# سلع (س-ل-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ل - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و السين واللام
ع س ل- ع ل س- س ع ل-ل ع س-س ل ع- ل س ع
عسل:
العسل: لعاب النْحل. وعسل اللُّبْنَى: شيء يُتّخذ من شجر اللُّبْنَى يشبه العسل، لا حلاوة له.
والعسّالة: شورة النحل يتّخذ فيها العسل.
والعاسل: الذي يشتار العسل من موضعه فيستخرجه. قال عراك: العسال والعاسل واحد.
قال لبيد:
بأشهبَ من أبكارِ مُزْنِ سحـابةٍ		وأريِ دَبورٍ شارَهُ النَّحْلَ عاسلُ
الأريُ: العسل، والدَّبور: النحل.
وعسّلَ النّحل تعسيلا.
وطعامٌ مُعَسَّلٌ معسول: مجعول فيه العسل، ومعقّد به.
وناقةٌ عسول، وجملٌ عسّال إذا كان باقي السير سريعه وناقة عسّالة أيضا والعاسل والعسّال والمعسّل والمتعسّل من يطلُبُ العَسَل.
والعَسِلُ: الرّجلُ الشديدُ الضّربِ السّريعُ رَجْعِ اليدينِ بالضّرب. قال:
تمشي موائله والنّفس تنذرهـا		مع الوبيل بكفّ الأهوج العَسِلِ
وكلام معسولٌ: حلوٌ.
والعَسَلانُ: شدّة اهتزاز، إذا هززته. عَسَلَ يَعْسِلُ عَسَلانا كما يعسل الذئب إذا مشي مسرعا، وهزّ رأسه فالذئب عاسلٌ، ويجمع على عُسَّلٍ وعَواسِلَ، والرُّمح عسّالٌ. قال: "بكل عسّالٍ إذا هُزّ عَسَل" وقال:
عَسَلانَ الذئب أمسي طاويا		بَرَدَ الليلُ عليه فنـسـل
والدليل يعسل في المفازة، أي يسرع.
علس:
العَلْسُ: الشُّرْبُ. عَلَسَ يَعْلِسُ عَلْساً، أي: شرب.
قال أبو ليلى: العَلْسُ لما يؤكل ويُشْرب جميعا. والعَلْسُ الشّوِاء السّمين. وقال غير الخليل: العليس الذي ليس بالسمين ولا المهزول، بين ذلك. والمسّيب بن عَلَس شاعر.
غير الخليل: العَلَس: القراد.
سعل:
السّعال: معروف. تقول: سَعَلَ يسعُل سعالا وسعلة شديدة. وإنّه لذو سُعَالٍ ساعِل، كما تقول: شُغلٌ شاغل، وشعرٌ شاعرٌ. قال:

ذو ساعلٍ كسَعْلةِ المزفور والسّعِلاةُ من أخبث الغيلان، ويجمع على سَعالى.
ويقال للمرأة الصخّابة: استعملت، أي: صارت كالسّعِلاة، كما قالوا: استكلب، واستأسد وثلاث سِعْلَيات، وتصغر: سُعَيْلية، وثلاث سعالَى صوابٌ أيضا.
قال حُمَيْد:
فأضحت تعالَى بالرجال كأنّها		سَعَالَى بجَنْبَيْ نخلة وسلوق
لعس:
اللَّعَسُ: لعسةٌ، وهو سواد يعلو الشّفة للمرأة البيضاء. وجعلها رؤبة في الجسد كله إذا كان بياضا ناصعا يعلوه أدمة خفية. قال الراجز:
وبَشَرٍ مع البياض ألسعا
يريد بالبَشَر: جلدها. وامرأة لعساء. قال ذو الرّمة:
لمياءُ في شفَتَيْها حُوَّةٌ لَعَـسٌ		وفي الِلثاتِ وفي أنيابها شَنَبُ
ورجل: متلعّس: شديد الأكل. ورجلٌ لَعْوَسٌ لحوس، أي: أكول حريص.
والجمع: لعاوس. قال:
وماءٍ هتكت اللّيلَ عنهُ ولم يَرِدْ		روايا الفراخِ والذّئابُ اللَّعاوسُ
ويُرَوى بالغين. والبيت لذي الرّمة.
سلع:
السَّلَع: نبات، يقال: هو سمّ. قال العجاج:
فظلّ يسقيها السّمام الأسلعا
أي: السّمّ الأشدّ. وقال في موعظة يصف الدّنيا: أسبابها رمام وقطافها سَلَع. والسَّلْع: شقّ في الجبل كهيئة الصّدع. وبكسر السين أيضا، والجميع: السّلوع، وهو أيضا الشيء الذي يكون في العقب. يقال: به سَلْع وزَلْع، وسَلِعَتْ يده وزَلِعَتْ.ويقال للدليل الهادي: مِسْلَع، أي يشقّ بالقوم أجواز الفلا: قالت الخنساء:
سباق عادية ورأس سريّة		ومقاتل بطل وهادٍ مِسْلَع
والسِّلْعة تجمع على سِلَعٍ وما كان متجوراً به من رقيق وغيره.
والسَّلْعة: يخفّف ويثقّل: خرّاج، ويخرج كهيئة الغدّة في العنق أو غيره، يمور بين الجلد واللحم، تراه يديص ديصانا إذا حركته. يديص: يتقلب.
وسَلْع: موضع بالحجاز. قال:
أرقت لِتَوْ ماضِ البرُوقِ اللوامع		ونحن نشادي بين سلع وفـارع
لسع:
اللّسع للعقرب تلسع بالحمة. والحيّة تلسع أيضا، ويقال: إنّ من الحيات ما تلسع بلسانها كلسع الحمة وليس لها أسنان.
ولَسَعَ فلان فلانا بلسانه، أي: قرصه. وإنّه لَلُسَعَة للناس، أي: قّراصة لهم بلسانه.
والمُلَسَّعَةُ: المقيم الذي لا يبرح. قال:
مُلَسَّعة وسْطَ أرباعِـهِ		به عَسَمٌ يبتغي أرنبـا
ليجعل في رجلِهِ كَعْبَها		حذارَ المنيّةِ أنْ يعطبا
وذلك أنّ العرب كانوا يعلقون في أرجلهم كعاب الأرانب كالمعاذة لئّلا يموتوا، وهو باطل. والملسِّعة مثل علاّمة وداهية.

##### Türkçe

باب **العين** و **السين** و **اللام**
ع س ل- ع ل س- س ع ل-ل ع س-س ل ع- ل س ع

**عسل**:
**العسل**: arının salyası. Ve **عسل اللُّبْنَى**: **اللُّبْنَى** ağacından yapılan, bala benzeyen bir şey; onda tatlılık yoktur.
Ve **العسّالة**: balın içinde yapıldığı arı peteği.
Ve **العاسل**: balı bulunduğu yerden sağan, onu çıkaran kimse. **عراك** dedi: **العسال** ile **العاسل** birdir.
**لبيد** dedi:
بأشهبَ من أبكارِ مُزْنِ سحـابةٍ		وأريِ دَبورٍ شارَهُ النَّحْلَ عاسلُ
**الأريُ**: baldır; **الدَّبور**: arıdır.
Ve **عسّلَ** arı **تعسيلا**.
Ve **طعامٌ مُعَسَّلٌ معسول**: içine bal konulmuş ve onunla bağlanıp katılaştırılmış (yemek).
Ve **ناقةٌ عسول** ve **جملٌ عسّال**: yürüyüşün geri kalanında hızlı ise; ve **ناقة عسّالة** da (böyledir). Ve **العاسل** ve **العسّال** ve **المعسّل** ve **المتعسّل**: balı isteyen kimse.
Ve **العَسِلُ**: vuruşu şiddetli, vuruşta ellerini çabuk geri çeviren adam. Dedi:
تمشي موائله والنّفس تنذرهـا		مع الوبيل بكفّ الأهوج العَسِلِ
Ve **كلام معسولٌ**: tatlıdır.
Ve **العَسَلانُ**: salladığında, şiddetli sarsıntıdır. **عَسَلَ يَعْسِلُ عَسَلانا**; kurt hızlı yürüdüğünde ve başını salladığında (da) böyle **يعسل**; kurt **عاسلٌ**dür; **عُسَّلٍ** ve **عَواسِلَ** üzerine cem‘ olunur; ve mızrak **عسّالٌ**dır. Dedi: "بكل عسّالٍ إذا هُزّ عَسَل" Ve dedi:
عَسَلانَ الذئب أمسي طاويا		بَرَدَ الليلُ عليه فنـسـل
Ve kılavuz **يعسل** ıssız çölde; yani hızlanır.

**علس**:
**العَلْسُ**: içmedir. **عَلَسَ يَعْلِسُ عَلْساً**; yani: içti.
**أبو ليلى** dedi: **العَلْسُ** hem yenilen hem içilen şeye (denir). Ve **العَلْسُ**: semiz kızartmadır. Ve **الخليل**’den başkası dedi: **العليس** semiz de olmayan, zayıf da olmayan; bunun arasıdır. Ve **المسّيب بن عَلَس** şairdir.
**الخليل**’den başkası: **العَلَس**: kenedir.

