# سلخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سلخ

السَّلْخُ: كُشْطُ الإِهابِ عنِ ذيهِ.
سَلَخَ الإِهابَ يَسْلُخه ويَسْلَخه سَلْخاً: كَشَطه. والسَّلْخُ: ما سُلِخَ عنه. وفي حديث سليمان، عليه السلام، والهُدْهُدِ: فَسَلَخوا موضعَ الماءِ كما يُسْلَخُ الإِهابُ فخرج الماء أَي حفروا حتى وجدوا الماء. وشاة سَلِيخٌ: كَشِطَ عنها جلدُها فلا يزال ذلك اسمَها حتى يُوءكل منها، فإِذا أُكل منها سمي ما بقيَ منها شِلْواً قلَّ أَو كثر. والمَسْلوخ: الشاة سُلِخَ عنها الجلد. والمَسْلوخة: اسم يَلْتَزِمُ الشاة المسلوخة بلا بُطونٍ ولا جُزارة.
والمِسْلاخُ: الجِلْد.
والسَّلِيخة: قضيب القوس إِذا جُرِّدَتْ من نَحْتِها لأَنها اسْتُخْرِجَتْ من سَلْخِها؛ عن أَبي حنيفة. وكل شيء يُفْلَقُ عن قِشْر، فقد انْسَلَخَ.
ومِسْلاخ الحية وسَلْخَتها: جِلْدَتها التي تَنْسَلِخُ عنها؛ وقد سَلَخَتِ الحيةُ تسلَخُ سَلْخاً، وكذلك كل دابة تَنْسَرِي من جِلْدَتها كاليُسْرُوعِ ونحوه. وفي حديث عائشة: ما رأَيت امرأَة أَحبُّ إِليَّ أَن أَكونَ في مِسْلاخها من سَوْدةَ تمنت أَن تكون مثل هَدْيها وطريقتها. والسِّلْخُ، بالكسر: الجِلْد.
والسالخُ: الأَسْوَدُ من الحيات شديدُ السواد وأَقْتَلُ ما يكون من الحيات إِذا سَلَخَت جِلْدَها؛ قال الكميت يصف قَرْنَ ثور طعن به كلباً: فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،
شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ
كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،
به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ
ابن بُزُرْج: ذلك أَسودُ سالِخاً جعله معرفة ابتداء من غير مسأَلة. وأَسْوَدُ سالخٌ: غيرَ مضاف لأَنه يَسْلَخ جلده كلَّ عام، ولا يقال للأُنثى سالخة، ويقال لها أَسْوَدَةُ ولا توصف بسالخة، وأَسْوَدانِ سالخٌ لا تثنى الصفة في قول الأصمعي وأَبي زيد، وقد حكى ابن دريد تثنيتها، والأَول أَعرف، وأَساوِدُ سالخةٌ وسَوالخُ وسُلَّخٌ وسُلَّخةٌ، الأَخيرة نادرة. وسَلَخَ الحَرُّ جلدَ الإِنسان وسَلَّخه فانْسَلَخ وتَسَلَّخ. وسَلَخَت المرأَة عنها دِرْعَها: نزعته؛ قال الفرزدق:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،
وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ
والسالخُ: جَرَبٌ يكون بالجمل يُسْلَخُ منه وقد سُلِخَ، وكذلك الظليم إِذا أَصاب ريشَه داءٌ.
واسْلَخَّ الرجل إِذا اضطجع. وقد اسْلَخَخْتُ أَي اضطجعت؛ وأَنشد: إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجاً لا يبقى معه شيء من ضوئه لأَن النهار مُكَوَّر على الليل، فإِذا زال ضوؤه بقي الليل غاسقاً قد غَشِيَ الناسَ؛ وقد سَلَخ اللهُ النهارَ من الليل يَسْلخُه. وفي التنزيل: وآية لهم الليل نَسْلَخُ منه النهار فإِذا هم مظلمون. وسَلَخْنا الشهرَ نَسْلَخُه ونَسْلُخُه سَلْخاً وسلوخاً: خرجنا منه وصِرْنا في آخر يومه؛ وسَلَخَ هو وانسَلخ. وجاءَ سَلْخَ الشهر أَي مُنْسَلَخَه. التهذيب: يقال سَلَخْنا الشهر أَي خرجنا منه فسَلَخْنا كل ليلة عن أَنفسنا كلَّه. قال: وأَهْلَلْنا هِلالَ شهر كذا أَي دخلنا فيه ولبسناه فنحن نزداد كل ليلة إِلى مضيِّ نصفه لِباساً منه ثم نَسْلَخُه عن أَنفسنا جزءاً من ثلاثين جزءاً حتى تكاملت ليليه فسلَخناه عن أنفسنا كلَّه؛ ومنه قوله:
إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،
كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي
وقال لبيد:
حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،
جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها
قال: وجمادى ستة هو جمادى الآخرة وهي تمام ستة أَشهر من أَول السنة. وسَلَخْتُ الشهر إِذا أَمضيته وصرت في آخره؛ وانسلَخَ الشهرُ من سَنته والرجلُ من ثيابه والحيةُ من قشرها والنهارُ من الليل. والنبات إِذا سَلَخ ثم عاد فاخْضَرَّ كلُّه، فهو سالخٌ من الحَمْض وغيره؛ ابن سيده: سَلَخَ النباتُ عاد بعد الهَيْج واخْضَرَّ.
وسَلِيخ العَرْفَج: ما ضَخُمَ من يَبِيسه. وسَلِيخةُ الرِّمْثِ والعَرْفَج: ما ليس فيه مَرْعىً إِنما هو خشب يابس.
والعرب تقول للرِِّمْث والعَرْفَج إِذا لم يبق فيهما مَرْعىً للماشية: ما بقي منهما إِلا سَلِيخة. وسَلِيخةُ البانِ: دُهْنُ ثَمره قبل أَن يُربَّبَ بأفاويه الطِّيب، فإِذا رُبِّبَ ثمره بالمسك والطيب ثم اعْتُصِر، فهو مَنْشُوشٌ؛ وقد نُشَّ نَشّاً أَي اختلط الدهنُ بروائح الطيب. والسَّلِيخة: شيء من العِطْر تراه كأَنه قِشْرٌ مُنْسَلخ ذو شُعَبٍ. والأَسْلخُ: الأَصْلَعُ، وهو بالجيم أَكثر.
والمِسْلاخُ: النخلة التي يَنْتَثِر بُسْرُها وهو أَخضر. وفي حديث ما يَشْتَرِطُه المشتري على البائع: إِنه ليس له مِسْلاخ ولا مِحْضار؛ المِسْلاخ: الذي ينتثر بُسْرُه. وسَلِيخٌ مَلِيخٌ: لا طعم له؛ وفيه سَلاخَة ومَلاخة إِذا كان كذلك؛ عن ثعلب.

