# سلط (س-ل-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Salata, doğranmış sebze demektir

- Harfler: س - ل - ط
- Kur'an'da: 39 geçiş · 39 ayet · 9 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سُلْطَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلَانًا | Güç | 11 | 11 | [3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/3:151.md) |
| [سُلْطَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | فُعْلَانٍ | Güç | 9 | 9 | [7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/7:71.md) |
| [بِسُلْطَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | بِفُعْلَانٍ | Güç; Güç ile | 8 | 8 | [14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/14:10.md) |
| [سُلْطَانٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8C.md) | فُعْلَانٌ | Güç | 4 | 4 | [15:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/15:42.md) |
| [وَسُلْطَانٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8D.md) | وَفُعْلَانٍ | Ve güç | 3 | 3 | [11:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/11:96.md) |
| [سُلْطَانُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فُعْلَانُهُ | Onun gücü | 1 | 1 | [16:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/16:100.md) |
| [سُلْطَانِيَهْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%87%D9%92.md) | فُعْلَانِيَهْ | Benim gücüm | 1 | 1 | [69:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/69:29.md) |
| [لَسَلَّطَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَفَعَّلَهُمْ | Öyleyse onları güçlendirdi | 1 | 1 | [4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/4:90.md) |
| [يُسَلِّطُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D8%B7%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Güçlendirir | 1 | 1 | [59:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/59:6.md) |

## Mücavir kökler — 56 mücavir (189 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 27 · Beyn topraktaki yarık demektir
2. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 18 · “Nezle” konaklama yeri demektir
3. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Tasma kayış demektir
4. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Cedle havan tokmağı demektir
5. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Ad verilen
6. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
7. [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Birleştirirler
8. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Musa
9. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
10. [شكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب…
11. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
12. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Bab kapı demektir
13. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Ana kapının önündeki bekçidir
14. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 20 ortak ayet · G² 8 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
15. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
16. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Zalimler
17. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
18. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dane, inek yavrusuna denir
19. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
20. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
21. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
22. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Okun ön yarısına denir
23. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
24. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
25. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
26. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
27. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
28. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
29. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
30. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
31. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
32. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
33. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
34. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
35. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
36. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
37. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
38. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
39. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
40. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
41. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
42. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
43. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
44. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İşiten
45. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
46. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Şey
47. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
48. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
49. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
50. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
51. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Murar acı bir ağacın adıdır
52. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
53. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
54. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
55. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
56. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md), [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md), [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md), [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Keskinlik, direnç kırma, bir varlığın diğeri üzerinde kurduğu baskın nüfuz ve nüfuz edici akışkan güç |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da karşı konulamaz delil, ezici zihni kanıt ve ilahi iradenin belirlediği meşru veya fiili tasarruf yetkisi |
| Çekirdek Özet 3 | Keyfi tahakküm değil; kaynağını haktan veya ontolojik kudretten alan, zihni ya da fiili direnci imkânsız kılan bağlayıcı otorite |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca siyasi zorbalık veya kaba kuvvet olarak daraltıp, Kur'an'daki mutlak kanıt ve epistemik üstünlük anlamını gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi yerinden sıyırıp çekmek, pürüzsüzce kaydırmak, akıcı bir süreklilikle nüfuz etmek ([سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md), [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md), [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md), [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md), [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md)) | ط | ط harfinin getirdiği kuşatma, sertlik ve basma etkisiyle akıcı nüfuz kabiliyeti mutlak bir tahakküm, direnç kırma ve kuşatıcı baskı niteliği kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, direnç gösterme, bir zemine sağlamca yaslanarak sabit kalma hamlesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | İtme, sevk etme, boyun eğdirerek bir hedefe doğru yönlendirme gücü |
| ط | Sepet, çark, kuşatma | Nesneyi dıştan sarma, çevreleme, altına alma ve kaçış alanı bırakmama hareketi |
| سلط | Bir desteğe dayanarak (س) başkasını zorla sevk eden (ل) ve bütünüyle kuşatarak baskılayan (ط) mutlak nüfuz ve üstünlük hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Keskin ve uzun tırnak, sert zemin, sert ve duru yağ (zeytinyağı veya susam yağı / es-selît), kandile nüfuz ederek ışığı sürdüren yakıt, pürüzsüz ve ezici baskı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, kandil fitilinin yağı çekerek parlamasını tasvir ederken kökü kandil yağı anlamında kullanmıştır: أَمالَ السَّلِيطَ بالذُّبال المُفَتَّلِ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Kelbî ve erken dönem bedevi kullanımında dili sivri, susturucu ve keskin konuşan kimseye «raculün selît» denilmiş; delilin karşı tarafı susturucu baskısına da bu kökten türeyen isim verilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Dīvānü İmriil-Kays.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin Kuzeybatı ve Güney kollarında سلط kökü, en erken katmanlardan itibaren «hüküm sürmek, kontrol altına almak, yetki sahibi olmak, üstün gelmek» semantik merkezine sahiptir. İbranicede שָׁלַט (shālát) fiili «hükmetmek, hâkim olmak, tasarruf hakkı bulunmak», שִׁלְטוֹן (shiltōn) ise «otorite, egemenlik, iktidar gücü» anlamındadır. Aramicede ve Süryanicede š-l-ṭ (šallīṭ) kökü doğrudan «yetkili kılınmış vali, yönetici, karşı konulmaz güç ve ruhsat» manalarını karşılar; Hristiyan ve Yahudi teolojisinde tanrısal yetki aktarımı bu kökle ifade edilir. Akadcada šalāṭu fiili «yetkiyi elinde tutmak, zorla çekip almak, hükmetmek» çizgisine işaret eder. Arapçada kelime hem fiili egemenliği hem de aklı ve idraki çaresiz bırakan «hüccet / kanıt» boyutunu korumuştur; dildeki «es-selît» (aydınlatıcı yağ) anlamı da kökün karanlığı ve direnci delen nüfuz edici kök algısıyla irtibatlıdır. Kullanıcı notundaki salata kelimesi ise İtalyanca kökenli (tuzlanmış sebze) bir sözcük olup Arapça kökle yalnızca biçimsel bir ses benzerliği taşır, etimolojik bir bağı bulunmamaktadır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertlik, akışkan nüfuz, dilin keskinliği ve baskın kanıt | Fiili tahakkümden önce zihni ve nesnel direnci ortadan kaldıran nüfuz edici kuvvettir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice shālát, Aramice/Süryanice šallīṭ, Arapça سلط | Hükmetme yetkisi, meşru tasarruf ruhsatı ve egemenlik yetkesi ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı altında sınırlı paralellikler | Geniş dil ailelerinde doğrudan soydaşlık zayıftır; ağırlıkla Doğu Akdeniz Sami siyaset ve hukuk dairesine aittir. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلط | Anlamlı | Güç, galebe, delil, baskı | Hedef kök; bir nesne veya zihin üzerinde karşı durulamaz egemenlik kurmak | Kur'an'da geçer |
| [سطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%84.md) | Anlamlı | Su kabı, kova | İçine sıvı alan, dökülmeden taşıyan kap; Yunanca situla kelimesiyle de temaslıdır | Kur'an'da geçmez |
| لسط | Anlamlı | Çekip almak, sıyırmak | Malı gizlice veya zorla çekip alma, yol kesme eylemi | Kur'an'da geçmez |
| [لطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%B3.md) | Anlamlı | Ezmek, vurmak, kırmak | Sert bir nesneyle diğerine şiddetle vurup ezmek | Kur'an'da geçmez |
| [طسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Geniş ve seraplı arazi | Ufku belirsiz, gözü yoran geniş çöl düzlüğü | Kur'an'da geçmez |
| [طلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Silmek, izini gidermek | Yazıyı veya izi belirsizleştirmek, üzerini örterek yok etmek | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلط | Merkez | Otorite ve hüccet | Direnci epistemik ya da ontolojik baskıyla kıran meşru veya fiili nüfuz | Karşı konulamaz kanıt ve hükümranlık |
| [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Ezici üstünlük | Direneni zorla, aşağılayarak ve bütünüyle çaresiz bırakarak bastırmak | Zorlayıcı ve alçaltıcı üstünlük |
| [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Mücadele sonu zafer | Karşılıklı bir çatışma ve çekişme sürecinin ardından üstün gelmek | Çekişmeli üstünlük kazanma |
| [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) | Komşu | Tasarruf mülkiyeti | Bir nesne veya durum üzerinde meşru tasarruf ve tutma hakkına sahip olmak | Yetki ve sahiplik zemini |
| [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) | Komşu | Dengeleyici idare | İşi adalet ve bilgelikle yerli yerine koyup fesadı engellemek | Islah edici yargı ve nizam |
| [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) | Zıt | Güçsüzlük ve yetersizlik | Bir işi yapmaya takat yetiremeyip geride kalmak, boyun eğmek | Tasarruf ve nüfuzdan yoksunluk |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلط | Otorite, bağlayıcı hüccet, güç | Hem zihni susturan kanıtı hem de fiili egemenlik yetkisini tam karşılar | Kesin |
| Latince | auctoritas, potestas | Meşru nüfuz, fiili iktidar | Auctoritas hüccet ve itibar yönünü, potestas ise fiili baskı gücünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | authority, proof, dominion | Otorite, kesin delil, egemenlik | Tek başına power kelimesi kökün meşru kanıt (hüccet) boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Autorität, Vollmacht, Beweiskraft | Yetki, tam ruhsat, kanıt gücü | Hukuki ve epistemik baskınlığı karşılar; yalın cebir anlamını aşar | Güçlü |
| Fransızca | autorité, empire, preuve irréfutable | Otorite, egemenlik alanı, çürütülemez delil | Hem yönetim yetkisini hem de karşı durulamaz mantıksal üstünlüğü kapsar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُلْطَان (Hüccet / Zihni kanıt) | Aklı bağlayan, inkarı imkânsız kılan açık delil ve vahiy | Peygamberlerin mucizeleri ve putperestlerin dayanaksız inançları; Yunus [10:68](https://lisan.digital/tr/ayet/10:68.md), İbrahim [14:10](https://lisan.digital/tr/ayet/14:10.md), Necm [53:23](https://lisan.digital/tr/ayet/53:23.md) |
| سُلْطَان (Yetki / Hukuki ruhsat) | Bir kimseye meşru müdahale hakkı tanıyan şer'i veya ontolojik hak | Haksız yere öldürülenin velisine tanınan kısas hakkı; İsrâ [17:33](https://lisan.digital/tr/ayet/17:33.md) |
| سُلْطَان (Fiili tahakküm / Tasarruf gücü) | Varlık üzerinde doğrudan dönüştürücü ve yönlendirici baskı kurma | Şeytanın müminler üzerinde zorlayıcı bir tasarruf gücünün bulunmaması; İbrahim [14:22](https://lisan.digital/tr/ayet/14:22.md), Nahl [16:99](https://lisan.digital/tr/ayet/16:99.md) |
| تَسْلِيط (İlahi sevk ve musallat kılma) | Bir topluluğu veya gücü diğerinin üzerine ceza ya da imtihan olarak gönderme | Allah'ın peygamberleri veya orduları inkârcıların üzerine üstün kılması; Nisâ [4:90](https://lisan.digital/tr/ayet/4:90.md), Haşr [59:6](https://lisan.digital/tr/ayet/59:6.md) |
| سُلْطَانِيَهْ (Egemenlik / Mazeret / İktidar) | Dünyadaki siyasi gücün ve kendini savunacak her türlü zihni mazeretin çöküşü | Ahirette inkârcının çaresizliğini ifade ettiği itiraf bağlamı; Hâkka [69:29](https://lisan.digital/tr/ayet/69:29.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ispatı ve kader | Şeytanın insan iradesi üzerinde cebredici bir gücünün olup olmadığı ve mucizenin bağlayıcılığı | İradeyi ilga etmeyen epistemik delil ve ontolojik sevk |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve siyaset | Velinin kısas yetkisi, devlet başkanının tasarruf sınırları ve hukuki yetkilendirme | Meşru tasarruf hakkı, yetki ve yasal koruma kalkanı |
| Tefsir | Delil-ayet ilişkisi | Kur'an'daki sultan kelimelerinin hüccet mi yoksa mucize mi olduğu ayrımı | Kalbe hücum edip direnci kıran karşı konulamaz vahiy kanıtı |
| Hadis | Yönetim ahlakı ve fitne | Adil sultanın gölgesi, zalim idareciye karşı tutum ve meşru otoriteye itaat | Kamu düzenini sağlayan siyasi ve idari güç merkezi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet | İlahi yetki belgesi | Batılı ilga etme | Peygamberin getirdiği apaçık hüccet, her türlü pagan iddiayı zihnen hükümsüz kılar. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Kesin burhan | Şüpheyi defetme | İspatlanmamış varsayımlar sultandan yoksundur; bilgi ancak kesin delille otorite kazanır. | Kesin |
| Siyasi | Kamu hukuku ve nizam | Meşru iktidar | Hukuku icra etme | Devletin cebir kullanma yetkisi keyfilikten değil, şer'i ve hukuki meşruiyetten doğar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Tasarruf ruhsatı | Hak ihlalini önleme | Mal üzerinde tasarruf ancak hukukun tanıdığı yetki çerçevesinde meşrudur; haksız müdahale hükümsüzdür. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel farkı ve kuvvet alanı | Yüksek potansiyelden düşük potansiyele doğru direnç tanımayan enerji akışı; cisimleri yörüngesinde tutan çekim alanı baskısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Meşru şiddet tekeli ve egemenlik | Max Weber'in tanımladığı, toplum tarafından kabul edilmiş veya kurumsal yasaya dayalı karşı konulamaz yaptırım gücü | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سلط kökünü yalnızca ortaçağ siyasi rejimlerindeki monark, zorba hükümdar veya saltanat idaresiyle sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'da ezici çoğunlukla akla ve vicdana boyun eğdiren «kesin kanıt, ilahi vahiy, çürütülemez burhan» anlamında kullanılması gerçeği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki delil tartışmalarını siyasal güç çatışması gibi okumak; şeytanın ve insanın etki sınırlarını ahlaki ve zihni zeminden çıkarıp fiziksel cebr zannetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hakikat tasavvurunda gücün kaba kuvvetten değil, çürütülemez epistemik doğruluktan doğduğunu gösterir; hakiki otorite zihni susturan ilahi delildir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin inkârcı kabilelerle yaptıkları hüccet münazaralarında, şeytanın insana vesvese verme sınırını çizen ayetlerde ve kısas hukukunda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeytanın insanı zorla günaha sevk ettiği vehmini yıkar; inkârcıların atalar dinini savunurken hiçbir tutarlı kanıta (sultan) dayanmadıklarını deşifre eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sertlik, keskin bir dille nüfuz etme, kandili besleyen akışkan ve parlak yağ, direnç noktalarını aşarak kuşatan baskı kuvveti.
- Soyut anlam: Zihni veya fiili alanda muhalif direnci imkânsız kılan, kaynağını ontolojik ya da hukuki meşruiyetten alan üstün otorite ve bağlayıcı delil.
- Sistematik karşılık: İnanç ve eylem dünyasında delilsiz iddiayı hükümsüz kılan epistemik filtre; hukuki ve kozmik düzende tasarruf sınırını tayin eden meşruiyet ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S: (P \times H) \to \Omega, \quad \text{öyle ki} \quad R(y) \cap S(x) \implies \ker(R) = \emptyset$$ $$S(x, y) = \frac{\partial \Phi}{\partial y} \cdot \mathbf{1}_{\{H(x) > 0\}}$$
- LaTeX açıklaması:

$S$ fonksiyonu otorite ve üstünlük etkisini temsil eder; $P$ fiili kudret, $H$ ise meşru hüccet veya kanıt bileşenidir. $\Omega$ etki alanıdır. $R(y)$ muhalif öznenin direnç kümesidir; $S(x)$ etkisi devreye girdiğinde bu direncin çekirdeği sıfırlanır, yani karşı argüman epistemik olarak imkânsız hale gelir. Alt formülde $\Phi$ etki potansiyelini, $y$ muhatabın iradi durumunu, $\mathbf{1}_{\{H(x) > 0\}}$ gösterge fonksiyonu ise bu nüfuzun ancak sıfırdan büyük bir hakikat ve hüccet temeline dayandığında kalıcı bir geçerlilik kazandığını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (39 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/3:151.md) — سُلْطَانًا

سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.

### [Nisa 4:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/4:90.md) — لَسَلَّطَهُمْ

إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ أَوْ جَاءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقَاتِلُوكُمْ أَوْ يُقَاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقَاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak sizinle kendileri arasında bir anlaşma bulunan bir millete sığınanlar ve sizinle savaşmaktan veya kendi milletleriyle harbetmekten bunalarak size başvuranlar müstesnadır. Allah dileseydi; onları size musallat ederdi de sizinle savaşırlardı. Eğer sizden uzak durur, savaşmaz ve size barış teklif ederlerse; Allah, onlara dokunmanıza izin vermez.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/4:91.md) — سُلْطَانًا

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Nisa 4:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/4:144.md) — سُلْطَانًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَجْعَلُوا لِلَّهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mü’minleri bırakıp da kafirleri dost edinmeyin. Allah’ın aleyhinize apaçık bir ferman vermesini mi istersiniz?

### [Nisa 4:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/4:153.md) — سُلْطَانًا

يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ وَآتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Kitab ehli senin kendilerine gökten bir kitab indirmeni isterler. Musa’ dan da bundan daha büyüğünü istemişlerdi. Ve; bize Allah’ı apaçık göster, demişlerdi. Zulümlerinden dolayı onları yıldırım çarpmıştı. Kendilerine bunca açık ayetler ve deliller geldikten sonra da buzağıya taptılar. Nihayet Biz, bunu affettik ve Musa’ya apaçık bir hüccet verdik.

### [En'am 6:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/6:81.md) — سُلْطَانًا

وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Hem siz; Allah’ın size hiçbir delil ve bürhan indirmediği şeyleri O’na şirk koşmaktan korkmazken; kendisine şirk koştuğunuz şeylerden ben nasıl korkarım? Şimdi, bu iki zümreden hangisi emin olmaya daha layıktır? Eğer biliyorsanız.

### [Araf 7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/7:33.md) — سُلْطَانًا

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, açığıyla, gizlisiyle tüm hayasızlıkları, günahı, Allah’a şirk koşmanızı ve Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.

### [Araf 7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/7:71.md) — سُلْطَانٍ

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.

### [Yunus 10:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/10:68.md) — سُلْطَانٍ

قَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ هُوَ الْغَنِيُّ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ إِنْ عِنْدَكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بِهَذَا أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, çocuk edindi, dediler. Haşa, Allah bundan münezzehtir. O, müstağnidir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi O’nundur. Bu hususta hiç bir deliliniz yok. Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz?

### [Hud 11:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/11:96.md) — وَسُلْطَانٍ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Andolsun ki Musa’yı, ayetlerimizle ve apaçık bir delille Firavun’a ve erkanına gönderdik.

### [Yusuf 12:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/12:40.md) — سُلْطَانٍ

مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sizin O’nu bırakıp taptıklarınız; kendinizibn ve atalarınızın takmış oldukları adlardan başka bir şey değildir. Allah, onlara hiç bir hüküm indirmemiştir. Hüküm; ancak Allah’ındır. Kendisinden başkasına ibadet etmemenizi emretmiştir. İşte dosdoğru din. Ama insanların çoğu bilmezler.

### [İbrahim 14:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/14:10.md) — بِسُلْطَانٍ

قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Peygamberleri onlara: Gökleri ve yeri yaratan, günahlarınızı bağışlamak için çağıran ve sizi belirli bir süreye kadar tehir eden Allah’tan mı şüphe ediyorsunuz? demişlerdi. Onlar da: Siz de bizim gibi sadece birer insansınız. Siz; bizi, atalarımızın tapındığı şeylerden döndürmek istiyorsunuz. Öyleyse, bize açık bir delil getirin, demişlerdi.

### [İbrahim 14:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/14:11.md) — بِسُلْطَانٍ

قَالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَمَا كَانَ لَنَا أَنْ نَأْتِيَكُمْ بِسُلْطَانٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Peygamberleri onlara: Biz de sizin gibi birer insanız, ama Allah kullarından dilediğine ihsanda bulunur. Allah’ın izni olmadıkça biz; size delil getiremeyiz. Mü’minler; Allah’a tevekkül etsinler, demişlerdi.

### [İbrahim 14:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/14:22.md) — سُلْطَانٍ

وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İş olup bitince; şeytan dedi ki: Gerçekten Allah, size sözün doğrusunu söylemişti. Ben de size söz verdim, ama caydım. Sizi zorlayacak hiç bir gücüm de yoktu. Yalnız ben sizi çağırdım, siz de geldiniz. O halde beni kınamayın, kendinizi kınayın. Artık ben sizi kurtaramam, siz de beni kurtaramazsınız. Esasen daha önce, beni Allah’a ortak koşmanızı kabul etmemiştim. Doğrusu zalimlere elim bir azab vardır.

### [Hicr 15:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/15:42.md) — سُلْطَانٌ

إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki kullarımın üzerinde senin bir nüfuzun olmaz. Ancak sana uyan sapıklar müstesna.

### [Nahl 16:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/16:99.md) — سُلْطَانٌ

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Meal (IK): Doğrusu inananlar ve yalnız Rabblarına güvenenler üzerinde, onun bir nüfuzu yoktur.

### [Nahl 16:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/16:100.md) — سُلْطَانُهُ

إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ

Meal (IK): Onun nüfuzu; sadece onu dost edinenler ve Allah’a şirk koşanlar üzerindedir.

### [İsra 17:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/17:33.md) — سُلْطَانًا

وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلَا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا

Meal (IK): Allah’ın haram kıldığı canı öldürmeyin. Ancak hak ile olursa müstesna. Kim, zulmedilerek öldürülürse; gerçekten Biz, onun velisine bir yetki kılmışızdır. Artık o da öldürmekte aşırı gitmesin. Muhakkak ki o, yardım görenlerden olmuştur.

### [İsra 17:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/17:65.md) — سُلْطَانٌ

إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ وَكَفَى بِرَبِّكَ وَكِيلًا

Meal (IK): Muhakkak ki Benim kullarım üzerine senin bir hakimiyetin yoktur. Vekil olarak Rabbın yeter.

### [İsra 17:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/17:80.md) — سُلْطَانًا

وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا

Meal (IK): Ve de ki: Rabbım; beni doğruluk yerine koy. Ve doğruluk yerinden çıkar. Ve katından bana destekleyecek bir kuvvet ver.

### [Kehf 18:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/18:15.md) — بِسُلْطَانٍ

هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

Meal (IK): Şu bizim kavmimiz, Allah’ı bırakıp O’ndan başka tanrılar edindiler. Onların gerçek olduğuna apaçık delil getirmeleri gerekmez mi? Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?

### [Hac 22:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/22:71.md) — سُلْطَانًا

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ

Meal (IK): Onlar; Allah’ı bırakır da Allah’ın haklarında hiç bir delil indirmediği ve kendilerinde de bilgi bulunmayan şeylere taparlar. Zalimlerin hiç bir yardımcısı yoktur.

### [Müminun 23:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/23:45.md) — وَسُلْطَانٍ

ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Sonra Musa’yı ve kardeşi Harun’u ayetlerimizle ve apaçık delillerle gönderdik.

### [Neml 27:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/27:21.md) — بِسُلْطَانٍ

لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ya bana apaçık bir burhan getirecektir, ya da onu şiddetli bir azaba uğratırım veya keserim.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/28:35.md) — سُلْطَانًا

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Rum 30:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/30:35.md) — سُلْطَانًا

أَمْ أَنْزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوا بِهِ يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Yoksa onlara ortak koşmalarını söyleyen bir delil mi indirdik?

### [Sebe 34:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/34:21.md) — سُلْطَانٍ

وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

Meal (IK): Halbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.

### [Saffat 37:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/37:30.md) — سُلْطَانٍ

وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ

Meal (IK): Bizim, sizin üstünüzde bir hakimiyetimiz de yoktu. Aksine siz, azgınlar topluluğu oldunuz.

### [Saffat 37:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/37:156.md) — سُلْطَانٌ

أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Yoksa sizin apaçık bir deliliniz mi var?

### [Mü'min 40:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/40:23.md) — وَسُلْطَانٍ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’yı ayetlerimizle ve apaçık burhan ile gönderdik.

### [Mü'min 40:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/40:35.md) — سُلْطَانٍ

الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine gelmiş bir huccet bulunmaksızın Allah’ın ayetleri üzerinde tartışırlar. Bu, Allah katında da, iman edenlerin yanında da öfkeyi arttırır. Ve böylece Allah; büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.

### [Mü'min 40:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/40:56.md) — سُلْطَانٍ

إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

Meal (IK): Kendilerine gelmiş kesin bir delil olmadan Allah’ın ayetleri üzerinde tartışanların göğüslerinde, şüphesiz ki ulaşamayacakları bir büyüklenme vardır. Öyleyse sen, Allah’a sığın. Muhakkak ki O’dur O, Semi, Basir.

### [Duhan 44:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/44:19.md) — بِسُلْطَانٍ

وَأَنْ لَا تَعْلُوا عَلَى اللَّهِ إِنِّي آتِيكُمْ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Allah’a karşı yücelik taslamayın. Doğrusu ben, size açık bir burhan getirdim.

### [Zariyat 51:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/51:38.md) — بِسُلْطَانٍ

وَفِي مُوسَى إِذْ أَرْسَلْنَاهُ إِلَى فِرْعَوْنَ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Musa’da da. Hani onu, apaçık bir delille Firavun’a göndermiştik.

### [Tur 52:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/52:38.md) — بِسُلْطَانٍ

أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ فِيهِ فَلْيَأْتِ مُسْتَمِعُهُمْ بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Yoksa, üzerine çıkıp dinlendikleri bir merdivenleri mi var? Öyleyse dinleyicileri açık bir delil getirsinler.

### [Necm 53:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/53:23.md) — سُلْطَانٍ

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى

Meal (IK): Bunlar, sizin ve atalarınızın taktığı adlardan başka bir şey değildir. Allah onlara hiç bir güç indirmemiştir. Onlar kuruntudan ve nefislerin arzu ettiği hevadan başkasına uymuyorlar. Halbuki kendilerine Rabblarından hidayet gelmiştir.

### [Rahman 55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/55:33.md) — بِسُلْطَانٍ

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

Meal (IK): Ey cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.

### [Haşr 59:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/59:6.md) — يُسَلِّطُ

وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın peygamberine verdiği fey’e gelince; siz onun için ne bir at, ne de bir deve sürdünüz. Fakat Allah; peygamberine, dilediği kimselere karşı üstünlük verir. Allah; her şeye kadirdir.

### [Hakka 69:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/ayet/69:29.md) — سُلْطَانِيَهْ

هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَهْ

Meal (IK): Gücüm de yok olup gitti benden.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Salata, doğranmış sebze demektir. Halkına zorla söz geçiren hükümdar demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **اللام** onlarla birlikte

**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** kullanımdadırlar.

**طسل**:
Denir ki: **طَسَلَ** **السَّرابُ** (serap) çalkalanıp dalgalandığı zaman. Rü’be dedi ki:
“Çölü, **طَسلاً طاسِلا** (dalgalanıp çalkalanan bir dalgalanışla) örter.”
Ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinen (şey)dir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**; kulpu **المِرْجَل**’in kulpu gibi olan, kulplu bir **تَوْرٍ** yapısında (olan). Ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. **الطرماح** dedi ki:
“Onun için devrilmiş bir **سَيْطَلٍ** içinde, gidip gelir.”
Ve **هِمْيان بنُ قُحافةَ** **الطَّسْل** hakkında dedi ki:
“Bilakis, **القَتامَ الطّاسِلا** (yükselmiş tozu) giydirilen bir beldede,
Orada sönük (ateş)leri, ardı ardına (olan) sönük (ateş)leri tutuşturdum.”
Ve dediler ki: **الطّاسِل** giydiren (şey)dir.
Ve bazısı dedi ki: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselmiş olandır. Ve **هِمْيان**’ın sözünü, Rü’be’nin ilk sözü destekledi.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin masdarıdır. Fiil: **سَلُطَتُ**; dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman. Ve (böyle) adam: **سَليط**.
Ve **السَّليطُ**: zeytindir. Dedi ki:
“Fakat o, babası ve annesi Dîyâmî’dir;
Nacrân’da, akrabaları **السَّليطَ** sıkarlar.”
Ve **السُّلْطانُ** hüccet mânâsındadır. Yüce Allah dedi ki: “هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ” yani: “hüccetim.”
Ve **السُّلْطان**: hükümdarın kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi. Ve bu (kudret), ona bu (yetki) verilmiş kimsenin kudretidir; hükümdar olmasa bile. Senin sözün gibi: “Falan’dan hakkımı almaya onun üzerine bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; aslı **التَّسليط**’tendir.
Ve **السِّلاط**: iç yanmasıdır (şiddetli susuzluk/hararet). **المُتَنخِّل** dedi ki:
“Ve korkarım ki **ذا سِلاط** ile karşılaşayım.”

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş, fakat silinmesi güzel yapılmamış bir kitaptır.
Ve sen, yazısını bozmak için sildiğin zaman: “**طَلَسْتُه**” dersin; silmesini güzel yaptığın zaman: “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesinden dolayı **طِلس** denir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**’ın masdarıdır. Ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pusluluk içinde bir tozdur.
Ve Ebû Bekir’in hadisinde: **مُوَلَّداً أطلَسَ** (kılı dökülmüş bir mevlâ/azatlı) çaldı da onun elini kesti.
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesresiyle. Ve kırık (kesreli) olarak ondan başka **فيعلان** gelmemiştir. Çoğunlukla **فَيْعلان** fethalı veya dammeli gelir; **الخيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi. Fakat kesre ile damme iki kız kardeş olup birçok yerlerde ortak oldukları için, kesre dammenin girdiği yere girdi.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: senin, bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır. Ve denir ki: deve, onu toynağıyla **لَطَسَه**.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır. Ve bazen devenin toynağına ve binitin nalına **مِلطاساً** adı verilmiştir. Ve denildi ki: **مِلطاس**’ın çoğulu **مَلاطيس**’tir. Ve o, kaya kırılan bir kazmadır. Dersin ki: “Onun ayaklarına, **المَلاطيس** benzeri nallar takıldı.” Dedi ki:
“Ve (o), oyulmuş bir **الصَّفَا** **كمِلْطاس** gibi (dir).”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَلاطَةُ: القهرُ. وقد سَلَّطَهُ الله فَتَسَلَّطَ عليه. والاسمُ السُلْطَةُ بالضم. وامرأةٌ سَليطَةٌ، أي صَخَّابَةٌ. ورجلٌ سَليطٌ، أي فصيحٌ حديدُ اللسانِ بيِّنُ السَلاطَةِ والسُلوطَةِ. يقال هو: أَسْلَطُهُمْ لساناً. والسِلْطَةُ: السهمُ الطويلُ، والجمع سِلاطٌ. قال الهذليّ:
كَأَوْبِ الدَبْرِ غامِضَةً وليستْ		بمُرْهَفَةِ النِصالِ ولا سِلاطِ
والمَساليطُ: أَسنانُ المفاتيح، الواحدة مِسْلاطَةٌ. وسنابكُ سَلِطاتٌ، أي حِدادٌ. قال الأعشى:
وكُلَّ كُمَيْتٍ كجذعِ الطريقِ تَجْري على سَلِطاتٍ لُثُمْ
والسَليطُ: الزيتُ عند عامَة العرب، وعند أهل اليمن دهنُ السمسم.