**سعل**:
**السّعال**: bilinen (şey)dir. Dersin ki: **سَعَلَ يسعُل سعالا** ve şiddetli **سعلة**. Ve o, **سُعَالٍ ساعِل** sahibidir; tıpkı “**شُغلٌ شاغل**” ve “**شعرٌ شاعرٌ**” dediğin gibi. Dedi:
ذو ساعلٍ كسَعْلةِ المزفور
Ve **السّعِلاةُ**: gulyabanilerin en habislerindendir; **سَعالى** üzerine cem‘ olunur.
Ve gürültücü kadına denir ki: **استعملت**; yani: **السّعِلاة** gibi oldu; “**استكلب**” ve “**استأسد**” dedikleri gibi. Ve üç **سِعْلَيات**; ve küçültmesi: **سُعَيْلية**; ve üç **سعالَى** da doğru (kullanım)dır.
**حُمَيْد** dedi:
فأضحت تعالَى بالرجال كأنّها		سَعَالَى بجَنْبَيْ نخلة وسلوق

**لعس**:
**اللَّعَسُ**: bir **لعسةٌ**; o, beyaz tenli kadın için dudağın üzerine çıkan siyahlıktır. Ve **رؤبة** onu, parlak bir beyazlık olup üzerinde gizli bir esmerlik bulunduğunda, bedenin tamamında (olacak şekilde) yaptı. **الراجز** dedi:
وبَشَرٍ مع البياض ألسعا
**البَشَر** ile muradı: onun derisidir. Ve **امرأة لعساء**. **ذو الرّمة** dedi:
لمياءُ في شفَتَيْها حُوَّةٌ لَعَـسٌ		وفي الِلثاتِ وفي أنيابها شَنَبُ
Ve bir adam: **متلعّس**: yemenin şiddetlisi. Ve bir adam **لَعْوَسٌ لحوس**: yani, obur, hırslı yiyici.
Ve cem‘i: **لعاوس**. Dedi:
وماءٍ هتكت اللّيلَ عنهُ ولم يَرِدْ		روايا الفراخِ والذّئابُ اللَّعاوسُ
Ve **بالغين** ile de rivayet olunur. Ve beyit **ذو الرّمة**’nindir.

**سلع**:
**السَّلَع**: bir bitkidir; denir ki: o zehirdir. **العجاج** dedi:
فظلّ يسقيها السّمام الأسلعا
Yani: daha şiddetli zehir. Ve bir öğütte, dünyayı vasfederek dedi: onun sebepleri çürüklerdir ve onun devşirmesi **سَلَع**dır. Ve **السَّلْع**: dağda, yarık gibi bir çatlak. **السين**’in kesresiyle de (gelir); ve hepsi: **السّلوع**; ve o, topukta olan şeydir de. Denir ki: onda **سَلْع** ve **زَلْع** vardır; ve onun eli **سَلِعَتْ** ve **زَلِعَتْ**. Ve yol gösteren kılavuza denir: **مِسْلَع**; yani, kavimle birlikte çölün ortalarını yarar. **الخنساء** dedi:
سباق عادية ورأس سريّة		ومقاتل بطل وهادٍ مِسْلَع
Ve **السِّلْعة** **سِلَعٍ** üzerine cem‘ olunur; ve ince (kumaş) ve başkası gibi, onunla ticaret yapılan şey (de böyledir).
Ve **السَّلْعة**: hafifletilir de ağırlaştırılır da: çıbandır; boyunda veya başka yerde, bezeye benzer şekilde çıkar; deri ile et arasında dalgalanır; onu hareket ettirdiğinde **يديص ديصانا** görürsün. **يديص**: dönüp durur.
Ve **سَلْع**: Hicaz’da bir yerdir. Dedi:
أرقت لِتَوْ ماضِ البرُوقِ اللوامع		ونحن نشادي بين سلع وفـارع

**لسع**:
**اللّسع** akrep içindir; **تلسع** iğnesiyle. Yılan da **تلسع** eder; ve denir ki: yılanlardan öylesi vardır ki, diliyle, iğnenin sokması gibi **تلسع** eder; onun dişleri yoktur.
Ve falan, falanı diliyle **لَسَعَ**; yani: onu çimdikledi. Ve o, insanlar için elbette bir **لَلُسَعَة**’dır; yani: diliyle onları çimdikleyip duran (kimsedir).
Ve **المُلَسَّعَةُ**: yerleşik olup ayrılmayan kimsedir. Dedi:
مُلَسَّعة وسْطَ أرباعِـهِ		به عَسَمٌ يبتغي أرنبـا
ليجعل في رجلِهِ كَعْبَها		حذارَ المنيّةِ أنْ يعطبا
Ve bu, Arapların, ölmesinler diye, tavşanların aşık kemiklerini, muska gibi, ayaklarına asıyor olmaları sebebiyledir; ve o bâtıldır. Ve **الملسِّعة** “**علاّمة**” ve “**داهية**” gibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السِلْعَةُ: المتاعُ. والسِلْعَةُ: الضَوَاةُ، وهي زيادة تحدث في الجسد كالغدّة، تتحرَّك إذا حُرِّكَتْ، وقد تكون من حِمَّصَةٍ إلى بطيخة. والسَلْعَةُ بالفتح: الشَجَّةُ. وسَلَعْتُ رأسَه أَسْلَعُهُ سَلْعاً، أي شقته. والسَلْعُ أيضاً: الشَقُّ في القدم، وجمعه سُلوعٌ. قال يعقوب: يقال للشق في الجبل سَِلْعٌ بالكسر، وجمعه أَسْلاعٌ، وبعضهم يفتحه. والسَلَعُ بالتحريك: شجرٌ مُرٌّ، ومنه المُسَلَّعَةُ. وقد سَلِعَتْ قدمُه بالكسر تَسْلَعُ سَلَعاً، مثل زَلِعَتْ. وانْسَلَعَ، أي انشقَّ. قال الراجز:
من بارِئٍ حيصَ ودامٍ مُنْسَلِعْ