### Türkçe

**السَّلْخُ**: derinin, onun iç yüzünden soyulmasıdır.

**سَلَخَ الإِهابَ** **يَسْلُخه** ve **يَسْلَخه** **سَلْخاً**: onu soydu. Ve **السَّلْخُ**: ondan soyulan şeydir. Süleyman (aleyhisselâm) ve **الهُدْهُدِ** hadîsinde: “Su yerini, deri soyulur gibi soydular; su çıktı” yani kazdılar, nihayet suyu buldular. Ve **شاة سَلِيخٌ**: derisi üzerinden soyulmuş koyun; ondan yenilinceye kadar bu onun adı olmaya devam eder; ondan yenilince, ondan kalan şeye az olsun çok olsun **شِلْواً** denir. Ve **المَسْلوخ**: derisi soyulmuş koyun. Ve **المَسْلوخة**: karınlar ve kasaplık olmaksızın, derisi soyulmuş koyuna yapışıp kalan bir addır.

Ve **المِسْلاخُ**: deridir.

Ve **السَّلِيخة**: yayın çubuğu; yontusundan soyulup arındırıldığı zaman; çünkü o, kendi **سَلْخِ**’ından çıkarılmıştır; Ebû Hanîfe’den. Ve her şey ki bir kabuktan yarılırsa, artık **انْسَلَخَ** olmuştur.

Ve **مِسْلاخ الحية** ve **سَلْخَتها**: ondan soyulup ayrıldığı derisidir; ve yılan **سَلَخَتِ**; **تسلَخُ** **سَلْخاً**; ve derisinden sıyrılan her binek/hayvan da böyledir; **كاليُسْرُوعِ** ve benzeri. Âişe hadîsinde: “Sevde’den daha çok, onun **مِسْلاخ**’ında olmayı sevdiğim bir kadın görmedim; onun hidayeti ve yolu gibi olmayı temenni ederdi.”

Ve **السِّلْخُ** (kesre ile): deridir.

Ve **السالخُ**: yılanların çok siyah olanı; siyahlığı şiddetli; ve yılanların en öldürücüsü, derisini soyduğu zaman olur; Kümeyt, bir köpeği onunla dürttüğü bir öküz boynuzunu vasfederek dedi ki:
فَكَرَّ بأَسْحَمَ مثلِ السِّنانِ،
شَوَى ما أَصابَ به مَقْتَلُ
كأَنْ مُخَّ رِيقَتِه في الغُطَاطْ،
به سالخُ الجِلْدِ مُسْتَبْدَلُ

İbn Buzurc: “Bu, **أَسودُ سالِخاً**’dır”; onu, soru olmaksızın başlangıç olarak marife yaptı. Ve **أَسْوَدُ سالخٌ**: izâfetsizdir; çünkü her yıl derisini soyar. Dişiye **سالخة** denmez; ona **أَسْوَدَةُ** denir ve **سالخة** ile vasfedilmez. Ve **أَسْوَدانِ سالخٌ**: sıfat ikilenmez; Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözüne göre. İbn Düreyd onun tesniyesini rivayet etmiştir; birincisi daha bilinir. Ve **أَساوِدُ سالخةٌ** ve **سَوالخُ** ve **سُلَّخٌ** ve **سُلَّخةٌ**; sonuncusu nadirdir.

