَلَاْخَة 22t ,
a.  Insipidity ( of food ).

سَلِيْخ
سَلِيْخ 25 ,
a.  Insipid, tasteless.

b.  Land without trees.

سَلِيْخَة
سَلِيْخَة 25t ,
a.  Oil   made from the fruit of the myrobalan.

b.  Offspring.

مِسْلَاْخ
مِسْلَاْخ 45 ,
a.  Untanned skin.

b.  Castoff slough of a serpent.

c.  Palm-tree, the dates of which fall of whilst still green.

اِنْسَلَخَ
N. P. اِنْسَلَخَ VII ,
a.  see 1 (a) .

##### Türkçe

**سَلَخَ**
**سَلَخَ** A , U ( n. ac. **سَلْخ** 1 ),
a. Derisini yüzdü; soydu, sıyırdı (deri); derisini değiştirdi (yılan); yapraklarını yeniden çıkardı (ağaç).

b. Sonuna geldi (ayın); sona erdi, geçti (ay).

c. Fidye verdi.

**اِنْسَلَخَ**
**اِنْسَلَخَ** VII ,
a. Soyundu, sıyrıldı (elbiselerinden).

b. I (a), (b)’ye bak.

**سَلْخ**
**سَلْخ** 1 ,
a. Ayın sonu.

b. 2’ye bak.

**سِلْخ**
**سِلْخ** 2 ,
a. Soyulduğunda deri; yılanın atılmış gömleği.

**سَلَخ**
**سَلَخ** 4 ,
a. İğ üzerindeki iplik.

**أَسْلَخُ**
**أَسْلَخُ** 14 ,
a. Çok kırmızı.

b. Kel.

**مَسْلَخ**
**مَسْلَخ** 17 , ( pl. **مَسَاْلِخُ** 44 ),
a. Mezbahane.

**سَلَاْخَة**
**سَلَاْخَة** 22t ,
a. Tatsızlık (yemeğin).

**سَلِيْخ**
**سَلِيْخ** 25 ,
a. Tatsız, lezzetsiz.

b. Ağaçsız arazi.

**سَلِيْخَة**
**سَلِيْخَة** 25t ,
a. Myrobalan meyvesinden yapılmış yağ.

b. Döl.

**مِسْلَاْخ**
**مِسْلَاْخ** 45 ,
a. Tabaklanmamış deri.

b. Yılanın atılmış gömleği.

c. Hurması henüz yeşil iken düşen hurma ağacı.