##### Türkçe

**السِلْعَةُ**: eşya. Ve **السِلْعَةُ**: **الضَوَاةُ**, o, bedende bez gibi meydana gelen bir fazlalıktır; hareket ettirildiğinde hareket eder; nohut tanesinden karpuza kadar olabilir. Ve fetha ile **السَلْعَةُ**: yarma (baş yarası). Ve **سَلَعْتُ** başını, **أَسْلَعُهُ** **سَلْعاً**, yani onu yardım. Ve **السَلْعُ** da: ayakta yarık; çoğulu **سُلوعٌ**dur. Ya‘kūb dedi: dağdaki yarığa kesra ile **سَِلْعٌ** denir; çoğulu **أَسْلاعٌ**dur; bazısı onu fetha ile söyler. Ve hareke ile **السَلَعُ**: acı bir ağaçtır; ondan **المُسَلَّعَةُ** (vardır). Ve ayağı kesra ile **سَلِعَتْ**; **تَسْلَعُ** **سَلَعاً**, **زَلِعَتْ** gibi. Ve **انْسَلَعَ**, yani yarıldı. Râciz dedi ki:
من بارِئٍ حيصَ ودامٍ مُنْسَلِعْ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع اللام
عسل ، علس ، سلع ، سعل ، لعس ، لسع : ( مستعملات .
عسل : قال الله جل وعز : ( لِّلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِّنْ عَسَلٍ ) ( محمد : 15 ) فالعسل الذي في الدنيا هو لُعَاب النَّحْل . وجعل الله بلطفه فيه شفاء للناس . والعرب تسمّي صَمْغ العُرْفُط عَسَلاً لحلاوته وتسمِّي صَقْر الرُّطَب وهو ما سال من سُلاَفته عَسَلاً .
وأخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي أنه قال : عَسَل النحل هو المنفرد بالاسم دون ما سواه من الحُلْو المسمَّى به على التشبيه . قال : والعرب تقول للحديث الحُلْو : معسول . وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لامرأة سألته عن زوج تزوَّجته لترجع به إلى زوجها الأوّل الذي طلَّقها فلم ينتشر ذكره للإيلاج فقال لها : ( أتريدين أن ترجعي إلى رِفَاعة ؟ لا حتى تذوقي عُسَيلته ويذوق عُسَيلتك ) ، يعني جماعها ، لأن الجماع هو المستحلَى من المرأة . وقالوا لكل ما استحلَوْا : عَسَلٌ ومعسول ، على أنه
يُسْتحلى استحلاء العَسَل . وقال غيره في قوله : ( حتى تذوقي عُسَيلته ويذوق عُسَيْلتك ) : إن العُسَيلة : ماء الرجل . قال : والنطْفة تسمَّى العُسَيلة ، رَوَى ذلك شمر عن أبي عدنان عن أبي زيد الأنصاريّ : قلت : والصواب ما قاله الشافعي ؛ لأن العُسَيلة في هذا الحديث كناية عن حلاوة الجماع الذي يكون بتغييب الحَشَفة في فرج المرأة ، ولا يكون ذَوَاق العُسَيلتين معاً إلا بالتغييب وإن لم يُنزِلا ، ولذلك اشترط عُسَيلتهما . وأنَّث العُسَيلة لأنه شبَّهها بقطعة من العَسَل . وهذا كما تقول : كنّا في لَحْمَة ونَبِيذة وعَسَلة أي في قطعة من كل شيء منها . والعرب تؤنّث العَسَل وتذكّره . قال الشمَّاخ :
كأن عيون الناظرين تشوفها
بها عسل طابت يَدَاً من يشورُها
أي تشوف العيونُ والأبصار بها هذه المرأة . قال ذلك ابن السكيت . والعَسَّالة : الخليَّة التي تسَوَّى للنحل من راقود وغيره فتعسِّل فيه . يقال : عسّل النحلُ تعسيلاً . والذي يَشتار العسل فيأخذه من الخليَّة يسمَّى عاسلاً .
ومنه قول لبيد :
وأرْيِ دُبُورٍ شارَهُ النحلَ عاسلُ
ومن العرب من يذكّر العَسَل ، لغة معروفة . والتأنيث أكثر . وعَسَل اللُبْنَى : صَمْغ يَسيل من شجر اللبنى لا حلاوة له : يسمَّى عَسَل اللبنى . وحدّثنا الحسين بن إدريس حدثنا عثمان ابن أبي شَيبة عن زيد بن الحُبَاب عن معاوية بن صالح عن عبد الرحمن بن جُبَيْر بن نُفَير عن أبيه قال : سمعت عمرو بن الحَمِق يقول : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا أراد الله بعبد خيراً عَسَله ) : قيل : يا رسول الله وما عَسَله ؟ قال : ( يَفتح له عملاً صالحاً بين يدي موته حتى يرضى عنه مَن حوله ) . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : العَسَل : طِيب الثناء على الرجل . قال : ومعنى قوله : ( إذا أراد الله بعبد خيراً عَسَله ) أي طيَّب ثناءه . وقال غيره : معنى قوله : عَسَله أي جعل له من العمل الصالح ثناء طيّباً كالعَسَل ؛ كما يُعْسَل الطعام إذا جُعل فيه العَسَل . يقال : عَسَلت الطعامَ والسَّوِيقَ أعْسِله وأعسُله إذا جعلت فيه عَسَلاً وطيَّبتْه وحلَّيته . ويقال أيضاً : عَسَلت الرجلَ إذا جعلت أُدْمه العَسَل . وعسَّلت القوم بالتشديد إذا زوّدتهم العَسَل . وجارية معسولة الكلام إذا كانت حُلْوة المنطق مليحة اللفظ طيّبة النَّغْمة . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : العَسَل : حَبَاب الماء إذا جرى من هبوب الريح . قال : والعُسُل : الرجال الصالحون . قال : وهو جمع عاسل وعَسُول . قال : وهو ممَّا جاء على لفظ فاعل وهو مفعول به . قلت : كأنه أراد : رجل عاسل : ذو عَسَل أي ذو عمل صالحٍ ، الثناءُ عليه به مستحلَى كالعسل . وقال الفرّاء : العَسِيل : مِكْنسة الطِّيب . والعَسِيل : الريشة التي تُقلع بها الغالية . والعَسِيل أيضاً : قضيب الفيل وجمعه كلّه عُسُل . وأنشد الفرّاء :
فرِشْني بخير لا أكونَنْ ومِدْحتي
كناحتِ يوماً صخرةٍ بعَسِيل
قال : أراد : كناحتٍ صخرةً بعسيل يوماً ، هكذا أنشد فيه المنذريّ عن أبي طالب عن أبيه عن الفرّاء . ومثله قول أبي الأسود :
فألفيتُه غير مستعتِب
ولا ذاكِر اللَّهَ إلا قليلاً
قال ابن الأنباريّ : أراد : ولا ذاكرٍ الله ، وأنشد الفرّاء أيضاً :
ربّ ابن عم لسُلَيمى مشمعلّ
طبّاخ ساعات الكرى زادَ الكَسِل
أبو عبيد عن أبي عبيدة قال : رُمْح عاسل وعَسَّال : مضطرِب لَدْن ، وهو العاتر ، وقد عَتَر وعَسَل .
وقال الليث : العَسِل : الرجل الشديد الضرب السريع رَجْعِ اليد بالضرب . وأنشد :
تمشي موائلة والنفس تنذِرها
مع الوبيل بكف الأهوج العسِل
فلان أخبث من أبي عِسْلة ومن أبي رِعْلة ومن أبي سِلعامة ومن أبي مُعْطة كلّه الذئب . ويقال : عَسَل الذئب يعسِل عَسْلاً وعَسَلاناً وهو سرعة هِزّته في عَدْوه . وقال الجعديّ :
عَسَلانَ الذئب أمسى قارباً
بَرَد الليلُ عليه فنسَلْ
ويقال : رجل عِسْل مال كقولك : إزَاء مال وخال مال . ابن السكيت يقال : ما لفلان مَضْرِب عَسَلة يعني : أعراقه . وقال غيره : أصل ذلك في سُؤر العسل ثم صار مثلاً للأصل والنسَب . ويقال : بَسْلاله وعَسْلاً وهو اللَّحْي في الملام . شمر عن أبي عمرو : يقال : عَسَلْت من طعامه عَسْلاً أي ذقت . ويقال : هو على أعسال من أبيه وأعْسان أي على أثَر من أثره ، الواحد عِسْل وعِسْن . وهذا عِسْل هذا وعِسْنه أي مِثله . والعَسْل : الحَلْب بستّين ، والفَطْر : الحَلْب بثمانين . والعواسل : الريَاح .
علس : أخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي قال : العَلَس : ضَرْب من القمح ، يكون في الكمام منه حبَّتان ، يكون بناحية اليمن . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَدَس يقال له : العَلَس : أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال للقُرَاد : العَلّ وقال شمر : والعَلُس مثلُه ، وجمعه أعلال وأعلاس . قال أبو عبيد : وقال الأموي : ما ذقت عَلُوساً . وقال الأحمر : ما ذقت عَلُوساً ولا ألُوساً أي ما ذقت طعاماً . ابن السكيت عن الكِلاَبيّ قال : ما عَلَسْنا عندهم عَلُوساً . وقال ابن هانىء ، ما أكلت اليوم عَلاَساً ، وقد عَلَسَتِ الإبلُ تعلِس إذا أصابت شيئاً تأكله . وقال الليث : العَلْس : الشُّرْب ، يقال : عَلَس يَعْلِس عَلْساً . والعَلِيس : شِوَاء مَسْمون . قلت : العَلْس : الأكل ، وقلَّما يُتَكلّمِ به بغير حرف النفي . وأخبرني الإياديّ عن شمر قال : العَلَسيُّ الحَمل الشديد . وأنشد قول المَرّار :
إذا رآها العَلَسيّ أبلسا
وعَلَّق القوم أداوَى يُبَّسا
وقال أبو عمرو : العَلَسِيّ : شجرة المَقْرِ .
وقال أبو وَجْزة السعديّ :
كَأَنَّ النُّقْدَ والعَلَسيَّ أجنى
ونعَّم نبته واد مطيرُ
وقال أبو عمرو : العَلِيس : الشوَاء المنضَج .
وقال ابن السكيت عن الكلابيّ : رجل مجرَّس ومُعَلَّس ومنقَّح ومقلَّح أي مجرَّب .
لعس : في حديث الزبير أنه رأى فِتْية لُعْساً فسأل عنهم فقيل : أمّهم مولاة للحُرَقة وأبوهم مملوك فاشترى أباهم وأعتقه فجرّ وَلاَءهم . قال أبو عبيد : قال الأصمعي : اللُّعْس : الذين في شفاههم سواد ، وهو ممّا يُستحسن . يقال منه : رجل ألعس وامرأة لعساء والجميع منهما لُعْس . وقد لعِس لَعَساً . وأنشد لذي الرمَّة :
لمياء في شفتيها حُوَّة لَعَسٌ
وفي اللِّثَات وفي أنيابها شَنَبُ
قلت : قوله : رأى فتية لُعْساً لم يُرَدْ به سواد الشفة خاصَّة ، إنما أراد لَعَس ألوانِهم . سمعت العرب تقول : جارية لَعْساء إذا كان في لونها أدنى سواد فيه شُرْبة حمرة ليست بالناصعة ، وإذا قيل : لعساء الشَّفَة فهو على ما قال الأصمعيّ . وقد قال العجاج بيتاً دلَّ على أن اللعَس يكون في بَشَرة الإنسان كلّها فقال :
وبَشَرٍ مع البياض ألعسا
فجعل البَشَر ألْعس ، وجعله مع البياض لما فيه من شُرْبة الحمرة . وقال الليث : رجل متلعّس : شديد الأكل . قال : واللَّعْوَس : الأكُول الحريص . قال : ويقال للذئب : لَعْوَس ولَغْوس وأنشد لذي الرمَّة :
وماءٍ هتكتُ الليل عنه ولم يَرِد
روايا الفراخ والذئابُ اللغاوس
قال : ويروى : اللعاوس . قلت : ورَوَى أبو عُبيد عن الفرّاء : اللغْوَس بالغين : الذئب الحريص الشرِه . قلت : ولا أنكر أن يكون العين فيه لغة . وقال النضر : ما ذقت لَعُوساً أي شيئاً . قال الأصمعي : ما ذقت لَعُوقاً مثله . وقال غيره : اللَّعْس : العضّ ، يقال : لَعَسني لَعْساً أي عضَّني ، وبه سمّي الذئب لَعْوَسَاً .
لسع : قال ابن المظفر : اللَّسْع للعقرب . قال : ويقال للحيَّة : تَلْسَع . قال : وزعم أعرابي أن من الحيَّات ما يلسع بلسانه كلَسْع حُمَة العقرب ، وليست له أسنان . قال : ويقال : لَسَع فلان فلاناً بلسانه إذا قرضه ، وإن فلاناً للُسَعة أيْ قرَّاضة للناس بلسانه . قلت : والمسموع من العرب أن اللسع لذوات الإبَر من العقارب والزنابير . فأمَّا الحيَّات فإنها تنهش وتَعَضّ وتَخْدِب وتَنْشِطُ . ويقال للعقرب : قد لَسَعَتْه وأَبَرَتْه وَوَكَعَتْه وكَوَتْه . لَسَع في الأرض ومَصَع : ذهب . واللَّسُوع : المرأة الفارك . والمُلْسِع : المُغْرِي بين القوم . والملسِّعة : المقيم الذي لا يبرح ، كأنه يلسع أصحابه لثقله .
سلع : أبو عبيد عن الأصمعيّ : السَلَع : شجر مُرّ . وقال بِشْر :
يسومون الصِّلاح بذات كهف
وما فيها لهم سَلَع وقار
وكانت العرب في جاهليتها تأخذ حَطَب السَّلَع والعُشَر في المجاعات وقُحُوط المطر فتوقِر ظهور البقر منها ثم تُلْعِج النارَ فيها ، يستمطرون بلهَب النار المشبّه بسنا البَرْق . وأراد الشاعر هذا المعنى بقوله :
سَلَع مّا ومثله عُشَر مّا
عائلاً مّا وعالت البَيْقورا
والسُّلُوع : شُقُوق في الجبال ، واحدها سَلْع وسِلْع . ويقال : سَلَعْت رأسه أي شججته قال ذلك أبو زيد . وقال شمر : السَّلْعة : الشَّجَّة في الرأس كائنة ما كانت . يقال : في رأسه سَلْعتان وثلاث سَلَعات ، وهي السِّلاَع . ورأس مسلوع ومُنْسَلِع . وأمّا السِّلْعة بكسر السين فهي الجَدَرة تخرج بالرأس وسائر الجسد ، تمور بين الجِلْد واللحم ، تراها تَدِيص دَيَصاناً إذا حرّكتها . والسِّلْعة وجمعها السِلَّع كل ما كان مَتْجوراً به . والمُسْلِع : صاحب السِّلْعة . وقال الليث : يقال للدليل الهادي : مِسْلع . وأنشد بيتاً للخنساء :
سبَّاق عادية ورأس سَرِيَّة
ومُقاتل بَطَل وهاد مِسْلع
ابن شميل : قال رجل من العرب : ذهبت إبلي فقال رجل : لك عندي أسْلاعها أي أمثالها في أسنانها وهيئاتها . وهذا سِلْع أي مِثله . ويقال : تزلّعت رِجْله وتَسَلَّعت إذا تشقَّقت . وسَلْع : موضع يقرب من المدينة . ومنه قول الشاعر :
لعمرك إنني لأحبّ سَلْعاً
أبو عمرو : هذا سِلْع هذا أي مِثلُه وشَرْواه . ويقال : أعطني سِلْع هذا أي مثلَ هذا . وقال ابن الأعرابي : الأسلع : الأبرص . قال : والسَّوْلع : الصَّبِر المُرّ . والصولع : السِّنان المجلوّ . أسلاع الفرس : ما تفلّق من اللحم عن نَسَبيها إذا استخفَّت سِمَناً . وقوله :
أجاعل أنت بيقوراً مسلَّعة
ذَريعة لك بين الله والمطر
يعني البقر التي كان يُعْقَد في أذنابها السَّلَع عند الجَدْب .
سعل : روى ابن عُيَينة عن عمرو عن الحسن بن محمد قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا صَفَر ولا هامة ولا غُول ولكن السعالَى ) .
قال شمر فيما قرأت بخطه : قد فسّروا السعالى : الغِيلان وذكرها العرب في أشعارها . قال الأعشى :
ونساءٍ كأنهن السعالى
قال : وقال أبو حاتم : يريد : في سوء حالهن حين أُسِرن . وقال لَبيد يصف الخيل :
عليهن وِلدان الرجال كأنها
سعالَى وعِقبان عليها الرحائل
وقال جِرَان العَوْد :
هي الغول والسِّعلاة حلْقِيَ منهما
مُخَدّشُ ما بين التراقِي مكَدّح
وقال بعض العرب : لم تصف العربُ بالسعلاة إلاّ العجائز والخيل . قال شمر : وشبَّه ذو الإصبع الفرسان بالسعالى فقال :
ثم انبعثنا أُسُود عادية
مثل السعالى نقائبا نُزُعا
فهي ههنا الفرسان . وقال بعضهم : السعالِيَ من أخبث الغِيلان . ويقال للمرأة الصخَّابة : قد استسعلت . وقال أبو عدنان : إذا كانت المرأة قبيحة الوجه سيِّئة الْخُلُق شُبِّهت بالسِّعْلاة . وقيل : السِّعْلاة هي الأنثى من الغيلان ، وتجمع سعالِيَ وسِعْلَيات ، وقال أبو زيد : مثل قولهم : استسعلت المرأة قولهم . عَنْزٌ نَزَت في جبل فاستَتْيَسَتْ ، ثم من بعد استتياسها استعْنَزت ، ومثله : إن البغاث بأرضنا يستَنْسِر واستنوق الجمل . وقد استسعلت المرأة إذا صارت كأنها سِعْلاة خَبْثاً وسَلاَطة ؛ كما يقال : استأسد الرجل واستكلبت المرأة . ويقال : سَعَل الإنسان يَسْعل سُعَالاً وسَعَل سُعْلة . ويقال : به سُعَال ساعل ؛ كقولهم : شغل شاغل وشعر شاعر . والساعل الفم في بيت ابن مقبل :
على إثر عجَّاج لطيفٍ مصيرُه
يمجُّ لُعَاعَ العَضْرَس الجَوْنِ ساعلُهْ
أي فمه لأن الساعل به يسعل . أبو عبيدة : فرس سَعِل زعِل أي نشيط ، وقد أسعله الكلأ وأزعله بمعنى واحد . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَعَل : الشيص اليابس .