##### Türkçe

**السَلاطَةُ**: kahırdır. Ve Allah onu musallat kıldı da ona musallat oldu. İsim **السُلْطَةُ** (ötre ile)’dir. Ve bir kadın **سَليطَةٌ**; yani gürültücü. Ve bir erkek **سَليطٌ**; yani fasih, dili keskin, **السَلاطَةِ** ve **السُلوطَةِ**’si açık. Denir ki o: dilce onların en **أَسْلَطُ**’udur. Ve **السِلْطَةُ**: uzun oktur; çoğulu **سِلاطٌ**’tır. Hüzeli dedi ki:
كَأَوْبِ الدَبْرِ غامِضَةً وليستْ		بمُرْهَفَةِ النِصالِ ولا سِلاطِ
Ve **المَساليطُ**: anahtarların dişleridir; teki **مِسْلاطَةٌ**’dır. Ve **سَلِطاتٌ** toynaklar; yani keskinler. A‘şâ dedi ki:
وكُلَّ كُمَيْتٍ كجذعِ الطريقِ تَجْري على سَلِطاتٍ لُثُمْ
Ve **السَليطُ**: Arapların geneli yanında zeytindir; Yemen ehli yanında susam yağıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والطاء مع اللام
طسل ، سطل ، طلس ، لطس ، سلط : مستعمَلَة .
طسل : قال الليث : يقال : طَسَل السرَابُ : إذا اضْطَرَبَ ؛ وقال رُؤبة :
يُقَنِّعُ المَوْمَاةَ طَسْلاً طاسِلاً
وقال أبو عمرو : الطَّيْسَل : السّراب البرّاق . ويقال للماءِ الكثير : طَسْل وطَيْسَل .
سطل : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للطسْت : السَّيْطَل . وقال الليث : السَّيْطَل : الطُّسَيْسَةُ الصغيرة ، ويقال : إنَّهُ عَلَى صَنْعَة تَوْرٍ ، وله عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل ، والسَّطْلُ مِثْلُه ، قال الطِّرِمَّاح :
في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يَتَرَدَّدُ
وقال هِمْيانُ بنُ قُحافةَ في الطَّسْل :
بَلْ بَلَدٍ يُكْسَى القَتَامَ الطّاسِلاَ
أَمْرَقْتُ فيه ذُبْلاً ذَوَابِلا
قالوا : الطَّاسِلُ : المُلْبِس . وقال بعضهم : الطاسِلُ والسّاطِل من الغبار : المرتفعُ . وأيَّدَ قَوْلُ هِمْيَانَ قولَ رؤبةَ الأوَّل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّيْسَلُ والطَّسْيَلُ : الطّسْت . قال : وطَيْسَلَ الرجلُ : إذا سافَرَ سَفَراً قريباً وكَثُرَ ماله . وأنشد أبو عمرو :
تَرْفَعَ في كلِّ رَقاقٍ قَسْطَلا
فَصَبَّحَتْ مِنْ شُبْرُمَانَ مَنْهَلاَ
أَخْضَرَ طَيْساً زَغْرَبِيّاً طَيْسَلاَ
يصف حَمِيراً وَرَدَتْ ماءً . قال : والطَّيْسُ والطَّيْسَلُ والطَّرْطَبِيسُ بمعنًى واحد في الكثرة .
طلس : رُوِي عن النَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه أَمَر بطَلْس الصُّوَر الّتي في الكَعْبة ) .
قال شمر : معناه بطَمْسِها . يُقال : اطْلِسِ الكتابَ ، أي : امحُه . وطَلَسْتُ الكتابَ ، أي : مَحَوْتُه . ويقال للصحيفة إذا مُحِيَت : طِلْسٌ وطِرْس ؛ وأَنشَد :
وجَوْنِ خَرْقٍ يَكتَسى الطُّلُوسَا
يقول : كأنما كُسِي صُحُفاً قد مُحِيتْ مرَّةً لدُروس آثارِها . قال : ورجل أطلَسُ الثِّياب : وَسِخُها . وثيابٌ طُلْس : وَسِخة . ورجلٌ أطلَس : إذا رُمِيَ بقبيح ، وأَنشَد أبو عُبَيد :
ولسْتُ بأَطْلس الثَّوْبَين يُصْبِي
حَلِيلَتَه إذا هَدَأَ النِّيامُ
لم يُرد بحليلتِه : امرأته ، ولكنّه أراد جارتَه الّتي تُحالُّه في حِلّته .
قال : والطَّلْس والطَّمْس واحدٌ . والطُّلْسةُ : غُبْسة في غُبْرة .
وقال الليث : الطِّلْسُ : كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحوهُ فيصير طِلْساً . ويقال لِجلْد فخِذ البعير : طِلْسٌ لتَساقُط شَعرِه ووَبرِه .
قال : وإذا محوتَ الكتابَ ليَفسُد خَطُّه قلت : طَلَسْته ، فإذا أنعمتَ محوَه . قلت : طَرَسْتُه .
قال : والطَّلَس والطَّلسة : مصدرُ الأَطْلَس من الذئاب ، وهو الّذي تَساقَط شَعرُه ، وهو أخبثُ ما يكون .
وفي حديث أبي بكر : أنّ مُوَلَّداً أطلسَ سَرَقَ فقَطَع يدَه .
قال شمر : الأطلس : الأسوَد كالحَبشيّ ونحوه ، قال لَبيد :
فأجازني منه بِطِرْس ناطقٍ
وبكلِّ أطلسَ جَوْبُه في المَنْكِبِ
أطلس : عبدٌ حَبشيٌّ أسوَد .
ويقال للثوب الأسوَد الوَسِخ : أطلَس ؛ وقال في قول ذي الرُّمَّة :
بَطْلساء لَمْ تَكْمُل ذراعاً ولا شِبْرا
يَعني خرقةً وسِخة ضَمَّنها النار حين اقتَدَح .
وقال ابن شميل : الأطلَس : اللِّص ، يشبَّه بالذِّئب .
قال : والطَّيْلسان بفتح اللام منه ويُكسَر ولم أسمَع فيعِلان بكسر العين ، إنّما يكون مضموماً كالخَيْزران . والجَيْسُمان ، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّة أختَيْن واشترَكتا في مواضعَ كثيرة دخلتْ عليها الكسرة مَدخَل الضمّة .
وحُكي عن الأصمعيّ أنّه قال : الطيلَسان ليس بعَربيّ . قال : وأصلُه فارسيّ إنما هو تالشان فأُعرب . قلت : ولم أَسمع الطيلسان بكسر اللام لغير اللَّيث .
وروى أبو عبيد عن الأصمعيّ : أنه قال : السُّدُوسُ : الطَّيْلَسَان ، هكذا رواه ، ويُجمع طَيالسة .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الطَّلْس والطَّيْلسان : الأسوَد . والطِّلْس : الذِّئب الأمْعَط ، والجميع الطُلْس منها .
لطس : سَلَمة عن الفرّاء : المِلْطاسُ : الصَّخرةُ العظيمة . والمُدُقُّ : المِلْطاس .
وقال الليث : اللَّطْسُ : ضربُك الشيءَ بالشيء العريض ، يقال : لَطَسَه البعيرُ بخُفّه والملطاسُ : حَجَرٌ عريضٌ فيه طُول ، وربّما سُمِّي خُفُّ البعير مِلطاساً .
وقال شمِر : قال ابن شميل : المَلاطِيس : المَناقيرُ من حديد يُنقَر بها الحجارة والواحدة مِلْطاس . والمِلْطاسُ : ذو الخَلْفَين الطويل الّذي له عَنَزَة ، وعَنَزتُه حدُّه الطويل .
وقال أبو خَيرة : المِلَطس : ما نُقِرت به الأرحاء ؛ وقال امرؤ القيس :
وتَرْدى على صُمَ صِلابٍ مَلاطِسٍ
شَديدات عَقْدٍ ليّناتٍ مِتانِ
وقال أبو عَمْرو : المِلْطَسُ : الحافرُ الشديد الوطيء .
وقال الفرّاء : ضربه بمِلْطاسٍ ، وهي الصَّخْرة العظيمة ، ولطَسَ بها ، أي : ضَربَ بها .
وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّطْسُ : اللَّطْم ، وقال الشّماخ : فَجعلَ أخفافَ الإبل مَلاَطِسَ :
يهوِي على شَراجِعٍ عَلِيّاتْ
مَلاطِسٍ أفتَلِيات الأَخْفافِ
قال ابن الأعرابي : أراد أنّها تَضرِب بأخفافها تَلطُس الأرضَ ، أي : تدقّها بها .
سلط : قال الزّجّاج في قوله تعالى : ( وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ ) ( هود : 96 ) ، أي : وحجّة مبيَّنة .
حدّثنا أبو زيد عن عبد الجبّار عن سُفيانَ عن عمرو عن عِكرِمة عن ابن عبّاس في قوله : ( كَانَتْ قَوَارِيرَاْ قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيراً ) ( الإنسان : 15 ، 16 ) ، قال : في بياض الفضّة ، وصفاء القَوارِير . قال : وكلُّ سلطان في القرآن فهو حجّة .
قال : وإنما سُمّي سلطاناً لأنّه حجّة لله جلّ وعزّ في أرضه .
قال : واشتقاقُ السُّلْطان من السَّلِيط ، قال : والسَّلِيط ما يُضاءُ به ، ومن هذا قيل للزَّيْت : السَّلِيط . قال : وقولُه : ( وَالاَرْضِ فَانفُذُواْ لاَ تَنفُذُونَ إِلاَّ ) ( الرحمن : 33 ) ، أي : حيْثما كنتم شاهدتمْ حُجَّةً لله وسُلطاناً يَدلّ على أنّه واحد .
وقوله : ( مَالِيَهْ هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ ) ( الحاقة : 29 ) ، معناه : ذهبَ عنّي حجّتي . والسُّلطانُ : الحُجّة ، ولذلك قيل للأمراء : سَلاطِين ، لأنّهم الّذين تُقام بهم الحُجَج والحُقُوق .
قال : وقولُه : ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) ، أي : ما كان له عليهمْ من حجّة ، كما قال : ( إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ) ( الحجر : 42 ) .
وقال الفرّاء في قوله : ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ( ، أي : ما كان له عليهم من حجّة يضلُّهم بها إلاَّ أنّا سلّطناه عليهم ) سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) .
وقال ابن السّكّيت : السلطان مؤنَّثة ، يقال : قَضَتْ به عليه السُّلْطان ، وقد آمَنَتْه السّلطان .
قلت : وربّما ذُكِّر السلطان لأنّ لفظَه مذكَّر ، قال الله تعالى : ( مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ ) ( إبراهيم : 10 ) ، قال أبو بكر : في السّلطان قولان : أحدُهما : أن يكون سُمِّي سلطاناً لتسليطه . والقول الآخر : أن يكون سُمِّي سلطاناً لأنّه حُجَّةٌ من حُجَج الله .
قال الفرّاء : السُّلطان عند العرب : الحُجّة ، ويذكَّر ويؤنَّث ، فمن ذكّر السلطان ذهب به إلى معنى الرَّجُل ، ومَن أنّثه ذَهبَ به إلى معنى الحجّة .
وقال محمد بنُ يزيد : من ذكّر السلطان ذهبَ به إلى معنَى الواحد ، ومن أَنَّثه ذهبَ به إلى معنَى الجَمع .
قال : وهو جمعٌ واحدُه سَلِيطٌ وسُلْطان ، قال : ولم يَقلْ هذا غيره .
وقال اللّيث : السّلطان : قدرةُ المَلِك ، مثل قَفِيز وقُفْزان ، وبَعيرٍ وبُعْران ، وقُدرةُ من جُعِل ذلك له وإن لم يكن مَلِكاً ، كقولك : قد جعلت له سُلطاناً على أخذ حَقِّي من فلان . والنُّون في السّلطان زائدةٌ لأنّ أصلِ بنائه من التَّسليط .
وقال ابنُ دُرَيد : سلطانُ كلِّ شيء : حِدّتُه وسَطْوَته ؛ من اللِّسان السليطِ الحديدِ .
قلت : والسَّلاطةُ بمعنى الحِدّة ، وقال الشاعر يصف نِصالاً مُحَدَّدة :
سلاطٌ حِدَادٌ أرهقَتْها المَواقِعُ
وإذا قالوا : امرأةٌ سَليطةُ اللِّسان ، فله معنَيان : أحدُهما : أنّها حديدة اللِّسان ، والثاني : أنها طويلةُ اللسان .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : السُّلُط : القوائمُ الطِّوال .
وقال في موضع آخر : إذا كان الدّابة وقاحَ الحافر ، والبعيرُ وقاحَ الخُفّ ، قيل : إنه لسَلْطُ الحافر ، وقد سَلِط يسَلَط سَلاطةً ، كما يقال : لِسانٌ سَلِيط وسَلِط .
سَلْطِيط : جاء في شعر أميّةَ بمعنى المُسَلَّط ، ولا أَدرِي ما حقيقته .
وقال الليث : السَّلاطة : مَصدرُ السليط من الرجال والسليطةِ من النّساء ، والفعل سلُطَت وذلك إذا طال لسانها واشتدّ صَخْبُها .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السليط عند عامّة العرب : الزَّيْت ، وعند أهلِ اليَمن : دُهْنُ السِّمْسِم ، وقال امرؤ القيس :
أهان السَّلِيطَ بالذُّبَالِ المفَتَّلِ

##### Türkçe

سين ve طاء ile لام babı
**طسل** , **سطل** , **طلس** , **لطس** , **سلط**: kullanımdadır.

**طسل**: Leys dedi: Denir ki: **طَسَلَ السرَابُ**: çalkalandığı zaman; ve Rü’be dedi:
çöl düzlüklerini **طَسْلاً** **طاسِلاً** olarak örter

Ebû Amr dedi: **الطَّيْسَل**: parıldayan serap. Ve çok suya denir: **طَسْل** ve **طَيْسَل**.

**سطل**: Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطسْت** için denir: **السَّيْطَل**. Leys dedi: **السَّيْطَل**: küçük **الطُّسَيْسَةُ**; ve denir: O, bir **تَوْرٍ** yapımı üzerinedir; ve onun, **المِرْجَل**’in kulpu gibi bir kulpu vardır; **السَّطْلُ** da onun gibidir. Tırimmâh dedi:
içinde, onun için devrilmiş bir **سَيْطَلٍ**de, gidip gelir

Himyan b. Kuhâfe **الطَّسْل** hakkında dedi:
hayır, bir belde ki **القَتَامَ**ı **الطّاسِلاَ** olarak giydirilir
onda, sıska, sağanaklar geçirdim

Dediler: **الطَّاسِلُ**: giydiren. Bazıları dedi: Tozdan **الطاسِلُ** ve **السّاطِل**: yükselen. Ve Himyan’ın sözü, Rü’be’nin ilk sözünü destekledi.

Sa’leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّيْسَلُ** ve **الطَّسْيَلُ**: **الطّسْت**. Dedi: Ve **طَيْسَلَ** adam: yakın bir yolculukla yolculuk ettiği ve malı çoğaldığı zaman. Ebû Amr inşâd etti:
her ince (zeminde) bir **قَسْطَلا** yükseltir
derken **شُبْرُمَانَ**’dan bir menhele sabahladı
yeşil, **طَيْساً** (olan), **زَغْرَبِيّاً** **طَيْسَلاَ**

Bir suya varan eşekleri vasfeder. Dedi: **الطَّيْسُ** ve **الطَّيْسَلُ** ve **الطَّرْطَبِيسُ** çoklukta tek bir mânâdadır.

**طلس**: Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: (Kâbe’deki sûretlerin **طَلْس** edilmesini emretti).

Şemmer dedi: Mânâsı, onların **طَمْس** edilmesidir. Denir: **اطْلِسِ الكتابَ**; yani: onu sil. Ve **طَلَسْتُ الكتابَ**; yani: onu sildim. Ve sahifeye, silindiği zaman, denir: **طِلْسٌ** ve **طِرْس**; ve inşâd etti:
karanlık bir yırtık ki **الطُّلُوسَا**yı giyinir

Der ki: Sanki, izlerinin silinip gitmesi için bir kere silinmiş sahifeler giydirildi. Dedi: Ve elbiseleri **أطلَسُ** olan adam: onların kirli olanı. Ve **طُلْس** elbiseler: kirli. Ve adam **أطلَس**: çirkin bir şeyle atıldığı zaman. Ebû Ubeyd inşâd etti:
ve ben, iki elbiseli **أَطْلس** değilim; ayartır
uyku sakinleştiği vakit, **حَلِيلَتَه**’ni

**حليلتِه** ile karısını kastetmedi; fakat, onunla aynı mahallede komşu olan komşusunu kastetti.

Dedi: **الطَّلْس** ve **الطَّمْس** birdir. **الطُّلْسةُ**: toz içinde bir pusluluk.

Leys dedi: **الطِّلْسُ**: silinmiş bir kitap; fakat silmesi güzel yapılmamış, böylece **طِلْساً** olur. Ve devenin uyluk derisine denir: **طِلْسٌ**; tüyünün ve yününün dökülmesinden dolayı.

Dedi: Ve kitabı, yazısı bozulmak için sildiğinde, “**طَلَسْته**” dersin; silmesini güzel yaptığında, “**طَرَسْتُه**” dersin.

Dedi: **الطَّلَس** ve **الطَّلسة**: kurtlardan **الأَطْلَس**ın masdarıdır; o, tüyü dökülmüş olandır; ve o, olduğu hâllerin en habisidir.

Ebû Bekir hadîsinde: bir **مُوَلَّداً** **أطلسَ** çaldı da elini kesti.

Şemmer dedi: **الأطلس**: Habeşî ve benzeri gibi siyah. Lebîd dedi:
ondan, konuşan bir **بِطِرْس** ile beni geçirdi
ve her **أطلسَ** ile; onun yarığı omuzdadır

**أطلس**: siyah Habeşî bir köle.

Ve siyah kirli elbiseye denir: **أطلَس**; ve Zü’r-Rumme’nin sözü hakkında dedi:
**بَطْلساء**; bir arşın da bir karış da tamamlamadı

Ateş çakarken ateşe kattığı kirli bir bez parçasını kasteder.

İbn Şümeyl dedi: **الأطلَس**: hırsız; kurda benzetilir.

Dedi: Ve **الطَّيْلسان** ondan, lâmın fethiyle; ve kesrelenir; fakat ben, **فِيعِلان**da aynın kesriyle işitmedim; ancak **الخَيْزران** ve **الجَيْسُمان** gibi dammeli olur. Lâkin kesre ile damme iki kız kardeş olunca ve birçok yerlerde ortaklaşınca, kesre ona, dammenin girişi gibi girdi.

Asma‘î’den nakledildi: dedi ki: **الطيلَسان** Arapça değildir. Dedi: Aslı Farsçadır; ancak o **تالشان**dır; sonra Arapçalaştırıldı. Dedim: Leys’ten başkası için lâmın kesriyle **الطيلسان** işitmedim.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: dedi ki: **السُّدُوسُ**: **الطَّيْلَسَان**; böyle rivayet etti; çoğulu **طَيالسة** yapılır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **الطَّلْس** ve **الطَّيْلسان**: siyah. **الطِّلْس**: tüyü dökülmüş kurt; bunlardan hepsinin çoğulu **الطُلْس**tur.

**لطس**: Seleme, Ferrâ’dan: **المِلْطاسُ**: büyük kaya. **المُدُقُّ**: **المِلْطاس**.

Leys dedi: **اللَّطْسُ**: geniş şeyle şeyi vurmandır; denir: deve, toynağıyla onu **لَطَسَه**. Ve **الملطاسُ**: uzunluğu olan geniş bir taş; bazen devenin toynağına **مِلطاساً** denildi.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **المَلاطِيس**: taşların kendisiyle oyulduğu demirden gagalardır; teki **مِلْطاس**. Ve **المِلْطاسُ**: uzun iki arka yanı olan, **عَنَزَة**si bulunan; ve onun **عَنَزتُه** uzun keskin ucudur.

Ebû Hayra dedi: **المِلَطس**: değirmen taşlarının kendisiyle oyulduğu şey. İmru’ül-Kays dedi:
sert, katı, sağır **مَلاطِسٍ** üzerine düşer
bağı sıkı, metinleri yumuşak

Ebû Amr dedi: **المِلْطَسُ**: basışı şiddetli tırnak.

Ferrâ dedi: Onu bir **مِلْطاسٍ** ile vurdu; o, büyük kayadır; ve onunla **لطَسَ**; yani: onunla vurdu.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللَّطْسُ**: **اللَّطْم**. Şemmâh dedi; deve toynaklarını **مَلاَطِسَ** yaptı:
yüksek şarâci‘ler üzerine düşer
**مَلاطِسٍ**; toynakları bükümlü

İbnü’l-A‘râbî dedi: Onların, toynaklarıyla yere vurup onu **تَلطُس** etmelerini kastetti; yani: onu onunla döverler.

**سلط**: Zecâc, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: (**وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ**) (Hûd: 96); yani: apaçık bir hüccet.

Bize Ebû Zeyd, Abdülcebbâr’dan; o, Süfyân’dan; o, Amr’dan; o, İkrime’den; o, İbn Abbâs’tan, şu söz hakkında haber verdi: (**كَانَتْ قَوَارِيرَاْ قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيراً**) (İnsân: 15, 16). Dedi: gümüşün beyazlığında ve billurların saflığında. Dedi: Kur’ân’da her **سلطان** hüccettir.

Dedi: Ancak ona **سلطاناً** adı verildi; çünkü o, Allah’ın (azze ve celle) yeryüzündeki hüccetidir.

Dedi: **السُّلْطان**ın اشتقاقı **السَّلِيط**tendir. Dedi: **السَّلِيط** aydınlatılan şeydir; ve bundan dolayı yağa denildi: **السَّلِيط**. Dedi: Ve O’nun sözü: (**وَالْاَرْضِ فَانفُذُواْ لاَ تَنفُذُونَ إِلاَّ**) (Rahmân: 33); yani: nerede olursanız olun, Allah’a bir hüccet ve O’nun bir olduğuna delâlet eden bir **سُلطاناً** görürsünüz.

Ve O’nun sözü: (**مَالِيَهْ هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ**) (Hâkka: 29); mânâsı: hüccetim benden gitti. Ve **السُّلطانُ**: hüccet; bunun için emîrlere denildi: **سَلاطِين**; çünkü onlar, kendileriyle hüccetler ve haklar ikame edilenlerdir.

Dedi: Ve O’nun sözü: (**مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن**) (Sebe’: 21); yani: onların üzerinde, kendisi için bir hüccet yoktu; nitekim dedi: (**إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ**) (Hicr: 42).

Ferrâ, şu söz hakkında dedi: (**مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن**); yani: onları onunla saptıracağı bir hüccet onların üzerinde yoktu; ancak biz onu onların üzerine musallat kıldık; (**سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن**) (Sebe’: 21).

İbnü’s-Sikkît dedi: **السلطان** müennestir; denir: **قَضَتْ** onun aleyhine onunla **السُّلْطان**; ve **آمَنَتْه** onu **السّلطان**.

Dedim: Bazen **السلطان** müzekker yapılır; çünkü lafzı müzekkerdir. Allah Teâlâ dedi: (**مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ**) (İbrâhîm: 10). Ebû Bekir dedi: **السّلطان** hakkında iki söz vardır: birincisi, musallat kılınmasından dolayı ona **سلطاناً** adı verilmiş olmasıdır. Diğer söz: Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olduğu için ona **سلطاناً** adı verilmiş olmasıdır.

Ferrâ dedi: Araplar katında **السُّلطان**: hüccettir; müzekker de yapılır, müennest de. Kim **السلطان**ı müzekker yaparsa, onu **الرَّجُل** mânâsına götürür; kim onu müennes yaparsa, onu hüccet mânâsına götürür.

Muhammed b. Yezîd dedi: Kim **السلطان**ı müzekker yaparsa, onu tek mânâsına götürür; kim onu müennes yaparsa, onu cem‘ mânâsına götürür.

Dedi: O, bir cem‘dir; onun tekili **سَلِيطٌ** ve **سُلْطان**dır. Dedi: Bunu ondan başkası söylemedi.

Leys dedi: **السّلطان**: melikin kudreti; **قَفِيز** ve **قُفْزان** gibi; ve **بَعيرٍ** ve **بُعْران** gibi; ve melik olmasa da, kendisine bu kılınmış olanın kudreti; senin sözün gibi: “Falandan hakkımı almaya onun için bir **سُلطاناً** kıldım.” Ve **السّلطان**daki **النون** zâiddir; çünkü binasının aslı **التَّسليط**tendir.

İbn Düreyd dedi: Her şeyin **سلطانُ**u: onun keskinliği ve saldırganlığıdır; keskin, sert **اللِّسان**dan.

Dedim: **السَّلاطةُ** keskinlik mânâsınadır. Şair, bilenmiş uçları vasfederek dedi:
**سلاطٌ** keskinler; çarpışmalar onları yordu

Ve “kadın **سَليطةُ اللِّسان**” dedikleri zaman, onun iki mânâsı vardır: birincisi, dilinin keskin olması; ikincisi, dilinin uzun olmasıdır.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **السُّلُط**: uzun bacaklardır.

Başka bir yerde dedi: Binek hayvanı tırnağı sert, deve toynağı sert olursa, denir: o, **سَلْطُ الحافر**dir. Ve **سَلِط** eder: **يسَلَط** **سَلاطةً**; nitekim denir: **لِسانٌ سَلِيط** ve **سَلِط**.

**سَلْطِيط**: Ümeyye’nin şiirinde **المُسَلَّط** mânâsıyla geldi; hakikati nedir bilmiyorum.

Leys dedi: **السَّلاطة**: erkeklerden **السليط**in ve kadınlardan **السليطة**nin masdarıdır; fiil **سلُطَت**tir; bu, onun dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zamandır.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **السليط** Arapların çoğunluğu katında: **الزَّيْت**tir; Yemen ehli katında: **دُهْنُ السِّمْسِم**. İmru’ül-Kays dedi:
bükümlü fitillerle **السَّلِيطَ**i aşağıladı

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(س) (سين) ve (لام) ve (ميم)in, babının çoğu sıhhat ve âfiyettendir; onda şâz olan bulunur; ondan şâz olan azdır. Şu hâlde **السَّلامة**: insanın âfetten ve eziyetten selâmette olmasıdır. İlim ehli dedi: Allah, yüce övgüsü, O **السلام**dır; mahlûklara ilişen ayıp, noksanlık ve fânîlikten selâmeti sebebiyle. Allah, yüce celâli, dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; şu hâlde **السلام** Allah, yüce övgüsü; ve O’nun evi cennettir. Babdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, boyun eğiştir; çünkü o, inat ve kaçınmadan selâmette olur. Ve **السِّلام**: musâlemedir. Ve **فِعالٌ** çoğu kez **المفاعلة**de gelir; **القتال** ve **المقاتلة** gibi. Ve musâhabet ve boyun eğiş babından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, teslim edilmiş bir maldır da onu vermekten kaçınmamıştır. Ve mümkün ki taşlar **سِلاماً** diye adlandırılmıştır; çünkü onlar, yeryüzünde fânîlik ve gitmekten en uzak şeydir; sertlikleri ve katılıkları sebebiyle. Amma **السَّليم** ki o, sokulmuş olandır; onun adlandırılmasında iki söz vardır: birincisi, onda olan şeye teslim edilmiş olmasıdır. Diğer söz: onların selâmete tefe’ül etmeleridir. Ve onlar, tefe’ül ve uğursuz saymada şeyi isimlerle adlandırırlar. Ve **السُّلَّم** mâlûmdur; o da selâmettendir; çünkü ona inen için selâmet umulur. Ve **السَّلامة**: bir ağaçtır; çoğulu **سَلاَم**dır.

Ve babdan şâz olan **السَّلْم**dir: tek kulpu olan kova. Ve **السَّلَم**: bir ağaçtır; tekili **سَلَمة**. Ve **السَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).

Ve birinci babdan **السَِّلْم**dir; o sulhtur; müennes de yapılır, müzekker de. Allah تعالى dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [el-Enfâl 61]. Ve **السَّلِمَة**: taştır; şair onda şöyle der:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
Ve **بنو سلِمَة**: Ensâr’dan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. Ve isimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. Ve **سلمى**: bir dağdır. Ve **أبو سُلمى** Ebû Züheyr’dir; **السين**in dammesiyle; Araplarda ondan başkası yoktur.

(سلو/ي) (سين) ve (لام) ve illetli harf tek bir asıldır; alçaklık ve hayatın hoşluğu üzerine delâlet eder. Bundan: “Falan, yaşayıştan **سَلْوَةٍ** içindedir” sözleridir; yani gamın onu oyaladığı bir bolluk içindedir. Ve der ki: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا** **سُلُوَّاً**; bu, onda olan gam ve aşktan onu ayırdığı vakittir. Ve **السُّلْوانة**: boncuktur; onlar derlerdi ki onun üzerinde içen, onda olan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** eder. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**الأصمعيّ** dedi: adam, arkadaşına der: “Bana senden **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. Ve **سَلِيت** “**سلوت**” mânâsınadır. **الراجز** dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *

Ve babdan **السَّلا**: içinde çocuk olan şey; onun yumuşaklığı, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırıldı. Amma (سين) ve (لام) ve (همزة) ise kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ** yağı **يَسْلؤُه** **سلأ**; onu erittiği ve sütten arıtıp süzdüğü vakit. Dedi ki:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(سلب) (سين) ve (لام) ve (باء) tek bir asıldır; o, bir şeyi hafiflikle almak ve kapıp götürmektir. Denir: “Onun elbisesini **سلبتُهُ** **سلْباً**.” Ve **السَّلَب**: soyulmuş olandır. Hadiste: “مَنْ قَتَل قتيلاً فله **سَلَبُه**.” Ve **السَّليب**: soyulmuş olandır. Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu soyulan; çoğulu **سُلُب**. Ve deve **أسلبت**; o hâlde olduğu vakit. Amma **السَّلَب** ki ağaç kabuğudur; o da babdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soymuştur. Ve İbn Mahkân’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbnü’l-A‘râbî onu **قاتل** diye **القاف** ile rivayet etti. Ve **الأصمعي** onu **الفاء** ile rivayet etti. Ve derdi ki: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **السَّلابين** pazarı vardır; böylece **الفاتل**in **السَّلَب**i büken kimse olduğuna gitti. Ben Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb’i şöyle derken işittim: İbnü’l-A‘râbî hata etti; sahih olan, **الأصمعي**nin dediğidir.

Ve babdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibi. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**dendir; o da siyah elbiselerdir. Bunu birinci baba yaklaştıran: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
Ve bazısı dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerinedir; **التَّسَلُّب** ise koca dışındakine de olabilir.

Amma “**فرس سَلِيبٌ**” sözleri: onun uzun bacaklı olduğu söylenir. Ve başkaları dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: “Adam, mızraklamada **سليب اليدين**”; ve “boğa, mızraklamada **سليب القرن**.” Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslısıdır; çünkü sanki mızraklamayı kapıp alır, kapıp alışla.