**اِنْسَلَخَ**
N. P. **اِنْسَلَخَ** VII ,
a. 1 (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سلخ
سَلَخَ - يَسْلَخُ - انْسَلَخَ - يَنْسَلِخُ
سَلَخَ - يَسْلََخُ + كائن + شيئاً + من شيء: يُخرِجُ شيئاً من شيء ويعزله ثم يفصله عنه: يُخـْرِج شيئاً من مكونات كائن، ويجعل منه جزءاً وبناءً منعزلاً مفصولاً وبعيداً عنه
﴿وَآيَةٌ لَهُمْ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ﴾: نفصل النهار منه ونعزله بعيداً فيبقى عليهم الليل فيصيروا مظلمين
انْسَلَخَ - يَنْسَلِخُ: على وزن " انفعل " من " سَلَخَ - يَسْلَخُ ": فعل " سَلَخَ - يَسْلَخُ " عندما يقع ذاتياً من غير فعل فاعل خارجي: يتكون شيء جديد من شيء وينعزل ثم ينفصل عنه
﴿آتيناه آياتنا فانسلخ منها﴾: خرج وانعزل وانفصل من آيات الله: تبرأ وانفصل: انشق بالتعبير الشائع
﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم﴾: فإذا استثنيت وعزلت الأشهر الحرم، وبقيت باقي الأشهر، فالحكم أن تقتلوا المشركين حيث وجدتموهم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " فصل جزء عن كائن أو شيء بالمزق والفتق والسلخ"، وهي:
فَتَقَ - يَفْتُقُ، قَدَّ - يَقُدُّ، مَزَقَ - يَمْزِقُ، سَلَخَ - يَسْلََخُ، قَبَسَ - يَقْبِسُ، هَرَتَ - يَهْرُتُ (هَرَتَ - يَهْرِتُ)
سلخ - يسلخ - نسلخ
 	﴿وَآيَةٌ لَهُمْ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ(37)﴾ يس
انسلخ - ينسلخ
 ﴿واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)﴾ الأعراف
 	﴿فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [سلخ] س ل خ: سَلَخ جلد الشاة من باب قطع ونصر و المَسْلُوخُ الشاة التي سلخ عنها الجلد و سَلَخْتُ الشهر إذا أمضيته وصرت في آخره و انْسَلَخَ الشهر من سنته والرجل من ثيابه والحية من قشرها والنهار من الليل
الراغب
سلخ
- السلخ: نزع جلد الحيوان، يقال: سلخته فانسلخ، وعنه استعير: سلخت درعه: نزعتها، وسلخ الشهر وانسلخ، قال تعالى: }فإذا انسلخ الأشهر الحرم﴿[التوبة/5]، وقال تعالى:﴾نسلخ منه النهار{ [يس/37]، أي: ننزع، وأسود سالخ، سلخ جلده، أي: نزعه، ونخلة مسلاخ: ينتثر بسرها الأخضر.
ملخص اللسان
1.    السَّلْخُ: كُشْطُ الإِهابِ عنِ ذيهِ.سَلَخَ الإِهابَ يَسْلُخه ويَسْلَخه سَلْخاً: كَشَطه. والسَّلْخُ: ما سُلِخَ عنه.
2.     والسَّلِيخة: قضيب القوس إِذا جُرِّدَتْ من نَحْتِها لأَنها  اسْتُخْرِجَتْ من سَلْخِها؛ عن أَبي حنيفة.
3.    وكل شيء يُفْلَقُ عن قِشْر، فقد  انْسَلَخَ.
4.     كل دابة تَنْسَرِي من جِلْدَتها كاليُسْرُوعِ ونحوه.
5.     والسِّلْخُ، بالكسر: الجِلْد.
6.     والسالخُ: الأَسْوَدُ من الحيات شديدُ السواد وأَقْتَلُ ما يكون من  الحيات إِذا سَلَخَت جِلْدَها؛والسالخُ: جَرَبٌ يكون بالجمل يُسْلَخُ منه وقد سُلِخَ،
7.     وسَلَخَ الحَرُّ جلدَ الإِنسان وسَلَّخه فانْسَلَخ وتَسَلَّخ.
8.     وسَلَخَت المرأَة عنها دِرْعَها: نزعته
9.     واسْلَخَّ الرجل إِذا اضطجع. وقد اسْلَخَخْتُ أَي اضطجعت؛
10.                        وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجاً لا يبقى معه شيء من ضوئه لأَن النهار مُكَوَّر على الليل، فإِذا زال ضوؤه بقي الليل غاسقاً قد غَشِيَ الناسَ؛ وقد سَلَخ اللهُ النهارَ من الليل يَسْلخُه.
11.                        وسَلَخْتُ الشهر إِذا أَمضيته وصرت في آخره؛ وانسلَخَ الشهرُ من سَنته والرجلُ من ثيابه والحيةُ من قشرها والنهارُ من الليل.
12.                       والنبات إِذا سَلَخ ثم عاد فاخْضَرَّ كلُّه، فهو سالخٌ من الحَمْض وغيره؛ ابن سيده: سَلَخَ النباتُ عاد بعد الهَيْج واخْضَرَّ.
لسان العرب
● - سلخ: السَّلْخُ: كُشْطُ الإِهابِ عنِ ذيهِ.  سَلَخَ الإِهابَ يَسْلُخه ويَسْلَخه سَلْخاً: كَشَطه. والسَّلْخُ: ما  سُلِخَ عنه. وفي حديث سليمان، عليه السلام، والهُدْهُدِ: فَسَلَخوا موضعَ  الماءِ كما يُسْلَخُ الإِهابُ فخرج الماء أَي حفروا حتى وجدوا الماء.  وشاة سَلِيخٌ: كَشِطَ عنها جلدُها فلا يزال ذلك اسمَها حتى يُوءكل منها،  فإِذا أُكل منها سمي ما بقيَ منها شِلْواً قلَّ أَو كثر. والمَسْلوخ:  الشاة سُلِخَ عنها الجلد. والمَسْلوخة: اسم يَلْتَزِمُ الشاة المسلوخة بلا  بُطونٍ ولا جُزارة.  والمِسْلاخُ: الجِلْد.  والسَّلِيخة: قضيب القوس إِذا جُرِّدَتْ من نَحْتِها لأَنها  اسْتُخْرِجَتْ من سَلْخِها؛ عن أَبي حنيفة. وكل شيء يُفْلَقُ عن قِشْر، فقد  انْسَلَخَ.  ومِسْلاخ الحية وسَلْخَتها: جِلْدَتها التي تَنْسَلِخُ عنها؛ وقد  سَلَخَتِ الحيةُ تسلَخُ سَلْخاً، وكذلك كل دابة تَنْسَرِي من جِلْدَتها  كاليُسْرُوعِ ونحوه. وفي حديث عائشة: ما رأَيت امرأَة أَحبُّ إِليَّ أَن أَكونَ  في مِسْلاخها من سَوْدةَ تمنت أَن تكون مثل هَدْيها وطريقتها.  والسِّلْخُ، بالكسر: الجِلْد.  