##### Türkçe

باب العين والسين مع اللام
**عسل** ، **علس** ، **سلع** ، **سعل** ، **لعس** ، **لسع** : (kullanılanlar).

**عسل** : Allah, aziz ve celil, dedi: **( لِّلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِّنْ عَسَلٍ )** (Muhammed: 15). Dünya’daki **العسل**, **النَّحْل**’in salyasıdır. Allah, lütfuyla onda insanlar için şifa kıldı. Araplar, tatlılığından dolayı **العُرْفُط**’un sakızına **عَسَلاً** adını verir; ve **الرُّطَب**’ın **صَقْر**’una—ki onun **سُلاَفته**’nden akan şeydir—**عَسَلاً** adını verir.

Abdülmelik bana, er-Rabî‘den, eş-Şâfiî’den haber verdi: O şöyle dedi: **عَسَل النحل** isimle, benzetme yoluyla onunla adlandırılan diğer bütün tatlıların dışında, tek başına olanıdır. Dedi: Araplar tatlı hadise için: **معسول** der. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), kendisini, kendisini ilk kocasına geri döndürmesi için evlendiği kocası hakkında soran bir kadına—(onun) cinsel birleşme için zikri dikleşmediğinden—şöyle dedi: **( أتريدين أن ترجعي إلى رِفَاعة ؟ لا حتى تذوقي عُسَيلته ويذوق عُسَيلتك )**; yani onunla cinsel birleşme; çünkü cinsel birleşme kadından tatlı bulunan şeydir. Ve onlar, tatlı buldukları her şey için: **عَسَلٌ** ve **معسول** dediler; şu esas üzere ki o, **العَسَل**’in tatlı bulunması gibi tatlı bulunur. Başkası, şu sözünde: **( حتى تذوقي عُسَيلته ويذوق عُسَيْلتك )** dedi ki: **العُسَيلة**: erkeğin suyudur. Dedi: **النطْفة** **العُسَيلة** diye adlandırılır; bunu Şemmer, Ebû ‘Adnân’dan, Ebû Zeyd el-Ensârî’den rivayet etti. Dedim: Doğru olan, Şâfiî’nin dediğidir; çünkü bu hadiste **العُسَيلة**, kadının ferci içine **الحَشَفة**’nin gizlenmesiyle olan cinsel birleşmenin tatlılığına kinayedir; ve iki **العُسَيلة**’nin birlikte tadılması, boşalmasalar bile, ancak gizleme ile olur; bu yüzden onların **عُسَيلتهما**’sını şart koştu. **العُسَيلة**’yi müennes yaptı; çünkü onu **العَسَل**’den bir parçaya benzetti. Bu, senin: **كنّا في لَحْمَة ونَبِيذة وعَسَلة** demen gibidir; yani her birinden bir parça içinde. Araplar **العَسَل**’i müennes de yapar, müzekker de. Eş-Şemmâh dedi:

كأن عيون الناظرين تشوفها
بها عسل طابت يَدَاً من يشورُها

Yani gözler ve bakışlar, bu kadınla onu görür. Bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. **العَسَّالة**: **النحل** için **راقود** ve başkasından yapılan, içinde bal yaptığı kovan. Denir: **عسّل النحلُ تعسيلاً**. Balı sağan, onu kovandan alan kimseye **عاسلاً** denir.