(سلت) (سين) ve (لام) ve (تاء) tek bir asıldır; o, şeyi şeyden sıyırmak ve soymaktır. Denir: kadın, kınasını elinden sıyırdı. Ve ondandır: falan, falanın burnunu kılıçla **سَلْتاً** **سَلَتَ**; bu, onu bütünüyle aldığı vakittir. Ve adam **أسْلَتُ**tur. Ve denir ki kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denir. Ve babdan **السُّلْت**: arpanın bir türü; neredeyse onun kabuğu olmaz; Araplar ona **العُرْيان** der.

(سلج) (سين) ve (لام) ve (جيم) bir asıldır; yutmaya delâlet eder. Denir: şeyi **سلج** eder, **يَسلَجُه**; onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** yuttuğu vakit. Ve onların sözünde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**.” Ve babdan: falan, içkiyi **يتسلَّج** eder; yani onu içmede ısrar eder.

(سلح) (سين) ve (لام) ve (حاء) **السلاح**tır; o, onunla savaşılandır. Ebû Ubeyde **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırırdı; derdi ki: **السلاح** onunla savaşılandır; **الجُنّة** onunla korunulandır; ve şu sözü delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**i kılıçlardan başka kıldı([8]). Ve **الإسليح**: develerin üzerinde bolca otladığı bir ağaçtır. Bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9])، **رُغوَةٌ** ve **سَريح**، ve **سَنامٌ** ve **إطريح**.”

(سلخ) (سين) ve (لام) ve (خاء) tek bir asıldır; o, şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra ona hamledilir. Asıl: koyunun derisini **سلخْتُ** **سلخاً**. Ve **السِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Ve denir: kara yılan **سالخ**tır; çünkü denildiğine göre her yıl derisini soyar. Bazısı nakletti: kadın zırhını **سلخت**; onu çıkardı. Babın kıyasındandır: ayı **سلخت**; onun son gününde olduğun vakit. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ** etti; ve gündüz, gelen geceden **انسلخ** etti. Ve babdandır: hurma ağacı **مِسْلاخٌ**; o, yeşilken koruğunu döken ağaçtır.

(سلس) (سين) ve (لام) ve (سين) şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, kolay **سَلِسٌ**tir. Ve **السَّلْس**: boncuğun bir cinsidir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi ki:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(سلط) (سين) ve (لام) ve (طاء) tek bir asıldır; o, kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**; **التسلط**tan, o da kahırdır; bu sebeple **السُّلْطان**a sultan denildi. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin olan. Ve **السَّليطة**: gürültücü kadındır.
Ve babdan şâz olanlardan **السَّلِيط**: Yemen ehlinin dilinde zeytindir; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(سلع) (سين) ve (لام) ve (عين) bir asıldır; şeyin yarılmasına ve açılmasına delâlet eder. Bundan **السَّلْع**: dağda, çatlak gibi bir yarıktır; çoğulu **سُلوع**. Ve denir: topuğu **تَسَلّع** etti; çatladığı ve yarıldığı vakit. Ve denir: başını **سَلَعَ**; onu yardığı vakit. Ve **السِّلعة**: satılan şeydir; çünkü o, tutulup elde bulundurulan bir mülk değildir; onda iş geniştir. Ve **السَّلَع**: bir ağaçtır.

(سلغ) (سين) ve (لام) ve (غين) asıl değildir; lâkin ibdâl babındandır; onun **سين**i **صاد**dan بدل edilmiştir. Denir: inek **سَلَغَت**; azı dişi çıktığı vakit; o hâlde o **سالغ**tır. Ve derler: et **أسلَغُ**tur; pişmediği vakit. Ve adam **أسلَغُ**: şiddetli kızıllıktır.

(سلف) (سين) ve (لام) ve (فاء) bir asıldır; ilerleme ve öne geçmeye delâlet eder. Bundan **السَّلَف**: geçmiş olanlardır. Ve kavim **السُّلاَّف**: öne geçenlerdir. Ve **السُّلاَف**: sıkılmadan önce üzüm suyundan akan sıvıdır. Ve **السُّلْفَة**: öğle yemeğinden önce yiyecekten acele edilen şeydir. Ve **السّلوف**: deve; sürünün başlarında olur, suya vardığı vakit. Ve babdandır: satışta **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye öne sunulan maldır([11]). Ve bir insanlar borca **السَّلَف** derler; o, o kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel ile öne sunulan bir şeydir. Ve bu kıyasın dışında **السِّلْف**: erkeklerin **سِلْف**i; ikisi, bunun bir kız kardeşle, bunun bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين**in kıyasıdır; onlar boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.

Ve iki babdan şâz olanlardan **السَّلْف**: torbadır. Ve denir ki sünnet derisi **سَلْفاً** diye adlandırılır([12]).

Ve ondandır: toprağı ekin için **أسْلَفتُ**([13]); onu düzelttiğin vakit. Ve mümkün ki bu, birinci babın kıyasındandır; çünkü o, ıslahında öne geçmiş bir iştir.

(سلق) (سين) ve (لام) ve (قاف)ta birbirinden ayrı kelimeler vardır; neredeyse onlardan iki kelime tek bir kıyasta toplanmaz; Rabbin, yüce övgüsü, dilediğini yapar ve mahlûkatını dilediği gibi konuşturur.

Şu hâlde **السَّلَق**: yerin çukur olan kısmıdır. Ve **السِّلْقَة**: dişi kurttur. Ve **سَلَقَ**: bağırdı. Ve **السَّلِيقة**: tabiat. Ve **السَّليقة**: devenin yanındaki kayış izidir. Ve **سَلُوق**: bir beldedir. Ve duvara **التَّسلُّق**: eve doğru ona tırmanmadır. Ve **السّلِيق**: ağaçtan dökülen şeydir. **الرَّاجز** dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
Ve **السُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. Ve kırbayı **سَلَقْت**; onu yağladığın vakit. İmru’ül-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
Ve **السَّلْقُ**: çuvalın iki halkasından birini ötekine sokmandır; sonra onu bir kez daha ikiye katlamandır.

(سلك) (سين) ve (لام) ve (كاف) bir asıldır; bir şeyin bir şeyin içine nüfuz etmesine delâlet eder. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. Ve şeyi şeyin içine **سَلكت**: onu nüfuz ettirdin. Ve **الطَّعْنَة السُّلْكَى**: onu yüzünün karşısından mızrakladığı vakit. Ve **المسلَكَة**: elbisenin tarafından yarılan bir şerit/kenardır([16]). Ancak uzanıp gitmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve o, **السِّكَك** gibidir.

Ve babdan şâz olanlardan **السُّلَكَة**: keklik yavrusunun dişisidir; erkek **سُلَك**tir; *çoğulu **سِلْكانٌ**. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السلاطة: التمكن من القهر، يقال: سلطته فتسلط، قال تعالى: ﴿ولو شاء الله لسلطهم﴾ [النساء/90]، وقال تعالى: ﴿ولكن الله يسلط رسله على من يشاء﴾ [الحشر/6]، ومنه سمي السلطان، والسلطان يقال في السلاطة، نحو: ﴿ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا﴾ [الإسراء/33]، ﴿إنه ليس له سلطان على الذي آمنوا وعلى ربهم يتوكلون﴾ [النحل/99]، ﴿إنما سلطانه على الذين يتولونه﴾ [النحل/100]، ﴿لا تنفذون إلا بسلطان﴾ [الرحمن/33]، وقد يقال لذي السلاطة، وهو الأكثر، وسمي الحجة سلطانا، وذلك لما يلحق من الهجوم على القلوب، لكن أكثر تسلطه على أهل العلم والحكمة من المؤمنين، قال تعالى: ﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان﴾ [غافر/ 35]، وقال: ﴿فأتونا بسلطان مبين﴾ [إبراهيم/10]، وقال تعالى: ﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين﴾ [غافر/23]، وقال: ﴿أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا﴾ [النساء/144]، وقوله عز وجل: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29]، يحتمل السلطانيين. والسليط: الزيت بلغة أهل اليمن، وسلاطة اللسان: القوة على المقال، وذلك في الذم أكثر استعمالا. يقال: امرأة سليطة، وسنابك سلطات (السنبك: طرف الحافر، وجانباه من قدم، وجمعه: سنابك. انظر: اللسان (سنبك)، و (سلط) ) : لها تسلط بقوتها وطولها.

##### Türkçe

- **السلاطة**: kahretmeye güç yetirme; denilir: **سلطته** de **فتسلط**; Yüce Allah dedi: ﴿ولو شاء الله لسلطهم﴾ [النساء/90], ve Yüce Allah dedi: ﴿ولكن الله يسلط رسله على من يشاء﴾ [الحشر/6]; bundan dolayı **السلطان** diye adlandırıldı. Ve **السلطان**, **السلاطة** hakkında söylenir; şu gibi: ﴿ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا﴾ [الإسراء/33], ﴿إنه ليس له سلطان على الذي آمنوا وعلى ربهم يتوكلون﴾ [النحل/99], ﴿إنما سلطانه على الذين يتولونه﴾ [النحل/100], ﴿لا تنفذون إلا بسلطان﴾ [الرحمن/33]. Ve bazen **السلاطة** sahibi için söylenir; ki bu daha çok olandır. Ve **الحجة** **سلطانا** diye adlandırıldı; bu, kalplere hücumdan ilişen şey sebebiyledir; fakat onun tasallutu en çok, müminlerden ilim ve hikmet ehli üzerinedir. Yüce Allah dedi: ﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان﴾ [غافر/ 35], ve dedi: ﴿فأتونا بسلطان مبين﴾ [إبراهيم/10], ve Yüce Allah dedi: ﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين﴾ [غافر/23], ve dedi: ﴿أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا﴾ [النساء/144]. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿هلك عني سلطانيه﴾ [الحاقة/29], iki **السلطان**ı muhtemeldir. Ve **السليط**: Yemen ehlinin diliyle zeytindir. Ve **سلاطة اللسان**: söze güç; bu, yermede daha çok kullanımdadır. Denilir: **امرأة سليطة**. Ve **سنابك سلطات** (**السنبك**: tırnağın ucu ve ayaktan iki yanı; onun çoğulu: **سنابك**. Bak: **اللسان** (**سنبك**), ve (**سلط**)): onun, gücü ve uzunluğu ile bir tasallutu vardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل ط
امرأة سليطة‏:‏ طويلة اللسان صخابة ورجل سليط‏.‏
وقد سلط سلاطة‏.‏
وسلط عليهم فلان وتسلط وله عليهـم سلطـان ‏"‏ ومـا كـان لـي عليكـم مـن سلطـان ‏"‏ ولـه سلطـان مبيـن‏:‏ حجـة‏.‏
وسنابـك سلطات‏:‏ طوال‏.‏
قال الجعديّ يصف فرساً‏:‏ مدلاً على سلطات النسو - ر شم السنابك لم تقلب وري ذباله بالسليط وهو الزيت الجيد‏.‏

##### Türkçe

س ل ط
**امرأة سليطة**: dili uzun, gürültücü; ve **رجل سليط**.
Ve **سلط** (oldu), **سلاطة** (olarak).
Ve falan kimse onları üzerine **سلط**; ve **تسلط**; ve onun onlar üzerinde **سلطان**ı vardır: “Ve sizin üzerinizde benim için bir **سلطان** yoktu”; ve onun için **سلطان مبين** vardır: hüccet.
Ve **سنابك سلطات**: uzunlar.
El-Ca‘dî bir atı vasfederek dedi:
**مدلاً على سلطات النسو - ر شم السنابك لم تقلب**
Ve onun **ذباله**sini **بالسليط** ile yağladı; ve o, iyi zeytinyağıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّلاطةُ: القَهْرُ، وقد سَلَّطَه اللّهُ فتَسَلَّطَ عليهم، والاسم سُلْطة، بالضم.
والسَّلْطُ والسَّلِيطُ: الطويلُ اللسانِ، والأُنثى سَلِيطةٌ وسَلَطانةٌ وِسِلِطانةٌ، وقد سَلُطَ سَلاطةً وسُلوطةً، ولسان سَلْطٌ وسَلِيطٌ كذلك. ورجل سَلِيطٌ أَي فصيح حَدِيدُ اللسان بَيّنُ السَّلاطةِ والسُّلوطةِ. يقال: هو أَسْلَطُهم لِساناً، وامرأَة سَليطة أَي صَخّابة. التهذيب: وإِذا قالوا امرأَة سَلِيطةُ اللسانِ فله معنيان: أَحدهما أَنها حديدة اللسان، والثاني أَنها طويلة اللسان. الليث: السَّلاطةُ مصدر السَّلِيط من الرجال والسلِيطةِ من النساء، والفعل سَلُطَتْ، وذلك إِذا طال لسانُها واشتدَّ صَخَبُها.
ابن الأَعرابي: السُّلُطُ القَوائمُ الطِّوالُ، والسَّلِيطُ عند عامّة العرب الزيْتُ، وعند أَهل اليمن دُهْنُ السِّمْسِم؛ قال امرؤ القيس: أَمالَ السَّلِيطَ بالذُّبال المُفَتَّلِ
وقيل: هو كلُّ دُهْنٍ عُصِر من حَبٍّ؛ قال ابن بري: دُهن السمسم هو الشَّيْرَجُ والحَلُّ؛ ويُقَوّي أَنَّ السَّلِيط الزيتُ قولُ الجعدِيّ: يُضِيءُ كَمِثْلِ سِراجِ السَّلِيـ
ـطِ، لم يَجْعَلِ اللّهُ فيه نُحاسا
قوله لم يجعل اللّه فيه نُحاساً أَي دُخاناً دليل على أَنه الزيت لأَن السليط له دُخان صالِحٌ، ولهذا لا يُوقد في المساجد والكنائِس إِلا الزيتُ؛ وقال الفرزدق:
ولكِنْ دِيافِيُّ أَبُوه وأُمُّه،
بِحَوْرانَ يَعْصِرْنَ السَّلِيطَ أَقارِبُهْ
وحَوْرانُ: من الشام والشأْم لا يُعْصَرُ فيها إِلا الزيتُ. وفي حديث ابن عباس: رأَيت عليّاً وكأَنَّ عَيَنَيْه سِراجا سَلِيطٍ؛ هو دُهْن الزيتِ.والسُّلْطانُ: الحُجَّةُ والبُرْهان، ولا يجمع لأَن مجراه مَجْرى المصدرِ، قال محمد بن يزيد: هو من السلِيط. وقال الزجّاج في قوله تعالى: ولقد أَرْسَلْنا موسى بآياتِنا وسُلطانٍ مُبين، أَي وحُجَّةٍ بَيِّنةٍ. والسُّلطان إِنما سمي سُلْطاناً لأَنه حجةُ اللّهِ في أَرضه، قال: واشتاق السلطان من السَّليط، قال: والسليطُ ما يُضاء به، ومن هذا قيل للزيت: سليط، قال: وقوله جلّ وعزّ: فانْفُذوا إِلا بسلطان، أَي حيثما كنتم شاهَدْتم حُجَّةً للّه تعالى وسُلطاناً يدل على أَنه واحد. وقال ابن عباس في قوله تعالى: قَوارِيرَ قواريرَ من فضّة، قال: في بياض الفضة وصَفاء القوارير، قال: وكل سلطان في القرآن حجة. وقوله تعالى: هلَك عنِّي سُلْطانِيَهْ، معناه ذهب عني حجتُه. والسلطانُ: الحجة ولذلك قيل للأُمراء سَلاطين لأَنهم الذين تقام بهم الحجة والحُقوق. وقوله تعالى: وما كان له عليهم من سُلْطان، أَي ما كان له عليهم من حجة كما قال: إِنَّ عبادي ليس لك عليهم سُلْطانٌ؛ قال الفراء: وما كان له عليهم من سلطان أَي ما كان له عليهم من حجة يُضِلُّهم بها إِلاَّ أَنَّا سَلَّطْناه عليهم لنعلم مَن يُؤمن بالآخرة. والسُّلْطانُ: الوالي، وهو فُعْلان، يذكر ويؤنث، والجمع السَّلاطِينُ. والسُّلْطان والسُّلُطانُ: قُدْرةُ الملِك، يذكر ويؤنث. وقال ابن السكيت: السلطان مؤنثة، يقال: قَضَتْ به عليه السُّلْطانُ، وقد آمَنَتْه السُّلْطان. قال الأَزهري: وربما ذُكِّر السلطان لأَن لفظه مذكر، قال اللّه تعالى: بسُلْطان مُبين. وقال الليث: السُّلْطانُ قُدْرةُ المَلِك وقُدرةُ مَن جُعل ذلك له وإِن لم يكن مَلِكاً، كقولك قد جعلت له سُلطاناً على أَخذ حقِّي من فلان، والنون في السلطان زائدة لأَن أَصل بنائه السلِيطُ. وقال أَبو بكر: في السلطان قولان: أَحدهما أَن يكون سمي سلطاناً لتَسْلِيطِه، والآخر أَن يكون سمي سلطاناً لأَنه حجة من حُجَج اللّه. قال الفراء: السلطان عند العرب الحجة، ويذكر ويؤنث، فمن ذكر السلطان ذهب به إِلى معنى الرجل، ومن أَنثه ذهب به إِلى معنى الحجة. وقال محمد بن يزيد: من ذكر السلطان ذهب به إِلى معنى الواحد، ومن أَنثه ذهب به إِلى معنى الجمع، قال: وهو جمع واحده سَلِيطٌ، فسَلِيطٌ وسُلْطان مثل قَفِيزٍ وقُفْزانٍ وبَعير وبُعران، قال: ولم يقل هذا غيره. والتسْلِيطُ: إِطلاق السُّلْطانِ وقد سلَّطه اللّه وعليه. وفي التنزيل العزيز: ولو شاء اللّهُ لسلَّطَهم عليكم. وسُلْطانُ الدَّم: تبيُّغُه. وسُلْطانُ كل شيء: شِدَّتُه وحِدَّتُه وسَطْوَتُه، قيل من اللسانِ السَّليطِ الحدِيدِ.
قال الأَزهري: السَّلاطة بمعنى الحِدَّةِ، قد جاء؛ قال الشاعر يصف نُصُلاً محدَّدة:
سِلاطٌ حِدادٌ أَرْهَفَتْها المَواقِعُ
وحافر سَلْطٌ وسَلِيطٌ: شديد. وإِذا كان الدابةُ وَقاحَ الحافر، والبعيرُ وَقاحَ الخُفِّ، قيل: إنه لَسلْط الحافر،وقد سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً كما يقال لسان سَلِيطٌ وسَلْطٌ، وبعير سَلْطُ الخفّ كما يقال دابة سَلْطةُ الحافر، والفعلُ من كل ذلك سَلُطَ سَلاطةً؛ قال أُميَّة بن أَبي الصلْت: إِنَّ الأَنامَ رَعايا اللّهِ كلُّهُمُ،
هو السَّلِيطَطُ فوقَ الأَرضِ مُسْتَطِرُ
قال ابن جني: هو القاهر من السَّلاطة، قال: ويروى السَّلِيطَطُ وكلاهما شاذٌّ. التهذيب: سَلِيطَطٌ جاء في شعر أُمية بمعنى المُسَلَّطِ، قال: ولا أَدري ما حقيقته.
والسِّلْطةُ: السهْمُ الطويلُ، والجمع سِلاطٌ؛ قال المتنخل الهذلي: كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً، وليْسَتْ
بمُرْهَفةِ النِّصالِ، ولا سِلاطِ
قوله كأَوْب الدبر يعني النصالَ، ومعنى غامضة أَي أُلْطِفَ حَدُّها حتى غمَضَ أَي ليست بمرْهَفات الخِلقة بل هي مُرهفات الحدِّ.
والمَسالِيطُ: أَسنان المفاتيح، الواحدة مِسْلاطٌ.
وسَنابِكُ سَلِطاتٌ أَي حِدادٌ؛ قال الأَعشى:
هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا
ةِ، كالنَّخل طافَ بها المُجْتَزِمْ
وكلِّ كُمَيْتٍ، كجِذْعِ الطَّرِيـ
ـقِ، يَجْرِي على سَلِطاتٍ لُثُمْ
المُجْتَزِمُ: الخارِصُ، ورواه أَبو عمرو المُجْترِم، بالراء، أَي الصارِمُ.

##### Türkçe

**السَّلاطةُ**: kahırdır; ve Allah onu musallat kıldı da onlar üzerine musallat oldu;
isim **سُلْطة**dır, (س ile) ötre ile.

**السَّلْطُ** ve **السَّلِيطُ**: dili uzun olan; dişisi **سَلِيطةٌ** ve **سَلَطانةٌ**
ve **سِلِطانةٌ**dur; ve **سَلُطَ** **سَلاطةً** ve **سُلوطةً** (olarak) oldu; ve dil **سَلْطٌ** ve **سَلِيطٌ**dur, yine böyle.

Ve adam **سَلِيطٌ**: yani fasih, dili keskin, **السَّلاطةِ** ve **السُّلوطةِ**si açık olan.
Denir: o, dilce onların en **أَسْلَطُ**udur; ve kadın **سَليطة**: yani gürültücü. Tehzîb: ve eğer “dili **سَلِيطةُ** olan kadın” dedilerse onun iki manası vardır: birincisi onun dili keskin olmasıdır, ikincisi onun dili uzun olmasıdır. Leys: **السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّلِيط**in ve kadınlardan **السلِيطةِ**nin masdarıdır; fiil **سَلُطَتْ**tir; bu, dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zamandır.

İbnü’l-A‘râbî: **السُّلُطُ** uzun bacaklılardır; ve **السَّلِيطُ** Arapların çoğunluğu katında zeytinyağıdır; Yemen ehli katında susam yağıdır; İmru’ül-Kays dedi ki:
أَمالَ السَّلِيطَ بالذُّبال المُفَتَّلِ
Ve denildi: o, bir tohumdan sıkılmış her yağdır; İbn Berrî dedi ki: susam yağı **الشَّيْرَجُ** ve **الحَلُّ**dur; ve **السَّلِيط**in zeytinyağı olduğuna, el-Ca‘dî’nin sözü kuvvet verir:
يُضِيءُ كَمِثْلِ سِراجِ السَّلِيـ
ـطِ، لم يَجْعَلِ اللّهُ فيه نُحاسا
Onun “Allah onda **نُحاساً** kılmadı” sözü, yani dumanı (kılmadı), onun zeytinyağı olduğuna delildir; çünkü **السليط**in uygun bir dumanı vardır; ve bunun için mescitlerde ve kiliselerde ancak zeytinyağı yakılır; ve el-Ferezdak dedi ki:
ولكِنْ دِيافِيُّ أَبُوه وأُمُّه،
بِحَوْرانَ يَعْصِرْنَ السَّلِيطَ أَقارِبُهْ
Ve **حَوْرانُ**: Şam’dandır; ve Şam’da ancak zeytinyağı sıkılır. Ve İbn Abbâs hadîsinde: Ali’yi gördüm ve sanki iki gözü **سِراجا سَلِيطٍ** idi; o, zeytinyağı yağıdır. Ve **السُّلْطانُ**: hüccet ve burhandır; cem‘ edilmez, çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir; Muhammed b. Yezîd dedi ki: o, **السلِيط**tendir. Ve ez-Zeccâc, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “Ve andolsun Mûsâ’yı âyetlerimizle ve apaçık bir **سُلطانٍ** ile gönderdik” dedi: yani ve apaçık bir hüccet ile.

Ve **السُّلطان** ancak **سُلْطاناً** diye isimlendirildi; çünkü o, Allah’ın yeryüzündeki hüccetidir; dedi ki: ve **السلطان**ı **السَّليط**ten iştikak etti; dedi ki: ve **السليطُ** aydınlatılan şeydir; bundan dolayı zeytinyağına **سليط** denildi; dedi ki: ve O’nun, celîl ve azîz, sözü: “Ancak bir **سلطان** ile geçiniz” yani nerede olursanız olun Allah Teâlâ için bir hüccet ve bir **سُلطاناً** gördünüz; onun bir olduğuna delâlet eder. Ve İbn Abbâs, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “Billur kaplar, gümüşten billur kaplar” dedi: gümüşün beyazlığında ve kapların saflığında; dedi: ve Kur’an’da her **سلطان** hüccettir. Ve O’nun sözü: “Benden **سُلْطانِيَهْ** helâk oldu”; manası: onun hücceti benden gitti. Ve **السلطانُ**: hüccettir; bunun için emîrlere **سَلاطين** denildi; çünkü onlar, kendileriyle hüccet ve haklar ikame edilen kimselerdir. Ve O’nun sözü: “Onun onlar üzerinde bir **سُلْطان**ı yoktu” yani onun onlar üzerinde bir hücceti yoktu; O’nun sözü gibi: “Şüphesiz kullarım; senin onlar üzerinde bir **سُلْطانٌ**ın yoktur”; el-Ferrâ dedi ki: “Onun onlar üzerinde bir **سلطان**ı yoktu” yani onun onları saptıracağı bir hücceti yoktu; ancak biz onu onların üzerine musallat kıldık ki âhirete iman eden kimseyi bilelim.

Ve **السُّلْطانُ**: vâlîdir; o **فُعْلان**dır; müzekker ve müennes olur; cem‘i **السَّلاطِينُ**dür.
Ve **السُّلْطان** ve **السُّلُطانُ**: melikin kudretidir; müzekker ve müennes olur. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **السلطان** müennestir; denir: **السُّلْطانُ** onun hakkında onun aleyhine hükmetti; ve **السُّلْطان** onu emniyete aldı. el-Ezherî dedi ki: ve bazen **السلطان** müzekker yapılır; çünkü lafzı müzekkerdir; Allah Teâlâ dedi ki: “Apaçık bir **سُلْطان** ile.” Leys dedi ki: **السُّلْطانُ** melikin kudreti ve bu kendisine verilmiş olanın kudretidir, melik olmasa bile; senin “ona falandan hakkımı almaya bir **سُلطاناً** kıldım” sözün gibi; ve **السلطان**daki **النون** ziyadedir; çünkü binasının aslı **السلِيطُ**tir. Ebû Bekr dedi ki: **السلطان** hakkında iki söz vardır: birincisi, onun **تَسْلِيطِه** sebebiyle **سلطاناً** diye isimlendirilmiş olmasıdır; diğeri, onun Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olması sebebiyle **سلطاناً** diye isimlendirilmiş olmasıdır. el-Ferrâ dedi ki: **السلطان** Araplar katında hüccettir; müzekker ve müennes olur; kim **السلطان**ı müzekker yaparsa onu erkek manasına götürür; kim onu müennes yaparsa onu hüccet manasına götürür. Muhammed b. Yezîd dedi ki: kim **السلطان**ı müzekker yaparsa onu bir (tek) manasına götürür; kim onu müennes yaparsa onu cem‘ manasına götürür; dedi ki: o, tekili **سَلِيطٌ** olan bir cem‘dir; böylece **سَلِيطٌ** ve **سُلْطان**; **قَفِيزٍ** ve **قُفْزانٍ** ve **بَعير** ve **بُعران** gibi; dedi ki: bunu ondan başkası söylemedi. Ve **التسْلِيطُ**: **السُّلْطانِ**ın salıverilmesidir; ve Allah onu ona ve onun üzerine musallat kıldı. Ve tenzîl-i azîzde: “Allah dileseydi onları sizin üzerinize musallat kılardı.” Ve **سُلْطانُ الدَّم**: onun kabarmasıdır. Ve her şeyin **سُلْطانُ**u: onun şiddeti, keskinliği ve saldırısıdır; denildi: keskin **السَّليط** dilden.

el-Ezherî dedi ki: **السَّلاطة** keskinlik manasında gelmiştir; şair, keskinleştirilmiş ok uçlarını vasfederken dedi ki:
سِلاطٌ حِدادٌ أَرْهَفَتْها المَواقِعُ
Ve **حافر سَلْطٌ** ve **سَلِيطٌ**: şiddetli. Ve eğer binek hayvanı toynağı bakımından arsız, deve de tırnak bakımından arsız olursa, “o, toynağı **لَسلْط**tır” denir; ve **سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً** (olarak) oldu; “dil **سَلِيطٌ** ve **سَلْطٌ**” denildiği gibi; ve “deve tırnağı **سَلْطُ**” denir; “binek hayvanı toynağı **سَلْطةُ**” denildiği gibi; ve bütün bunların fiili **سَلُطَ سَلاطةً**dır; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi ki:
إِنَّ الأَنامَ رَعايا اللّهِ كلُّهُمُ،
هو السَّلِيطَطُ فوقَ الأَرضِ مُسْتَطِرُ
İbn Cinnî dedi ki: o, **السَّلاطة**dan (olan) kâhirdir; dedi ki: **السَّلِيطَطُ** diye de rivayet edilir; ikisi de şâzdır. Tehzîb: **سَلِيطَطٌ**, Ümeyye’nin şiirinde **المُسَلَّطِ** manasıyla geldi; dedi ki: onun hakikatini bilmiyorum.

Ve **السِّلْطةُ**: uzun oktur; cem‘i **سِلاطٌ**dur; el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً، وليْسَتْ
بمُرْهَفةِ النِّصالِ، ولا سِلاطِ
Onun “**كأَوْبِ الدبر**” sözü, ok uçlarını kasteder; ve **غامضة**nın manası: yani onun keskinliği inceltildi de gizlendi; yani yaratılışça inceltilmişlerden değildir; bilakis keskinlikçe inceltilmişlerdir.

Ve **المَسالِيطُ**: anahtarların dişleridir; tekili **مِسْلاطٌ**tur.