والسالخُ: الأَسْوَدُ من الحيات شديدُ السواد وأَقْتَلُ ما يكون من  الحيات إِذا سَلَخَت جِلْدَها؛ قال الكميت يصف قَرْنَ ثور طعن به كلباً:  فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،  شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ  كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،  به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ  ابن بُزُرْج: ذلك أَسودُ سالِخاً جعله معرفة ابتداء من غير مسأَلة.  وأَسْوَدُ سالخٌ: غيرَ مضاف لأَنه يَسْلَخ جلده كلَّ عام، ولا يقال للأُنثى  سالخة، ويقال لها أَسْوَدَةُ ولا توصف بسالخة، وأَسْوَدانِ سالخٌ لا تثنى  الصفة في قول الأصمعي وأَبي زيد، وقد حكى ابن دريد تثنيتها، والأَول  أَعرف، وأَساوِدُ سالخةٌ وسَوالخُ وسُلَّخٌ وسُلَّخةٌ، الأَخيرة نادرة.  وسَلَخَ الحَرُّ جلدَ الإِنسان وسَلَّخه فانْسَلَخ وتَسَلَّخ. وسَلَخَت  المرأَة عنها دِرْعَها: نزعته؛ قال الفرزدق:  إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،  وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ  والسالخُ: جَرَبٌ يكون بالجمل يُسْلَخُ منه وقد سُلِخَ، وكذلك الظليم  إِذا أَصاب ريشَه داءٌ.  واسْلَخَّ الرجل إِذا اضطجع. وقد اسْلَخَخْتُ أَي اضطجعت؛ وأَنشد:  إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا  وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجاً لا يبقى معه شيء من ضوئه  لأَن النهار مُكَوَّر على الليل، فإِذا زال ضوؤه بقي الليل غاسقاً قد  غَشِيَ الناسَ؛ وقد سَلَخ اللهُ النهارَ من الليل يَسْلخُه. وفي التنزيل: وآية  لهم الليل نَسْلَخُ منه النهار فإِذا هم مظلمون. وسَلَخْنا الشهرَ  نَسْلَخُه ونَسْلُخُه سَلْخاً وسلوخاً: خرجنا منه وصِرْنا في آخر يومه؛  وسَلَخَ هو وانسَلخ. وجاءَ سَلْخَ الشهر أَي مُنْسَلَخَه. التهذيب: يقال  سَلَخْنا الشهر أَي خرجنا منه فسَلَخْنا كل ليلة عن أَنفسنا كلَّه. قال:  وأَهْلَلْنا هِلالَ شهر كذا أَي دخلنا فيه ولبسناه فنحن نزداد كل ليلة إِلى  مضيِّ نصفه لِباساً منه ثم نَسْلَخُه عن أَنفسنا جزءاً من ثلاثين جزءاً حتى  تكاملت ليليه فسلَخناه عن أنفسنا كلَّه؛ ومنه قوله:  إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،  كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي  وقال لبيد:  حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،  جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها  قال: وجمادى ستة هو جمادى الآخرة وهي تمام ستة أَشهر من أَول السنة.  وسَلَخْتُ الشهر إِذا أَمضيته وصرت في آخره؛ وانسلَخَ الشهرُ من سَنته  والرجلُ من ثيابه والحيةُ من قشرها والنهارُ من الليل. والنبات إِذا سَلَخ ثم  عاد فاخْضَرَّ كلُّه، فهو سالخٌ من الحَمْض وغيره؛ ابن سيده: سَلَخَ  النباتُ عاد بعد الهَيْج واخْضَرَّ.  وسَلِيخ العَرْفَج: ما ضَخُمَ من يَبِيسه. وسَلِيخةُ الرِّمْثِ  والعَرْفَج: ما ليس فيه مَرْعىً إِنما هو خشب يابس.  والعرب تقول للرِِّمْث والعَرْفَج إِذا لم يبق فيهما مَرْعىً للماشية:  ما بقي منهما إِلا سَلِيخة. وسَلِيخةُ البانِ: دُهْنُ ثَمره قبل أَن  يُربَّبَ بأفاويه الطِّيب، فإِذا رُبِّبَ ثمره بالمسك والطيب ثم اعْتُصِر، فهو  مَنْشُوشٌ؛ وقد نُشَّ نَشّاً أَي اختلط الدهنُ بروائح الطيب.  والسَّلِيخة: شيء من العِطْر تراه كأَنه قِشْرٌ مُنْسَلخ ذو شُعَبٍ.  والأَسْلخُ: الأَصْلَعُ، وهو بالجيم أَكثر.  والمِسْلاخُ: النخلة التي يَنْتَثِر بُسْرُها وهو أَخضر. وفي حديث ما  يَشْتَرِطُه المشتري على البائع: إِنه ليس له مِسْلاخ ولا مِحْضار؛  المِسْلاخ: الذي ينتثر بُسْرُه. وسَلِيخٌ مَلِيخٌ: لا طعم له؛ وفيه سَلاخَة  ومَلاخة إِذا كان كذلك؛ عن ثعلب.
مقاييس اللغة:
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
القاموس المحيط:
سَلَخَ، كَنَصَرَ ومَنَعَ كَشَطَ، ونزعَ. والمَسْلُوخُ شاةٌ سُلِخَ جِلْدُها، والشَّهْرُ مضى، كانْسَلَخَ، وفلانٌ شَهْرَه أمْضَاهُ وصارَ في آخِرِه، والنباتُ اخْضَرَّ بعدَ الهَيْجِ، والله النهارَ من الليلِ اسْتَلَّهُ فانْسَلَخَ، والحَيَّةُ، انْسَرى عن سَلْخَتِها. والسَّلْخُ آخِرُ الشَّهْرِ، كمُنْسَلَخِه، واسمُ ما سُلِخَ عن الشاةِ. والسالخُ جَرَبٌ يُسْلَخُ منها الجَمَلُ، واسمُ الْأَسْوَدِ من الحَيَّاتِ، والْأُنْثَى أسْوَدَةٌ، ولا تُوصَفْ بسالِخَةٍ، وأسْوَدُ وأسْوَدَانِ سالِخٌ، وأساوِدُ سالِخَةٌ وسوالِخُ وسُلَّخٌ وسُلَّخَةٌ. والْأَسْلَخُ الْأَصْلَعُ، والشديدُ الحُمْرَةِ. والسليخَةُ عِطْرٌ كأنَّهُ قِشْرٌ مُنْسَلِخٌ، والوَلَدُ، ودُهْنُ ثَمرِ البانِ قبْلَ أن يُرَبَّبَ، ومن الرِّمْثِ ما ليسَ مَرْعًى. والمِسْلاَخُ جِلْدُ الحَيَّةِ، ونَخْلَةٌ يَنْتَثِرُ بُسْرها أخْضَرَ، والإِهابُ. وسَلِيخٌ مَليخٌ شديدُ الجِماعِ ولا يُلْقِحُ، ومن لا طَعْمَ له. وفيه سَلاَخَةٌ وملاخَةٌ. والسَّلَخُ، محركةً ما على المِغْزَلِ من الغَزْلِ. واسْلَخَّ اسْلِخاخاً اضْطَجَعَ. والإِسليخُ، كإِزمِيل نباتٌ.
تاج العروس:
سلخ
سَلَخَ الإِهابَ كنَصَرَ ومَنَعَ يَسْلَخه ويَسْلُخه سَلْخاً : كَشَطَ عن ذِيهِ . والسَّلْخ : ما كُشِطَ عنه . وسَلَخَ . نَزَعَ يقال : سَلَخَت المرأَة دِرْعَها إِذَا نَزَعَتْه . وهو مجاز قال الفرزدق :