Bundan, Lebîd’in sözü:

وأرْيِ دُبُورٍ شارَهُ النحلَ عاسلُ

Araplardan, bilinen bir lehçe olarak, **العَسَل**’i müzekker yapan vardır. Müenneslik daha çoktur. **عَسَل اللُبْنَى**: **اللبنى** ağacından akan, tatlılığı olmayan sakızdır; **عَسَل اللبنى** diye adlandırılır. Bize el-Hüseyn b. İdrîs anlattı; bize Osman b. Ebî Şeybe anlattı; Zeyd b. el-Hubâb’dan; Muâviye b. Sâlih’ten; Abdurrahman b. Cübeyr b. Nüfeyr’den; babasından: Amr b. el-Hamık’ı şöyle derken işittim: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: **( إذا أراد الله بعبد خيراً عَسَله )**. Denildi: Ey Allah’ın Resûlü, onun **عَسَله**’si nedir? Dedi: **( يَفتح له عملاً صالحاً بين يدي موته حتى يرضى عنه مَن حوله )**. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi ki: **العَسَل**: kişi hakkında övgünün hoş olmasıdır. Dedi: Şu sözünün manası: **( إذا أراد الله بعبد خيراً عَسَله )** yani onun övgüsünü hoş kıldı. Başkası dedi: Şu sözünün manası: **عَسَله** yani ona, **العَسَل** gibi hoş bir övgü olacak salih amelden (bir pay) kıldı; tıpkı yemeğin içine **العَسَل** konulduğunda yemeğin **يُعْسَل** olması gibi. Denir: **عَسَلت الطعامَ والسَّوِيقَ أعْسِله وأعسُله**; içine **عَسَلاً** koyduğunda, onu hoşlaştırıp tatlandırdığında. Yine denir: **عَسَلت الرجلَ**; onun katığına **العَسَل** yaptığında. Ve şeddeli olarak **عسَّلت القوم**: onlara **العَسَل** azık verdiğinde. **جارية معسولة الكلام**: konuşması tatlı, sözü güzel, nağmesi hoş olduğunda. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: O dedi: **العَسَل**: rüzgârın esmesinden su aktığında suyun kabarcıklarıdır. Dedi: **العُسُل**: salih erkeklerdir. Dedi: O, **عاسل** ve **عَسُول**’un cem‘idir. Dedi: Bu, **فاعل** lafzı üzere gelip kendisiyle mef‘ûl kastedilenlerdendir. Dedim: Sanki o, **رجل عاسل**’i kastetti: yani **عَسَل** sahibi; yani salih amel sahibi; onunla övgü, bal gibi tatlı bulunur. El-Ferrâ dedi: **العَسِيل**: güzel kokunun süpürgesi. **العَسِيل**: **الغالية**’nin onunla kazındığı tüy. **العَسِيل** ayrıca: filin kamışı; bunların hepsinin cem‘i **عُسُل**’dür. El-Ferrâ şu beyti okudu:

فرِشْني بخير لا أكونَنْ ومِدْحتي
كناحتِ يوماً صخرةٍ بعَسِيل

Dedi: Şunu kastetti: **كناحتٍ صخرةً بعسيل يوماً**; bunu, el-Münzirî, Ebû Tâlib’den, babasından, el-Ferrâ’dan böyle rivayet etti. Bunun benzeri, Ebû’l-Esved’in sözü:

فألفيتُه غير مستعتِب
ولا ذاكِر اللَّهَ إلا قليلاً

İbnü’l-Enbârî dedi: Şunu kastetti: **ولا ذاكرٍ الله**. El-Ferrâ ayrıca okudu:

ربّ ابن عم لسُلَيمى مشمعلّ
طبّاخ ساعات الكرى زادَ الكَسِل

Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den dedi ki: **رُمْح عاسل وعَسَّال**: titrek, yumuşak; o **العاتر**’dir; ve **عَتَر** ve **عَسَل**.

Leys dedi: **العَسِل**: vuruşu şiddetli, vuruşta elin dönüşü hızlı adam. Şu beyti okudu:

تمشي موائلة والنفس تنذِرها
مع الوبيل بكف الأهوج العسِل

Falan, **أبي عِسْلة**’den ve **أبي رِعْلة**’den ve **أبي سِلعامة**’den ve **أبي مُعْطة**’dan daha habistir; bunların hepsi kurttur. Denir: **عَسَل الذئب يعسِل عَسْلاً وعَسَلاناً**; bu, onun koşuşundaki sarsıntısının süratidir. El-Ca‘dî dedi:

عَسَلانَ الذئب أمسى قارباً
بَرَد الليلُ عليه فنسَلْ

Denir: **رجل عِسْل مال**; senin: **إزَاء مال** ve **خال مال** demen gibi. İbnü’s-Sikkît: Denir: Falancanın **مَضْرِب عَسَلة**’si yoktur; yani kökleri. Başkası dedi: Bunun aslı, balın artığında idi; sonra asıl ve nesep için mesel oldu. Denir: **بَسْلاله وعَسْلاً**; bu, kınamada sakaldır. Şemmer, Ebû Amr’dan: Denir: **عَسَلْت من طعامه عَسْلاً**; yani tattım. Denir: O, babasının **أعسال**’ı ve **أعْسان**’ı üzerinedir; yani onun izinden bir iz üzerinedir; tekili **عِسْل** ve **عِسْن**. Ve bu, bunun **عِسْل**’idir ve onun **عِسْنه**’dir; yani onun mislidir. **العَسْل**: altmışla sağım; **الفَطْر**: seksenle sağım. **العواسل**: rüzgârlardır.

**علس** : Abdülmelik bana, er-Rabî‘den, eş-Şâfiî’den haber verdi: O dedi: **العَلَس**: buğdaydan bir türdür; onun başağında iki tane olur; Yemen tarafında olur. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **العَدَس**’e **العَلَس** denir. Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **القُرَاد**’a **العَلّ** denir. Şemmer dedi: **العَلُس** de onun gibidir; cem‘i **أعلال** ve **أعلاس**. Ebû Ubeyd dedi: Ümeyyî dedi: **ما ذقت عَلُوساً**. El-Ahmer dedi: **ما ذقت عَلُوساً ولا ألُوساً**; yani yemek tatmadım. İbnü’s-Sikkît, el-Kilâbî’den dedi: **ما عَلَسْنا عندهم عَلُوساً**. İbn Hânî dedi: Bugün **عَلاَساً** yemedim; ve develer **عَلَسَتِ الإبلُ تعلِس**: yiyeceği bir şey bulduğunda. Leys dedi: **العَلْس**: içmedir; denir: **عَلَس يَعْلِس عَلْساً**. **العَلِيس**: semiz kızartmadır. Dedim: **العَلْس**: yemektir; olumsuzluk harfi olmaksızın onunla pek konuşulmaz. İyâdî bana, Şemmer’den haber verdi: **العَلَسيُّ**: ağır yüktür. El-Merrâr’ın sözünü okudu:

إذا رآها العَلَسيّ أبلسا
وعَلَّق القوم أداوَى يُبَّسا

Ebû Amr dedi: **العَلَسِيّ**: **المَقْرِ** ağacıdır.

Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:

كَأَنَّ النُّقْدَ والعَلَسيَّ أجنى
ونعَّم نبته واد مطيرُ

Ebû Amr dedi: **العَلِيس**: pişmiş kızartmadır.

İbnü’s-Sikkît, el-Kilâbî’den: **رجل مجرَّس ومُعَلَّس ومنقَّح ومقلَّح**; yani tecrübeli.

**لعس** : Zübeyr hadîsinde: O, **فِتْية لُعْساً** gördü; onları sordu; denildi: anneleri **للحُرَقة**’nın azatlısıdır, babaları köledir; babalarını satın aldı ve azat etti; onların velâsını çekti. Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi: **اللُّعْس**: dudaklarında siyahlık olanlardır; bu, güzel görülen şeylerdendir. Ondan denir: **رجل ألعس** ve **امرأة لعساء**; ikisinin hepsi **لُعْس**. Ve **لعِس لَعَساً**. Zü’r-Rumme için okundu:

لمياء في شفتيها حُوَّة لَعَسٌ
وفي اللِّثَات وفي أنيابها شَنَبُ

Dedim: Onun sözü: **رأى فتية لُعْساً** ile, dudak siyahlığı özellikle kastedilmedi; ancak onların renklerinin **لَعَس**’ı kastedildi. Arapların şöyle dediğini işittim: **جارية لَعْساء**; rengi içinde, parlak olmayan, kırmızılık karışımı bir miktar siyahlık olduğunda. **لعساء الشَّفَة** denirse, el-Asma‘î’nin dediği üzeredir. El-A‘câc, **اللعَس**’ın insanın bütün teninde olacağına delalet eden bir beyit söyledi:

وبَشَرٍ مع البياض ألعسا

Böylece **البَشَر**’i **ألْعس** yaptı; ve onu beyazlıkla birlikte yaptı; onda kırmızılık karışımı olduğundan. Leys dedi: **رجل متلعّس**: çok yiyen. Dedi: **اللَّعْوَس**: obur, hırslı yiyici. Dedi: Kurda **لَعْوَس** ve **لَغْوس** denir. Zü’r-Rumme için okundu:

وماءٍ هتكتُ الليل عنه ولم يَرِد
روايا الفراخ والذئابُ اللغاوس

Dedi: **اللعاوس** diye de rivayet edilir. Dedim: Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan rivayet etti: **اللغْوَس** (غ ile): hırslı, obur kurt. Dedim: onda **العين**’in bir lehçe olmasını inkâr etmem. En-Nadr dedi: **ما ذقت لَعُوساً**; yani bir şey tatmadım. El-Asma‘î dedi: **ما ذقت لَعُوقاً** onun gibisini. Başkası dedi: **اللَّعْس**: ısırmadır; denir: **لَعَسني لَعْساً**; yani beni ısırdı; ve bununla kurda **لَعْوَسَاً** adı verildi.