Ve **سَنابِكُ سَلِطاتٌ**: yani keskinler; el-A‘şâ dedi ki:
هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا
ةِ، كالنَّخل طافَ بها المُجْتَزِمْ
وكلِّ كُمَيْتٍ، كجِذْعِ الطَّرِيـ
ـقِ، يَجْرِي على سَلِطاتٍ لُثُمْ
**المُجْتَزِمُ**: tahmin eden (hurma ölçen)dir; Ebû Amr onu **المُجْترِم** diye, **الراء** ile rivayet etti; yani kesip atan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل ط * * السَّلاَطَةُ * القهر وقد * سَلَّطَهُ * الله عليهم * تَسْلِيطا فَتَسَلَّط * عليهم و * السُّلْطانُ * الوالي وهو فُعلان يذكر ويؤنث والجمع * السَّلاَطين * و * السُّلْطانُ * أيضا الحجة والبرهان ولا يجمع لأن مجراه مجرى المصدر وامرأة * سَلِيطةٌ * أي أصحابه ورجل * سَلِيطٌ * أي فصيح حديد اللسان بين السلاطة و * السُّلُوطةِ * يقال هو * أسْلَطُهم * لسانا و * السَّلِيطُ * بوزن البسيط الزيت عند عامة العرب وعند أهل اليمن دهن السمسم

##### Türkçe

* س ل ط * * **السَّلاَطَةُ** * kahırdır; ve “Allah onu onların üzerine **سَلَّطَهُ**” (yani) **تَسْلِيطا** (bir musallat kılma ile) (denilmiştir); böylece onların üzerine **فَتَسَلَّط** (musallat oldu). Ve **السُّلْطانُ**: vâlîdir; ve o **فُعلان** (veznindedir), müzekker de zikredilir müennes de; cem‘i **السَّلاَطين**’dir. Ve **السُّلْطانُ** ayrıca hüccet ve burhandır; ve cem‘ edilmez; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir. Ve bir kadın **سَلِيطةٌ**: yani onun ashabı; ve bir erkek **سَلِيطٌ**: yani fasih, dili keskin; **السلاطة** ve **السُّلُوطةِ** arasında. Denilir ki: o, dilce onların **أسْلَطُهم**’idir. Ve **السَّلِيطُ**: **البسيط** vezninde, umum Arapların yanında zeytindir; Yemen ehlinin yanında susam yağıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السلط، والسليط: الشديد، يقال: حافر سلط وسليط، أي شديد. وإذا كان الدابة وقاح الحافر، والبعير وقاح الخف يقال: إنه لسلط الحافر والخف، وقد سلط يسلط سلاطة. واللسان السلط والسليط: الطويل والسلط والسليط: الطويل اللسان من الرجال. وهي سليطة، أي صخابة، وكذلك سلطانة، محركة، وسلطانة بكسرتين، الأخيرة عن ابن دريد، ووجد في الجمهرة بتشديد الطاء مضبوطا، قال: وقد سلط الرجل، ككرم وسمع، وعلى الأول اقتصر الجوهري وغيره، سلاطة، بالفتح، وسلوطة، بالضم، وسلطا، محركة أيضا، كما في التكملة. وقال الليث: السلاطة مصدر السليط من الرجال والسليطة من النساء، والفعل سلطت، وذلك إذا طال لسانها واشتد صخبها، وقال الأزهري: وإذا قالوا: امرأة سليطة اللسان فله معنيان: أحدهما أنها حديدة اللسان، والثاني أنها طويلة اللسان. والسليط: الزيت، عند عامة العرب، وعند أهل اليمن: دهن السمسم، كما نقله الجوهري، وهو الصواب المسموع، وخالفه ابن دريد حيث قال في الجمهرة: السليط بلغة أهل اليمن: الزيت، وبلغة من سواهم من العرب: دهن السمسم، وتابعه ابن فارس في المقاييس، والصواب: ما قاله الجوهري، وقد نبه عليه الصاغاني في العباب. وقيل: هو كل دهن عصر من حب، قال ابن بري: دهن السمسم هو الشيرج والحل، ويقوي أن السليط الزيت قول النابغة الجعدي رضي الله عنه:
  أضاءت لنا النار وجهـا أغ                      ر ملتبسا بالفؤاد التبـاسـا
  يضيء كضوء سراج السلي                      ط لم يجعل الله فيه نحاسـا قوله: لم يجعل الله فيه نحاسا أي دخانا، دليل على أنه الزيت، لأن السليط له دخان صالح، ولهذا لا يوقد في المساجد والكنائس إلا الزيت، وقال الفرزدق:
  ولـكـن ديافـي أبـوه وأمـه                      بحوران يعصران السليط أقاربه وحوران: من الشأم، والشأم لا يعصر فيها إلا الزيت. قلت: هو من أبيات الكتاب، هجا به عمرو بن عفرى الضبي لأن عبد الله ابن مسلم الباهلي خلع على الفرزدق وحمله على دابة، وأمر له بألف درهم، فقال عمرو: ما يصنع الفرزدق بهذا الذي أعطيته، إنما يكفيه ثلاثون درهما يزني بعشرة، ويأكل بعشرة، ويشرب بعشرة، فقال: ولكن ديافي، إلى آخره. ودياف: من قرى الشام. وقيل: من قرى الجزيرة. وقوله: يعصرن السليط، كقولهم: أكلوني البراغيث، وقال امرؤ القيس:
  يضيء سناه أو مصابيح راهب                      أمال السليط بالذبال المفـتـل وقال ابن مقبل:
  بتنا بديرة يضيء وجوهنـا                      دسم السليط على فتيل ذبال وفي حديث ابن عباس:  رأيت عليا وكأن عينيه سراجا سليط  هو دهن الزيت. والسليط: الفصيح الحديد اللسان. قال ابن دريد: هو مدح للذكر، ذم للأنثى. وقيل: السليط: الحديد من كل شيء، يقال: هو أسلطهم لسانا، أي أحدهم، وقد سلط سلاطة: احتد. وسليط: اسم. وقال ابن دريد: وقد سمت العرب سليطا، وهو: أبو قبيلة منهم، وأنشد:
  لا تحسبني عن سليط غافلا وأنشد غيره، للأعور النبهاني، واسمه عتاب يهجو جريرا:
  فقلت لها أمي سليطا بأرضها                      فبئس مناخ النازلين جـرير

  ولو عند غسان السليطي عرست                      رغا قرن منها وكاس عقـير أراد غسان بن ذهيل السليطي أخا سليط ومعن، وقال جرير
  إن سليطا مثـلـه سـلـيط
  لولا بنو عمرو وعمرو عيط أراد عمرو بن يربوع، وهم حلفاء بني سليط، قال جرير يهجوهم:
  جاءت سليط كالحمير تـردم
  فقلت مهلا ويحكم لا تقدموا
  إني بأكل الجأنبين مـلـزم
  إن عد لؤم فـسـلـيط ألأم
  ما لكم است في العلا ولا فم

  والسلطان: الحجة والبرهان، ومنه قوله تعالى:  لا تنفذون إلا بسلطان  وقد يراد به المعجزة، كقوله تعالى:  إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين  وإذا كان بمعنى الحجة لا يجمع؛ لأن مجراه مجرى المصدر. قال محمد بن يزيد: هو من السليط، وهو دهن الزيت، لإضاءته، أي فإن الحجة من شأنها أن تكون نيرة. قال ابن عباس: وكل سلطان في القرآن حجة. وفي البصائر: إنما سمي الحجة سلطانا لما للحق من الهجوم على القلوب، لكن أكثر تسلطه على أهل العلم والحكمة. وقال الليث: السلطان: قدرة من جعل ذلك له، وإن لم يكن ملكا، كقولك: قد جعلت لك سلطانا على أخذ حقي من فلان. وتضم لامه، يذكر ويؤنث. وقال ابن السكيت: السلطان مؤنثة، يقال: قضت به عليه السلطان، وقد آمنته السلطان. قال الأزهري: وربما ذكر السلطان؛ لأن لفظه مذكر، وقال الله تعالى:  بسلطان مبين  . والسلطان: الوالي وهو ذو السلاطة، وإطلاقه عليه هو الأكثر، يذكر ويؤنث، وقال محمد بن يزيد: هو مؤنث، وذلك لأنه في معنى الجمع، أي أنه جمع سليط، للدهن، مثل: قفيز وقفزان، وبعير وبعران. ومن ذكره ذهب به إلى معنى الواحد، قال الأزهري: ولم يقل هذا غيره. كأن به يضيء الملك. وفي البصائر: سمي به لتنويره الأرض وكثرة الانتفاع به، أو لأنه بمعنى الحجة، وإنما قيل للخليفة: سلطان؛ لأنه ذو السلطان، أي ذو الحجة. وقيل: لأنه به تقام الحجج والحقوق. وقال أبو بكر: في السلطان قولان: أحدهما أن يكون سمي لتسليطه، والآخر أن يكون سمي لأنه حجة من حجج الله. قلت: ويؤيده الحديث:  السلطان ظل الله في الأرض يأوي إليه كل مظلوم  . وقد يذكر، ذهابا، هو من قول الفراء: ونصه: السلطان عند العرب: الحجة، ويذكر ويؤنث، فمن ذكره ذهب به إلى معنى الرجل، ومن أنثه ذهب به إلى معنى الحجة. وقال ابن دريد: سلطان الدم: تبيغه. والسلطان من كل شيء: شدته وحدته وسطوته، قال: ومنه اشتقاق السلطان. وسلطان بن إبراهيم: فقيه القدس. قلت: وأبو العزائم سلطان بن أحمد بن سلامة بن إسماعيل المزاحي فقيه أهل مصر ومحدثهم ومقرئهم، أخذ عن الشيخ سيف الدين بن عطاء الله الفضالي البصير، والنور الزيادي، والشهاب أحمد بن خليل السبكي، وسالم بن محمد السنهوري وأبي بكر بن إسماعيل الشنواني، والبرهان إبراهيم اللقاني، والشمس محمد الخفاجي، والشمس الميموني وغيرهم، وتوفي سنة 1075 وكانت ولادته سنة 985 وعنه الحافظ شمس الدين البابلي. والنور علي الشبراملسي ومنصور بن عبد الرزاق الطوخي، وشاهين الأرمناوي الحنفي، والشهاب أحمد بن عبد اللطيف البشبيشي وأرخ موته الفاضل محمد ابن عبد الوهاب الببلاوي:
  شافعي العصر ولـى                      وله في مصر سلطان
  في جمـادى أرخـوه                      في نعيم الخلد سلطان والسلطة، بالكسر: السهم الدقيق الطويل، واقتصر الجوهري على الوصف الأخير، ج: سلط بكسر ففتح، وهذه عن ابن عباد، وسلاط، بالكسر أيضا، وأنشد الجوهري للمتنخل:
  كأوب الدبر غامضة وليست                      بمرهفة النصال ولا سلاط

  قلت: يصف المعابل. وسلاط: طوال، أي لم تطل فتثقل السهم. كذا في شرح الديوان. وقال ابن عباد: السلطة: ثوب يجعل فيه الحشيش والتبن، وهو مستطيل. قلت: وهو الذي تقوله العامة: شلطة بالشين المعجمة ويقولون أيضا: شليطة، ويجمعونه على: شلط وشلائط. والسلائط: الفراني، والجرادق الكبار، الواحدة سليطة، قاله ابن عباد. ورجل مسلوط اللحية، أي خفيف العارضين، عن ابن عباد أيضا. وفي الصحاح: المساليط: أسنان المفاتيح، الواحدة مسلاط. والسلطيط، بالكسر، هكذا في سائر أصول القاموس، والصواب: السلطليط، كما في العباب وقد وجد هكذا أيضا في بعض النسخ على الهامش، وهو صحيح، ويروى السليطط بفتح السين، وبكسرها، وكلاهما شاذ، وبكل ذلك يروى قول أمية بن أبي الصلت.

  إن الأنام رعـايا الـلـه كـلـهـم                      هو السليطط فوق الأرض مستطر قال ابن جني: هو القاهر، من السلاطة. وقال الأزهري: سليطط: جاء في شعر أمية بمعنى المسلط، قال: ولا أدري ما حقيقته. أو العظيم البطن، كما في العباب. والسلط، بالفتح: ع، بالشام، وهو حصن عظيم، وقد نسب إليه جماعة من المحدثين، ووهم من كتبه بالصاد والتاء، ويقال له: السنط، بالنون. وقال الجمحي: السلط، ككتف: النصل لا نتو في وسطه. ج، سلاط، وقال المتنخل في رواية الجمحي:
  غدوت على زآزئة وخوف                      وأخشى أن ألاقي ذا سلاط قلت: وليست هذه الرواية في الديوان. والتسليط: التغليب وإطلاق القهر والقدرة، يقال: سلطه الله عليه، أي جعل له عليه قوة وقهرا. وفي التنزيل العزيز:  ولو شاء الله لسلطهم عليكم  ، وقال رؤبة:
  أعرض عن الناس ولا تسخط
  والناس يعتون على المسلط أي على ذي السلطان فأعرض عنهم ولا تسخط عليهم. قال الصاغاني: والتركيب يدل على القوة والقهر والغلبة. وقد شذ عنه السليط للدهن. قلت: وكذا: رجل مسلوط اللحية. ومما يستدرك عليه: السلاطة: القهر، نقله الجوهري، وقيل: هو التمكن من القهر، كما في البصائر. والتسلط: مطاوع سلطه عليهم، والاسم: السلطة بالضم، نقله الجوهري أيضا. وقال ابن الأعرابي: السلط، بضمتين: القوائم الطوال. وسنابك سلطات، بكسر اللام، أي حداد، كما في الصحاح، وأنشد للأعشى:
  وكل كميت كجذع الطري                      ق يجري على سلطات لثم وقد جمع السلطان على السلاطين، كبرهان وبراهين. والسلطان أيضا: السلاطة، وبه فسر قوله تعالى  فقد جعلنا لوليه سلطانا  وقوله تعالى  هلك عني سلطانيه  يحتمل السلطانين، كما في البصائر. وسلطان النار: التهابها، عن ابن دريد. والسلطان: القوة، وبه فسر قول أبي دهبل الجمحي:
  حتى دفعنا إلى ذي ميعة تـئق                      كالذئب فارقه السلطان والروح

  والسلطانية: مدينة بالعجم. والسلطة، محركة: ما يعمل من التوابل، عامية. وأبو سليط الأنصاري الخزرجي، أمه أخت كعب بن عجرة، شهد بدرا، وعنه ابنه عبد الله، اسمه أسير بن عمرو، وقيل: سبرة بن عمرو، والأول أصح، وسليط بن عمرو بن سلسلة، بطن من طيئ. وأم السليط، كأمير: من قرى عثر، باليمن، نقله ياقوت. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**السلط** ve **السليط**: şiddetli. Denilir: **حافر سلط وسليط**, yani şiddetli. Ve eğer binek hayvanının tırnağı küstah (sert) ise, devenin toynağı küstah ise denilir: “Şüphesiz o, tırnak ve toynakça **سلط**tur”; ve **سلط** olur, **يسلط** olur, **سلاطة** (ile). Ve **اللسان السلط** ve **السليط**: uzun; ve **السلط** ve **السليط**: erkeklerden dili uzun olan. Ve o, **سليطة**dır, yani gürültücü; yine **سلطانة** (harekeli), ve **سلطانة** iki kesre ile; sonuncusu İbn Düreyd’dendir; ve **الجمهرة**’de **الطاء**’ın şeddeli olarak ضبط edilmiş bulundu; dedi: ve erkek **سلط** oldu, **كرم** ve **سمع** gibi; ve birincisi üzerine Cevherî ve başkaları iktisar etti: **سلاطة** (fetha ile), ve **سلوطة** (damme ile), ve **سلطا** (harekeli) dahi, **التكملة**’de olduğu gibi. Leys dedi: **السلاطة** erkeklerden **السليط**in ve kadınlardan **السليطة**nin masdarıdır; fiil **سلطت**tir; bu, onun dili uzayıp gürültüsü şiddetlendiği zamandır. Ezherî dedi: Ve “**امرأة سليطة اللسان**” dedikleri vakit onun iki manası vardır: birincisi onun dili keskindir; ikincisi onun dili uzundur.

Ve **السليط**: yağdır; Arapların umumunun yanında; Yemen ehlinin yanında: susam yağıdır; Cevherî’nin naklettiği üzere; ve o, işitilmiş doğru olandır. İbn Düreyd ona muhalefet etti; zira **الجمهرة**’de dedi: Yemen ehlinin lügatinde **السليط**: yağdır; Araplardan onların dışındakilerin lügatinde: susam yağıdır. İbn Fâris de **المقاييس**’te ona tâbi oldu. Doğru olan: Cevherî’nin dediğidir; Sâgânî **العباب**’da ona dikkat çekmiştir. Ve denildi: o, tohumdan sıkılan her yağdır. İbn Berrî dedi: susam yağı **الشيرج** ve **الحل**’dür; ve **السليط**in yağ olduğu sözünü Nâbiga el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) sözü kuvvetlendirir:

  Bize ateş, yüzü aydın bir yüz aydınlattı,
  gönülle karışmış bir karışma ile.
  **السليط** kandilinin ışığı gibi ışıldar,
  Allah onda **نحاسا** kılmamıştır.

Onun sözü: “Allah onda **نحاسا** kılmamıştır” yani duman; onun yağ olduğuna delildir; çünkü **السليط**in uygun bir dumanı vardır; bundan dolayı mescitlerde ve kiliselerde yağdan başkası yakılmaz. Ferazdak dedi:

  Fakat **ديافي**dir babası ve anası,
  **بحوران**’da **السليط**i sıkanlar, akrabaları.

Ve **حوران**: Şam’dandır; Şam’da ancak yağ sıkılır. Dedim: o, **الكتاب**’ın beyitlerindendir; onunla **عمرو بن عفرى الضبي**’yi hicvetti; çünkü **عبد الله ابن مسلم الباهلي** Ferazdak’a hil‘at giydirdi ve onu bir binek üzerine bindirdi ve ona bin dirhem emretti; bunun üzerine Amr dedi: “Ferazdak, senin ona verdiğin bu şeyle ne yapar? Ona ancak otuz dirhem yeter: onla zina eder, onla yer, onla içer.” Bunun üzerine dedi: “Fakat **ديافي**…”, sonuna kadar. Ve **دياف**: Şam köylerindendir. Ve denildi: Cezîre köylerindendir. Ve onun sözü: “**يعصران السليط**”, onların sözü gibi: “**أكلوني البراغيث**”. İmru’ul-Kays dedi:

  Işığı, yahut bir râhibin kandilleri ışıldar;
  fitili bükülmüş **الذبال** ile **السليط**i eğdi.

İbn Mukbil dedi:

  Bir manastırda geceledik; yüzlerimizi aydınlatırdı
  fitil üzerinde **السليط**in yağı.

İbn Abbâs hadîsinde: “Ali’yi gördüm; sanki gözleri **سراجا سليط** idi”; o, zeytin yağıdır. Ve **السليط**: fasih, dili keskin olan. İbn Düreyd dedi: o, erkek için övgüdür, dişi için yergidir. Ve denildi: **السليط**: her şeyden keskin olan; denilir: “O, onların dilce en **أسلط**ıdır”, yani en keskinleridir; ve **سلط** oldu **سلاطة** ile: keskinleşti. Ve **سليط**: isimdir. İbn Düreyd dedi: Araplar **سليطا** diye adlandırmıştır; ve o: onlardan bir kabilenin babasıdır. Ve şu beyiti okudu:

  Beni **سليط**’tan gafil sanma.

Ve başkası okudu; **الأعور النبهاني**’ye aittir; adı **عتاب**tır; Cerîr’i hicveder:

  Ona dedim: annem, onun yurdunda **سليطا**dır;
  inenlerin konak yeri ne kötü, Cerîr!

  Eğer **غسان السليطي** yanında konaklasaydım,
  ondan bir boynuz böğürürdü ve bir kadeh kesilirdi.

**غسان بن ذهيل السليطي**’yi, **سليط** ve **معن**’ın kardeşini kastetti. Cerîr dedi:

  Şüphesiz **سليط** onun gibidir: **سليط**.
  Eğer **بنو عمرو** olmasaydı ve **عمرو عيط**.

**عمرو بن يربوع**’u kastetti; onlar **بني سليط**’un müttefikleridir. Cerîr onları hicvederek dedi:

  **سليط** geldi, eşekler gibi yığıp doldurur.
  Dedim: yavaş, yazık size, ilerlemeyin.
  Ben, iki yanı yemeye bağlıyım.
  Eğer alçaklık sayılırsa, **سليط** daha alçaktır.
  Sizin için yücelikte ne bir kıç var ne bir ağız.

Ve **السلطان**: hüccet ve burhandır; ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: **لا تنفذون إلا بسلطان**. Ve onunla mucize kastedilebilir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين**. Ve eğer hüccet manasında ise cem‘ edilmez; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir. Muhammed b. Yezîd dedi: o, **السليط**tandır; o da zeytin yağıdır; onun aydınlatması sebebiyle; yani hüccetin şanı, nurlu olmasıdır. İbn Abbâs dedi: Kur’ân’da her **سلطان** hüccettir. **البصائر**’de: Hüccete **سلطان** denilmesi, hakkın kalplere hücum etmesinden dolayıdır; fakat onun tasallutu en çok ilim ve hikmet ehli üzerinedir. Leys dedi: **السلطان**: kendisine bu verilenin kudretidir; kral olmasa bile; senin sözün gibi: “Falanın benden hakkımı almaya karşı sana bir **سلطان** kıldım.” Ve onun **لام**’ı dammelenir; müzekker ve müennes olur. İbn Sikkît dedi: **السلطان** müennestir; denilir: “**قضت به عليه السلطان**”; ve “**آمنته السلطان**.” Ezherî dedi: Bazen **السلطان** müzekker kılınır; çünkü lafzı müzekkerdir; Allah Teâlâ dedi: **بسلطان مبين**. Ve **السلطان**: vâlîdir; o, **السلاطة** sahibidir; ona bu adın verilmesi en çok olandır; müzekker ve müennes olur. Muhammed b. Yezîd dedi: o müennestir; çünkü o, cem‘ manasındadır; yani o, yağ için **سليط**in cem‘idir; **قفيز** ve **قفزان**, ve **بعير** ve **بعران** gibi. Onu müzekker kılan, onu tekil manasına götürmüştür. Ezherî dedi: Bunu ondan başkası söylemedi. Sanki onunla mülk aydınlanır. **البصائر**’de: yeri aydınlatması ve ondan faydalanmanın çokluğu sebebiyle onunla adlandırıldı; yahut o, hüccet manasındadır; halifeye **سلطان** denilmesi ancak, onun **السلطان** sahibi olması sebebiyledir; yani hüccet sahibi. Ve denildi: çünkü onunla hüccetler ve haklar ikame edilir. Ebû Bekir dedi: **السلطان** hakkında iki söz vardır: birincisi, taslit edilmesinden dolayı adlandırılmış olması; ikincisi, Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olması sebebiyle adlandırılmış olması. Dedim: Hadis onu destekler: **السلطان ظل الله في الأرض يأوي إليه كل مظلوم**. Ve bazen müzekker kılınır; Ferrâ’nın sözündendir; ve onun nassı: Araplar yanında **السلطان**: hüccettir; müzekker ve müennes olur; onu müzekker kılan onu erkek manasına götürür; onu müennes kılan onu hüccet manasına götürür. İbn Düreyd dedi: **سلطان الدم**: onun taşmasıdır. Ve her şeyden **السلطان**: onun şiddeti, keskinliği ve saldırısıdır. Dedi: ve ondan **السلطان**ın اشتقاقı. Ve **سلطان بن إبراهيم**: Kudüs fakihi. Dedim: Ve Ebû’l-‘Azâim **سلطان بن أحمد بن سلامة بن إسماعيل المزاحي**: Mısır ehlinin fakihi, muhaddisi ve kârîsi; Şeyh **سيف الدين بن عطاء الله الفضالي البصير**’den, **النور الزيادي**’den, **الشهاب أحمد بن خليل السبكي**’den, **سالم بن محمد السنهوري**’den ve **أبي بكر بن إسماعيل الشنواني**’den, **البرهان إبراهيم اللقاني**’den, **الشمس محمد الخفاجي**’den, **الشمس الميموني**’den ve başkalarından aldı; 1075 yılında vefat etti; doğumu 985 yılı idi; ondan Hâfız Şemseddin el-Bâbilî rivayet etti; ve **النور علي الشبراملسي** ve **منصور بن عبد الرزاق الطوخي** ve **شاهين الأرمناوي الحنفي** ve **الشهاب أحمد بن عبد اللطيف البشبيشي**. Ve onun ölümünü faziletli Muhammed b. Abdülvehhâb el-Beblâvî tarihledi:

  Asrın Şâfiîsi oldu;
  ve onun Mısır’da bir **سلطان**ı vardır.
  Cemâdâ’da tarihlediler;
  ebedî cennet nimetinde **سلطان**.

Ve **السلطة** (kesre ile): ince uzun oktur. Cevherî son vasfa iktisar etti. Cem‘i: **سلط** (kesre sonra fetha ile); bu, İbn Abbâd’dandır; ve **سلاط** (kesre ile de). Cevherî, Mütenahhil’den şu beyiti okudu:

  Gizli bir dönüş gibidir; ve değildir
  ne keskinleştirilmiş uçlar gibi, ne de **سلاط**.

Dedim: **المعابل**’i vasfeder. Ve **سلاط**: uzunlar; yani uzamadı da oku ağırlaştırdı. Böylece divan şerhinde. İbn عباد dedi: **السلطة**: içinde ot ve saman yapılan bir elbise; ve o uzuncadır. Dedim: ve o, avamın dediği şeydir: **شلطة** **بالشين المعجمة** ile; ve ayrıca derler: **شليطة**; ve onu şu üzere cem ederler: **شلْط** ve **شلائط**. Ve **السلائط**: **الفراني** ve büyük **الجرادق**; bir tanesi **سليطة**; bunu İbn عباد söyledi. Ve **رجل مسلوط اللحية**: yani iki yanak (bıyık/yan sakal) hafif; yine İbn عباد’dan. Ve **الصحاح**’ta: **المساليط**: anahtarların dişleri; bir tanesi **مسلاط**. Ve **السلطيط**; kesre ile; böylece **القاموس**’un sair asıllarında; ve doğru olan: **السلطليط**; **العباب**’da olduğu gibi; ve böyle de bazı nüshalarda kenarda bulunmuştur; ve o doğrudur. Ve **السليطط** rivayet olunur: **السين**’in fethiyle ve onun kesriyle; ve ikisi de şazdır; ve bütün bunlarla Ümeyye b. Ebî’ṣ-Ṣalt’ın sözü rivayet olunur.

إن الأنام رعـايا الـلـه كـلـهـم                      هو السليطط فوق الأرض مستطر

İbn Cinnî dedi: o, kahredendir; **السلاطة**’dan. Ezherî dedi: **سليطط**: Ümeyye’nin şiirinde **المسلط** manasında geldi; dedi: ve ben onun hakikatini bilmem. Yahut büyük karınlı; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **السلط**; fetih ile: bir alem (özel ad); Şam’da; ve o büyük bir hisardır; ve ona muhaddislerden bir cemaat nisbet edilmiştir; ve onu **الصاد** ve **التاء** ile yazan yanılmıştır; ve ona denilir: **السنط**; **النون** ile. Cumahî dedi: **السلط**; **ككتف**: ortasında çıkıntı olmayan ok ucu. Çoğulu: **سلاط**. Ve Mütenahhil, Cumahî rivayetinde dedi:

غدوت على زآزئة وخوف                      وأخشى أن ألاقي ذا سلاط

Dedim: ve bu rivayet divanda değildir. Ve **التسليط**: galebe kılma ve kahri ve kudreti salıverme; denilir: **سلطه الله عليه**; yani ona karşı ona güç ve kahir kıldı. Ve aziz tenzilde: **ولو شاء الله لسلطهم عليكم**. Ve Rü’be dedi:

أعرض عن الناس ولا تسخط
والناس يعتون على المسلط

Yani sultan sahibi olana; öyleyse onlardan yüz çevir ve onlara kızma. Sâğânî dedi: ve terkib, kuvvete ve kahre ve galebeye delalet eder. Ve ondan şaz oldu **السليط** yağ için. Dedim: ve böylece: **رجل مسلوط اللحية**. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **السلاطة**: kahirlik; Cevherî nakletti; ve denildi: o, kahretmeye muktedir oluş; **البصائر**’de olduğu gibi. Ve **التسلط**: **سلطه عليهم**’un mutâvi’idir; ve isim: **السلطة** zamme ile; Cevherî onu da nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السلط**; iki zamme ile: uzun ayaklar. Ve **سنابك سلطات**; **اللام**’ın kesriyle; yani keskin; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve A‘şâ’ya ait olarak inşad etti:

وكل كميت كجذع الطري                      ق يجري على سلطات لثم

Ve **السلطان**’ı **السلاطين** üzerine cem ettiler; **برهان** ve **براهين** gibi. Ve **السلطان** da: **السلاطة**’dır; ve onunla şu kavli tefsir edildi: **فقد جعلنا لوليه سلطانا**; ve şu kavli: **هلك عني سلطانيه** iki **السلطان**’ı muhtemeldir; **البصائر**’de olduğu gibi. Ve **سلطان النار**: onun alevlenmesi; İbn Düreyd’den. Ve **السلطان**: kuvvettir; ve onunla Ebû Dehbel el-Cumahî’nin sözü tefsir edildi:

حتى دفعنا إلى ذي ميعة تـئق                      كالذئب فارقه السلطان والروح

Ve **السلطانية**: Acem’de bir şehirdir. Ve **السلطة**; harekeli: baharatlardan yapılan şey; avamîdir. Ve Ebû **سليط** el-Ensârî el-Hazrecî; annesi Ka‘b b. ‘Ucra’nın kız kardeşidir; Bedir’e şahit oldu; ve ondan oğlu Abdullah (rivayet etti); adı **أسير بن عمرو**’dur; ve denildi: **سبرة بن عمرو**; ve birincisi daha sahihtir. Ve **سليط بن عمرو بن سلسلة**: Tayy’dan bir batındır. Ve **أم السليط**; **كأمير**: Yemen’de **عثر** köylerindendir; Yâkūt nakletti. Ve ona istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلُطَ
1 سَلُطَ ذ , aor. سَلُطَ , (M,) inf. n. سَلَاطَةٌ, (S, M, B,) He, or it, overcame, prevailed, or predominated: (S, TA:) or was, or became, firm, or established, in superior power or force: (B, TA:) he possessed power of dominion or sovereignty or rule. (M.) ― -b2- It (anything, as, for instance, a solid hoof, and a camel's foot,) was, or became, strong, or hard. (M.) ― -b3- He was, or became, sharp. (TA.) And the same verb, (M, Msb, K,) inf. n. as above (S, M, Msb, K) and سُلُوطَةٌ, (S, M, K,) He was, or became, chaste, or perspicuous, in speech, or eloquent, and sharp in tongue: (S:) or long-tongued;; (M, K;) as also سَلِطَ, aor. سَلَطَ , (K,) inf. n. سَلَطٌ: (TS, TA:) or clamorous and foultongued: (Msb:) [or this verb, said of a man, has the first of these three significations; but] سَلُطَتْ, inf. n. سَلَاطَةٌ, signifies she (a woman) was, or became, long-tongued, and vehemently clamorous. (Lth.) [See سَلِيطٌ, below.]

سلّطهُ عَلَيْهِ
2 سلّطهُ عَلَيْهِ ذ , (S, M, Msb,) inf. n. تَسْلِيطٌ, (M, K,) also written with ص, (Ibn-'Abbلd, and K in art. صلط,) He (God, S) made him to overcome him; to prevail, or predominate, over him; or to have, or exercise, superior power or force over him: (S, K:) he made him to have mastery, dominion, or authority, and power, over him: (Msb:) he made him to have, or exercise, absolute dominion or sovereignty or rule, over him; (M;) or absolute superiority of power or force: (K:) he gave him power over him, and superior power or force. (TA.) [You say also, سلّط عَلَيْهِ الكِلَابَ He set the dogs upon him.]

تسلّط عَلَيْهِمْ
5 تسلّط عَلَيْهِمْ ذ He overcame them; prevailed or predominated, over them; or was made to do so; he had, or exercised, or was made to have or exercise, superior power or force over them: (S:) he had, or was made to have, mastery, dominion, or authority, and power, or absolute dominion or authority and power, over them: (Msb:) he had, or received, power over them; and superior power or force; quasi-pass. of سَلَّطَهُ عَلَيْهِمْ. (TA.)

سَلْطٌ
سَلْطٌ ذ : see سَلِيطٌ; for the former, in four places; and for the latter, in seven.

سَلِطٌ
سَلِطٌ ذ : see سَلِيطٌ; for the former, in four places; and for the latter, in seven.