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمَامَةُ دِرْعَها ... وأَعْجَبَهَا رَابِي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ والمَسلوخ : شاةٌ سُلِخَ عنها جِلْدُهَا وهي المسلوخةُ أَيضاً . وسَلخَ الشَّهْرُ : مَضَى كانسَلخَ . وسَلَخَ فُلانٌ شَهْرَه يَسْلَخه ويَسْلُخه سَلْخاً وسُلُوخاً : أَمْضَاه وصار في آخِرِه وهو مَجاز . وفي التَّهذيب : يقال سَلَخْنا الشَّهرَ أَي خَرَجْنَا منه فسَلَخْنَا كُلَّ لَيلة عن أَنفُسِنا جزءاً من ثلاثينَ جُزْءاً حتّى تكاملَتْ لَياليه فسلَخْناه عن أَنفُسِنا كلَّه . قال : وأَهْلَلْنَا هِلاَلَ شَهْرِ كَذا أَي دَخَلْنَا فيه ولَبِسْنَاه فنَحْن نَزدادُ كُلَّ لَيلةٍ إِلى مُضِيِّ نِصْفِه لِباساً منه ثم نَسْلخُه عن أَنفُسنا كلَّه . ومنه قَوله :
" إِذا ما سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهكَفَى قاتِلاً سَلْخَي الشُّهورَ وإِهلالِي وقال لبيدٌ :
حتَّى إِذَا سَلَخَا جُمَادَى سِتَّةٍ ... جَزْءاً فطَالَ صِيَامُه وصِيَامُها
قال وجُمَادَى سَتّةٍ هي جُمَادَى الآخِرَة وهي تَمامُ ستَّةً أَشهرٍ من أَوّلِ السَّنَةِ والنَّباتُ إِذا سَلَخَ ثم عاد فاخْضَرَّ كلُّه فهو سالِخٌ من الحَمْض وغَيره وفي المحكم : سَلَخَ النَّباتُ : اخْضَرَّ بعد الهَيْج وعَادَ . ومن المجاز : سَلَخَ اللّهُ النَّهَارَ من اللَّيْل : اسْتَلَّهُ فانْسَلَخَ : خَرَجَ منه خُروجاً لا يَبقَى معه شيءٌ من ضَوْئه لأَنَّ النَّهار مكوَّرٌ على الَّليلِ فإِذا زال ضَوؤه بَقِيَ اللَّيلُ غاسِقاً قد غَشِيَ النّاسَ . وسَلَخَت الحَيَّةُ تَسْلَخُ سَلْخاً وكذلك كلُّ دابّةٍ : انْسَرَى هكذا في سائر النُّسخ وفي الأُمهَات كلِّهَا : تَنْسَرِي عن سَلْخَتَها بالفتح أَي جِلْدَتِها . ووَجَّهَه شيخُنَا بأَنَّ لفْظَ الحَيَّةِ يُطْلَق على الذَّكَر والأُنثَى كما صرَّح به جماعةٌ . والسَّلْخ بالفتح : آخِرُ الشَّهرِ كمُنسَلَخِه بفتح الَّلام . والسَّلْخ : اسمُ ما سُلِخَ عن الشَّاةِ والإِهَابُ أَي كُشِطَ عنه ومن المَجاز سلَخَ الجَرَبُ جِلْدَه . والسَّالِخ : جَرَبٌ يُسلَخُ منها الجَمَلُ وسَلَخَ الحَرُّ جِلْدَ الإِنسانِ وسَلَّخَه فانسَلَخَ وتَسَلَّخَ . والسالِخ : اسمُ الأَسْوَدِ من الحَيَّاتِ شَديد السَّواد . قال ابنُ بُزُرْج : ذلك أَسودُ سالِخاً جعلَه معرفةً ابتداءً من غَيْر مسأَلَةٍ . وأَسودُ سالخٌ غيرَ مُضَافٍ لأَنّه يَسْلَخ جِلْدَه كلّ سَنَةٍ . والأًنْثَى أَسْوَدَةٌ ولا تُصَف بِسَالخة . وأَسْوَدُ سالِخٌ وأَسْوَدانِ سالِخٌ لا تُثنَّى الصِّفةُ في قول الأَصمعيّ وأَبي زيد وقد حكَى ابنُ دريد تثنيتَها والأَوّلُ أَعرَفُ . وأَساوِدُ سالخَةٌ وسَوَالخُ وسُلَّخٌ وسُلَّخَةٌ الأَخيرة نادرة . والأَسْلَخ : الأَصلَعُ وهو بالجيم أَكثر والرَّجل الشَّديدُ الحُمْرَة . والسَّليخَة : عطْرٌ تَراه كأَنّه قشْرٌ مُنْسَلِخ ذو شُعَبٍ . والسَّليخة : الوَلَدُ لكونه سُلخَ أَي نُزِعَ من بطْن أُمّه . والسَّليخة : دُهْنُ ثَمَر البَانِ قبلَ أَن يُرَبَّبَ بأَفاوِيهِ الطِّيب فإِذا رُبِّبَ بالمِسْك والطِّيب ثم اعتُصِرَ فهو مَنشوشٌ وقد نُشَّ نَشَّا أَي اختِلطَ الدُّهْنُ برَاوئحِ الطِّيبِ . والسَّلِيخةُ من العَرْفَج : ما ضَخُمَ من يَبِيسِه . ومن الرَّمْث : مالَيْسَ فيه مَرعًى إِنّما هو خَشَبٌ يابسٌ والعرب تقول للرَّمْث والعَرْفَج إِذا لم يَبْقَ فيهما مَرْعًى للماشية : ما بَقِيَ منهما إِلاّ سَليخةٌ . والسَّلْخ والمِسْلاَخُ : جِلْدُ الحَيَّةِ الّذي تَنسَلِخ عنه كالسَّلْخَة . ومن المَجاز : فُلانٌ حمارٌ في مسْلاَخِ إِنسانٍ . وفي حديث عائشة ما رأَيْت امرَأَةً أَحَبَّ إِليّ أَنْ أَكُونَ في مسْلاَخها من سَوْدَةَ . تَمنَّتْ أَن تكون مثْلَ هَيْئَتها وطَرِيقَتها . والمسْلاخُ : نَخْلَةٌ يَنتثر بُسْرُهَا وهو أَخْضَرُ . وفي حديث ما يَشتَرِطه المشترِي على البائع أَنّه ليس له مِسلاخٌ ولا مِخْضَار . والمِسْلاخُ : الإِهَابُ كالسِّلْخ بالكسر . ورجلٌ سَلِيخٌ مَلِيخٌ : شديدُ الجِمَاعِ ولا يُلْقِح . وسَليخٌ مليخٌ : مَنْ لا طَعْمَ له . والّذي في الأُمّهَات بإِسقاط مَنْ وفيه سَلاَخَةٌ ومَلاَخَةٌ إِذا كان كذلك عن ثعلب . والسَّلَخُ مُحرّكةً : ما على المِغْزلِ من الغَزْل . واسْلخّ الرَّجلُ اسلِخَاخاً : اضْطَجَع . وأَنشد :
" إِذا غَدَا القَوْمُ أَبيَ فاسْلَخَّا والإِسْلِيخُ كإِزْمِيل : نَبَاتٌ . ومما يستدرك عليه : في حديث سُليمانَ عليه السلام والهدهِد فسَلَخُوا مَوضِعَ الماءِ كما يُسْلَخ الإِهَابُ فخَرَجَ الماءُ أَي حَفَروا حتّى وَجَدوا الماءَ . وشاةٌ سَلِيخٌ : كُشِطَ عنها جِلْدُها فلا يَزال ذلك اسمَها حتّى يُؤكَل منها فإِذا أُكِلَ منها سُمِّيَ ما بَقِيَ منها شِلْواً قلَّ أَو كثُرَ . وسَلَخَ الظَّليمُ إِذا أَصابَ رِيشَه دَاءٌ وسَلْخُ الشِّعْرِ : وضْعُ لفظٍ بمعنَى الّلفظش الآخَر في جميعه فتُزيلُ أَلفاظَه وتَأْتيَ بدَلَهَا بأَلْفَاظٍ مُرَادِفِة لها في معناهَا ؛ فهذا سَلْخٌ اسم جَبَلٍ ذُكِرَ في غَزْوَةِ بدْرٍ نقله السُّهَيْليّ

