# سلط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سلط

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **اللام** onlarla birlikte

**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** kullanımdadırlar.

**طسل**:
Denir ki: **طَسَلَ** **السَّرابُ** (serap) çalkalanıp dalgalandığı zaman. Rü’be dedi ki:
“Çölü, **طَسلاً طاسِلا** (dalgalanıp çalkalanan bir dalgalanışla) örter.”
Ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinen (şey)dir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**; kulpu **المِرْجَل**’in kulpu gibi olan, kulplu bir **تَوْرٍ** yapısında (olan). Ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. **الطرماح** dedi ki:
“Onun için devrilmiş bir **سَيْطَلٍ** içinde, gidip gelir.”
Ve **هِمْيان بنُ قُحافةَ** **الطَّسْل** hakkında dedi ki:
“Bilakis, **القَتامَ الطّاسِلا** (yükselmiş tozu) giydirilen bir beldede,
Orada sönük (ateş)leri, ardı ardına (olan) sönük (ateş)leri tutuşturdum.”
Ve dediler ki: **الطّاسِل** giydiren (şey)dir.
Ve bazısı dedi ki: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselmiş olandır. Ve **هِمْيان**’ın sözünü, Rü’be’nin ilk sözü destekledi.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin masdarıdır. Fiil: **سَلُطَتُ**; dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman. Ve (böyle) adam: **سَليط**.
Ve **السَّليطُ**: zeytindir. Dedi ki:
“Fakat o, babası ve annesi Dîyâmî’dir;
Nacrân’da, akrabaları **السَّليطَ** sıkarlar.”
Ve **السُّلْطانُ** hüccet mânâsındadır. Yüce Allah dedi ki: “هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ” yani: “hüccetim.”
Ve **السُّلْطان**: hükümdarın kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi. Ve bu (kudret), ona bu (yetki) verilmiş kimsenin kudretidir; hükümdar olmasa bile. Senin sözün gibi: “Falan’dan hakkımı almaya onun üzerine bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; aslı **التَّسليط**’tendir.
Ve **السِّلاط**: iç yanmasıdır (şiddetli susuzluk/hararet). **المُتَنخِّل** dedi ki:
“Ve korkarım ki **ذا سِلاط** ile karşılaşayım.”

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş, fakat silinmesi güzel yapılmamış bir kitaptır.
Ve sen, yazısını bozmak için sildiğin zaman: “**طَلَسْتُه**” dersin; silmesini güzel yaptığın zaman: “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesinden dolayı **طِلس** denir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**’ın masdarıdır. Ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pusluluk içinde bir tozdur.
Ve Ebû Bekir’in hadisinde: **مُوَلَّداً أطلَسَ** (kılı dökülmüş bir mevlâ/azatlı) çaldı da onun elini kesti.
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesresiyle. Ve kırık (kesreli) olarak ondan başka **فيعلان** gelmemiştir. Çoğunlukla **فَيْعلان** fethalı veya dammeli gelir; **الخيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi. Fakat kesre ile damme iki kız kardeş olup birçok yerlerde ortak oldukları için, kesre dammenin girdiği yere girdi.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: senin, bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır. Ve denir ki: deve, onu toynağıyla **لَطَسَه**.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır. Ve bazen devenin toynağına ve binitin nalına **مِلطاساً** adı verilmiştir. Ve denildi ki: **مِلطاس**’ın çoğulu **مَلاطيس**’tir. Ve o, kaya kırılan bir kazmadır. Dersin ki: “Onun ayaklarına, **المَلاطيس** benzeri nallar takıldı.” Dedi ki:
“Ve (o), oyulmuş bir **الصَّفَا** **كمِلْطاس** gibi (dir).”