سُلْطَةٌ
سُلْطَةٌ ذ : see سُلْطَانٌ; for the latter, in three places.

سَلْطَنَةٌ
سَلْطَنَةٌ ذ : see سُلْطَانٌ; for the latter, in three places.

سُلْطَانٌ
سُلْطَانٌ ذ Strength, might, force, or power; (TA;) as also ↓ سَلْطَنَةٌ: (Bd in iii. 144:) predominance; the possession, or exercise, of superior power or force, or of dominion, or authority, and power, or of absolute dominion or authority and power; (Mgh;) as also ↓ سُلْطَةٌ; (S;) the former being syn. with تَسَلُّطٌ [used as a subst.]; (Mgh;) and the latter being the subst. from تَسَلَّطَ: (S:) power of dominion; sovereign, or ruling, power; (M;) [in this sense, as well as in the first,] i. q. ↓ سَلْطَنَةٌ; (Msb;) power of a king; (Lth, Mgh, K;) and of a governor; (Mgh, Msb;) [i. e.] delegated power, or power given to one who is not a king; (TA;) also written سُلْطَانٌ; (M, Msb, K;) which is the only instance of this form: (Msb:) it is masc. and fem.; (M, TA;) generally masc., in the opinion of the skilful; but sometimes fem.; so say IAmb and Zj and others: (Msb:) but ISk says that it is fem. (TA.) One says, (ISk,) or some say, (Msb,) قَضَتْ بِهِ السُّلْطَانُ (ISk, Msb) The sovereign, or ruling, power (↓ السَّلْطَنَةُ) decreed it. (Msb.) And Aboo-Zuheyr says, I heard one, in whose chasteness of speech I have confidence, say, أَتَتْنَا سُلْطَانٌ جَائِرَةٌ [A tyrannical sovereign, or ruling, power, came to us]. (Msb.) It is said in a trad., اـِلَّا أَنْ تَسْأَلَ ذَا سُلْطَان ٍ, meaning Unless thou ask the ruler, or governor, or the king, for thy due from the public treasury. (Mgh.) And you say, قَدْ جَعَلْتُ لَكَ سُلْطَانًا عَلَى أَخْذِ حَقِّى مِنْ فُلَان ٍ I have given thee power, or authority, to take, or receive, my due from such a one. (TA.) And لَا يَؤُمُّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فِى سُلْطَانِهِ [A man shall not take precedence of a man in his authority]; meaning, in his house, and where he has predominance, or superior power, or authority; nor shall he sit upon his cushion; for in doing so he would show him contempt. (Mgh.) ― -b2- Strength, or hardness, of anything: (M, K:) sharpness of anything: force, or violence, of anything. (TA.) The vehemence of winter. (TK.) An excited and predominant state of the blood; or inflammation thereof. (IDrd, M, K.) The flaming, or blazing, of fire. (IDrd.) ― -b3- A proof; an evidence; an argument; a plea; an allegation; syn. حُجَّةٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) and بُرْهَانٌ: (S, Msb:) a حُجَّة being thus called because of the force with which truth attacks the mind: (B:) or, accord. to Mohammad Ibn-Yezeed, from سَلِيطٌ, (M, TA,) signifying “ oil of olives, ” because it enlightens: (TA:) and in these senses it has no pl., because it is used in the place of an inf. n. (S, TA.) Accord. to I'Ab, it signifies حُجَّة wherever it occurs in the Kur. (TA.) But in the words of the Kur [xvii. 35], فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِّيِهِ سُلْطَانًا, the meaning may be either [We have given to his executor, or heir,] authority, and power, or absolute authority and power, or the like; or a plea, or the like. (Mgh.) And again, in the Kur [lxix. 29], هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ, the meaning may be My dominion, and my authority and power over men, has perished from me; or my plea. (Bd, B.) And sometimes it means A miracle; as in the words of the Kur [li. 38], اـِذْ أَرْسَلْنَاهُ اـِلَى فِرْعَوْنَ بِسُلْطَان ٍ مُبِين ٍ [When we sent him to Pharaoh with a manifest miracle]. (TA.) Az says that it is sometimes masc. because it has a masc. form; and thus it is in the last of the instances above. (TA.) ― -b4- Also A ruler, or governor, or the like; a king; a sovereign; (S, K, TA;) a khaleefeh: (TA:) these are its most common applications [in the writings of post-classical times]: (TA:) thus applied because the person so called is made to predominate; to have, or exercise, superior power or force; to have dominion, or the like: or because he is one of the evidences of God: (Aboo-Bekr, TA:) or because he possesses proof or evidence [of his right]: or because by him pleas and rights are established: (TA:) or because he enlightens the earth, (Msb, * B,) and is of great usefulness; (B;) the word being derived from سَلِيطٌ [signifying “ olive-oil ”]: (Msb:) it is of the measure فُعْلَانٌ: (S:) and when [thus] applied to a person, it is masc.: (Msb:) or it is masc. and fem.: (S, TA:) accord. to Mohammad Ibn-Yezeed, (TA,) fem. because it is [originally] pl. of سَلِيطٌ applied to “ oil; ” as though the kingdom shone by him; or because it has the signification of حُجَّةٌ: and sometimes masc., because regarded as meaning a man; (K, TA;) or because regarded as a sing.: so says Mohammad Ibn-Yezeed; but Az observes that none beside him says this: Fr says that he who makes it masc. regards it as meaning رَجُلٌ; and he who makes it fem. regards it as meaning حُجَّةٌ: (TA:) the pl. is سَلَاطِينُ. (S, Msb.) It is also, itself, sometimes used as a pl.; as in the phrase سَيِّدُ السُّلْطَانِ, used by a poet, meaning سَيِّدُ السَّلَاطِينَ [The lord of kings]; i. e. the khaleefeh: [but this may be rendered the lord of sovereign power, &c.:] or, as some say, the latter word is here pl. of سَلِيطٌ, like as رُغْفَانٌ is pl. of رَغِيفٌ. (Msb.)

سَلَطَانَةٌ
سَلَطَانَةٌ ذ , and سِلِطَانَةٌ, or سِلِطَّانَةٌ: see سَلِيطٌ.

سَلِيطٌ
سَلِيطٌ ذ Strong, or hard; (M, K;) as also ↓ سَلِطٌ, (M,) or ↓ سَلْطٌ. (K.) You say, ↓ حَافِرٌ سَلِطٌ, (M,) or ↓ سَلْطٌ, (TA,) and سَلِيطٌ, (M, TA,) A strong, or hard, solid hoof. (M, TA.) And الحَافِرِ ↓ دَابَّةٌ سَلِطَةُ A beast having a strong, or hard, hoof. (M.) And الخُفِّ ↓ بَعِيرٌ سَلِطُ A camel having a strong, or hard, foot. (M.) ― -b2- Sharp; applied to anything. (K.) You say also ↓ سَنَابِكُ سَلِطَاتٌ Sharp edges of the fore parts of hoofs. (S, TA.) ― -b3- Chaste in speech, or eloquent, (S, K,) and sharp in tongue: (S:) an epithet of praise when applied to the male, and of dispraise when [with ة] applied to the female: (IDrd, K:) also, (K,) long-tongued; (M, K;) and so ↓ سَلِطٌ, (M,) or ↓ سَلْطٌ; (K;) fem. سَلِيطَةٌ, and ↓ سَلَطَانَةٌ, (M, K,) and ↓ سِلِطَانَةٌ, (K,) or ↓ سِلِطَّانَةٌ; (M;) the last written [thus] with tesh-deed to the ط in the Jm., and there explained as signifying long-tongued and clamorous: (TA:) or سَلِيطٌ signifies clamorous and foul-tongued; and so سَلِيطَةٌ applied to a woman: (Msb:) or the latter, applied to a woman, clamorous: (S:) or long-tongued and vehemently clamorous: (Lth:) or سَلِيطَةُ اللِّسَانِ is applied to a woman in two senses; signifying sharp-tongued; and long-tongued. (Az, TA.) You say also, لِسَانٌ سَلِيطٌ, (M, K,) and ↓ سَلِطٌ, (M,) or ↓ سَلْطٌ, (K,) A long tongue. (M, K.) -A2- Oil of olives; (S, M, Msb, K;) so applied by the generality of the Arabs: but by the people of El-Yemen applied to oil of sesame, or sesamum: (S, M:) IDrd, in the Jm, says the reverse; and IF has followed him; but what J says is right, as Sgh, has observed in the O: (TA:) also, (K,) or as some say, (M,) any oil expressed from grains or berries: (M, K:) pl. سُلْطَانٌ. (Msb, K.)

أَسْلَطُ
أَسْلَطُ ذ More, and most, overcoming, prevailing, predominating, or superior in power or force. (Har p. 661.) ― -b2- هُوَ أَسْلَطُهُمْ لِسَانًا He is the most chaste, or eloquent, and the sharpest, [&c., (see an ex. voce سِلْقٌ,)] of them in tongue. (S.)

##### Türkçe

**سَلُطَ**
1 **سَلُطَ** ذ , muzâri‘i **سَلُطَ** , (M,) mastar ismi **سَلَاطَةٌ**, (S, M, B,) O, yahut o (şey), galip geldi, üstün geldi, ya da baskın oldu: (S, TA:) yahut üstün bir kudret veya kuvvette sağlam oldu, yahut sağlamlaştı: (B, TA:) hükümranlık veya egemenlik yahut yönetim gücüne sahip oldu. (M.) ― -b2- O (herhangi bir şey; meselâ katı bir toynak ve devenin ayağı gibi), güçlü oldu yahut güçlendi, yahut sert oldu yahut sertleşti. (M.) ― -b3- O, keskin oldu yahut keskinleşti. (TA.) Ve aynı fiil, (M, Msb, K,) yukarıdaki gibi mastar ismiyle (S, M, Msb, K) ve **سُلُوطَةٌ**, (S, M, K,) O, sözde iffetli yahut açık-seçik oldu, yahut beliğ oldu ve dilde keskin oldu: (S:) yahut uzun dilli;; (M, K;) bunun gibi **سَلِطَ**, muzâri‘i **سَلَطَ** , (K,) mastar ismi **سَلَطٌ**: (TS, TA:) yahut gürültücü ve kötü dilli: (Msb:) [yahut bu fiil, bir adam hakkında söylendiğinde, bu üç anlamın birincisine sahiptir; fakat] **سَلُطَتْ**, mastar ismi **سَلَاطَةٌ**, o (bir kadın) uzun dilli oldu yahut uzun dilli oldu ve şiddetle gürültücü oldu, demektir. (Lth.) [Aşağıda **سَلِيطٌ**’e bak.]

**سلّطهُ عَلَيْهِ**
2 **سلّطهُ عَلَيْهِ** ذ , (S, M, Msb,) mastar ismi **تَسْلِيطٌ**, (M, K,) ص ile de yazılır, (Ibn-‘Abbād, ve K, صلط maddesinde,) O (Allah, S) onu ona galip kıldı; ona karşı üstün gelmesini, baskın gelmesini sağladı; yahut ona karşı üstün bir kudret veya kuvvet sahibi olmasını, yahut bunu icra etmesini sağladı: (S, K:) ona karşı hâkimiyet, egemenlik yahut yetki ve güç sahibi kıldı: (Msb:) ona karşı mutlak hükümranlık yahut egemenlik yahut yönetim sahibi kıldı; (M;) yahut kudret veya kuvvette mutlak üstünlük: (K:) ona karşı ona güç verdi ve üstün kudret veya kuvvet (verdi). (TA.) [Şöyle de denir: **سلّط عَلَيْهِ الكِلَابَ** Köpekleri onun üzerine saldı.]

**تسلّط عَلَيْهِمْ**
5 **تسلّط عَلَيْهِمْ** ذ Onlara galip geldi; onlara karşı üstün geldi yahut baskın oldu; yahut buna sevk edildi; onlara karşı üstün kudret veya kuvvet sahibi oldu yahut bunu icra etti, yahut buna sahip kılındı yahut bunu icra etmeye kılındı: (S:) onlara karşı hâkimiyet, egemenlik yahut yetki ve güç, yahut mutlak egemenlik yahut yetki ve güç sahibi oldu, yahut buna sahip kılındı: (Msb:) onların üzerinde güç elde etti; ve üstün kudret veya kuvvet; **سَلَّطَهُ عَلَيْهِمْ**’in şibh-meçhûlü. (TA.)

**سَلْطٌ**
**سَلْطٌ** ذ : **سَلِيطٌ**’e bak; birincisi için dört yerde; ikincisi için yedi yerde.

**سَلِطٌ**
**سَلِطٌ** ذ : **سَلِيطٌ**’e bak; birincisi için dört yerde; ikincisi için yedi yerde.

**سُلْطَةٌ**
**سُلْطَةٌ** ذ : **سُلْطَانٌ**’a bak; ikincisi için üç yerde.

**سَلْطَنَةٌ**
**سَلْطَنَةٌ** ذ : **سُلْطَانٌ**’a bak; ikincisi için üç yerde.

**سُلْطَانٌ**
**سُلْطَانٌ** ذ Kuvvet, kudret, güç, yahut iktidar; (TA;) bunun gibi ↓ **سَلْطَنَةٌ**: (Bd, iii. 144:) baskınlık; üstün kudret veya kuvvetin, yahut hâkimiyetin, yahut yetki ve gücün, yahut mutlak hâkimiyet yahut yetki ve gücün sahibi olmak yahut bunu icra etmek; (Mgh;) bunun gibi ↓ **سُلْطَةٌ**; (S;) birincisi **تَسَلُّطٌ** ile eşanlamlıdır [isim olarak kullanılır]; (Mgh;) ikincisi ise **تَسَلَّطَ**’tan isimdir: (S:) hâkimiyet gücü; egemen, yahut yönetici, güç; (M;) [bu anlamda, birinci anlamda olduğu gibi,] i. q. ↓ **سَلْطَنَةٌ**; (Msb;) bir kralın gücü; (Lth, Mgh, K;) ve bir valinin; (Mgh, Msb;) [yani] vekâleten güç, yahut kral olmayan birine verilen güç; (TA;) ayrıca **سُلْطَانٌ** diye de yazılır; (M, Msb, K;) bu, bu kalıbın tek örneğidir: (Msb:) müzekker ve müennestir; (M, TA;) ehil olanların görüşüne göre genellikle müzekkerdir; fakat bazen müennestir; böyle der IAmb ve Zj ve başkaları: (Msb:) fakat ISk onun müennes olduğunu söyler. (TA.) Denir ki, (ISk,) yahut bazıları der ki, (Msb,) **قَضَتْ بِهِ السُّلْطَانُ** (ISk, Msb) Egemen yahut yönetici güç (↓ **السَّلْطَنَةُ**) onunla hükmetti. (Msb.) Ve Aboo-Zuheyr der ki: Sözde iffetliliğine güvendiğim birinin şöyle dediğini işittim: **أَتَتْنَا سُلْطَانٌ جَائِرَةٌ** [Zalim bir egemen yahut yönetici güç bize geldi]. (Msb.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **اـِلَّا أَنْ تَسْأَلَ ذَا سُلْطَان ٍ**, yani: Kamu hazinesinden hakkın için yöneticiye yahut valiye yahut krala sormadıkça. (Mgh.) Ve sen dersin: **قَدْ جَعَلْتُ لَكَ سُلْطَانًا عَلَى أَخْذِ حَقِّى مِنْ فُلَان ٍ** “Falancadan hakkımı almak yahut teslim almak için sana güç yahut yetki verdim.” (TA.) Ve **لَا يَؤُمُّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فِى سُلْطَانِهِ** [Bir adam, bir adamın yetkisinde onun önüne geçmez]; yani: onun evinde ve onun baskınlığı, yahut üstün kudreti veya kuvveti, yahut yetkisi bulunan yerde; onun minderine de oturmaz; çünkü bunu yapmakla onu küçümsemiş olur. (Mgh.) ― -b2- Herhangi bir şeyin kuvveti yahut sertliği: (M, K:) herhangi bir şeyin keskinliği: herhangi bir şeyin gücü yahut şiddeti. (TA.) Kışın şiddeti. (TK.) Kanın coşmuş ve baskın hâli; yahut onun iltihabı. (IDrd, M, K.) Ateşin alevlenmesi yahut parlaması. (IDrd.) ― -b3- Bir delil; bir kanıt; bir hüccet; bir savunma; bir iddia; **حُجَّةٌ** ile eşanlamlı, (S, M, Mgh, Msb, K,) ve **بُرْهَانٌ**: (S, Msb:) **حُجَّةٌ** böyle adlandırılır; çünkü hak, zihin üzerine onunla saldırır: (B:) yahut Mohammad Ibn-Yezeed’e göre, **سَلِيطٌ**’ten, (M, TA,) “zeytin yağı” anlamında; çünkü o aydınlatır: (TA:) ve bu anlamlarda onun çoğulu yoktur; çünkü mastar isminin yerine kullanılır. (S, TA.) I‘Ab’a göre, Kur’ân’da nerede geçerse **حُجَّة** anlamındadır. (TA.) Fakat Kur’ân’ın [xvii. 35] sözünde, **فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِّيِهِ سُلْطَانًا**, anlam ya [onun vasîsine yahut vârisine] yetki ve güç, yahut mutlak yetki ve güç, yahut benzeri; yahut bir savunma, yahut benzeri olabilir. (Mgh.) Ve yine, Kur’ân’da [lxix. 29], **هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ**, anlam: İnsanlar üzerindeki hâkimiyetim ve yetkim ve gücüm benden yok oldu; yahut savunmam. (Bd, B.) Ve bazen “mucize” anlamına gelir; Kur’ân’ın [li. 38] sözünde olduğu gibi: **اـِذْ أَرْسَلْنَاهُ اـِلَى فِرْعَوْنَ بِسُلْطَان ٍ مُبِين ٍ** [Onu Firavun’a apaçık bir mucize ile gönderdiğimizde]. (TA.) Az der ki: Bazen müzekker olur; çünkü müzekker bir kalıbı vardır; ve yukarıdaki örneklerin sonuncusunda böyledir. (TA.) ― -b4- Ayrıca bir yönetici, yahut vali, yahut benzeri; bir kral; bir hükümdar; (S, K, TA;) bir halife: (TA:) bunlar, [klasik sonrası zamanların yazılarında] onun en yaygın kullanımlarıdır: (TA:) böyle uygulanır; çünkü böyle adlandırılan kişi baskın kılınır; üstün kudret veya kuvvet sahibi olur yahut bunu icra eder; hâkimiyet yahut benzeri şeye sahip olur: yahut çünkü o, Allah’ın delillerinden biridir: (Aboo-Bekr, TA:) yahut çünkü onun [hakkına dair] delil yahut kanıtı vardır: yahut çünkü onunla savunmalar ve haklar sabit olur: (TA:) yahut çünkü o yeryüzünü aydınlatır, (Msb, * B,) ve büyük fayda sahibidir; (B;) kelime **سَلِيطٌ**’ten türetilmiştir [“zeytin yağı” anlamında]: (Msb:) vezni **فُعْلَانٌ**’dır: (S:) ve [bu şekilde] bir kişiye uygulandığında müzekkerdir: (Msb:) yahut müzekker ve müennestir: (S, TA:) Mohammad Ibn-Yezeed’e göre, (TA,) müennestir; çünkü o, “yağ”a uygulanan **سَلِيطٌ**’in [aslında] çoğuludur; sanki mülk onunla parladı; yahut çünkü **حُجَّةٌ** anlamını taşır: ve bazen müzekkerdir; çünkü bir adam anlamında görülür; (K, TA;) yahut çünkü tekil sayılır: böyle der Mohammad Ibn-Yezeed; fakat Az, ondan başka hiç kimsenin bunu söylemediğini belirtir: Fr der ki: Onu müzekker yapan, onu **رَجُلٌ** anlamında görür; onu müennes yapan, onu **حُجَّةٌ** anlamında görür: (TA:) çoğulu **سَلَاطِينُ**’dur. (S, Msb.) Ayrıca kendisi de bazen çoğul olarak kullanılır; şairin kullandığı **سَيِّدُ السُّلْطَانِ** terkibinde olduğu gibi; anlamı **سَيِّدُ السَّلَاطِينَ** [kralların efendisi]; yani halife: [fakat bu, egemen gücün efendisi, vb. diye de çevrilebilir:] yahut bazılarına göre, buradaki ikinci kelime **سَلِيطٌ**’in çoğuludur; tıpkı **رُغْفَانٌ**’ın **رَغِيفٌ**’in çoğulu olması gibi. (Msb.)

**سَلَطَانَةٌ**
**سَلَطَانَةٌ** ذ , ve **سِلِطَانَةٌ**, yahut **سِلِطَّانَةٌ**: **سَلِيطٌ**’e bak.

**سَلِيطٌ**
**سَلِيطٌ** ذ Güçlü, yahut sert; (M, K;) bunun gibi ↓ **سَلِطٌ**, (M,) yahut ↓ **سَلْطٌ**. (K.) Sen dersin: ↓ **حَافِرٌ سَلِطٌ**, (M,) yahut ↓ **سَلْطٌ**, (TA,) ve **سَلِيطٌ**, (M, TA,) güçlü yahut sert, katı bir toynak. (M, TA.) Ve **الحَافِرِ** ↓ **دَابَّةٌ سَلِطَةُ**: güçlü yahut sert bir toynağı olan bir hayvan. (M.) Ve **الخُفِّ** ↓ **بَعِيرٌ سَلِطُ**: güçlü yahut sert bir ayağı olan bir deve. (M.) ― -b2- Keskin; herhangi bir şeye uygulanır. (K.) Yine sen dersin: ↓ **سَنَابِكُ سَلِطَاتٌ** Toynakların ön kısımlarının keskin kenarları. (S, TA.) ― -b3- Sözde iffetli, yahut beliğ, (S, K,) ve dilde keskin: (S:) erkeğe uygulandığında övgü sıfatıdır; [ة ile] dişiye uygulandığında yerme sıfatıdır: (IDrd, K:) ayrıca, (K,) uzun dilli; (M, K;) ve bunun gibi ↓ **سَلِطٌ**, (M,) yahut ↓ **سَلْطٌ**; (K;) müennesi **سَلِيطَةٌ**, ve ↓ **سَلَطَانَةٌ**, (M, K,) ve ↓ **سِلِطَانَةٌ**, (K,) yahut ↓ **سِلِطَّانَةٌ**; (M;) sonuncusu Jm’de ط üzerine şedde ile [böyle] yazılmıştır ve orada uzun dilli ve gürültücü anlamında açıklanmıştır: (TA:) yahut **سَلِيطٌ** gürültücü ve kötü dilli demektir; ve bir kadına uygulanan **سَلِيطَةٌ** de böyledir: (Msb:) yahut ikincisi, bir kadına uygulandığında, gürültücü: (S:) yahut uzun dilli ve şiddetle gürültücü: (Lth:) yahut **سَلِيطَةُ اللِّسَانِ** bir kadına iki anlamda uygulanır; keskin dilli; ve uzun dilli demektir. (Az, TA.) Yine sen dersin: **لِسَانٌ سَلِيطٌ**, (M, K,) ve ↓ **سَلِطٌ**, (M,) yahut ↓ **سَلْطٌ**, (K,) uzun bir dil. (M, K.) -A2- Zeytin yağı; (S, M, Msb, K;) Arapların çoğunluğu tarafından böyle adlandırılır: fakat Yemen halkı tarafından susam yağına, yahut susama uygulanır: (S, M:) IDrd, Jm’de bunun tersini söyler; ve IF ona uymuştur; fakat J’nin söylediği doğrudur; Sgh’nin O’da belirttiği gibi: (TA:) ayrıca, (K,) yahut bazılarına göre, (M,) tanelerden yahut yemişlerden sıkılan her yağ: (M, K:) çoğulu **سُلْطَانٌ**. (Msb, K.)

**أَسْلَطُ**
**أَسْلَطُ** ذ Daha çok, ve en çok, galip gelen, üstün gelen, baskın olan, yahut kudret veya kuvvette daha üstün. (Har p. 661.) ― -b2- **هُوَ أَسْلَطُهُمْ لِسَانًا** O, dil bakımından onların en iffetlisi, yahut en beliği, ve en keskinidir, [&c., (bk. **سِلْقٌ** maddesinde bir örnek,)] . (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلِطَ
سَلِطَ A ( n. ac. سَلَط 4 ) سَلُطَ U ( n. ac. سَلَاْطَة 22t )
a.  Was hard, unyielding; was despotic, imperious, domineering; was absolute, supreme.

b.  Was a ready speaker, was fluent; was glib of tongue; was sarcastic, caustic; was clamorous, long-tongued.

سَلَّطَ
سَلَّطَ II ,
a.  [ acc. &  'Ala ], Rendered master of; gave the mastery over.

تَسَلَّطَ
تَسَلَّطَ V
a.  [ Ala ], Overcame, prevailed over; mastered, subdued; became master of.

سَلْط
سَلْط 1 ,
a.  Hard, strong; unyielding, unbending.

b.  Sharp; sharptongued, clamorous; sarcastic, caustic, biting.

سَلْطَة
سَلْطَة 1t
a.  [ coll. ], Jacket, jerkin.

سِلْطَة
سِلْطَة 2t , ( pl. سِلَط 7 ,  سِلَاْط 23 ),
a.  Long slender arrow.

b.  Pàlliasse.

سُلْطَة
سُلْطَة 3t ,
a.  Power, rule, dominion, empire; sovereignty.

سَلِيْط
سَلِيْط 25 ,
a.  Fluent; glib.

b.  see 1 (a) , ( b ).

c.  ( pl. سِلْطَاْن 34 ), Oil.

سَلِيْطَة
سَلِيْطَة 25t ,
a.  Shrilltongued, clamorous, shrewish; shrew.

سُلْطَاْن
سُلْطَاْن 35 ,
a.  see 3t .

b.  Sultan, sovereign.

سُلْطَاْنِيّ
سُلْطَاْنِيّ 35yi ,
a.  Imperial, royal, kingly.

##### Türkçe

سَلِطَ
**سَلِطَ** A ( n. ac. **سَلَط** 4 ) **سَلُطَ** U ( n. ac. **سَلَاْطَة** 22t )
a. Sertti, boyun eğmezdi; despotikti, buyurgandı, zorbaydı; mutlak idi, en üstün idi.

b. Hazır konuşandı, akıcıydı; dili kaygandı; alaycıydı, yakıcıydı; gürültücüydü, uzun dilli idi.

سَلَّطَ
**سَلَّطَ** II ,
a. [ acc. &  'Ala ], ... üzerinde efendi kıldı; ... üzerinde hâkimiyeti verdi.

تَسَلَّطَ
**تَسَلَّطَ** V
a. [ Ala ], Üstün geldi, galip geldi; hâkim oldu, boyun eğdirdi; ...ın efendisi oldu.

سَلْط
**سَلْط** 1 ,
a. Sert, güçlü; boyun eğmez, bükülmez.

b. Keskin; keskin dilli, gürültücü; alaycı, yakıcı, ısırıcı.

سَلْطَة
**سَلْطَة** 1t
a. [ coll. ], Ceket, kısa ceket.

سِلْطَة
**سِلْطَة** 2t , ( pl. **سِلَط** 7 , **سِلَاْط** 23 ),
a. Uzun ince ok.

b. Saman döşeği.

سُلْطَة
**سُلْطَة** 3t ,
a. Güç, yönetim, hâkimiyet, imparatorluk; egemenlik.

سَلِيْط
**سَلِيْط** 25 ,
a. Akıcı; dili kaygan.

b. 1 (a) , ( b )’ye bak.

c. ( pl. **سِلْطَاْن** 34 ), Yağ.

سَلِيْطَة
**سَلِيْطَة** 25t ,
a. Çığlık dilli, gürültücü, huysuz; huysuz kadın.

سُلْطَاْن
**سُلْطَاْن** 35 ,
a. 3t’ye bak.

b. Sultan, hükümdar.