##### Türkçe

**سلخ**
**سَلَخَ - يَسْلَخُ - انْسَلَخَ - يَنْسَلِخُ**
**سَلَخَ - يَسْلََخُ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyden: bir şeyi bir şeyden çıkarır ve onu yalıtır, sonra ondan ayırır: bir varlığın bileşenlerinden bir şeyi çıkarır ve onu, ondan yalıtılmış, ayrılmış ve uzak bir parça ve yapı kılar.
﴿**وَآيَةٌ لَهُمْ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ**﴾: gündüzü ondan ayırırız ve onu uzakça yalıtırız; böylece onların üzerinde gece kalır da karanlıkta kalırlar.
**انْسَلَخَ - يَنْسَلِخُ**: “**انفعل**” vezninde, “**سَلَخَ - يَسْلَخُ**”tan: dış bir failin fiili olmaksızın, kendiliğinden vuku bulduğunda **سَلَخَ - يَسْلَخُ** fiili: bir şeyden yeni bir şey oluşur, yalıtılır, sonra ondan ayrılır.
﴿**آتيناه آياتنا فانسلخ منها**﴾: Allah’ın ayetlerinden çıktı, yalıtıldı ve ayrıldı: beri oldu ve ayrıldı: yaygın ifadeyle yarıldı.
﴿**فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم**﴾: haram aylar istisna edilip yalıtıldığında ve diğer aylar kaldığında, hüküm şudur: müşrikleri nerede bulursanız öldürün.
Ve lafız, “yırtma, yarma ve soyma ile bir varlıktan veya bir şeyden bir parçayı ayırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَتَقَ - يَفْتُقُ**، **قَدَّ - يَقُدُّ**، **مَزَقَ - يَمْزِقُ**، **سَلَخَ - يَسْلََخُ**، **قَبَسَ - يَقْبِسُ**، **هَرَتَ - يَهْرُتُ** (**هَرَتَ - يَهْرِتُ**)

**سلخ - يسلخ - نسلخ**
	﴿**وَآيَةٌ لَهُمْ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ(37)**﴾ يس

**انسلخ - ينسلخ**
 ﴿**واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)**﴾ الأعراف
	﴿**فإذا انسلخ الأشهر الحرم فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد فإن تابوا وأقاموا الصلاة وآتوا الزكاة فخلوا سبيلهم إن الله غفور رحيم(5)**﴾ التوبة

مختار الصحاح
● [**سلخ**] س ل خ: **سَلَخ** koyunun derisini; قطع ve نصر babından. Ve **المَسْلُوخُ**: derisi soyulmuş koyun. Ve **سَلَخْتُ** ayı: onu geçirip bitirdiğim ve sonuna vardığım zaman. Ve ay, yılından **انْسَلَخَ**; ve adam, elbiselerinden; ve yılan, kabuğundan; ve gündüz, geceden.

الراغب
**سلخ**
- **السلخ**: hayvanın derisini çekip çıkarmak; denir: **سلخته فانسلخ**. Ve ondan ödünç alındı: **سلخت درعه**: onu çıkardım. Ve ay **سلخ** ve **انسلخ**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فإذا انسلخ الأشهر الحرم**﴾ [التوبة/5] ve Yüce Allah dedi ki: ﴿**نسلخ منه النهار**﴾ [يس/37], yani: çıkarırız. Ve **أسود سالخ**: derisini soydu; yani onu çıkardı. Ve **نخلة مسلاخ**: yeşil hurma çağlası dökülür.

ملخص اللسان
1. **السَّلْخُ**: deriyi, sahibinden kazıyıp soymak. **سَلَخَ** deriyi **يَسْلُخه** ve **يَسْلَخه** **سَلْخاً**: onu kazıyıp soydu. Ve **السَّلْخُ**: kendisinden soyulan şey.
2. Ve **السَّلِيخة**: yayı çubuğu; yontusundan soyulup çıplak bırakıldığında; çünkü o, soyulmasından çıkarılmıştır; Ebû Hanîfe’den.
3. Ve her şey ki bir kabuktan yarılıp ayrılır; artık **انْسَلَخَ** olmuştur.
4. Her binek/hayvan ki derisinden sıyrılır; **اليُسْرُوعِ** ve benzeri gibi.
5. Ve **السِّلْخُ**, kesre ile: deri.
6. Ve **السالخُ**: yılanların çok siyah olanı, şiddetli siyahlıkta; ve yılanların en öldürücü olduğu hâl, derisini soyduğu zamandır. Ve **والسالخُ**: devede olan bir uyuzdur; ondan deri soyulur; ve soyulmuştur.
7. Ve sıcak, insanın derisini **سَلَخَ** ve onu **سَلَّخه**; böylece **انْسَلَخ** ve **تَسَلَّخ**.
8. Ve kadın, zırhını kendinden **سَلَخَت**: onu çıkardı.
9. Ve adam **اسْلَخَّ** olur; uzandığı zaman. Ve ben **اسْلَخَخْتُ**: yani uzandım.
10. Ve gündüz, geceden **انْسَلَخَ**: ondan, beraberinde ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ışığı gidince gece karanlık kalır, insanları bürür; ve Allah, gündüzü geceden **سَلَخَ**; onu **يَسْلخُ**.
11. Ve ayı **سَلَخْتُ**: onu geçirip bitirdiğim ve sonuna vardığım zaman; ve ay, yılından **انسلَخَ**; ve adam, elbiselerinden; ve yılan, kabuğundan; ve gündüz, geceden.
12. Ve bitki, **سَلَخَ** olup sonra geri dönüp bütünüyle yeşerdiğinde, o, **سالخٌ**dur; **الحَمْض** ve başkasından. İbn Sîde: bitki **سَلَخَ**; kuruyup sararmadan sonra geri döndü ve yeşerdi.