Ve sıcak, insanın derisini **سَلَخَ** ve **سَلَّخه**; böylece **انْسَلَخَ** ve **تَسَلَّخ** oldu. Ve kadın zırhını üzerinden **سَلَخَت**: onu çıkardı; Ferazdak dedi ki:
إِذا سَلَخَتْ عنها أُمامةُ دِرْعَها،
وأَعْجَبها رابي المَجَسَّةِ مُشْرِفُ

Ve **السالخُ**: devede olan bir uyuzdur; ondan deri soyulur; ve **سُلِخَ** olmuştur; tıpkı devekuşu erkeği (**الظليم**) de, tüyüne bir hastalık isabet ettiği zaman.

Ve adam **اسْلَخَّ** olur; yatıp uzandığı zaman. Ve ben **اسْلَخَخْتُ**: yani uzandım; ve şu beyit okunmuştur:
إِذا غَدا القومُ أَبى فاسْلَخَّا

Ve gündüz, geceden **انْسَلَخَ**: ondan, ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ışığı gidince, gece karanlık olarak kalır, insanları bürümüştür. Ve Allah, gündüzü geceden **سَلَخَ**; onu **يَسْلخُه**. Ve tenzilde: “Onlar için bir âyet de gecedir; ondan gündüzü **نَسْلَخُ**; bir de bakarsın onlar karanlıkta kalırlar.” Ve ayı **سَلَخْنا**; onu **نَسْلَخُه** ve **نَسْلُخُه** **سَلْخاً** ve **سلوخاً**: ondan çıktık ve onun son gününde olduk; ve o da **سَلَخَ** ve **انسَلخ**. Ve “ayın **سَلْخَ**’ı geldi” yani onun **مُنْسَلَخ**’ı (sonu) geldi. **التهذيب**: “Ayı **سَلَخْنا**” denir; yani ondan çıktık; böylece her gece, onun tamamını kendimizden soyduk. Dedi ki: “Şu ayın hilâlini **أَهْلَلْنا**” yani ona girdik ve onu giydik; böylece her gece, yarısının geçişine kadar ondan bir giyim artar; sonra onu kendimizden, otuz parçadan bir parça olarak soyarız; nihayet geceleri tamamlanınca onu kendimizden bütünüyle soyduk; bundan da şu sözü:
إِذا ما سَلَخْتُ الشهرَ أَهْلَلْتُ مثلَه،
كَفَى قاتِلاً سَلْخِي الشُّهورَ وإِهْلالي

Ve Lebîd dedi ki:
حتى إِذا سَلَخا جُمادَى ستَّةً،
جَزْءاً فطالَ صيامُه وصيامُها

Dedi ki: “**جُمادَى ستَّة**”, **جمادى الآخرة**’dır; ve o, senenin başından altı ayın tamamıdır. Ve ayı **سَلَخْتُ**: onu geçirdiğim ve onun sonunda olduğum zaman. Ve ay, senesinden; adam, elbiselerinden; yılan, kabuğundan; gündüz, geceden **انسلَخَ** olur. Ve bitki, **سَلَخَ** olduğu zaman, sonra geri dönüp bütünüyle yeşerirse, o, **الحَمْض** ve başkasından **سالخٌ**’tır; İbn Sîde: bitki **سَلَخَ**; kuruyup sararmadan (**الهَيْج**) sonra geri döndü ve yeşerdi.

Ve **سَلِيخ العَرْفَج**: onun kurusundan iri olan şeydir. Ve **سَلِيخةُ الرِّمْثِ** ve **العَرْفَج**: içinde otlak olmayan şeydir; ancak kuru odun.

Ve Araplar, **الرِّمْث** ve **العَرْفَج** için, ikisinde de hayvanlar için otlak kalmadığı zaman şöyle der: “İkisinden de **سَلِيخة**’den başka bir şey kalmadı.” Ve **سَلِيخةُ البانِ**: meyvesinin yağı; güzel koku baharatlarıyla kaynatılıp koyulaştırılmadan önce; meyvesi misk ve güzel koku ile kaynatılıp koyulaştırılıp sonra sıkılırsa, o **مَنْشُوشٌ**’tur; ve **نُشَّ** **نَشّاً** olmuştur; yani yağ, güzel kokuların rayihalarıyla karışmıştır.

Ve **السَّلِيخة**: kokudan bir şeydir; onu, sanki dallı budaklı, soyulmuş bir kabuk gibi görürsün.

Ve **الأَسْلخُ**: kel olan; **الجيم** ile olanı daha çoktur.

Ve **المِسْلاخُ**: yeşil iken hurması (**بُسْرُها**) dökülen hurma ağacı. Müşterinin satıcıya şart koştuğu şey hadîsinde: “Onun için ne **مِسْلاخ** vardır ne de **مِحْضار**”; **المِسْلاخ**: hurması dökülen şeydir. Ve **سَلِيخٌ مَلِيخٌ**: tadı olmayan; böyle olursa onda **سَلاخَة** ve **مَلاخة** vardır; Sa‘leb’den.