سُلْطَاْنِيّ
**سُلْطَاْنِيّ** 35yi ,
a. İmparatorlukla ilgili, krallığa ait, hükümdarca.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سلط
سَلِطَ - يَسْلَطُ (سَلُطَ - يَسْلُطُ) - سُلْطَان - سَلَّطَ- يُسَلِّطُ
سَلِطَ - يَسْلَطُ (سَلُطَ - يَسْلُطُ) + كائن + على كائن أو شيء: يكون ذا سلطة عليه: يتفوق عليه فيسعى لقهره: يكون لديه قدرة أو وسيلة مادية أو معنوية أعلى وأقوى من آخر، تغريه وتدعوه ليكون مصدر التوجيه والتحكم في كائن آخر
سُلْطَان: على وزن " فـُعلان" اسم فعل مبالغة من " سَلِطَ - يَسْلَطُ ": القدرة والتفوق الأعلى الذي يغري بالغلبة والقهر وإنفاذ الأمر: وهو كذلك اسم آلة: قدرة أو وسيلة مادية أو معنوية تغري الكائن بأن يكون ذا سلطة على كائن آخر أو على أمر أو فعل
بغير سلطان: بغير قدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم﴾: بغير قدرة متفوقة من العلم والحجة تجعلهم يقهرون حجة الآخرين، والسلطان هنا (البرهان المنطقي أو المادي)
عنده  من سلطان: عنده  قدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
لي عليكم من سلطان: له عليهم  قدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
يأتي بسلطان: يأتي بقدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
يجعل له سلطان: يجعل له قدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
ينفذ بسلطان: ينفذ باستعمال قدرة متفوقة كافية للقهر والفوز
هلك عني سلطاني: هلكت عني  القدرة المتفوقة الكافية للقهر والفوز
سَلَّط َ- يُسَلِّطُ: على وزن " فَعَّل " من " سَلِطَ - يَسْلَطُ ": جعله " يَسْلَطُ " على كائن آخر على وجه التكرار والشدة: يزوده بالقوة المادية والمعنوية ويغريه بالسعى للتحكم والسيطرة على كائن مراد
سُلْطة: على وزن " فـُعلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة: قدرات على الفعل تغري ممتلكها بقهر آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " السيادة والتسلط والقهر على آخر وإخضاعه لحكمه وأمره" وهي:
قَهَرَ - يَقْْهَرُ، جَبَرَ - يَجْبُرُ، هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ، صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ (سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ)، سَلِطَ - يَسْلَطُ (سَلُطَ - يَسْلُطُ)، عَزَّ - يَعُزَّ

سلطان :
أرسلنا بسلطان	﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين (96)﴾ هود ﴿ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين (23)﴾ غافر ﴿ثم أرسلنا موسى وأخاه هارون بآياتنا وسلطان مبين (45)﴾ المؤمنون ﴿وفي موسى إذ أرسلناه إلى فرعون بسلطان مبين (38)﴾ الذاريات
آتينا سلطاناً	﴿يسألك أهل الكتاب أن تنزل عليهم كتابا من السماء فقد سألوا موسى أكبر من ذلك فقالوا أرنا الله جهرة فأخذتهم الصاعقة بظلمهم ثم اتخذوا العجل من بعد ما جاءتهم البينات فعفونا عن ذلك وآتينا موسى سلطانا مبينا (153)﴾ النساء
لكم سلطان	﴿أم لكم سلطان مبين (156)﴾ الصافات
يجعل لكما سلطاناً	﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون(35)﴾ القصص
ينزل به سلطاناً	﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين(151)﴾ آل عمران ﴿وكيف أخاف ما أشركتم ولا تخافون أنكم أشركتم بالله ما لم ينزل به عليكم سلطانا فأي الفريقين أحق بالأمن إن كنتم تعلمون(81)﴾ الأنعام ﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحقوأن تشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(33)﴾ الأعراف ﴿أم أنزلنا عليهم سلطانا فهو يتكلم بما كانوا به يشركون (35)﴾ الروم
 	﴿قال قد وقع عليكم من ربكم رجس وغضب أتجادلونني في أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما نزل الله بها من سلطانفانتظروا إني معكم من المنتظرين(71)﴾ الأعراف ﴿إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى(23)﴾ النجم
 	﴿ما تعبدون من دونه إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن الحكم إلا لله أمر ألا تعبدوا إلا إياه ذلك الدين القيم ولكن أكثر الناس لا يعلمون(40)﴾ يوسف ﴿ويعبدون من دون الله ما لم ينزل به سلطانا وما ليس لهم به علم وما للظالمين من نصير(71)﴾ الحج
بغير سلطان
 ﴿الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم كبر مقتا عند الله وعند الذين آمنوا كذلك يطبع الله على كل قلب متكبر جبار(35)﴾ غافر ﴿إن الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم إن في صدورهم إلا كبر ما هم ببالغيه فاستعذ بالله إنه هو السميع البصير(56)﴾ غافر
عنده  من سلطان
 ﴿قالوا اتخذ الله ولدا سبحانه هو الغني له ما في السماوات وما في الأرض إن عندكم من سلطان بهذا أتقولون على الله ما لا تعلمون(68)﴾ يونس
لي عليكم من سلطان
 ﴿وقال الشيطان لما قضي الأمر إن الله وعدكم وعد الحق ووعدتكم فأخلفتكم وما كان لي عليكم من سلطان إلا أن دعوتكم فاستجبتم لي فلا تلوموني ولوموا أنفسكم ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي إني كفرت بما أشركتموني من قبل إن الظالمين لهم عذاب أليم(22)﴾ إبراهيم ﴿وما كان لنا عليكم من سلطان بل كنتم قوما طاغين (30)﴾ الصافات
 	﴿إنه ليس له سلطان على الذين آمنوا وعلى ربهم يتوكلون (99)﴾ النحل ﴿إنما سلطانه على الذين يتولونه والذين هم به مشركون(100)﴾ النحل ﴿وما كان له عليهم من سلطان إلا لنعلم من يؤمن بالآخرة ممن هو منها في شك وربك على كل شيء حفيظ(21)﴾ سبأ
 	﴿إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين (42)﴾ الحجر ﴿إن عبادي ليس لك عليهم سلطان وكفى بربك وكيلا(65)﴾ الإسراء
يأتي بسلطان
﴿قالت رسلهم أفي الله شك فاطر السماوات والأرض يدعوكم ليغفر لكم من ذنوبكم ويؤخركم إلى أجل مسمى قالوا إن أنتم إلا بشر مثلنا تريدون أن تصدونا عما كان يعبد آباؤنا فأتونا بسلطان مبين(10)﴾ إبراهيم ﴿قالت لهم رسلهم إن نحن إلا بشر مثلكم ولكن الله يمن على من يشاء من عبادهوما كان لنا أن نأتيكم بسلطان إلا بإذن الله وعلى الله فليتوكل المؤمنون(11)﴾ إبراهيم ﴿لأعذبنه عذابا شديدا أو لأذبحنه أو ليأتيني بسلطان مبين (21)﴾ النمل
	﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا(15)﴾ الكهف ﴿أم لهم سلم يستمعون فيه فليأت مستمعهم بسلطان مبين (38)﴾ الطور
	﴿وأن لا تعلوا على الله إني آتيكم بسلطان مبين (19)﴾ الدخان
يجعل له سلطان
﴿ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا فلا يسرف في القتل إنه كان منصورا(33)﴾ الإسراء ﴿وقل رب أدخلني مدخل صدق وأخرجني مخرج صدق واجعل لي من لدنك سلطانا نصيرا (80)﴾ الإسراء
يجعل له سلطان على	﴿ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبينا(91)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا الكافرين أولياء من دون المؤمنين أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا (144)﴾ النساء
ينفذ بسلطان
 ﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان (33)﴾ الرحمن
هلك عني سلطاني
 ﴿هلك عني سلطاني (29)﴾ الحاقة
سلَّط
   ﴿إلا الذين يصلون إلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أو جاءوكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم أو يقاتلوا قومهم ولو شاء الله لسلطهم عليكم فلقاتلوكم فإن اعتزلوكم فلم يقاتلوكم وألقوا إليكم السلم فما جعل الله لكم عليهم سبيلا(90)﴾ النساء ﴿وما أفاء الله على رسوله منهم فما أوجفتم عليه من خيل ولا ركاب ولكن الله يسلط رسله على من يشاء والله على كل شيء قدير(6)﴾ الحشر
مختار الصحاح
● [سلط] س ل ط: السَّلاَطَةُ القهر وقد سَلَّطَهُ الله عليهم تَسْلِيطا فَتَسَلَّط عليهم و السُّلْطانُ الوالي وهو فُعلان يذكر ويؤنث والجمع السَّلاَطين و السُّلْطانُ أيضا الحجة والبرهان ولا يجمع لأن مجراه مجرى المصدر وامرأة سَلِيطةٌ أي أصحابه ورجل سَلِيطٌ أي فصيح حديد اللسان بين السلاطة و السُّلُوطةِ يقال هو أسْلَطُهم لسانا و السَّلِيطُ بوزن البسيط الزيت عند عامة العرب وعند أهل اليمن دهن السمسم
الراغب
سلط
- السلاطة: التمكن من القهر، يقال: سلطته فتسلط، قال تعالى: }ولو شاء الله لسلطهم﴿[النساء/90]، وقال تعالى:﴾ولكن الله يسلط رسله على من يشاء﴿[الحشر/6]، ومنه سمي السلطان، والسلطان يقال في السلاطة، نحو:﴾ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا﴿[الإسراء/33]،﴾إنه ليس له سلطان على الذي آمنوا وعلى ربهم يتوكلون﴿[النحل/99]،﴾إنما سلطانه على الذين يتولونه﴿[النحل/100]،﴾لا تنفذون إلا بسلطان﴿[الرحمن/33]، وقد يقال لذي السلاطة، وهو الأكثر، وسمي الحجة سلطانا، وذلك لما يلحق من الهجوم على القلوب، لكن أكثر تسلطه على أهل العلم والحكمة من المؤمنين، قال تعالى:﴾الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان﴿[غافر/ 35]، وقال:﴾فأتونا بسلطان مبين﴿[إبراهيم/10]، وقال تعالى:﴾ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين﴿[غافر/23]، وقال:﴾أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا﴿[النساء/144]، وقوله عز وجل:﴾هلك عني سلطانيه{ [الحاقة/29]، يحتمل السلطانيين. والسليط: الزيت بلغة أهل اليمن، وسلاطة اللسان: القوة على المقال، وذلك في الذم أكثر استعمالا. يقال: امرأة سليطة، وسنابك سلطات (السنبك: طرف الحافر، وجانباه من قدم، وجمعه: سنابك. انظر: اللسان (سنبك)، و (سلط) ) : لها تسلط بقوتها وطولها.
ملخص اللسان
1.     وقد سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً كما يقال لسان سَلِيطٌ وسَلْطٌ،
2.     وسُلْطانُ كل شيء: شِدَّتُه وحِدَّتُه وسَطْوَتُه، قيل من اللسانِ السَّليطِ الحدِيدِ.
3.     السَّلاطةُ: القَهْرُ، وقد سَلَّطَه اللّهُ فتَسَلَّطَ عليهم،  والاسم سُلْطة، بالضم.والسَّلْطُ والسَّلِيطُ: الطويلُ اللسانِ،
4.     والأُنثى سَلِيطةٌ وسَلَطانةٌ  وِسِلِطانةٌ، وقد سَلُطَ سَلاطةً وسُلوطةً، ولسان سَلْطٌ وسَلِيطٌ كذلك
5.     السُّلُطُ القَوائمُ الطِّوالُ، والسَّلِيطُ عند عامّة  العرب الزيْتُ، وعند أَهل اليمن دُهْنُ السِّمْسِم
6.     والسُّلْطانُ: الحُجَّةُ والبُرْهان، ولا يجمع لأَن مجراه مَجْرى  المصدرِ
7.     والسُّلطان إِنما سمي سُلْطاناً لأَنه حجةُ اللّهِ في أَرضه، قال:
8.     واشتاق  السلطان من السَّليط، قال: والسليطُ ما يُضاء به، ومن هذا قيل للزيت: سليط،
9.     وكل سلطان في القرآن حجة. وقوله تعالى: هلَك عنِّي سُلْطانِيَهْ، معناه  ذهب عني حجتُه. والسلطانُ: الحجة ولذلك قيل للأُمراء سَلاطين لأَنهم الذين  تقام بهم الحجة والحُقوق.
10.                        والسُّلْطانُ: الوالي، وهو فُعْلان، يذكر ويؤنث، والجمع السَّلاطِينُ.والسُّلْطان والسُّلُطانُ: قُدْرةُ الملِك
11.                        والتسْلِيطُ: إِطلاق السُّلْطانِ وقد سلَّطه اللّه  وعليه.
لسان العرب
● - سلط: السَّلاطةُ: القَهْرُ، وقد سَلَّطَه اللّهُ فتَسَلَّطَ عليهم،  والاسم سُلْطة، بالضم.  والسَّلْطُ والسَّلِيطُ: الطويلُ اللسانِ، والأُنثى سَلِيطةٌ وسَلَطانةٌ  وِسِلِطانةٌ، وقد سَلُطَ سَلاطةً وسُلوطةً، ولسان سَلْطٌ وسَلِيطٌ كذلك.  ورجل سَلِيطٌ أَي فصيح حَدِيدُ اللسان بَيّنُ السَّلاطةِ والسُّلوطةِ.  يقال: هو أَسْلَطُهم لِساناً، وامرأَة سَليطة أَي صَخّابة. التهذيب: وإِذا  قالوا امرأَة سَلِيطةُ اللسانِ فله معنيان: أَحدهما أَنها حديدة اللسان،  والثاني أَنها طويلة اللسان. الليث: السَّلاطةُ مصدر السَّلِيط من  الرجال والسلِيطةِ من النساء، والفعل سَلُطَتْ، وذلك إِذا طال لسانُها واشتدَّ  صَخَبُها.  ابن الأَعرابي: السُّلُطُ القَوائمُ الطِّوالُ، والسَّلِيطُ عند عامّة  العرب الزيْتُ، وعند أَهل اليمن دُهْنُ السِّمْسِم؛ قال امرؤ القيس:  أَمالَ السَّلِيطَ بالذُّبال المُفَتَّلِ  وقيل: هو كلُّ دُهْنٍ عُصِر من حَبٍّ؛ قال ابن بري: دُهن السمسم هو  الشَّيْرَجُ والحَلُّ؛ ويُقَوّي أَنَّ السَّلِيط الزيتُ قولُ الجعدِيّ:  يُضِيءُ كَمِثْلِ سِراجِ السَّلِيـ  ـطِ، لم يَجْعَلِ اللّهُ فيه نُحاسا  قوله لم يجعل اللّه فيه نُحاساً أَي دُخاناً دليل على أَنه الزيت لأَن  السليط له دُخان صالِحٌ، ولهذا لا يُوقد في المساجد والكنائِس إِلا  الزيتُ؛ وقال الفرزدق:  ولكِنْ دِيافِيُّ أَبُوه وأُمُّه،  بِحَوْرانَ يَعْصِرْنَ السَّلِيطَ أَقارِبُهْ  وحَوْرانُ: من الشام والشأْم لا يُعْصَرُ فيها إِلا الزيتُ. وفي حديث  ابن عباس: رأَيت عليّاً وكأَنَّ عَيَنَيْه سِراجا سَلِيطٍ؛ هو دُهْن  الزيتِ.والسُّلْطانُ: الحُجَّةُ والبُرْهان، ولا يجمع لأَن مجراه مَجْرى  المصدرِ، قال محمد بن يزيد: هو من السلِيط. وقال الزجّاج في قوله تعالى: ولقد  أَرْسَلْنا موسى بآياتِنا وسُلطانٍ مُبين، أَي وحُجَّةٍ بَيِّنةٍ.  والسُّلطان إِنما سمي سُلْطاناً لأَنه حجةُ اللّهِ في أَرضه، قال: واشتاق  السلطان من السَّليط، قال: والسليطُ ما يُضاء به، ومن هذا قيل للزيت: سليط،  قال: وقوله جلّ وعزّ: فانْفُذوا إِلا بسلطان، أَي حيثما كنتم شاهَدْتم  حُجَّةً للّه تعالى وسُلطاناً يدل على أَنه واحد. وقال ابن عباس في قوله  تعالى: قَوارِيرَ قواريرَ من فضّة، قال: في بياض الفضة وصَفاء القوارير، قال:  وكل سلطان في القرآن حجة. وقوله تعالى: هلَك عنِّي سُلْطانِيَهْ، معناه  ذهب عني حجتُه. والسلطانُ: الحجة ولذلك قيل للأُمراء سَلاطين لأَنهم الذين  تقام بهم الحجة والحُقوق. وقوله تعالى: وما كان له عليهم من سُلْطان،  أَي ما كان له عليهم من حجة كما قال: إِنَّ عبادي ليس لك عليهم سُلْطانٌ؛  قال الفراء: وما كان له عليهم من سلطان أَي ما كان له عليهم من حجة  يُضِلُّهم بها إِلاَّ أَنَّا سَلَّطْناه عليهم لنعلم مَن يُؤمن بالآخرة.  والسُّلْطانُ: الوالي، وهو فُعْلان، يذكر ويؤنث، والجمع السَّلاطِينُ.  والسُّلْطان والسُّلُطانُ: قُدْرةُ الملِك، يذكر ويؤنث. وقال ابن السكيت: السلطان  مؤنثة، يقال: قَضَتْ به عليه السُّلْطانُ، وقد آمَنَتْه السُّلْطان. قال  الأَزهري: وربما ذُكِّر السلطان لأَن لفظه مذكر، قال اللّه تعالى:  بسُلْطان مُبين. وقال الليث: السُّلْطانُ قُدْرةُ المَلِك وقُدرةُ مَن جُعل  ذلك له وإِن لم يكن مَلِكاً، كقولك قد جعلت له سُلطاناً على أَخذ حقِّي من  فلان، والنون في السلطان زائدة لأَن أَصل بنائه السلِيطُ. وقال أَبو بكر:  في السلطان قولان: أَحدهما أَن يكون سمي سلطاناً لتَسْلِيطِه، والآخر  أَن يكون سمي سلطاناً لأَنه حجة من حُجَج اللّه. قال الفراء: السلطان عند  العرب الحجة، ويذكر ويؤنث، فمن ذكر السلطان ذهب به إِلى معنى الرجل، ومن  أَنثه ذهب به إِلى معنى الحجة. وقال محمد بن يزيد: من ذكر السلطان ذهب به  إِلى معنى الواحد، ومن أَنثه ذهب به إِلى معنى الجمع، قال: وهو جمع واحده  سَلِيطٌ، فسَلِيطٌ وسُلْطان مثل قَفِيزٍ وقُفْزانٍ وبَعير وبُعران، قال:  ولم يقل هذا غيره. والتسْلِيطُ: إِطلاق السُّلْطانِ وقد سلَّطه اللّه  وعليه. وفي التنزيل العزيز: ولو شاء اللّهُ لسلَّطَهم عليكم. وسُلْطانُ  الدَّم: تبيُّغُه. وسُلْطانُ كل شيء: شِدَّتُه وحِدَّتُه وسَطْوَتُه، قيل من  اللسانِ السَّليطِ الحدِيدِ.  قال الأَزهري: السَّلاطة بمعنى الحِدَّةِ، قد جاء؛ قال الشاعر يصف  نُصُلاً محدَّدة:  سِلاطٌ حِدادٌ أَرْهَفَتْها المَواقِعُ  وحافر سَلْطٌ وسَلِيطٌ: شديد. وإِذا كان الدابةُ وَقاحَ الحافر،  والبعيرُ وَقاحَ الخُفِّ، قيل: إنه لَسلْط الحافر،وقد سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً  كما يقال لسان سَلِيطٌ وسَلْطٌ، وبعير سَلْطُ الخفّ كما يقال دابة سَلْطةُ  الحافر، والفعلُ من كل ذلك سَلُطَ سَلاطةً؛ قال أُميَّة بن أَبي الصلْت:  إِنَّ الأَنامَ رَعايا اللّهِ كلُّهُمُ،  هو السَّلِيطَطُ فوقَ الأَرضِ مُسْتَطِرُ  قال ابن جني: هو القاهر من السَّلاطة، قال: ويروى السَّلِيطَطُ وكلاهما  شاذٌّ. التهذيب: سَلِيطَطٌ جاء في شعر أُمية بمعنى المُسَلَّطِ، قال: ولا  أَدري ما حقيقته.  والسِّلْطةُ: السهْمُ الطويلُ، والجمع سِلاطٌ؛ قال المتنخل الهذلي:  كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً، وليْسَتْ  بمُرْهَفةِ النِّصالِ، ولا سِلاطِ  قوله كأَوْب الدبر يعني النصالَ، ومعنى غامضة أَي أُلْطِفَ حَدُّها حتى  غمَضَ أَي ليست بمرْهَفات الخِلقة بل هي مُرهفات الحدِّ.  والمَسالِيطُ: أَسنان المفاتيح، الواحدة مِسْلاطٌ.  وسَنابِكُ سَلِطاتٌ أَي حِدادٌ؛ قال الأَعشى:  هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا  ةِ، كالنَّخل طافَ بها المُجْتَزِمْ  وكلِّ كُمَيْتٍ، كجِذْعِ الطَّرِيـ  ـقِ، يَجْرِي على سَلِطاتٍ لُثُمْ  المُجْتَزِمُ: الخارِصُ، ورواه أَبو عمرو المُجْترِم، بالراء، أَي  الصارِمُ.
مقاييس اللغة:
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
القاموس المحيط:
السَّلْطُ والسَّليطُ الشديدُ، واللسانُ الطويلُ، والطويلُ اللِّسانِ، وهي سَلِيطةٌ وسَلَطانةٌ، محركةً، وسِلِطانةٌ، بكسرتينِ، وقد سَلُِطَ، ككَرُمَ وسمِعَ، سَلاطةً وسُلوطةً، بالضم. والسَّليطُ الزَّيْتُ، وكلُّ دُهْنٍ عُصِرَ من حَبٍّ، والفَصيحُ، مَدْحٌ للذَّكَرِ، ذَمٌّ للأُنْثَى، والحديدُ من كلِّ شيءٍ، واسْمٌ، وأبو قبيلَةٍ، والسُّلْطانُ الحُجَّةُ، وقُدْرَةُ المَلِكِ، وتضمُّ لامُه، والوالِي، مُؤَنَّثٌ، لأَنَّهُ جَمْعُ سَلِيْطٍ للدُّهْنِ، كأَنَّ به يُضيءُ المُلْكُ، أو لأنه بمعنَى الحُجَّةِ، وقد يُذَكَّرُ ذَهاباً إلى معنَى الرجُلِ.
وسُلطانُ الدَّمِ: تَبَيُّغُه، من كلِّ شيءٍ: شِدَّتُه. وسلطانُ بنُ إبراهيم: فَقيهُ القُدْسِ. والسِّلْطَةُ، بالكسر: السَّهْمُ الدقيقُ الطويلُ ج: سِلَطٌ وسِلاطٌ، وثوبٌ يُجْعَلُ فيه الحَشيشُ والتبنُ. والسَّلائِطُ: الفَرانِي، والجَرادِقُ الكِبارُ. ورجُلٌ مَسْلُوطُ اللِّحْيَةِ: خفيفُ العارِضَينِ. والمَسالِيطُ: أسْنانُ المَفاتيحِ.
والسِّلْطيط، بالكسر: المُسَلَّطُ، أو العظيمُ البَطْنِ. والسَّلْطُ: ع بالشامِ. وككتِفٍ: النَّصْلُ لا نُتُوَّ في وَسَطِه. ج: سِلاطٌ. والتَّسْليطُ: التَّغْليبُ، وإطْلاقُ القَهْرِ والقُدْرةِ.
تاج العروس:
س ل ط
السَّلْطُ والسَّليطُ : الشَّديدُ يُقَالُ : حافِرٌ سَلْطٌ وسَليطٌ أَي شديدٌ . وإذا كانَ الدّابَّةُ وقاحَ الحافِرِ والبَعيرُ وقاحَ الخُفِّ يُقَالُ : إِنَّهُ لسَلْطُ الحافِرِ والخُفِّ وَقَدْ سَلُطَ يَسْلُطُ سَلاطَةً . واللّسَان السَّلْطْ والسَّليطُ : الطَّويلُ والسَّلْطُ والسَّليطُ : الطَّويلُ اللِّسان من الرِّجالِ . وهي سَليطَةٌ أَي صَخَّابَةٌ وكَذلِكَ سَلَطانَةٌ مُحَرَّكَةً وسِلِطانَةٌ بكَسْرَتين الأخيرةُ عن ابن دُرَيْدٍ ووُجِد في الجَمْهَرَة بتَشْديد الطّاء مَضْبوطاً قالَ : وَقَدْ سَلُطَ الرَّجُلُ ككَرُمَ وسَمِعَ وعلى الأوّل اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ وغيرُه سَلاطَةً بالفَتْحِ وسُلوطَةً بالضَّمِّ وسَلَطاً مُحَرَّكَةً أَيْضاً كما في التَّكْمِلَة . وقالَ اللَّيْثُ : السَّلاطَةُ مصدرُ السَّليطِ من الرِّجالِ والسَّليطَة من النِّساء والفِعْلُ سَلِطَتْ وذلِكَ إِذا طالَ لِسانُها واشْتَدَّ صَخَبُها وقالَ الأّزْهَرِيّ : وإذا قالوا : امرَأةٌ سَليطَةُ اللِّسان فله مَعْنَيان : أَحَدُهما أنَّها حَديدَةُ اللّسَان والثّاني أنَّها طَويلَةُ اللّسَان . والسَّليطُ : الزَّيْتُ عند عامَّة العَرَب وعِنْدَ أَهْلِ اليَمَن : دُهْنُ السِّمْسِمِ كما نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وهو الصَّوابُ المَسْموع وخالَفَه ابن دُرَيْدٍ حيثُ قالَ في الجَمْهَرَة : السَّليطُ بلغةِ أَهْلِ اليَمَنِ : الزَّيْتُ وبلُغةِ مَنْ سِواهُم من العَرَب : دُهْنُ السِّمْسِم وتابَعَهُ ابن فارِسٍ في المَقاييس والصَّوابُ : مَا قالَهُ الجَوْهَرِيّ وَقَدْ نَبَّه عَلَيْهِ الصَّاغَانِيّ في العُبَاب . وقِيل : هو كُلُّ دُهْنٍ عُصِرَ من حَبٍّ قالَ ابنُ بَرِّيّ : دُهْنُ السِّمْسِمِ هو الشَّيْرَجُ والحَلُّ ويُقَوِّي أنَّ السَّليط الزَّيْتُ قَوْلُ النّابغة الجَعْديِّ رَضِيَ الله عَنْه :
أَضاءَتْ لنا النَّارُ وَجْهاً أَغَ ... رَّ مُلْتَبِساً بالفُؤادِ الْتِباسا
يُضيءُ كضَوْءِ سِراجِ السَّلي ... طِ لَمْ يَجْعَلِ اللهُ فيه نُحاسا قوله : لم يجعل الله فيه نُحاسا أَي دُخاناً دليلٌ عَلَى أَنَّهُ الزَّيْتُ لأنَّ السَّليطَ له دُخانٌ صالِحٌ ولهذا لا يوقَدُ في المَساجِد والكَنائس إلاَّ الزَّيْتُ وقالَ الفَرزدقُ :
ولكن دِيافِيٌّ أَبوهُ وأُمُّه ... بحَوْرانَ يَعْصِرانَ السَّليطَ أَقارِبُهْ وحَوْرانُ : من الشَّأمِ والشأْمُ لا يُعْصَرُ فيها إلاَّ الزَّيْتُ . قُلْتُ : هو من أبياتِ الكتاب هَجا به عَمْرو بن عِفْرَى الضَّبِّيّ لأنَّ عَبْدِ اللهِ ابن مُسْلِمٍ الباهليَّ خَلَعَ عَلَى الفَرَزدقِ وحَمَلَه عَلَى دابَّةٍ وأَمَرَ له بألْفِ دِرْهَمٍ فقال عَمْرٌو : مَا يَصْنَع الفَرَزْدَق بهذا الَّذي أَعْطَيْتَه إنَّما يَكْفيه ثَلاثون دِرْهماً يَزْني بعَشَرَة ويأكُل بعَشَرَةٍ ويَشْرَب بعَشَرَةٍ فقال : ولكنْ دِيافيٌّ إلى آخِرَه . ودِيافُ : من قُرى الشَّام . وقِيل : من قُرى الجَزيرَةِ . وقوله : يَعْصِرْنَ السَّليطَ كقَوْلِهم : أَكَلوني البَراغيثُ وقالَ امْرُؤُ القَيس :
يُضيءُ سَناهُ أو مَصابيحُ راهِبٍ ... أَمالَ السَّليطَ بالذُّبالِ المُفَتَّلِ وقالَ ابن مُقْبِل :
بِتْنا بِدَيِّرَةٍ يُضيءُ وُجوهَنا ... دَسَمُ السَّليطِ عَلَى فَتيلِ ذُبالِ وفي حَديثِ ابن عَبّاسٍ : " رَأَيْتُ عَلِيًّا وكأَنَّ عَيْنَيْهِ سِراجا سَليطٍ " هو دُهْنُ الزَّيْتِ . والسَّليطُ : الفَصيحُ الحَديدُ اللّسَان . قالَ ابن دُرَيْدٍ : هو مَدْحٌ للذَّكَرِ ذَمٌّ للأُنْثَى . وقِيل : السَّليطُ : الحَديدُ من كُلِّ شيءٍ يُقَالُ : هو أَسْلَطُهم لِساناً أَي أَحَدُّهُم وَقَدْ سَلُطَ سَلاطَةً : احْتَدَّ . وسَليطٌ : اسمٌ . وقالَ ابن دُرَيْدٍ : وَقَدْ سَمَّتِ العَرَب سَليطاً وهو : أَبُو قَبيلَةٍ منهم وأَنْشَدَ :
" لا تَحْسَبَنّي عن سَليطٍ غافِلا وأَنْشَدَ غيرُه للأعْوَر النَّبْهانيِّ واسمُه عَتّاب يهجو جَريراً :
فقُلْتُ لها أُمِّي سَليطاً بأَرْضها ... فبِئْسَ مُناخُ النَّازِلينَ جَريرُ
ولو عِنْدَ غَسَّانَ السَّليطيِّ عَرَّسَتْ ... رَغا قَرَنٌ منها وكاسَ عَقيرُ أَرادَ غَسَّانَ بن ذُهَيْلٍ السَّليطيَّ أَخا سَليطٍ ومَعْنٍ وقالَ جَريرٌ
" إنَّ سَليطاً مثلُه سَليطُ
" لولا بَنو عَمْرٍو وعَمْرٌو عيطُ أَراد عَمْرو بن يَرْبوعٍ وهم حُلَفاءُ بَني سَليطٍ قالَ جَريرٌ يَهْجوهُم :
" جاءتْ سَليطٌ كالحَميرِ تَرْدِمُ
" فقُلْتُ مَهْلاً وَيْحَكُمْ لا تُقْدِموا
" إنّي بأَكْلِ الجَأْنَبينَ مُلْزَمُ
" إنْ عُدَّ لُؤْمٌ فسَليطٌ أَلأَمُ
" مَا لَكُمُ اسْتٌ في العُلا ولا فَمُ
والسُّلْطانُ : الحُجَّةُ والبُرْهانُ ومِنْهُ قوله تعالى : " لا تَنْفُذونَ إلاَّ بِسُلْطانٍ " وَقَدْ يُرادُ به المُعْجِزَةُ كقوله تعالى : " إذْ أَرْسَلْناهُ إِلَى فِرْعَوْنَ بسُلْطانٍ مُبينٍ " وإذا كانَ بمَعْنى الحُجَّةِ لا يُجْمَعُ ؛ لأنَّ مَجْراه مَجْرى المَصْدَرِ . قالَ مُحمَّد بن يَزيد : هو من السَّليطِ وهو دُهْنُ الزَّيْتِ لإضاءتِه أَي فإِنَّ الحُجَّةَ من شَأْنِها أن تَكُونَ نَيِّرَةً . قالَ ابن عبّاسٍ : وكُلُّ سُلْطانٍ في القُرْآنِ حُجَّةٌ . وفي البَصائر : إنَّما سُمِّيَ الحُجَّةُ سُلْطاناً لما لِلْحَقِّ من الهُجومِ عَلَى القُلوبِ لكِنَّ أكْثَرَ تَسَلُّطِه عَلَى أَهْلِ العِلْمِ والحِكْمَةِ . وقالَ اللَّيْثُ : السُّلْطان : قُدْرَةُ من جُعِلَ ذلِكَ لهُ وإن لم يَكُنْ مَلِكاً كقولك : قَدْ جَعلتُ لكَ سُلْطاناً عَلَى أَخْذِ حَقّي من فُلانٍ . وتُضَمُّ لامُهُ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ . وقالَ ابن السِّكِّيتِ : السُّلْطانُ مُؤَنَّثَةٌ يُقَالُ : قَضَتْ به عَلَيْهِ السُّلْطانُ وَقَدْ آمَنَتْهُ السُّلْطانُ . قالَ الأّزْهَرِيّ : ورُبَّما ذُكِّرَ السُّلْطانُ ؛ لأنَّ لَفْظَه مُذَكَّرٌ وقالَ الله تعالى : " بسُلْطانٍ مُبينٍ " . والسُّلْطانُ : الوالي وهو ذو السَّلاطَةِ وإطلاقُه عَلَيْهِ هو الأكْثَرُ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ وقالَ محمَّدُ بن يَزيد : هو مُؤَنَّثٌ وذلِكَ لأَنَّهُ في معنى الجمعِ أَي أَنَّهُ جمعُ سَلِيطٍ للدُّهْنِ مِثْلُ : قَفيزٍ وقُفْزانٍ وبَعيرٍ وبُعْرانٍ . ومن ذَكَّرَه ذَهَبَ به إِلَى معنى الواحِدِ قالَ الأّزْهَرِيّ : ولم يَقُلْ هذا غيرُه . كأَنَّ به يُضيءُ المُلْكُ . وفي البَصائرِ : سُمِّيَ به لتَنْويرِهِ الأَرْضَ وكَثْرَةِ الانْتِفاع به أَو لأَنَّه بمَعْنَى الحُجَّةِ وإِنَّما قِيل للخَليفَةِ : سُلْطانٌ ؛ لأنَّه ذو السُّلْطان أَي ذو الحُجَّة . وقِيل : لأَنَّه به تُقامُ الحُجَجُ والحُقوقُ . وقالَ أَبُو بكر : في السُّلْطانِ قولانِ : أَحَدُهما أَن يكونَ سُمِّيَ لتَسْليطِهِ والآخرُ أَن يكونَ سُمِّيَ لأَنَّه حُجَّةٌ من حُجَجِ الله . قُلْتُ : ويُؤَيِّدُهُ الحَديثُ : " السُّلْطانُ ظِلُّ الله في الأَرْضِ يأْوي إِلَيْه كلُّ مَظْلُوم " . وَقَدْ يُذَكَّرُ ذَهَاباً هو من قولِ الفَرَّاءِ : ونَصُّه : السُّلْطانُ عندَ العَرَبِ : الحُجَّةُ ويُذَكَّرُ ويُؤَنَّثُ فمن ذَكَّرَهُ ذَهَبَ به إِلَى معنى الرَّجُلِ ومن أَنَّثَهُ ذَهَبَ به إِلَى معنى الحُجَّةِ . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : سُلْطَانُ الدَّمِ : تَبَيُّغُه . والسُّلْطانُ من كلِّ شيءٍ : شِدَّتُه وحِدَّتُه وسَطْوَتُه قالَ : ومِنْهُ اشْتِقاقُ السُّلْطان . وسُلْطَانُ بنُ إبراهيمَ : فقيهُ القُدْسِ . قُلْتُ : وأَبو العَزَائمِ سُلْطَانُ بنُ أَحمدَ بنِ سَلامَةَ بنِ إِسْماعيلَ المَزَّاحِيُّ فَقيهُ أَهلِ مِصَرَ ومُحَدِّثُهُم ومُقْرِئُهم أَخَذَ عن الشَّيخِ سَيْفِ الدِّين بنِ عطاءِ اللهِ الفَضَالِيُّ البَصيرِ والنُّورِ الزِّيادِيّ والشِّهابِ أَحمدَ بنِ خَليلٍ السُّبْكِيِّ وسالمِ بنِ محمَّدٍ السَّنْهورِيّ وأَبي بَكْرٍ بن إِسْماعيلَ الشَّنَوَانِيّ والبُرْهانِ إِبراهيمَ اللَّقانِيِّ والشَّمسِ محمَّدٍ الخَفاجِيِّ والشَّمسِ المَيْمونِيّ وغيرِهم وتوفِّي سنة 1075 وكانت وِلادَتُه سنة 985 وعنه الحافظُ شَمْسُ الدِّينِ البابليُّ . والنُّورُ عليٌّ الشَّبْرامَلسيّ ومنْصورُ بنُ عبدِ الرَّزَّاق الطُّوخيّ وشاهينُ الأَرْمَناوِيُّ الحَنَفِيُّ والشِّهابُ أَحمدُ بنُ عبدِ اللَّطيفِ البَشْبيشِيُّ وأَرَّخَ موتَه الفاضلُ محمَّدُ ابنُ عبدِ الوهَّابِ البِبْلاوِيّ :
شافِعِيُّ العَصْرِ وَلَّى ... وله في مِصْرَ سُلْطَانْ
في جُمادَى أَرَّخُوه ... في نَعيمِ الخُلْدِ سُلْطَانْ والسِّلْطَةُ بالكَسْرِ : السَّهْمُ الدَّقيقُ الطَّويلُ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيّ عَلَى الوَصْفِ الأَخيرِ ج : سِلَطٌ بكَسْر ففَتْح وهذه عن ابن عَبَّادٍ وسِلاَطٌ بالكَسْرِ أَيْضاً وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ للمُتَنَخِّلِ :
كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً وليْسَتْ ... بمُرْهَفَةِ النِّصالِ ولا سِلاَطِ
قُلْتُ : يَصِفُ المَعَابِلَ . وسِلاَطٌ : طِوالٌ أَي لم تَطُلْ فتُثْقِلَ السَّهْمَ . كذا في شَرْحِ الدِّيوانِ . وقالَ ابنُ عَبَّادٍ : السِّلْطَةُ : ثَوْبٌ يُجْعَلُ فيه الحَشيشُ والتِّبْنُ وهو مُسْتَطيلٌ . قُلْتُ : وهو الَّذي تقوله العامَّةُ : شِلْطَة بالشِّين المُعْجَمَة ويقولون أَيْضاً : شَلِيطَة ويجمعونه عَلَى : شِلَطٍ وشَلائطَ . والسَّلائِطُ : الفَرَانِيّ والجَرَادِقُ الكِبارُ الواحِدَةُ سَليطَةٌ قالَهُ ابنُ عَبَّادٍ . ورَجُلٌ مَسْلوطُ اللِّحْيَةِ أَي خَفيفُ العارِضَيْن عن ابنِ عَبَّادٍ أَيْضاً . وفي الصّحاح : المَسَاليطُ : أَسْنانُ المَفَاتيحِ الواحِدَةُ مِسْلاطٌ . والسِّلْطيطُ بالكَسْرِ هَكَذا في سائر أُصول القاموس والصَّوَابُ : السِّلِطْلِيطُ كما في العُبَاب وَقَدْ وُجِدَ هَكَذا أَيْضاً في بعضِ النُّسَخ عَلَى الهامشِ وهو صحيحٌ ويُرْوَى السَّلِيطَطُ بفتحِ السِّينِ وبكسرِها وكِلاهُما شاذٌّ وبكُلِّ ذلِكَ يُرْوَى قَوْلُ أُميَّةَ بنِ أَبي الصَّلْتِ
إِنَّ الأَنَامَ رَعَايا اللهِ كُلّهم ... هوَ السَّلِيطَطُ فَوْقَ الأَرْضِ مُسْتَطِرُ قالَ ابنُ جِنِّي : هو القاهِرُ من السَّلاَطَةَِ . وقالَ الأّزْهَرِيّ : سَلِيطَطٌ : جاءَ في شِعْرِ أُميَّةَ بمَعْنَى المُسَلَّط قالَ : ولا أَدْري مَا حَقيقَتُه . أَو العظيمُ البَطْنِ كما في العُبَاب . والسَّلْطُ بالفَتْحِ : ع بالشَّامِ وهو حِصْنٌ عَظيمٌ وَقَدْ نُسِبَ إِلَيْه جَماعةٌ من المُحَدِّثِين ووَهِمَ من كَتَبه بالصَّادِ والتَّاءِ ويُقَالُ له : السَّنْطُ بالنُّونِ . وقالَ الجُمَحِيُّ : السَّلِطُ ككَتِفٍ : النَّصْلُ لا نُتُوَّ في وَسَطِه . ج سِلاَطٌ وقالَ المُتَنَخِّل في رِوايَةِ الجُمَحِيّ :
غَدَوْتُ عَلَى زَآزِئَةٍ وخَوْفٍ ... وأَخْشَى أَنْ أُلاقِيَ ذَا سِلاَطِ قُلْتُ : ولَيْسَتْ هذه الرِّوايَةُ في الدِّيوان . والتَّسْليطُ : التَّغْليبُ وإِطلاقُ القَهْرِ والقُدْرَةِ يُقَالُ : سَلَّطَه الله عَلَيْهِ أَي جَعَلَ له عَلَيْهِ قُوَّةً وقَهْراً . وفي التَّنزيلِ العَزيزِ : " ولو شاءَ اللهُ لسَلَّطَهُم عَلَيْكُم " وقالَ رُؤْبَةُ :
" أَعْرِضْ عن النَّاسِ ولا تَسَخَّطِ
" والنَّاسُ يَعْتُونَ عَلَى المُسَلَّطِ أَي عَلَى ذي السُّلْطانِ فأَعْرِضْ عنهُم ولا تَسَخَّطْ عليهِم . قالَ الصَّاغَانِيّ : والتَّركيبُ يدُلُّ عَلَى القُوَّةِ والقَهْرِ والغَلَبَة . وَقَدْ شذَّ عنه السَّليطُ للدُهْن . قُلْتُ : وكذا : رجلٌ مَسْلُوطُ اللِّحْيَةِ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : السَّلاطَةُ : القَهْرُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وقِيل : هو التَّمَكُّنُ من القَهْرِ كما في البصائر . والتَّسَلُّطُ : مُطاوِع سَلَّطَهُ عليهِم والاسمُ : السُّلْطَةُ بالضَّمِّ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ أَيْضاً . وقالَ ابن الأَعْرَابِيّ : السُّلُطُ بضَمَّتَيْنِ : القوائِمُ الطِّوالُ . وسَنابِكُ سَلِطَاتٌ بكسرِ الَّلامِ أَي حِدادٌ كما في الصّحاح وأَنْشَدَ للأَعْشَى :
وكُلُّ كُمَيْتٍ كجِذْعِ الطَّرِي ... قِ يَجْرِي عَلَى سَلِطَاتٍ لُثُمْ وَقَدْ جُمِع السُّلْطان عَلَى السَّلاطِينِ كبُرْهانٍ وبَرَاهينَ . والسُّلْطانُ أَيْضاً : السَّلاطَةُ وبه فُسِّرَ قَوْله تَعَالَى " فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً " وقَوْله تَعَالَى " هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَه " يَحْتَمِلُ السُّلْطانَيْن كما في البصائرِ . وسُلْطَانُ النَّارِ : الْتِهابُها عن ابنِ دُرَيْدٍ . والسُّلْطان : القوَّة وبه فُسِّرَ قَوْلُ أَبي دَهْبَلٍ الجُمَحِيِّ :
حتَّى دَفَعْنا إِلَى ذِي مَيْعَةٍ تَئِقٍ ... كالذِّئْبِ فارَقَه السُّلْطانُ والرُّوحُ
والسُّلْطانِيَّةُ : مَدينَةٌ بالعَجَمِ . والسَّلَطَةُ مُحَرَّكَةً : مَا يُعْمَلُ من التَّوابِلِ عامِّيَّةٌ . وأَبو سَليطٍ الأَنْصارِيّ الخَزْرَجِيّ أُمّه أُختُ كَعْبِ بنِ عُجْرَةَ شَهِدَ بَدْراً وعنه ابنُه عبدُ الله اسمه أَسير بن عمرٍو وقِيل : سَبْرَةُ بنُ عمرٍو والأَوَّلُ أَصَحُّ وسَليطُ بن عَمْرو بن سِلْسِلَةَ بَطْنٌ من طَيِّئٍ . وأُمُّ السَّلِيطِ كأَميرٍ : من قُرى عَثَّرَ باليَمَن نَقَلَهُ ياقُوت .