لسان العرب
● - **سلخ**: **السَّلْخُ**: deriyi, sahibinden kazıyıp soymak. **سَلَخَ** deriyi **يَسْلُخه** ve **يَسْلَخه** **سَلْخاً**: onu kazıyıp soydu. Ve **السَّلْخُ**: kendisinden soyulan şey. Süleyman (aleyhisselâm) ve hüdhüd hadîsinde: “**فَسَلَخوا موضعَ الماءِ كما يُسْلَخُ الإِهابُ فخرج الماء**” yani suyu buluncaya kadar kazdılar. Ve **شاة سَلِيخٌ**: derisi ondan kazınıp soyulmuş koyun; ondan yenilinceye kadar bu adı taşır; ondan yenilince, ondan kalan şeye, az olsun çok olsun, **شِلْواً** denir. Ve **المَسْلوخ**: derisi soyulmuş koyun. Ve **المَسْلوخة**: karın açma ve kasaplık olmaksızın, soyulmuş koyuna yapışıp kalan bir addır. Ve **المِسْلاخُ**: deri. Ve **السَّلِيخة**: yayı çubuğu; yontusundan soyulup çıplak bırakıldığında; çünkü o, soyulmasından çıkarılmıştır; Ebû Hanîfe’den. Ve her şey ki bir kabuktan yarılıp ayrılır; artık **انْسَلَخَ** olmuştur. Ve yılanın **مِسْلاخ**ı ve **سَلْخَت**i: ondan sıyrıldığı derisi; ve yılan **سَلَخَت**; **تسلَخُ** **سَلْخاً**; ve aynı şekilde her hayvan ki derisinden sıyrılır; **اليُسْرُوعِ** ve benzeri gibi. Âişe hadîsinde: “**ما رأَيت امرأَة أَحبُّ إِليَّ أَن أَكونَ في مِسْلاخها من سَوْدةَ**”: onun hâli ve yoluna benzemeyi temenni etti. Ve **السِّلْخُ**, kesre ile: deri. Ve **السالخُ**: yılanların çok siyah olanı, şiddetli siyahlıkta; ve yılanların en öldürücü olduğu hâl, derisini soyduğu zamandır; Kümeyt, bir köpeği onunla vurduğu boğanın boynuzunu tasvir ederek dedi:
فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،
شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ
كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،
به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ
İbn Büzurc: “**ذلك أَسودُ سالِخاً**”; onu, soru olmaksızın başlangıçta marife kıldı. Ve **أَسْوَدُ سالخٌ**: izafesizdir; çünkü her yıl derisini soyar. Ve dişiye **سالخة** denmez; ona **أَسْوَدَةُ** denir ve **سالخة** ile nitelenmez. Ve **أَسْوَدانِ سالخٌ**: sıfat, Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözünde tesniye edilmez; İbn Düreyd onun tesniyesini rivayet etti; birincisi daha bilinir. Ve **أَساوِدُ سالخةٌ** ve **سَوالخُ** ve **سُلَّخٌ** ve **سُلَّخةٌ**; sonuncusu nadirdir. Ve sıcak, insanın derisini **سَلَخَ** ve onu **سَلَّخه**; böylece **انْسَلَخ** ve **تَسَلَّخ**. Ve kadın, zırhını kendinden **سَلَخَت**: onu çıkardı; Ferazdak dedi:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،
وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ
Ve **السالخُ**: devede olan bir uyuzdur; ondan deri soyulur; ve soyulmuştur; ve aynı şekilde devekuşu, tüyüne bir hastalık isabet ettiğinde. Ve adam **اسْلَخَّ** olur; uzandığı zaman. Ve ben **اسْلَخَخْتُ**: yani uzandım; ve şu beyit okundu:
إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا
Ve gündüz, geceden **انْسَلَخَ**: ondan, beraberinde ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ışığı gidince gece karanlık kalır, insanları bürür; ve Allah, gündüzü geceden **سَلَخَ**; onu **يَسْلخُ**. Ve tenzîlde: “**وَآيَةٌ لهم الليل نَسْلَخُ منه النهار فإِذا هم مظلمون**”. Ve ayı **سَلَخْنا**; onu **نَسْلَخُه** ve **نَسْلُخُه** **سَلْخاً** ve **سلوخاً**: ondan çıktık ve son gününe vardık; ve o **سَلَخَ** ve **انسَلخ**. Ve “**جاءَ سَلْخَ الشهر**”: yani onun **مُنْسَلَخ**ı. **التهذيب**: “**سَلَخْنا الشهر**” denir; yani ondan çıktık; böylece her gece, otuz parçadan bir parçayı kendimizden soyduk; geceleri tamamlanınca onu bütünüyle kendimizden soyduk. Dedi: “**وأَهْلَلْنا هِلالَ شهر كذا**”: yani ona girdik ve onu giydik; böylece her gece, yarısının geçişine kadar ondan bir giyim artarız; sonra onu kendimizden, otuz parçadan bir parça olarak soyarız; geceleri tamamlanınca onu bütünüyle kendimizden soyduk. Ve ondan şu sözdür:
إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،
كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي
Ve Lebîd dedi:
حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،
جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها
Dedi: “**وجمادى ستة**” Cemâdâ’l-Âhira’dır; yılın başından altı ayın tamamıdır. Ve ayı **سَلَخْتُ**: onu geçirip bitirdiğim ve sonuna vardığım zaman; ve ay, yılından **انسلَخَ**; ve adam, elbiselerinden; ve yılan, kabuğundan; ve gündüz, geceden. Ve bitki, **سَلَخَ** olup sonra geri dönüp bütünüyle yeşerdiğinde, o, **سالخٌ**dur; **الحَمْض** ve başkasından. İbn Sîde: bitki **سَلَخَ**; kuruyup sararmadan sonra geri döndü ve yeşerdi. Ve **سَلِيخ العَرْفَج**: onun kurusundan iri olan. Ve **سَلِيخةُ الرِّمْثِ** ve **العَرْفَج**: içinde otlak olmayan; sadece kuru odun olan. Ve Araplar, **الرِّمْث** ve **العَرْفَج** için, hayvanlara otlak kalmadığında: “ondan sadece **سَلِيخة** kaldı” derler. Ve **سَلِيخةُ البانِ**: **البان** meyvesinin yağı; güzel kokunun baharatlarıyla kaynatılıp yoğunlaştırılmadan önce; meyvesi misk ve güzel koku ile yoğunlaştırılıp sonra sıkılınca, o **مَنْشُوشٌ**tur; ve **نُشَّ نَشّاً**: yani yağ, güzel kokuların rayihalarıyla karıştı. Ve **السَّلِيخة**: kokudan bir şeydir; sanki dallı budaklı, soyulmuş bir kabuk gibi görürsün. Ve **الأَسْلخُ**: kel; ve o, **الجيم** ile daha çoktur. Ve **المِسْلاخُ**: yeşil iken hurma çağlası dökülen hurma ağacı. Ve alıcının satıcıya şart koştuğu şey hadîsinde: “onun için ne **مِسْلاخ** vardır ne de **مِحْضار**”; **المِسْلاخ**: çağlası dökülen. Ve **سَلِيخٌ مَلِيخٌ**: tadı olmayan. Ve onda **سَلاخَة** ve **مَلاخة** vardır; böyle olduğunda; Sa‘leb’den.