**لسع** : İbnü’l-Muzaffer dedi: **اللَّسْع** akrep içindir. Dedi: Yılana **تَلْسَع** denir. Dedi: Bir bedevî iddia etti ki yılanlardan, diliyle, akrebin iğnesinin sokması gibi sokan vardır; onun dişleri yoktur. Dedi: Denir: Falan, falanı diliyle **لَسَع** etti; onu çekiştirdiğinde; ve falan, **لُسَعة**’dir; yani insanları diliyle çekiştiren. Dedim: Araplardan işitilen, **اللسع**’ın akrepler ve eşekarıları gibi iğneli varlıklar için olduğudur. Yılanlara gelince: onlar ısırır, dişler, yaralar ve kapar. Akrep için denir: onu **لَسَعَتْ** ve **أَبَرَتْه** ve **وَكَعَتْه** ve **كَوَتْه**. **لَسَع** yerde ve **مَصَع**: gitti. **اللَّسُوع**: kocasından nefret eden kadın. **المُلْسِع**: kavim arasında kışkırtan. **الملسِّعة**: ayrılmayan yerleşik; sanki ağırlığından dolayı arkadaşlarını sokar.

**سلع** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السَلَع**: acı bir ağaçtır. Bişr dedi:

يسومون الصِّلاح بذات كهف
وما فيها لهم سَلَع وقار

Araplar cahiliyyelerinde, kıtlıklar ve yağmurun kesilmesi zamanlarında **السَّلَع** ve **العُشَر** odununu alır, ondan sığırların sırtlarını yükler, sonra onun içinde ateşi alevlendirirlerdi; şimşeğin parıltısına benzetilen ateşin aleviyle yağmur isterlerdi. Şair, şu sözüyle bu manayı kastetti:

سَلَع مّا ومثله عُشَر مّا
عائلاً مّا وعالت البَيْقورا

**السُّلُوع**: dağlarda yarıklardır; tekili **سَلْع** ve **سِلْع**. Denir: **سَلَعْت رأسه**; yani başını yardım; bunu Ebû Zeyd söyledi. Şemmer dedi: **السَّلْعة**: baştaki yara, nasıl olursa olsun. Denir: başında iki **سَلْعة** ve üç **سَلَعات** vardır; bunlar **السِّلاَع**’dır. Ve **رأس مسلوع** ve **مُنْسَلِع**. أما **السِّلْعة** (sin’i kesreli) ise: başta ve bedenin geri kalanında çıkan siğildir; deri ile et arasında kabarır; onu hareket ettirdiğinde **تَدِيص دَيَصاناً** görürsün. **السِّلْعة** ve cem‘i **السِلَّع**: kendisiyle ticaret yapılan her şeydir. **المُسْلِع**: **السِّلْعة** sahibi. Leys dedi: yol gösteren kılavuza **مِسْلع** denir. Hansa’nın bir beytini okudu:

سبَّاق عادية ورأس سَرِيَّة
ومُقاتل بَطَل وهاد مِسْلع

İbn Şümeyl: Araplardan bir adam dedi: develerim gitti; bir adam dedi: bende onların **أسْلاعها**’sı vardır; yani yaşlarında ve şekillerinde benzerleri. Ve bu, **سِلْع**’dır; yani misli. Denir: **تزلّعت رِجْله وتَسَلَّعت**; yani çatladı. **سَلْع**: Medine’ye yakın bir yerdir. Ondan şairin sözü:

لعمرك إنني لأحبّ سَلْعاً

Ebû Amr: Bu, bunun **سِلْع**’ıdır; yani misli ve benzeri. Denir: Bana bunun **سِلْع**’ını ver; yani bunun mislini. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأسلع**: alacalı (abraş). Dedi: **السَّوْلع**: acı **الصَّبِر**. **الصولع**: cilalı mızrak ucu. Atın **أسلاع**’ı: semizlikten hafiflediğinde etin, iki yanındaki sinirlerinden yarılıp ayrılan kısmıdır. Ve onun sözü:

أجاعل أنت بيقوراً مسلَّعة
ذَريعة لك بين الله والمطر

Yani kuraklıkta kuyruklarına **السَّلَع** bağlanan sığırlar.

**سعل** : İbn ‘Uyeyne, Amr’dan, el-Hasen b. Muhammed’den rivayet etti: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: **( لا صَفَر ولا هامة ولا غُول ولكن السعالَى )**.

Şemmer, hattıyla okuduğumda dedi: **السعالى**’yı tefsir ettiler: **الغِيلان**; Araplar onu şiirlerinde zikretti. El-A‘şâ dedi:

ونساءٍ كأنهن السعالى

Dedi: Ebû Hâtim dedi: Şunu kasteder: esir alındıklarında hallerinin kötülüğünde. Lebîd, atları vasfederken dedi:

عليهن وِلدان الرجال كأنها
سعالَى وعِقبان عليها الرحائل

Cîrân el-‘Avd dedi:

هي الغول والسِّعلاة حلْقِيَ منهما
مُخَدّشُ ما بين التراقِي مكَدّح

Bazı Araplar dedi: Araplar **السعلاة** ile ancak kocakarıları ve atları vasfetmiştir. Şemmer dedi: Zü’l-İsba‘, süvarileri **السعالى**’ya benzetti de şöyle dedi:

ثم انبعثنا أُسُود عادية
مثل السعالى نقائبا نُزُعا

Burada onlar süvarilerdir. Bazıları dedi: **السعالِيَ** **الغِيلان**’ın en habislerindendir. Gürültücü kadına: **قد استسعلت** denir. Ebû ‘Adnân dedi: Kadın çirkin yüzlü, kötü huylu olduğunda **السِّعْلاة**’ya benzetilir. Ve denildi: **السِّعْلاة** **الغيلان**’ın dişisidir; **سعالِيَ** ve **سِعْلَيات** diye çoğul yapılır. Ebû Zeyd dedi: Onların: **استسعلت المرأة** sözü, onların şu sözü gibidir: **عَنْزٌ نَزَت في جبل فاستَتْيَسَتْ**; sonra, tekeleşmesinden sonra **استعْنَزت**; ve bunun benzeri: **إن البغاث بأرضنا يستَنْسِر** ve deve **استنوق** etti. Kadın **استسعلت**: **سِعْلاة** gibi olduysa; habislik ve dil uzatmada; tıpkı: adam **استأسد** etti ve kadın **استكلبت** denmesi gibi. Denir: insan **سَعَل يَسْعل سُعَالاً** ve **سَعَل سُعْلة**. Denir: onda **سُعَال ساعل** vardır; onların: **شغل شاغل** ve **شعر شاعر** demeleri gibi. **الساعل**: İbn Mukbil’in beytinde ağızdır:

على إثر عجَّاج لطيفٍ مصيرُه
يمجُّ لُعَاعَ العَضْرَس الجَوْنِ ساعلُهْ

Yani ağzı; çünkü **الساعل** onunla öksürür. Ebû Ubeyde: **فرس سَعِل زعِل**; yani çevik; otu onu **أسعله** etti ve **أزعله** etti; ikisi bir manadadır. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **السَعَل**: kuru sert **الشيص**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(سلم) **السين** ve **اللام** ve **الميم**: بابının çoğu sıhhat ve âfiyettendir; onda şâz olan bulunur; ondan şâz olan azdır. Artık **السّلامة**: insanın âfetten ve ezâdan selâmette olmasıdır. İlim ehli dedi: Allah, övgüsü yüce olan, O **السلام**’dır; mahlûklara ilişen ayıp, noksanlık ve fenâdan selâmeti sebebiyle. Allah, celâli yüce olan, dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; artık **السلام** Allah, övgüsü yüce olan’dır; ve O’nun evi cennettir. Babdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, boyun eğmedir; çünkü o, inat ve imtinâdan selâmette olur. Ve **السِّلام**: musâlemedir. Ve **فِعالٌ** müfâale’de çokça gelir; **القتال** ve **المقاتلة** gibi. Ve musâhabat ve boyun eğme babından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, verilmesinden imtinâ etmeyen, teslim edilmiş bir maldır. Ve mümkün olur ki taşlar **سِلاماً** diye adlandırılmıştır; çünkü onlar, yerde fenâ ve gitmeden en uzak şeydir; sertlikleri ve katılıkları sebebiyle. Artık **السَّليم** ise, o sokulmuş (yılan sokmuş) kimse, onun adlandırılmasında iki söz vardır: birincisi, onda olan şeye teslim edildiğidir. Diğer söz: onların selâmete tefe’ül ettikleridir. Ve onlar, tefe’ül ve tıyere için şeyi isimlerle adlandırırlar. Ve **السُّلَّم** mâlûmdur; o da selâmetten (gelir); çünkü onun üzerine inen için selâmet umulur. Ve **السَّلامة**: bir ağaçtır; cem‘i **سَلاَم**’dır.

Ve babdan şâz olan **السَّلْم**’dür: tek bir kulpu olan kova. Ve **السَّلَم**: bir ağaçtır; tekili **سَلَمة**’dir. Ve **السَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).

Ve birinci babdan **السَِّلْم** vardır; o sulhtur; ve müennes de yapılır, müzekker de. Allah تعالى dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [el-Enfâl 61]. Ve **السَّلِمَة**: taştır; şair onda şöyle der:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
Ve **بنو سلِمَة**: Ensâr’dan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. Ve isimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. Ve **سلمى**: bir dağdır. Ve **أبو سُلمى**: **أبو زُهَير**’dir; **السين**’in dammesiyle; Araplarda ondan başkası yoktur.