##### Türkçe

سلط
**سَلِطَ - يَسْلَطُ** (**سَلُطَ - يَسْلُطُ**) - **سُلْطَان** - **سَلَّطَ- يُسَلِّطُ**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 05:31 yazar: Administrator

**سَلِطَ - يَسْلَطُ** (**سَلُطَ - يَسْلُطُ**) + bir varlık + bir varlık üzerine veya bir şey üzerine: onun üzerinde yetki sahibi olur: ona üstün gelir de onu kahretmeye çalışır: başka birinden daha yüksek ve daha güçlü maddî veya manevî bir kudret veya vasıtaya sahip olur; onu cezbeder ve onu, başka bir varlık üzerinde yönlendirme ve kontrol kaynağı olmaya çağırır.

**سُلْطَان**: “فـُعلان” vezninde, **سَلِطَ - يَسْلَطُ**’tan mübalağa ism-i fiil: galibiyet, kahır ve emrin icrası ile ayartan en yüksek kudret ve üstünlük: ve o aynı zamanda âlet ismidir: varlığı, başka bir varlık üzerinde yahut bir iş veya fiil üzerinde yetki sahibi olmaya ayartan maddî veya manevî bir kudret veya vasıta.

**بغير سلطان**: kahır ve kazanma için yeterli üstün kudret olmaksızın.

﴿**الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان أتاهم**﴾: başkalarının hüccetini kahredecek onları kılan ilim ve hüccetten üstün bir kudret olmaksızın; ve **السلطان** burada (mantıkî veya maddî burhan)dır.

**عنده  من سلطان**: onun yanında kahır ve kazanma için yeterli üstün kudret vardır.

**لي عليكم من سلطان**: onun, onların üzerinde kahır ve kazanma için yeterli üstün kudreti vardır.

**يأتي بسلطان**: kahır ve kazanma için yeterli üstün kudretle gelir.

**يجعل له سلطان**: ona kahır ve kazanma için yeterli üstün kudret kılar.

**ينفذ بسلطان**: kahır ve kazanma için yeterli üstün kudreti kullanarak icra eder.

**هلك عني سلطاني**: benden, kahır ve kazanma için yeterli üstün kudret helâk oldu.

**سَلَّط َ- يُسَلِّطُ**: **سَلِطَ - يَسْلَطُ**’tan “فَعَّل” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere başka bir varlık üzerine **يَسْلَطُ** kıldı: onu maddî ve manevî güçle donatır ve onu, murad edilen bir varlık üzerinde hükmetmeye ve hâkimiyet kurmaya çalışmaya ayartır.

**سُلْطة**: “فـُعلة” vezninde, bir defaya mahsus mef‘ûl manasında ism-i fiil: fiile dair, sahibini başkasını kahretmeye ayartan kudretler.

Ve lafız, “başkası üzerinde hâkimiyet, tasallut ve kahır ve onu hükmüne ve emrine boyun eğdirme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَهَرَ - يَقْْهَرُ**، **جَبَرَ - يَجْبُرُ**، **هَيمَنَ - يُهَيْمِنُ**، **صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ** (**سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ**)، **سَلِطَ - يَسْلَطُ** (**سَلُطَ - يَسْلُطُ**)، **عَزَّ - يَعُزَّ**

سلطان :
**أرسلنا بسلطان**	﴿Ve andolsun Mûsâ’yı âyetlerimizle ve apaçık bir **سلطان** ile gönderdik (96)﴾ Hûd ﴿Ve andolsun Mûsâ’yı âyetlerimizle ve apaçık bir **سلطان** ile gönderdik (23)﴾ Gâfir ﴿Sonra Mûsâ’yı ve kardeşi Hârûn’u âyetlerimizle ve apaçık bir **سلطان** ile gönderdik (45)﴾ Mü’minûn ﴿Ve Mûsâ hakkında; onu Firavun’a apaçık bir **سلطان** ile gönderdiğimiz vakit (38)﴾ Zâriyât

**آتينا سلطاناً**	﴿Ehl-i kitap senden, üzerlerine gökten bir kitap indirmeni ister; nitekim Mûsâ’dan bundan daha büyüğünü istemişlerdi de “Bize Allah’ı açıkça göster” demişlerdi; zulümleri sebebiyle onları yıldırım yakaladı; sonra kendilerine apaçık deliller geldikten sonra buzağıyı edindiler; biz de bunu affettik ve Mûsâ’ya apaçık bir **سلطان** verdik (153)﴾ Nisâ

**لكم سلطان**	﴿Yoksa sizin için apaçık bir **سلطان** mı var? (156)﴾ Sâffât

**يجعل لكما سلطاناً**	﴿Dedi: “Kardeşinle senin pazunu kuvvetlendireceğiz ve ikinize bir **سلطان** kılacağız; âyetlerimizle size erişemeyecekler; siz ve size uyanlar galip olanlarsınız” (35)﴾ Kasas

**ينزل به سلطاناً**	﴿Allah’a ortak koştukları şey sebebiyle, onun hakkında bir **سلطان** indirmediği için, inkâr edenlerin kalplerine korku salacağız; barınakları ateştir; zâlimlerin durağı ne kötüdür (151)﴾ Âl-i İmrân ﴿“Sizin ortak koştuklarınızdan nasıl korkarım; siz ise Allah’ın, hakkında size bir **سلطان** indirmediği şeyi O’na ortak koşmanızdan korkmuyorsunuz; öyleyse iki topluluktan hangisi güvene daha lâyıktır, eğer biliyorsanız?” (81)﴾ En‘âm ﴿De ki: “Rabbim ancak fuhşiyatı—onun açığını ve gizlisini—günahı ve haksız yere azgınlığı ve Allah’a, hakkında bir **سلطان** indirmediği şeyi ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyi söylemenizi haram kıldı” (33)﴾ A‘râf ﴿Yoksa onlara bir **سلطان** mı indirdik de o, onların ortak koştukları şey hakkında konuşuyor? (35)﴾ Rûm

 	﴿Dedi: “Rabbinizden üzerinize pislik ve gazap vâki oldu; siz, sizin ve babalarınızın adlandırdığı isimler hakkında benimle mi tartışıyorsunuz? Allah onun hakkında bir **سلطان** indirmedi; öyleyse bekleyin; ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim” (71)﴾ A‘râf ﴿O, ancak sizin ve babalarınızın adlandırdığı isimlerdir; Allah onun hakkında bir **سلطان** indirmedi; onlar ancak zanna ve nefislerin hevesine uyarlar; andolsun ki Rablerinden onlara hidayet gelmiştir (23)﴾ Necm

 	﴿O’ndan başka taptıklarınız, ancak sizin ve babalarınızın adlandırdığı isimlerdir; Allah onun hakkında bir **سلطان** indirmedi; hüküm ancak Allah’ındır; O, kendisinden başkasına ibadet etmemenizi emretti; işte dosdoğru din budur; fakat insanların çoğu bilmez (40)﴾ Yûsuf ﴿Ve Allah’tan başka, hakkında bir **سلطان** indirmediği ve kendilerinin onun hakkında bir ilmi bulunmadığı şeye ibadet ederler; zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur (71)﴾ Hac

**بغير سلطان**
 ﴿Allah’ın âyetleri hakkında, kendilerine gelmiş bir **سلطان** olmaksızın tartışanlar; Allah katında ve iman edenler katında büyük bir buğza (sebep olur); Allah her mütekebbir cebbarın kalbi üzerine böyle mühür basar (35)﴾ Gâfir ﴿Allah’ın âyetleri hakkında, kendilerine gelmiş bir **سلطان** olmaksızın tartışanlar; onların göğüslerinde ancak bir kibir vardır; ona erişecek değillerdir; öyleyse Allah’a sığın; şüphesiz O, işiten, görendir (56)﴾ Gâfir

**عنده  من سلطان**
 ﴿Dediler: “Allah çocuk edindi.” O, tenzih edilmiştir; O, ganîdir; göklerde ve yerde ne varsa O’nundur; sizin yanınızda buna dair bir **سلطان** mı var? Allah hakkında bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz? (68)﴾ Yûnus

**لي عليكم من سلطان**
 ﴿Şeytan, iş bitirilince dedi: “Şüphesiz Allah size hak vaadi vaad etti; ben de size vaad ettim de size muhalefet ettim; benim sizin üzerinizde bir **سلطان**ım yoktu; ancak sizi çağırdım da bana icabet ettiniz; öyleyse beni kınamayın, kendinizi kınayın; ben sizin feryadınıza yetişen değilim, siz de benim feryadıma yetişen değilsiniz; daha önce beni ortak koşmanızı inkâr ettim; şüphesiz zâlimler için elem verici azap vardır” (22)﴾ İbrâhîm ﴿Bizim sizin üzerinizde bir **سلطان**ımız yoktu; bilakis siz azgın bir kavimdiniz (30)﴾ Sâffât

 	﴿Şüphesiz onun, iman edenler ve Rablerine tevekkül edenler üzerinde bir **سلطان**ı yoktur (99)﴾ Nahl ﴿Onun **سلطان**ı ancak onu veli edinenler ve onunla ortak koşanlar üzerinedir (100)﴾ Nahl ﴿Onun, onların üzerinde bir **سلطان**ı olmadı; ancak âhirete iman edeni, ondan şüphe içinde olandan ayırt edelim diye; Rabbin her şey üzerinde koruyucudur (21)﴾ Sebe’

 	﴿Şüphesiz kullarım; senin onlar üzerinde bir **سلطان**ın yoktur; ancak azgınlardan sana uyan kimse müstesna (42)﴾ Hicr ﴿Kullarım; senin onlar üzerinde bir **سلطان**ın yoktur; Rabbin vekil olarak yeter (65)﴾ İsrâ

**يأتي بسلطان**
﴿Elçileri dedi: “Allah hakkında şüphe mi var; göklerin ve yerin yaratıcısı; sizi günahlarınızdan bağışlamak için çağırıyor ve sizi belirlenmiş bir ecele kadar erteliyor.” Dediler: “Siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; babalarımızın ibadet ettiği şeyden bizi çevirmek istiyorsunuz; öyleyse bize apaçık bir **سلطان** getirin” (10)﴾ İbrâhîm ﴿Elçileri onlara dedi: “Biz ancak sizin gibi bir beşeriz; fakat Allah kullarından dilediğine lütufta bulunur; Allah’ın izni olmaksızın size bir **سلطان** getirmemiz bize olmaz; müminler yalnız Allah’a tevekkül etsin” (11)﴾ İbrâhîm ﴿“Onu mutlaka şiddetli bir azapla azaplandıracağım yahut onu boğazlayacağım yahut bana apaçık bir **سلطان** getirecek” (21)﴾ Neml

	﴿Bunlar bizim kavmimiz; O’ndan başka ilâhlar edindiler; onların üzerine apaçık bir **سلطان** getirmeleri gerekmez miydi? Öyleyse Allah’a yalan uydurandan daha zâlim kimdir? (15)﴾ Kehf ﴿Yoksa onların bir merdiveni mi var; onda dinliyorlar; öyleyse dinleyenleri apaçık bir **سلطان** getirsin (38)﴾ Tûr

	﴿“Ve Allah’a karşı yücelik taslamayın; şüphesiz ben size apaçık bir **سلطان** ile geliyorum” (19)﴾ Duhân

**يجعل له سلطان**
﴿Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin; kim mazlum olarak öldürülürse, velisine bir **سلطان** kıldık; öyleyse öldürmede aşırı gitmesin; şüphesiz o, yardım olunmuştur (33)﴾ İsrâ ﴿Ve de ki: “Rabbim, beni doğruluk girişine girdir ve beni doğruluk çıkışına çıkar; ve katından bana yardımcı bir **سلطان** kıl” (80)﴾ İsrâ

**سلطان**ı onun üzerinde sizin için kılar: ﴿“Başka başkalarını bulacaksınız; isterler ki size karşı emin olsunlar ve kavimlerine karşı emin olsunlar; her ne zaman fitneye döndürülseler onun içine ters çevrilirler. Şayet sizden uzak durmazlar, size barışı bırakmazlar ve ellerini çekmezlerse, onları yakalayın ve onları öldürün; onları nerede bulursanız. İşte onlar: onların üzerine sizin için apaçık bir **سلطان** kıldık.” (91)﴾ **النساء** ﴿“Ey iman edenler! Müminlerden başka kâfirleri veliler edinmeyin. Allah’a karşı sizin üzerinize apaçık bir **سلطان** kılmak mı istiyorsunuz?” (144)﴾ **النساء**

**سلطان** ile geçer: ﴿“Ey cin ve insan topluluğu! Göklerin ve yerin uçlarından geçip çıkmaya güç yetirirseniz, geçip çıkın; bir **سلطان** olmaksızın geçip çıkamazsınız.” (33)﴾ **الرحمن**

**سلطاني** benden helâk oldu: ﴿“**سلطاني** benden helâk oldu.” (29)﴾ **الحاقة**

**سلَّط**
﴿“Ancak sizinle aralarında antlaşma bulunan bir kavme ulaşanlar yahut size gelenler—göğüsleri daralmış olarak—sizinle savaşmaktan veya kavimleriyle savaşmaktan (çekinenler). Allah dileseydi onları sizin üzerinize **لسلّطهم** ederdi; elbette sizinle savaşırlardı. Şayet sizden uzak dururlar da sizinle savaşmazlar ve size barışı bırakırlarsa, Allah sizin için onların üzerine bir yol kılmamıştır.” (90)﴾ **النساء** ﴿“Allah’ın onlardan Resulüne fey olarak verdiği şey: onun üzerine ne at ne de binek koşturdunuz; fakat Allah resullerini dilediği kimse üzerine **يسلط** eder; Allah her şeye kadirdir.” (6)﴾ **الحشر**

مختار الصحاح
● [**سلط**] **س ل ط**: **السَّلاَطَةُ** kahırdır; Allah onu onların üzerine **سَلَّطَهُ**; **تَسْلِيطا** (şeklinde) böylece onların üzerine **فَتَسَلَّط** oldu. Ve **السُّلْطانُ** vali (yönetici)dir; o **فُعلان** veznindedir; müzekker de gelir müennes de; cem‘i **السَّلاَطين**’dir. Ve **السُّلْطانُ** ayrıca hüccet ve burhandır; cem‘ edilmez; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir. Ve bir kadın **سَلِيطةٌ**: yani (dili) uzun olan. Ve bir erkek **سَلِيطٌ**: yani fasih, dili keskin; **السلاطة** ve **السُّلُوطةِ**si açık. Denir: o, dilce onların en **أسْلَطُ**’ıdır. Ve **السَّلِيطُ**, **البسيط** vezninde, Arapların umumunda zeytindir; Yemen ehli yanında susam yağıdır.

الراغب
**سلط**
- **السلاطة**: kahırda temekkündür; denir: onu **سلطته** ettim, böylece **فتسلط** oldu. Yüce Allah buyurdu: }**ولو شاء الله لسلطهم**﴿[**النساء/90**] ve buyurdu:﴾**ولكن الله يسلط رسله على من يشاء**﴿[**الحشر/6**]. Bundan dolayı **السلطان** isimlendirildi. Ve **السلطان**, **السلاطة** hakkında söylenir; şu gibi:﴾**ومن قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا**﴿[**الإسراء/33**]،﴾**إنه ليس له سلطان على الذي آمنوا وعلى ربهم يتوكلون**﴿[**النحل/99**]،﴾**إنما سلطانه على الذين يتولونه**﴿[**النحل/100**]،﴾**لا تنفذون إلا بسلطان**﴿[**الرحمن/33**]. Ve bazen **السلاطة** sahibi için söylenir; bu daha çoktur. Ve hüccet **سلطانا** diye isimlendirildi; bu, kalplere hücumdan (dolayı) ona ilişen şey sebebiyledir; fakat onun tasallutu, müminlerden ilim ve hikmet ehli üzerine daha çoktur. Yüce Allah buyurdu:﴾**الذين يجادلون في آيات الله بغير سلطان**﴿[**غافر/ 35**] ve buyurdu:﴾**فأتونا بسلطان مبين**﴿[**إبراهيم/10**] ve yüce Allah buyurdu:﴾**ولقد أرسلنا موسى بآياتنا وسلطان مبين**﴿[**غافر/23**] ve buyurdu:﴾**أتريدون أن تجعلوا لله عليكم سلطانا مبينا**﴿[**النساء/144**]. Ve aziz ve celil olanın sözü:﴾**هلك عني سلطانيه**{ [**الحاقة/29**], iki **السلطانيين**i ihtimal eder. Ve **السليط**: Yemen ehlinin diliyle zeytindir. Ve **سلاطة اللسان**: söz üzerinde kuvvettir; bu, zemmde daha çok kullanımdadır. Denir: bir kadın **سليطة**. Ve **سنابك سلطات** (**السنبك**: tırnağın ucu; ve ayağın iki yanı; cem‘i: **سنابك**. Bak: **اللسان** (**سنبك**), ve (**سلط**) ): onun, kuvveti ve uzunluğu ile tasallutu vardır.

ملخص اللسان
1. Ve **سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً**, denildiği gibi: bir dil **سَلِيطٌ** ve **سَلْطٌ**.
2. Ve her şeyin **سُلْطانُ**u: onun şiddeti, keskinliği ve satvetidir; **اللسانِ السَّليطِ الحدِيدِ**den olduğu söylenmiştir.
3. **السَّلاطةُ**: kahırdır; Allah onu **سَلَّطَه**; böylece onların üzerine **فتَسَلَّطَ** oldu; isim **سُلْطة**dır, damme ile. Ve **السَّلْطُ** ve **السَّلِيطُ**: dili uzun olan.
4. Dişisi **سَلِيطةٌ** ve **سَلَطانةٌ** ve **سِلِطانةٌ**dur; ve **سَلُطَ سَلاطةً** ve **سُلوطةً** olmuştur; ve bir dil **سَلْطٌ** ve **سَلِيطٌ** da böyledir.
5. **السُّلُطُ**: uzun bacaklar (ayaklar)dır; ve **السَّلِيطُ**, Arapların umumunda zeytindir; Yemen ehli yanında susam yağıdır.
6. Ve **السُّلْطانُ**: hüccet ve burhandır; cem‘ edilmez; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir.
7. Ve **السُّلطان** ancak **سُلْطاناً** diye isimlendirildi; çünkü o, Allah’ın yeryüzündeki hüccetidir; dedi ki:
8. Ve **السلطان**ı **السَّليط**ten iştikak etti; dedi ki: **السليطُ** aydınlatılan şeydir; bundan dolayı zeyte **سليط** denildi.
9. Ve Kur’an’daki her **سلطان** hüccettir. Yüce Allah’ın sözü: **هلَك عنِّي سُلْطانِيَهْ**; manası: onun hücceti benden gitti. Ve **السلطانُ**: hüccettir; bundan dolayı emirlere **سَلاطين** denildi; çünkü onlar, kendileriyle hüccet ve haklar ikame edilen kimselerdir.
10. Ve **السُّلْطانُ**: vali (yönetici)dir; o **فُعْلان**dır; müzekker de gelir müennes de; cem‘i **السَّلاطِينُ**dur. Ve **السُّلْطان** ve **السُّلُطانُ**: melikin kudretidir.
11. Ve **التسْلِيطُ**: **السُّلْطانِ**ı salıvermedir; Allah onu ona ve onun üzerine **سلَّطه**.