مقاييس اللغة:
(**سلخ**) **السين** ve **اللام** ve **الخاء** tek bir asıldır; o da bir şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra bunun üzerine taşınır. Asıl: “koyunun derisini **سلخاً** **سلخْتُ**.” Ve **السِّلْخ**: yılanın sıyrıldığı derisi. Ve “**أسود سالخ**” denir; çünkü söylendiğine göre her yıl derisini soyar. Bazıları, “kadın zırhını **سلخت**: onu çıkardı”yı nakletti. Ve babın kıyasından: “ayı **سلخت**”; son gününe vardığında. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ**; ve gündüz, gelen geceden **انسلخ**. Ve babdandır: **نخلة مِسْلاخٌ**; o, yeşil çağlasını döken hurma ağacıdır.

القاموس المحيط:
**سَلَخَ**; **كَنَصَرَ** ve **مَنَعَ** gibi: kazıyıp soydu ve çıkardı. Ve **المَسْلُوخُ**: derisi soyulmuş bir koyun. Ve ay: geçti; **كانْسَلَخَ** gibi. Ve falan, ayını: onu geçirdi ve sonuna vardı. Ve bitki: kuruyup sararmadan sonra yeşerdi. Ve Allah, gündüzü geceden: onu çekip aldı; böylece **انْسَلَخَ**: ondan sıyrılıp çıktı. Ve yılan: derisinden sıyrıldı. Ve **السَّلْخُ**: ayın sonu; onun **مُنْسَلَخ**ı gibi. Ve koyundan soyulan şeyin adı. Ve **السالخُ**: devede olan bir uyuz; ondan deve soyulur. Ve yılanların siyahının adı; dişisi **أسْوَدَةٌ**dur ve **سالِخَةٍ** ile nitelenmez. Ve **أسْوَدُ** ve **أسْوَدَانِ سالِخٌ**; ve **أساوِدُ سالِخَةٌ** ve **سوالِخُ** ve **سُلَّخٌ** ve **سُلَّخَةٌ**. Ve **الْأَسْلَخُ**: kel; ve şiddetli kızıllıkta olan. Ve **السليخَةُ**: sanki soyulmuş bir kabuk gibi olan bir koku; ve çocuk; ve **البان** meyvesinin yağı, yoğunlaştırılmadan önce; ve **الرِّمْث**ten, otlağı olmayan şey. Ve **المِسْلاَخُ**: yılanın derisi; ve yeşil çağlası dökülen bir hurma ağacı; ve deri. Ve **سَلِيخٌ مَليخٌ**: şiddetli cinsel birleşme, fakat dölleyemez; ve tadı olmayan kimse. Ve onda **سَلاَخَةٌ** ve **ملاخَةٌ**. Ve **السَّلَخُ**, harekeli: iğ üzerindeki iplik. Ve adam **اسْلَخَّ**; **اسْلِخاخاً**: uzandı. Ve **الإِسليخُ**, **كإِزمِيل**: bir bitkidir.