(سلو/ي) **السين** ve **اللام** ve illetli harf: tek bir asıldır; alçaklık ve hayatın hoşluğu üzerine delâlet eder. Bundan: onların “falanca, yaşayıştan **سَلْوَةٍ** içindedir” sözüdür; yani, gamı onu oyalayan bir bolluk içindedir. Ve der: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا** **سُلُوَّاً**; bu, onda olan gam ve aşkın ondan ayrılması zamanıdır. Ve **السُّلْوانة**: boncuktur; ve onlar derlerdi ki, onun üzerinde içen, onda olan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** eder. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**الأصمعيّ** dedi: adam, arkadaşına der: “Benden sana **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. Ve **سَلِيت** “**سلوت**” mânâsınadır. **الراجز** dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *

Ve babdan **السَّلا** vardır; onda çocuk olur; onun yumuşaklığı, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırıldı. Amma **السين** ve **اللام** ve **الهمزة** ise, kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ** yağı **يَسْلؤُه** **سلأ**; onu erittiği ve sütten arındırıp süzdüğü zaman. Dedi:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(سلب) **السين** ve **اللام** ve **الباء**: tek bir asıldır; o, şeyi hafiflikle almak ve kapmaktır. Denir: “Onun elbisesini **سلبتُهُ** **سلْباً**.” Ve **السَّلَب**: soyulmuş olandır. Hadiste: “مَنْ قَتَل قتيلاً فله **سَلَبُه**.” Ve **السَّليب**: soyulmuş olandır. Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu soyulan; cem‘i **سُلُب**. Ve deve **أسلبت**; o hâlde olduğu zaman. Amma **السَّلَب** ki ağaç kabuğudur, o da babdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soyup almıştır. Ve İbn **مَحْكانَ**’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbn **الأعرابي** onu **"قاتل"** diye, **القاف** ile rivayet etti. Ve **الأصمعي** onu **الفاء** ile rivayet etti. Ve derdi: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **السَّلابين** pazarı vardır; böylece **الفاتل**’in **السَّلَب**’i büken kimse olduğuna gitti. Böylece Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ **ثعلب**’ı şöyle derken işittim: İbn **الأعرابيّ** hata etti; doğru olan, **الأصمعيّ**’nin dediğidir.

Ve babdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibi. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**’dendir; o, siyah elbiselerdir. Ve bunu birinci baba yaklaştıran: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**’e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*

Ve bazısı dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerine olur; **التَّسَلُّب** ise koca dışındakine de olabilir.

Amma onların “**فرس سَلِيبٌ**” sözü: onun uzun bacaklı olduğu söylenir. Ve başkaları dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: “adam, mızraklamada **سليب اليدين**”; ve “boğa, mızraklamada **سليب القرن**.” Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslısıdır; çünkü sanki o, mızraklamayı kapıp alır, kapıp alma ile.

(سلت) **السين** ve **اللام** ve **التاء**: tek bir asıldır; şeyin şeyden soyulması ve kabuğunun çıkarılmasıdır. Denir: kadın, kınasını elinden soydu. Ve ondan: falanca, falancanın burnunu kılıçla **سَلَتَ** **سَلْتاً**; bu, onu bütünüyle aldığı zamandır. Ve adam **أسْلَتُ**’tur. Ve denir: kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denir. Ve babdan **السُّلْت**: arpadan bir türdür; neredeyse kabuğu olmaz; Araplar ona **العُرْيان** der.

(سلج) **السين** ve **اللام** ve **الجيم**: yutmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **سلج** şeyi **يَسلَجُه**; onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** yuttuğu zaman. Ve onların sözünde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**.” Ve babdan: falanca içeceği **يتسلَّج** eder; yani içmesinde ısrar eder.

(سلح) **السين** ve **اللام** ve **الحاء**: **السلاح**’tır; o, onunla savaşılandır. Ve Ebû Ubeyde, **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırırdı; derdi: **السلاح** onunla savaşılandır; **الجُنّة** ise onunla korunulandır; ve şu sözüyle delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**’i kılıçlardan başka kıldı([8]). Ve **الإسليح**: develerin üzerinde çokça otladığı bir ağaçtır. Ve bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9])، **رُغوَةٌ** ve **سَريح** ve **سَنامٌ** ve **إطريح**.”

(سلخ) **السين** ve **اللام** ve **الخاء**: tek bir asıldır; şeyin derisinden çıkarılmasıdır. Sonra onun üzerine taşınır. Asıl: “koyunun derisini **سلخْتُ** **سلخاً**.” Ve **السِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Ve denir: **أسود سالخ**; çünkü denildiğine göre her yıl derisini soyar. Ve bazısı hikâye etti: kadın zırhını **سلخت**: onu çıkardı. Babın kıyasından: ayı **سلخت**; onun son gününde olduğun zaman. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ** etti; ve gündüz, gelen geceden **انسلخ** etti. Ve babdan: **نخلة مِسْلاخٌ**; o, yeşilken hurma çağlasını döken hurmadır.

(سلس) **السين** ve **اللام** ve **السين**: şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, **سَهْلٌ سَلِسٌ**’tir. Ve **السَّلْس**: boncuktan bir cinstir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(سلط) **السين** ve **اللام** ve **الطاء**: tek bir asıldır; o, kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**; **التسلط**’tan, o da kahırdır; bu yüzden **السُّلْطان** sultan diye adlandırıldı. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: fasih, keskin dilli olandır. Ve **السَّليطة**: gürültücü kadındır.

Ve babdan şâz olan **السَّلِيط**: Yemen ehlinin dilinde zeytinyağıdır; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(سلع) **السين** ve **اللام** ve **العين**: şeyin yarılması ve açılması üzerine delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلْع**; o, dağda çatlak gibi bir yarıktır; cem‘i **سُلوع**. Ve denir: topuğu **تَسَلّع** etti; çatlayıp **تَزَلَّع** ettiği zaman. Ve denir: başını **سَلَعَ**; onu yardığı zaman. Ve **السِّلعة**: satılan şeydir; bu, onun elde tutulacak bir mülk olmaması sebebiyledir; onda iş geniştir. Ve **السَّلَع**: bir ağaçtır.

(سلغ) **السين** ve **اللام** ve **الغين** asıl değildir; lâkin ibdâl babındandır; onun **سين**’i **صاد**’dan بدل edilmiştir. Denir: inek **سَلَغَت**; azı dişi çıktığı zaman; artık o **سالغ**’dır. Ve derler: **لحمٌ أسلَغُ**; pişmediği zaman. Ve **رجلٌ أسلَغُ**: şiddetli kızıllıktır.

(سلف) **السين** ve **اللام** ve **الفاء**: ilerleme ve öne geçmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلَف**: geçenlerdir. Ve kavim **السُّلاَّف**: öne geçenlerdir. Ve **السُّلاَف**: sıkılmadan önce üzüm suyundan akan sıvıdır. Ve **السُّلْفَة**: kahvaltıdan önce yemeğin acele verilenidir. Ve **السّلوف**: deve; sürü, suya vardığında develerin başlarında olur. Ve babdan: satışta **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye takdim edilen maldır([11]). Ve insanlar, borcu **السَّلَف** diye adlandırırlar; o, o kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel ile takdim edilen bir şeydir. Ve bu kıyasın dışında **السِّلْف**: erkeklerin **سِلْف**’idir; ikisi, bunun bir kız kardeşle, bunun da bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين**’in kıyasıdır; onlar boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.

Ve iki babdan şâz olan **السَّلْف**’tir; o, torbadır. Ve denir ki sünnet derisi **سَلْفاً** diye adlandırılır([12]).

Ve ondan: toprağı ekin için **أسْلَفتُ**([13]); onu düzelttiğin zaman. Ve mümkün olur ki bu, birinci babın kıyasındandır; çünkü o, ıslahında öne geçmiş bir iştir.

(سلق) **السين** ve **اللام** ve **القاف**’ta birbirinden ayrı kelimeler vardır; neredeyse onlardan iki kelime tek bir kıyasta toplanmaz; ve Rabbin, övgüsü yüce olan, dilediğini yapar ve mahlûkunu dilediği gibi konuşturur.

Artık **السَّلَق**: yerin alçak (çukur) kısmıdır. Ve **السِّلْقَة**: dişi kurttur. Ve **سَلَقَ**: bağırdı. Ve **السَّلِيقة**: tabiat. Ve **السَّليقة**: devenin böğründe kayışın izi. Ve **سَلُوق**: bir beldedir. Ve duvara **التَّسلُّق**: eve doğru ona yönelip varmadır. Ve **السّلِيق**: ağaçtan dökülen şeydir. **الرَّاجز** dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
Ve **السُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. Ve kırbayı **سَلَقْت**; onu yağladığın zaman. İmru’ul-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
Ve **السَّلْقُ**: çuvalın iki kulpundan birini ötekine sokmandır; sonra onu bir kere daha katlamandır.

(سلك) **السين** ve **اللام** ve **الكاف**: bir şeyin bir şeyin içine nüfuz etmesine delâlet eden bir asıldır. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. Ve şeyi şeyin içine **سَلكت**: onu nüfuz ettirdin. Ve **الطَّعْنَة السُّلْكَى**: onu yüzünün karşısından mızrakladığı zaman. Ve **المسلَكَة**: elbisenin tarafından yarılan bir şerittir([16]). Ancak uzanıp gitmesi sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve o, **السِّكَك** gibidir.

Ve babdan şâz olan **السُّلَكَة**: keklik yavrusunun dişisidir; erkek **سُلَك**’tir; *cem‘i **سِلْكانٌ**’dır. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل ع
هذه سلعة مربحة وهي من أربح السلع وهي المتاع المتجور فيه‏.‏
وتقول‏:‏ ما هذه سلعه إنما هي سلعه وهي الغدة الدائصة وبالفتح الشجة ورجل مسلوع فيهما‏.‏
وأمر مـن السلـع وهـو شجر وتقول‏:‏ قدم الصبر والمهل تجن من السلع العسل‏.‏

##### Türkçe

س ل ع
Bu, kârlı bir **سلعة**dır; ve o, **السلع**ın en kârlılarındandır; ve o, kendisiyle ticaret yapılan metaadır.