لسان العرب
● - **سلط**: **السَّلاطةُ**: kahırdır; Allah onu **سَلَّطَه**; böylece onların üzerine **فتَسَلَّطَ** oldu; isim **سُلْطة**dır, damme ile. Ve **السَّلْطُ** ve **السَّلِيطُ**: dili uzun olan; dişisi **سَلِيطةٌ** ve **سَلَطانةٌ** ve **سِلِطانةٌ**dur; ve **سَلُطَ سَلاطةً** ve **سُلوطةً** olmuştur; ve bir dil **سَلْطٌ** ve **سَلِيطٌ** da böyledir. Ve bir erkek **سَلِيطٌ**: yani fasih, dili keskin; **السَّلاطةِ** ve **السُّلوطةِ**si açık. Denir: o, dilce onların en **أَسْلَطُ**’ıdır. Ve bir kadın **سَليطة**: yani gürültücü. **التهذيب**: “Bir kadın **سَلِيطةُ اللسانِ**” dediklerinde onun iki manası vardır: birincisi, onun dili keskin olmasıdır; ikincisi, onun dili uzun olmasıdır. **الليث**: **السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّلِيط**in ve kadınlardan **السلِيطةِ**nin masdarıdır; fiil **سَلُطَتْ**tir; bu, onun dili uzadığında ve gürültüsü şiddetlendiğinde olur. **ابن الأَعرابي**: **السُّلُطُ** uzun bacaklardır; ve **السَّلِيطُ**, Arapların umumunda zeytindir; Yemen ehli yanında susam yağıdır; **امرؤ القيس** dedi:
أَمالَ **السَّلِيطَ** بالذُّبال المُفَتَّلِ
Ve denildi: o, bir taneden sıkılan her yağdır. **ابن بري** dedi: susam yağı **الشَّيْرَجُ** ve **الحَلُّ**dur; ve **السَّلِيطُ**un zeytin olduğuna delil, **الجعدِيّ**nin sözü:
يُضِيءُ كَمِثْلِ سِراجِ **السَّلِيـ**
ـطِ، لم يَجْعَلِ اللّهُ فيه نُحاسا
Onun sözü “Allah onda **نُحاساً** yapmadı”: yani duman; onun zeytin olduğuna delildir; çünkü **السليط**in iyi bir dumanı vardır; bundan dolayı mescitlerde ve kiliselerde ancak zeytin yakılır. Ve **الفرزدق** dedi:
ولكِنْ دِيافِيُّ أَبُوه وأُمُّه،
بِحَوْرانَ يَعْصِرْنَ **السَّلِيطَ** أَقارِبُهْ
Ve **حَوْرانُ**: Şam’dandır; Şam’da ancak zeytin sıkılır. Ve **ابن عباس** hadîsinde: “Ali’yi gördüm; sanki iki gözü **سِراجا سَلِيطٍ** idi”; o, zeytin yağıdır. Ve **السُّلْطانُ**: hüccet ve burhandır; cem‘ edilmez; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir. **محمد بن يزيد** dedi: o, **السلِيط**tendir. Ve **الزجّاج** yüce Allah’ın sözü hakkında: **ولقد أَرْسَلْنا موسى بآياتِنا وسُلطانٍ مُبين**: yani apaçık bir hüccet ile. Ve **السُّلطان** ancak **سُلْطاناً** diye isimlendirildi; çünkü o, Allah’ın yeryüzündeki hüccetidir; dedi ki: ve **السلطان**ı **السَّليط**ten iştikak etti; dedi ki: **السليطُ** aydınlatılan şeydir; bundan dolayı zeyte **سليط** denildi. Dedi ki: ve celil ve aziz olanın sözü: **فانْفُذوا إِلا بسلطان**: yani nerede olursanız olun, Allah Teâlâ için bir hüccet ve bir **سُلطاناً** gördünüz; onun bir olduğuna delalet eder. Ve **ابن عباس**, yüce Allah’ın sözü hakkında: **قَوارِيرَ قوارِيرَ من فضّة** dedi: gümüşün beyazlığında ve şişelerin saflığında. Dedi: Kur’an’da her **سلطان** hüccettir. Ve yüce Allah’ın sözü: **هلَك عنِّي سُلْطانِيَهْ**: manası, onun hücceti benden gitti. Ve **السلطانُ**: hüccettir; bundan dolayı emirlere **سَلاطين** denildi; çünkü onlar, kendileriyle hüccet ve haklar ikame edilen kimselerdir. Ve yüce Allah’ın sözü: **وما كان له عليهم من سُلْطان**: yani onların üzerine onun bir hücceti yoktu; şu sözü gibi: **إِنَّ عبادي ليس لك عليهم سُلْطانٌ**. **الفراء** dedi: **وما كان له عليهم من سلطان**: yani onların üzerine, kendisiyle onları saptıracağı bir hücceti yoktu; ancak biz onu onların üzerine **سَلَّطْناه** ettik ki ahirete iman eden kimseyi bilelim. Ve **السُّلْطانُ**: vali (yönetici)dir; o **فُعْلان**dır; müzekker de gelir müennes de; cem‘i **السَّلاطِينُ**dur. Ve **السُّلْطان** ve **السُّلُطانُ**: melikin kudretidir; müzekker de gelir müennes de. **ابن السكيت** dedi: **السلطان** müennestir; denir: **قَضَتْ** onun hakkında ona **السُّلْطانُ**; ve **آمَنَتْه** onu **السُّلْطان**. **الأَزهري** dedi: bazen **السلطان** müzekker yapılır; çünkü lafzı müzekkerdir; yüce Allah buyurdu: **بسُلْطان مُبين**. **الليث** dedi: **السُّلْطانُ**, melikin kudreti ve bu kendisine kılınan kimsenin kudretidir; melik olmasa bile; senin sözün gibi: “Falancadan hakkımı almaya onun için bir **سُلطاناً** kıldım.” Ve **السلطان**daki **النون** ziyadedir; çünkü onun bina aslı **السلِيطُ**tur. **أَبو بكر** dedi: **السلطان** hakkında iki söz vardır: birincisi, **تَسْلِيطِه** sebebiyle **سلطاناً** diye isimlendirilmiş olmasıdır; diğeri, Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olduğu için **سلطاناً** diye isimlendirilmiş olmasıdır. **الفراء** dedi: **السلطان** Araplar yanında hüccettir; müzekker de gelir müennes de; kim **السلطان**ı müzekker yaparsa onu erkek manasına götürmüştür; kim onu müennes yaparsa onu hüccet manasına götürmüştür. **محمد بن يزيد** dedi: kim **السلطان**ı müzekker yaparsa onu bir (tek) manasına götürmüştür; kim onu müennes yaparsa onu cem‘ manasına götürmüştür. Dedi: o, tekilinin **سَلِيطٌ** olduğu bir cem‘dir; böylece **سَلِيطٌ** ve **سُلْطان**; **قَفِيزٍ** ve **قُفْزانٍ** ve **بَعير** ve **بُعران** gibi. Dedi: bunu ondan başkası söylemedi. Ve **التسْلِيطُ**: **السُّلْطانِ**ı salıvermedir; Allah onu ona ve onun üzerine **سلَّطه**. Ve aziz tenzilde: **ولو شاء اللّهُ لسلَّطَهم عليكم**. Ve **سُلْطانُ الدَّم**: onun kabarmasıdır. Ve her şeyin **سُلْطانُ**u: onun şiddeti, keskinliği ve satvetidir; **اللسانِ السَّليطِ الحدِيدِ**den olduğu söylenmiştir. **الأَزهري** dedi: keskinlik manasında **السَّلاطة** gelmiştir; şair dedi—keskinleştirilmiş ok uçlarını vasfederken:
سِلاطٌ حِدادٌ أَرْهَفَتْها المَواقِعُ
Ve bir tırnak **سَلْطٌ** ve **سَلِيطٌ**: şiddetli. Ve binek hayvanı tırnakça kaba, deve de tabanca kaba olduğunda denir: o, tırnakça **لَسلْط**tur. Ve **سَلِطَ يَسْلَطُ سَلاطةً**, denildiği gibi: bir dil **سَلِيطٌ** ve **سَلْطٌ**; ve bir deve tabanca **سَلْطُ**; denildiği gibi: bir binek hayvanı tırnakça **سَلْطةُ**; ve bütün bunlardan fiil **سَلُطَ سَلاطةً**dır. **أُميَّة بن أَبي الصلْت** dedi:
إِنَّ الأَنامَ رَعايا اللّهِ كلُّهُمُ،
هو **السَّلِيطَطُ** فوقَ الأَرضِ مُسْتَطِرُ
**ابن جني** dedi: o, **السَّلاطة**dan kahredicidir. Dedi: **السَّلِيطَطُ** diye de rivayet edilir; ikisi de şâzdır. **التهذيب**: **سَلِيطَطٌ**, Ümeyye’nin şiirinde **المُسَلَّطِ** manasında gelmiştir. Dedi: onun hakikati nedir bilmiyorum. Ve **السِّلْطةُ**: uzun oktur; cem‘i **سِلاطٌ**dur. **المتنخل الهذلي** dedi:
كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً، وليْسَتْ
بمُرْهَفةِ النِّصالِ، ولا **سِلاطِ**
Onun sözü “**كأَوْب الدبر**”: ok uçlarını kasteder; ve **غامضة** manası: yani onun keskinliği inceltildi, ta ki gizlendi; yani yaratılışça inceltilmişlerden değildir; fakat keskinlikçe inceltilmişlerdir. Ve **المَسالِيطُ**: anahtarların dişleridir; teki **مِسْلاطٌ**tur. Ve **سَنابِكُ سَلِطاتٌ**: yani keskinler. **الأَعشى** dedi:
هو الواهِبُ المائةِ المُصْطَفا
ةِ، كالنَّخل طافَ بها المُجْتَزِمْ
وكلِّ كُمَيْتٍ، كجِذْعِ الطَّرِيـ
ـقِ، يَجْرِي على **سَلِطاتٍ** لُثُمْ
**المُجْتَزِمُ**: tahmin eden (haris)tir; ve **أَبو عمرو** onu **المُجْترِم** diye rivayet etti—**بالراء**—yani keskin (sârim) olan.

مقاييس اللغة:
(**سلط**) **السين** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir asıldır; o da kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة** (vardır); **التسلط**tan, o da kahırdır; bu yüzden **السُّلْطان**a sultan denilmiştir. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin dilli olandır. Ve **السَّليطة**: gürültücü kadındır.
Ve babdan şâz olanlardan: **السَّلِيط**; Yemen ehlinin dilinde zeytin yağıdır; başkalarının dilinde ise susam yağıdır.

القاموس المحيط:
**السَّلْطُ** ve **السَّليطُ**: şiddetli (olan); ve uzun dil; ve dili uzun (olan). Ve o, **سَلِيطةٌ** ve **سَلَطانةٌ** (harekeli), ve **سِلِطانةٌ** (iki kesre ile)dir. Ve **سَلُِطَ** ( **ككَرُمَ** ve **سمِعَ** gibi), **سَلاطةً** ve **سُلوطةً** (damme ile). Ve **السَّليطُ**: zeytinyağıdır; ve bir daneden sıkılan her yağdır; ve fasih (olan)dır; erkeğe medih, kadına zemdir. Ve her şeyden keskin (olan)dır. Ve bir isimdir. Ve bir kabilenin babasıdır. Ve **السُّلْطانُ**: hüccettir; ve melikin kudretidir; ve onun **لام**’ı dammelenir. Ve vali (dir). Müennestir; çünkü o, yağ için **سَلِيْطٍ**’in cem‘idir; sanki onunla mülk aydınlanır; yahut çünkü hüccet manasınadır. Ve bazen, erkek manasına gidilerek müzekker yapılır.
Ve **سُلطانُ الدَّمِ**: onun kabarmasıdır; her şeyden: onun şiddetidir. Ve **سلطانُ بنُ إبراهيم**: Kudüs’ün fakihidir. Ve **السِّلْطَةُ** (kesre ile): ince uzun ok; cemi: **سِلَطٌ** ve **سِلاطٌ**. Ve içinde ot ve saman yapılan bir elbise (türüdür). Ve **السَّلائِطُ**: **الفَرانِي**; ve büyük **الجَرادِقُ**. Ve **مَسْلُوطُ اللِّحْيَةِ** adam: iki yanağı hafif (seyrek) olandır. Ve **المَسالِيطُ**: anahtarların dişleridir.
Ve **السِّلْطيط** (kesre ile): musallat kılınmış (olan); yahut büyük karınlı (olan). Ve **السَّلْطُ**: Şam’da bir yer (adıdır). Ve **ككتِفٍ** gibi: ortasında çıkıntı olmayan **النَّصْل**. Cemi: **سِلاطٌ**. Ve **التَّسْليطُ**: galip kılmadır; ve kahır ve kudreti salıvermedir.

تاج العروس:
س ل ط
**السَّلْطُ** ve **السَّليطُ**: şiddetli (olan); denir ki: **حافِرٌ سَلْطٌ** ve **سَليطٌ**; yani şiddetli. Ve eğer binek hayvanının tırnağı sertleşirse ve devenin ayağı sertleşirse denir ki: “Şüphesiz o, tırnak ve ayak bakımından **سَلْطُ**tur”; ve **سَلُطَ يَسْلُطُ سَلاطَةً**. Ve **اللّسَان** **السَّلْطْ** ve **السَّليطُ**: uzun (olandır). Ve **السَّلْطُ** ve **السَّليطُ**: erkeklerden dili uzun (olan)dır. Ve o, **سَليطَةٌ**’dir; yani gürültücüdür. Ve bunun gibi **سَلَطانَةٌ** (harekeli) ve **سِلِطانَةٌ** (iki kesre ile); sonuncusu İbn Düreyd’dendir. Ve **الجَمْهَرَة**’de **الطاء**’ın şeddeli olarak ضبط edilmiş bulundu; dedi ki: Ve adam **سَلُطَ** ( **ككَرُمَ** ve **سَمِعَ** gibi). Ve birincisi üzerine Cevherî ve başkası iktisar etti: **سَلاطَةً** (fetha ile) ve **سُلوطَةً** (damme ile) ve **سَلَطاً** (harekeli) dahi; **التَّكْمِلَة**’de olduğu gibi. Ve Leys dedi: **السَّلاطَةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطَة**nin masdarıdır; fiil **سَلِطَتْ**tir; bu, dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman (olur). Ve Ezherî dedi: Ve “**امرَأةٌ سَليطَةُ اللِّسان**” dedikleri zaman onun iki manası vardır: birincisi, onun dili keskin olmasıdır; ikincisi, onun dili uzun olmasıdır. Ve **السَّليطُ**: Arapların umumunun yanında zeytinyağıdır; Yemen ehlinin yanında: susam yağıdır; Cevherî’nin naklettiği gibi; ve o, işitilmiş doğru (olan)dır. Ve İbn Düreyd ona muhalefet etti; zira **الجَمْهَرَة**’de dedi ki: Yemen ehlinin dilinde **السَّليطُ**: zeytinyağıdır; Araplardan onların dışındakilerin dilinde: susam yağıdır. Ve İbn Fâris onu **المَقاييس**’te takip etti. Ve doğru olan: Cevherî’nin söylediğidir; ve Sâgânî **العُبَاب**’da buna dikkat çekmiştir. Ve denildi: o, bir daneden sıkılan her yağdır. İbn Berrî dedi: susam yağı **الشَّيْرَجُ** ve **الحَلُّ**dur. Ve **السَّليط**in zeytinyağı olduğunu kuvvetlendiren, Nâbiga el-Ca‘dî’nin (Allah ondan razı olsun) sözüdür:
أَضاءَتْ لنا النَّارُ وَجْهاً أَغَ ... رَّ مُلْتَبِساً بالفُؤادِ الْتِباسا
يُضيءُ كضَوْءِ سِراجِ السَّلي ... طِ لَمْ يَجْعَلِ اللهُ فيه نُحاسا
Onun sözü: “**لم يجعل الله فيه نُحاسا**” yani duman (yapmadı); onun zeytinyağı olduğuna delildir; çünkü **السَّليطَ**ın dumanı vardır; salih (uygun)dur; bu yüzden mescitlerde ve kiliselerde zeytinyağından başkası yakılmaz. Ve Ferazdak dedi:
ولكن دِيافِيٌّ أَبوهُ وأُمُّه ... بحَوْرانَ يَعْصِرانَ السَّليطَ أَقارِبُهْ
Ve **حَوْرانُ**: Şam’dandır; ve Şam’da zeytinyağından başkası sıkılmaz. Dedim ki: o, kitaptan beyitlerdendir; onunla Amr b. İfrâ ed-Dabbî’yi hicvetti; çünkü Abdullah b. Müslim el-Bâhilî Ferazdak’a hil‘at giydirdi ve onu bir bineğe bindirdi ve ona bin dirhem verilmesini emretti; bunun üzerine Amr dedi: Ferazdak, ona verdiğin bu şeyle ne yapar? Ona ancak otuz dirhem yeter; onla onla zina eder, onla on yer, onla on içer. O da dedi: “**ولكن دِيافيٌّ**” sonuna kadar. Ve **دِيافُ**: Şam köylerindendir. Ve denildi: Cezîre köylerindendir. Ve onun sözü: “**يَعْصِرْنَ السَّليطَ**”, onların “**أَكَلوني البَراغيثُ**” sözleri gibidir. Ve İmru’ul-Kays dedi:
يُضيءُ سَناهُ أو مَصابيحُ راهِبٍ ... أَمالَ السَّليطَ بالذُّبالِ المُفَتَّلِ
Ve İbn Mukbil dedi:
بِتْنا بِدَيِّرَةٍ يُضيءُ وُجوهَنا ... دَسَمُ السَّليطِ عَلَى فَتيلِ ذُبالِ
Ve İbn Abbâs’ın hadisinde: “**رَأَيْتُ عَلِيًّا وكأَنَّ عَيْنَيْهِ سِراجا سَليطٍ**”; o, zeytinyağı yağıdır. Ve **السَّليطُ**: fasih, dili keskin (olan)dır. İbn Düreyd dedi: o, erkeğe medih, kadına zemdir. Ve denildi: **السَّليطُ**: her şeyden keskin (olan)dır; denir ki: “O, dil bakımından onların **أَسْلَطُ**udur”; yani onların en keskinidir. Ve **سَلُطَ سَلاطَةً**: keskinleşti. Ve **سَليطٌ**: bir isimdir. Ve İbn Düreyd dedi: Arap, **سَليطاً** diye isimlendirmiştir; ve o, onlardan bir kabilenin babasıdır. Ve inşad etti:
" لا تَحْسَبَنّي عن سَليطٍ غافِلا
Ve başkası, A‘ver en-Nebhânî için inşad etti; onun adı **عَتّاب**’dır; Cerîr’i hicveder:
فقُلْتُ لها أُمِّي سَليطاً بأَرْضها ... فبِئْسَ مُناخُ النَّازِلينَ جَريرُ
ولو عِنْدَ غَسَّانَ السَّليطيِّ عَرَّسَتْ ... رَغا قَرَنٌ منها وكاسَ عَقيرُ
**غَسَّانَ بن ذُهَيْلٍ السَّليطيَّ**yi kastetti; **سَليطٍ** ve **مَعْنٍ**’ın kardeşi. Ve Cerîr dedi:
" إنَّ سَليطاً مثلُه سَليطُ
" لولا بَنو عَمْرٍو وعَمْرٌو عيطُ
Amr b. Yerbû‘u kastetti; onlar Benî Selît’in müttefikleridir. Cerîr onları hicvederek dedi:
" جاءتْ سَليطٌ كالحَميرِ تَرْدِمُ
" فقُلْتُ مَهْلاً وَيْحَكُمْ لا تُقْدِموا
" إنّي بأَكْلِ الجَأْنَبينَ مُلْزَمُ
" إنْ عُدَّ لُؤْمٌ فسَليطٌ أَلأَمُ
" مَا لَكُمُ اسْتٌ في العُلا ولا فَمُ

Ve **السُّلْطانُ**: hüccet ve burhan; ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: “**لا تَنْفُذونَ إلاَّ بِسُلْطانٍ**”. Ve onunla mucize kastedilebilir; Yüce Allah’ın sözü gibi: “**إذْ أَرْسَلْناهُ إِلَى فِرْعَوْنَ بسُلْطانٍ مُبينٍ**”. Ve hüccet mânasında olduğunda çoğul yapılmaz; çünkü onun cereyanı masdarın cereyanı gibidir. Muhammed b. Yezîd dedi: O, **السَّليطِ**’tendir; o da zeytinyağı yağıdır, aydınlatması sebebiyle; yani, hüccetin şânındandır ki nurlu olsun. İbn Abbâs dedi: Kur’ân’daki her **سُلْطانٍ** hüccettir. Ve **البَصائر**’de: Hüccete ancak **سُلْطاناً** adı verildi; hakka ait olanın kalplere hücumu sebebiyle; lâkin onun tasallutunun çoğu ilim ve hikmet ehli üzerinedir.

Ve Leys dedi: **السُّلْطان**: kendisine bu (yetki) verilmiş olanın kudreti; kral olmasa bile; senin sözün gibi: “Falancadan hakkımı almaya dair sana bir **سُلْطاناً** kıldım.” Lâm’ı dammelenir; müzekker de yapılır, müennes de.

İbn Sikkît dedi: **السُّلْطانُ** müennestir; denir ki: “**قَضَتْ** onun aleyhine **السُّلْطانُ**” ve “**آمَنَتْهُ** **السُّلْطانُ**.” Ezherî dedi: Bazen **السُّلْطانُ** müzekker yapılır; çünkü lafzı müzekkerdir. Ve Yüce Allah dedi: “**بسُلْطانٍ مُبينٍ**”.

Ve **السُّلْطانُ**: vâlîdir; o, **السَّلاطَةِ** sahibidir. Onun ona (vâlîye) إطلاق edilmesi en çok olandır; müzekker de yapılır, müennes de. Muhammed b. Yezîd dedi: O müennestir; bu da, cem‘ mânasında olduğundandır; yani o, yağ için **سَلِيطٍ**’in cem‘idir; şu gibi: **قَفيزٍ** ve **قُفْزانٍ**, **بَعيرٍ** ve **بُعْرانٍ**. Onu müzekker yapan, onu birin mânasına götürmüştür. Ezherî dedi: Bunu ondan başkası söylemedi. Sanki onunla mülk aydınlanır. Ve **البَصائر**’de: Yeri nurlandırması ve ondan faydalanmanın çokluğu sebebiyle onunla adlandırıldı; yahut hüccet mânasında olduğundan. Ve halifeye ancak “**سُلْطانٌ**” denildi; çünkü o **السُّلْطان** sahibidir; yani hüccet sahibidir. Ve denildi: Çünkü onunla hüccetler ve haklar ikame edilir.

Ebû Bekir dedi: **السُّلْطانِ** hakkında iki söz vardır: birincisi, taslîtinden dolayı adlandırılmış olması; diğeri, Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olduğu için adlandırılmış olması. Dedim: Hadis onu teyit eder: “**السُّلْطانُ ظِلُّ الله في الأَرْضِ يأْوي إِلَيْه كلُّ مَظْلُوم**”. Ve Ferrâ’nın sözünden o (gidişle) müzekker de yapılabilir. Onun nassı: Araplar katında **السُّلْطانُ**: hüccettir; müzekker de yapılır, müennes de. Onu müzekker yapan, onu erkek mânasına götürmüştür; onu müennes yapan, onu hüccet mânasına götürmüştür.

İbn Düreyd dedi: **سُلْطَانُ الدَّمِ**: onun kabarmasıdır. Ve her şeyden **السُّلْطانُ**: onun şiddeti, keskinliği ve satvetidir. Dedi: Ve ondan **السُّلْطان**’ın اشتقاقı (türeyişi)dir.

Ve **سُلْطَانُ بنُ إبراهيمَ**: Kudüs’ün fakihidir. Dedim: Ve Ebû’l-‘Azâim **سُلْطَانُ بنُ أَحمدَ بنِ سَلامَةَ بنِ إِسْماعيلَ المَزَّاحِيُّ** Mısır ehlinin fakihi, muhaddisi ve mukri’idir; şeyh **سَيْفِ الدِّين بنِ عطاءِ اللهِ الفَضَالِيُّ**’den, **البَصيرِ**’den, **النُّورِ الزِّيادِيّ**’den, **الشِّهابِ أَحمدَ بنِ خَليلٍ السُّبْكِيِّ**’den, **سالمِ بنِ محمَّدٍ السَّنْهورِيّ**’den, **أَبي بَكْرٍ بن إِسْماعيلَ الشَّنَوَانِيّ**’den, **البُرْهانِ إِبراهيمَ اللَّقانِيِّ**’den, **الشَّمسِ محمَّدٍ الخَفاجِيِّ**’den, **الشَّمسِ المَيْمونِيّ**’den ve başkalarından aldı. 1075 senesinde vefat etti; doğumu 985 senesiydi. Ondan hâfız **شَمْسُ الدِّينِ البابليُّ** (rivayet etti). Ve **النُّورُ عليٌّ الشَّبْرامَلسيّ**, **منْصورُ بنُ عبدِ الرَّزَّاق الطُّوخيّ**, **شاهينُ الأَرْمَناوِيُّ الحَنَفِيُّ**, **الشِّهابُ أَحمدُ بنُ عبدِ اللَّطيفِ البَشْبيشِيُّ** (rivayet etti). Ve ölümünü faziletli **محمَّدُ ابنُ عبدِ الوهَّابِ البِبْلاوِيّ** tarihledi:
شافِعِيُّ العَصْرِ وَلَّى ... وله في مِصْرَ سُلْطَانْ
في جُمادَى أَرَّخُوه ... في نَعيمِ الخُلْدِ سُلْطَانْ

Ve **السِّلْطَةُ** kesre ile: ince uzun oktur. Cevherî son vasıfla yetindi. Çoğulu: **سِلَطٌ** (kesre sonra fetha ile); bu, İbn Abbâd’dandır. Ve **سِلاَطٌ** da kesre iledir. Cevherî, Mütenahhil’e ait olarak inşad etti:
كأَوْبِ الدَّبْرِ غامِضةً وليْسَتْ ... بمُرْهَفَةِ النِّصالِ ولا سِلاَطِ

Dedim: **المَعَابِلَ**’i vasfeder. Ve **سِلاَطٌ**: uzunlar; yani uzayıp da oku ağırlaştırmadı. **شَرْحِ الدِّيوانِ**’da böyledir.

İbn Abbâd dedi: **السِّلْطَةُ**: içine ot ve saman konulan bir elbisedir; o uzuncadır. Dedim: Bu, avamın **شِلْطَة** dediği şeydir; **الشِّين المُعْجَمَة** ile. Ve ayrıca **شَلِيطَة** derler; onu **شِلَطٍ** ve **شَلائطَ** üzerine cem‘ ederler.

Ve **السَّلائِطُ**: fırın ekmekleri ve büyük **الجَرَادِقُ**’lardır; bir tanesi **سَليطَةٌ**; bunu İbn Abbâd söyledi.

Ve **رَجُلٌ مَسْلوطُ اللِّحْيَةِ**: yani iki yan sakalı hafif; yine İbn Abbâd’dan.

Ve **الصّحاح**’ta: **المَسَاليطُ**: anahtarların dişleridir; bir tanesi **مِسْلاطٌ**.

Ve **السِّلْطيطُ** kesre ile: **القاموس**’un diğer bütün asıllarında böyledir; doğrusu: **السِّلِطْلِيطُ**; **العُبَاب**’da olduğu gibi. Bazı nüshalarda da kenarda böyle bulunmuştur; o doğrudur. Ve **السَّلِيطَطُ** (sîn’in fethasıyla) ve (sîn’in kesresiyle) rivayet edilir; ikisi de şâzdır. Ve bütün bunlarla Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın sözü rivayet edilir:
إِنَّ الأَنَامَ رَعَايا اللهِ كُلّهم ... هوَ السَّلِيطَطُ فَوْقَ الأَرْضِ مُسْتَطِرُ

İbn Cinnî dedi: O, **السَّلاَطَةِ**’den (olan) kahirdir. Ezherî dedi: **سَلِيطَطٌ**: Ümeyye’nin şiirinde **المُسَلَّط** mânasında geldi. Dedi: Onun hakikatinin ne olduğunu bilmiyorum. Yahut **العُبَاب**’da olduğu gibi büyük karınlı (dır).

Ve **السَّلْطُ** fetha ile: Şam’da bir yer adıdır; o büyük bir kaledir. Ona nisbet edilen bir cemaat muhaddis vardır. Onu **الصَّاد** ve **التَّاءِ** ile yazan yanılmıştır. Ve ona **السَّنْطُ** denir; **النُّون** ile.

Cümahî dedi: **السَّلِطُ** ( **كَكَتِفٍ** gibi): ortasında çıkıntı olmayan ağızdır. Çoğulu **سِلاَطٌ**. Mütenahhil, Cümahî’nin rivayetinde dedi:
غَدَوْتُ عَلَى زَآزِئَةٍ وخَوْفٍ ... وأَخْشَى أَنْ أُلاقِيَ ذَا سِلاَطِ

Dedim: Bu rivayet divanda değildir.

Ve **التَّسْليطُ**: galebe kılma ve kahri ve kudreti salıvermedir. Denir ki: **سَلَّطَه الله عَلَيْهِ**; yani ona karşı onun için kuvvet ve kahır kıldı. Ve aziz tenzilde: “**ولو شاءَ اللهُ لسَلَّطَهُم عَلَيْكُم**”. Ve Rü’be dedi:
" أَعْرِضْ عن النَّاسِ ولا تَسَخَّطِ "

“Ve insanlar **المُسَلَّطِ** üzerine, yani **ذي السُّلْطانِ** üzerine azgınlık ederler; öyleyse onlardan yüz çevir ve onlara karşı öfkelenme.” **الصَّاغَانِيّ** dedi: “Ve terkib, kuvvet, kahır ve galebeye delâlet eder. Ve ondan, yağ için **السَّليطُ** şâz olmuştur.” Dedim: “Ve yine: **رجلٌ مَسْلُوطُ اللِّحْيَةِ**.”

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **السَّلاطَةُ**: kahır; onu **الجَوْهَرِيّ** nakletti. Ve denildi: O, **البصائر**’de olduğu üzere, kahırdan temekkündür. Ve **التَّسَلُّطُ**: **سَلَّطَهُ عليهِم**’in mutâviidir; isim ise: **السُّلْطَةُ** (ضمّ ile); onu **الجَوْهَرِيّ** de nakletti.

Ve **ابن الأَعْرَابِيّ** dedi: **السُّلُطُ** (iki ضمّ ile): uzun ayaklar/uzun bacaklar. Ve **سَنابِكُ سَلِطَاتٌ** (ل’nin kesriyle), yani keskinler; **الصّحاح**’ta olduğu üzere. Ve **الأَعْشَى**’dan inşâd etti:

وكُلُّ كُمَيْتٍ كجِذْعِ الطَّرِي ... قِ يَجْرِي عَلَى سَلِطَاتٍ لُثُمْ

Ve **السُّلْطان** **السَّلاطِينِ** üzerine, **بُرْهانٍ** ve **بَرَاهينَ** gibi, cem‘ olunmuştur. Ve **السُّلْطانُ** ayrıca: **السَّلاطَةُ**; ve onunla, O’nun sözü tefsir olunmuştur: “**فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً**” ve O’nun sözü: “**هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَه**” iki **السُّلْطان**’ı muhtemeldir; **البصائر**’de olduğu üzere.

Ve **سُلْطَانُ النَّارِ**: onun alevlenmesi; **ابنِ دُرَيْدٍ**’den. Ve **السُّلْطان**: kuvvet; ve onunla, **أَبي دَهْبَلٍ الجُمَحِيِّ**’nin sözü tefsir olunmuştur:

حتَّى دَفَعْنا إِلَى ذِي مَيْعَةٍ تَئِقٍ ... كالذِّئْبِ فارَقَه السُّلْطانُ والرُّوحُ

Ve **السُّلْطانِيَّةُ**: Acem diyarında bir şehirdir. Ve **السَّلَطَةُ** (harekeli): baharatlardan yapılan şey; âmiyye (halk dili)dir.

Ve **أَبو سَليطٍ الأَنْصارِيّ الخَزْرَجِيّ**: annesi **كَعْبِ بنِ عُجْرَةَ**’nin kız kardeşidir; Bedir’e şahit oldu. Ondan (rivayet eden) oğlu **عبدُ الله**’dır. İsmi **أَسير بن عمرٍو**’dur; ve denildi: **سَبْرَةُ بنُ عمرٍو**; birincisi daha sahihtir. Ve **سَليطُ بن عَمْرو بن سِلْسِلَةَ**: **طَيِّئٍ**’den bir batındır.

Ve **أُمُّ السَّلِيطِ** (أمير gibi): Yemen’de **عَثَّرَ** köylerindendir; onu **ياقُوت** nakletti.