تاج العروس:
**سلخ**
**سَلَخَ** deriyi, **كنَصَرَ** ve **مَنَعَ** gibi; onu **يَسْلَخه** ve **يَسْلُخه**; **سَلْخاً**: sahibinden kazıyıp soydu. Ve **السَّلْخ**: kendisinden kazınıp soyulan şey. Ve **سَلَخَ**: çıkardı; denir: kadın zırhını **سَلَخَت**; onu çıkardığında. Bu mecazdır; Ferazdak dedi:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمَامَةُ دِرْعَها ... وأَعْجَبَهَا رَابِي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ
Ve **المَسلوخ**: derisi soyulmuş bir koyun; ve o, **المسلوخة** da olur. Ve ay **سَلخَ**: geçti; **كانسَلخَ** gibi. Ve falan, ayını **يَسْلَخه** ve **يَسْلُخه**; **سَلْخاً** ve **سُلُوخاً**: onu geçirdi ve sonuna vardı; bu mecazdır. Ve **التَّهذيب**’de: “**سَلَخْنا الشَّهر**” denir; yani ondan çıktık; böylece her gece, otuz parçadan bir parçayı kendimizden soyduk; geceleri tamamlanınca onu bütünüyle kendimizden soyduk. Dedi: “**وأَهْلَلْنَا هِلاَلَ شَهْرِ كَذا**”: yani ona girdik ve onu giydik; böylece her gece, yarısının geçişine kadar ondan bir giyim artarız; sonra onu kendimizden bütünüyle soyarız. Ve ondan şu sözdür:
" إِذا ما سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهكَفَى قاتِلاً سَلْخَي الشُّهورَ وإِهلالِي
Ve Lebîd dedi:
حتَّى إِذَا سَلَخَا جُمَادَى سِتَّةٍ ... جَزْءاً فطَالَ صِيَامُه وصِيَامُها
Dedi: “**وجُمَادَى سَتّةٍ**” Cemâdâ’l-Âhira’dır; yılın başından altı ayın tamamıdır. Ve bitki, **سَلَخَ** olup sonra geri dönüp bütünüyle yeşerdiğinde, o, **سالِخٌ**dur; **الحَمْض** ve başkasından. Ve **المحكم**’de: bitki **سَلَخَ**: kuruyup sararmadan sonra yeşerdi ve geri döndü. Ve mecazdan: Allah, gündüzü geceden **سَلَخَ**: onu çekip aldı; böylece **انْسَلَخَ**: ondan, beraberinde ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ışığı gidince gece karanlık kalır, insanları bürür. Ve yılan **سَلَخَت**; **تَسْلَخُ** **سَلْخاً**; ve aynı şekilde her hayvan: derisinden sıyrıldı; diğer nüshalarda böyle; ve ana kaynakların hepsinde: “**تَنْسَرِي عن سَلْخَتَها**” fetih ile; yani derisi. Şeyhimiz onu, “**الحَيَّة**” lafzının erkek ve dişiye kullanılmasıyla yönlendirdi; nitekim bir topluluk bunu açıkça söylemiştir. Ve **السَّلْخ** fetih ile: ayın sonu; onun **مُنسَلَخ**ı gibi, **اللام**ın fethiyle. Ve **السَّلْخ**: koyundan soyulan şeyin adı; ve **الإِهَابُ**: yani ondan kazınıp soyulan. Ve mecazdan: uyuz, derisini **سلَخَ**. Ve **السَّالِخ**: devede olan bir uyuzdur; ondan deve soyulur. Ve sıcak, insanın derisini **سَلَخَ** ve onu **سَلَّخَه**; böylece **انسَلَخَ** ve **تَسَلَّخَ**. Ve **السالِخ**: yılanların siyahının adı; şiddetli siyahlıkta. İbn Büzurc dedi: “**ذلك أَسودُ سالِخاً**”; onu, soru olmaksızın başlangıçta marife kıldı. Ve **أَسودُ سالخٌ** izafesizdir; çünkü her yıl derisini soyar. Ve dişisi **أَسْوَدَةٌ**dur ve **بِسَالخة** ile nitelenmez. Ve **أَسْوَدُ سالِخٌ** ve **أَسْوَدانِ سالِخٌ**: sıfat, Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözünde tesniye edilmez; İbn Düreyd onun tesniyesini nakletti; birincisi daha bilinir. Ve **أَساوِدُ سالخَةٌ** ve **سَوَالخُ** ve **سُلَّخٌ** ve **سُلَّخَةٌ**; sonuncusu nadirdir. Ve **الأَسْلَخ**: kel; ve o, **الجيم** ile daha çoktur; ve adam, şiddetli kızıllıkta olan. Ve **السَّليخَة**: bir koku; onu sanki dallı budaklı, soyulmuş bir kabuk gibi görürsün. Ve **السَّليخة**: çocuk; çünkü o, soyuldu yani annesinin karnından çekilip çıkarıldı. Ve **السَّليخة**: **البَان** meyvesinin yağı; güzel kokunun baharatlarıyla yoğunlaştırılmadan önce; misk ve güzel koku ile yoğunlaştırılıp sonra sıkılınca, o **مَنشوشٌ**tur; ve **نُشَّ نَشَّا**: yani yağ, güzel kokuların rayihalarıyla karıştı. Ve **السَّلِيخةُ** **العَرْفَج**ten: onun kurusundan iri olan. Ve **الرَّمْث**ten: içinde otlak olmayan; sadece kuru odun olan. Ve Araplar, **الرَّمْث** ve **العَرْفَج** için, hayvanlara otlak kalmadığında: “ondan sadece **سَليخةٌ** kaldı” derler. Ve **السَّلْخ** ve **المِسْلاَخُ**: yılanın, ondan sıyrıldığı derisi; **السَّلْخَة** gibi. Ve mecazdan: falan, insan derisi içinde bir eşektir. Ve Âişe hadîsinde: “**ما رأَيْت امرَأَةً أَحَبَّ إِليّ أَنْ أَكُونَ في مسْلاَخها من سَوْدَةَ**”: onun heyeti ve yoluna benzemeyi temenni etti. Ve **المسْلاخُ**: yeşil iken çağlası dökülen hurma ağacı. Ve alıcının satıcıya şart koştuğu şey hadîsinde: onun için ne **مِسلاخٌ** vardır ne de **مِخْضَار**. Ve **المِسْلاخُ**: deri; kesre ile **السِّلْخ** gibi. Ve **رجلٌ سَلِيخٌ مَلِيخٌ**: şiddetli cinsel birleşme, fakat dölleyemez. Ve **سَليخٌ مليخٌ**: tadı olmayan kimse. Ve ana kaynaklarda “**مَنْ**” düşürülerek gelmiştir. Ve onda **سَلاَخَةٌ** ve **مَلاَخَةٌ** vardır; böyle olduğunda; Sa‘leb’den. Ve **السَّلَخُ** harekeli: iğ üzerindeki iplik. Ve adam **اسْلخّ**; **اسلِخَاخاً**: uzandı. Ve şu beyit okundu:
" إِذا غَدَا القَوْمُ أَبيَ فاسْلَخَّا
Ve **الإِسْلِيخُ** **كإِزْمِيل**: bir bitkidir. Ve buna eklenenlerden: Süleyman (aleyhisselâm) ve hüdhüd hadîsinde: “**فسَلَخُوا مَوضِعَ الماءِ كما يُسْلَخ الإِهَابُ فخَرَجَ الماءُ**”: yani suyu buluncaya kadar kazdılar. Ve **شاةٌ سَلِيخٌ**: derisi ondan kazınıp soyulmuş koyun; ondan yenilinceye kadar bu adı taşır; ondan yenilince, ondan kalan şeye, az olsun çok olsun, **شِلْواً** denir. Ve devekuşu **سَلَخَ**: tüyüne bir hastalık isabet ettiğinde. Ve **سَلْخُ الشِّعْرِ**: bir lafzı, diğer lafzın anlamıyla, bütünüyle koymandır; böylece onun lafızlarını giderir ve yerine, anlamında ona eşanlamlı lafızlar getirirsin; işte bu, **سَلْخٌ**tur. **سَلْخٌ**: Bedir gazvesinde zikredilmiş bir dağın adıdır; Süheylî onu nakletti.