Ve dersin ki: Bu onun **سلعه**si değildir; ancak o, bir **سلعه**dir; ve o, içe çökmüş bezedir; ve fetha ile (okunuşla) **الشجة** (yarık/yaralanma); ve iki durumda da onda bulunan adam **مسلوع**dur.

Ve **السلع**dan daha acı bir şey; ve o, bir ağaçtır. Ve dersin ki: Sabır ve **المهل** öne geçti; **السلع**dan balı toplarsın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّلَعُ: البَرَصُ، والأَسْلَعُ: الأَبْرَصُ؛ قال:
هل تَذْكُرون على ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ
أَنَسَ الفَوارِسِ، يومَ يَهْوي الأَسْلَعُ؟
وكان عمْرو بن عُدَسَ أَسلعَ قتله أَنَسُ الفَوارِس بن زياد العبسي يوم ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ. والسَّلَعُ: آثار النار بالجسَد. ورجل أَسْلَعُ: تصيبه النار فيحترق فيرى أَثرها فيه. وسَلِعَ جِلْدُه بالنار سَلَعاً، وتَسَلَّعَ: تَشَقَّقَ. والسَّلْعُ: الشَّقُّ يكون في الجلد، وجمعه سُلُوعٌ. والسَّلْعُ أَيضاً: شَقّ في العَقب، والجمع كالجمع، والسَّلْعُ: شَقّ في الجبل كهيئة الصَّدْعِ، وجمعه أَسْلاعٌ وسُلُوعٌ، ورواه ابن الأَعرابي واللحياني سِلْعٌ، بالكسر؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
بِسِلْع صَفاً لم يَبْدُ للشمسِ بَدْوةً،
إِذا ما رآهُ راكِب . . . أُرْعِدَا
(* كذا بياض بالأصل.)
وقولهم سُلُوعٌ يدل على أَنه سَلْع.
وسَلَعَ رأْسَه يَسْلَعُه سَلْعاً فانْسَلَع: شقَّه. وسَلِعَتْ يده ورجله وتَسَلَّعَتْ تَسْلَعُ سَلَعاً مثل زَلِعَتْ وتَزَلَّعَتْ، وانْسَلَعَتا: تَشَقّقتا؛ قال حكِيمُ بن مُعَيّةَ الرَّبَعي (* قوله «حكيم بن معية
الربعي» كذا بالأصل هنا، وفي شرح القاموس في مادة كلع نسبة البيت إلى عكاشة السعدي.) :
تَرَى بِرِجْلَيْه شُقُوقاً في كَلَعْ
مِنْ بارِئ حِيصَ، ودامٍ مُنْسَلِعْ
ودَلِيلٌ مِسْلَعٌ: يَشُقُّ الفلاة؛ قالت سُعْدَى الجُهَنِيّة تَرْثي أَخاها أَسعد:
سَبَّاقُ عادِيةٍ، ورأْسُ سَرِيَّةٍ،
ومُقاتِلٌ بَطَلٌ، وهادٍ مِسْلَعُ
والمَسْلُوعَةُ: الطريق لأَنها مشقوقة؛ قال مليح:
وهُنَّ على مَسْلُوعةٍ زِيَم الحَصَى
تُنِيرُ، وتَغْشاها هَمالِيجُ طُلَّحُ
والسَّلْعة، بالفتح: الشَّجّةُ في الرأْس كائنة ما كانت. يقال: في رأْسه سَلْعتانِ، والجمع سَلْعاتٌ وسِلاعٌ، والسَّلَعُ اسم للجمع كحَلْقَةٍ وحَلَق، ورجل مَسْلُوعٌ ومُنْسَلِعٌ. وسَلَعَ رأْسَه بالعصا: ضربه فشقه. والسِّلْعةُ: ما تُجِرَ به، وأَيضاً العَلَقُ، وأَيضاً المَتاعُ، وجمعها السِّلَعُ. والمُسْلِعُ: صاحبُ السِّلْعة. والسِّلْعةُ، بكسر السين: الضَّواةُ، وهي زيادة تحدث في الجسد مثل الغُدّة؛ وقال الأَزهري: هي الجَدَرةُ تخرج بالرأْس وسائر الجسد تَمُور بين الجلد واللحم إِذا حركتها، وقد تكون لسائِرِ البدن في العنق وغيره، وقد تكون من حِمَّصةٍ إِلى بِطِّيخةٍ. وفي حديث خاتَمِ النُّبُوّة: فرأَيتُه مثل السِّلْعة؛ قال: هي غدة تظهر بين الجلد واللحم إِذا غُمِزَتْ باليد تحركت.
ورجل أَسْلَعُ: أَحْدَبُ. وإِنه لكريم السَّلِيعةِ أَي الخليقة. وهما سِلْعانِ وسَلْعانِ أَي مِثلان. وأَعطاه أَسلاع إِبله أَي أَشباهَها، واحدُها سِلْع وسَلْع. قال رجل من العرب: ذهبت إِبلي فقال رجل: لك عندي أَسلاعُها أَي أَمثالُها في أَسنانِها وهيئاتِها. وهذا سِلْع هذا أَي مثله وشَرْواهُ. والأَسْلاعُ: الأَشْباه؛ عن ابن الأَعرابي لم يخص به شيئاً دون شيء. والسَّلَعُ: سَمّ؛ فأََما قول ابن
(* هنا بياض بالأصل.) . . . :
يَظَلُّ يَسْقِيها السِّمامَ الأَسْلَعا
فإِنه تَوهَّم منه فِعْلاً ثم اشْتَقَّ منه صفة ثم أَفْرَدَ لأَن لفظ السِّمام واحد، وإِن كان جمعاً أَو حمله على السم.
والسَّلَعُ: نبات، وقيل شجر مُرّ؛ قال بشر:
يَسُومُونَ العِلاجَ بذاتِ كَهْفٍ،
وما فيها لَهُمْ سَلَعٌ وَقارُ
ومنه المُسَلَّعةُ، كانت العرب في جاهليتها تأْخُذُ حطَبَ السَّلَع والعُشَر في المَجاعاتِ وقُحُوط القَطْر فَتُوقِرُ ظهور البقر منها، وقيل: يُعَلِّقون ذلك في أَذنابها ثم تُلْعج النار فيها يَسْتَمْطِرون بلهب النار المشبه بِسَنى البرق، وقيل: يُضْرِمُون فيها النار وهم يُصَعِّدُونها في الجبل فيُمْطَرون زعموا؛ قال الوَرَكُ
(* قوله «قال الورك» في شرح
القاموس: قال وداك.) الطائي:
لا دَرَّ دَرُّ رِجالٍ خابَ سَعْيُهُمُ،
يَسْتَمْطِرُون لَدى الأَزْماتِ بالعُشَر
أَجاعِلٌ أَنْتَ بَيْقُوراً مُسَلَّعةً
ذَرِيعةً لَكَ بَيْنَ اللهِ والمَطَرِ؟
وقال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد السَّلَعُ سمّ كله، وهو لفْظ قليل في الأَرض وله ورقة صُفَيْراءُ شاكة كأَنَّ شوكها زغَب، وهو بقلة تنفرش كأَنها راحة الكلب، قال: وأَخبرني أَعرابي من أَهل الشَّراة أَن السَّلَعَ شجر مثل السَّنَعْبُق إِلا أَنه يرتقي حِبالاً خضراً لا ورق لها، ولكن لها قُضْبان تلتف على الغصون وتَتَشَبَّكُ، وله ثمر مثل عناقيد العنب صغار، فإِذا أَينع اسوَدَّ فتأْكله القُرود فقط؛ أَنشد غيره لأُمية ابن أَبي الصلت:سَلَعٌ ما، ومِثْلُه عُشَرٌ ما،
عائِلٌ ما، وعالَتِ البَيْقُورا
وأَورد الأَزهري هذا البيت شاهداً على ما يفعله العرب من استمطارهم بإِضرام النار في أَذناب البقر.
وسَلْع: موضع بقرب المدينة، وقيل: جبل بالمدينة؛ قال تأَبط شرّاً: إِنَّ، بالشِّعْبِ الذي دُون سَلْعٍ،
لَقَتِيلاً، دَمُه ما يُطَلُّ
قال ابن بري: البيت للشَّنْفَرى ابن أُخت تأَبط شرّاً يرثيه؛ ولذلك قال في آخر القصيدة:
فاسْقِنِيها يا سَوادُ بنَ عَمْرٍو،
إِنَّ جِسْمِي بَعْدَ خالي لَخَلُّ
يعني بخاله تأَبط شرّاً فثبت أَنه لابن أُخته الشنفرى.
والسَّوْلعُ: الصَّبِرُ المُرّ.

##### Türkçe

**السَّلَعُ**: alaca (baras). Ve **الأَسْلَعُ**: alacalı (abraş) olan; dedi ki:

“**ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ** üzerinde hatırlar mısınız
süvarilerin ünsü **أَنَسَ الفَوارِسِ**’i, **الأَسْلَعُ** düşerken, o gün?”

Ve **عمْرو بن عُدَسَ** **أَسلعَ** idi; onu **أَنَسُ الفَوارِس بن زياد العبسي** **ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ** günü öldürdü. Ve **السَّلَعُ**: bedende ateşin izleri. Ve bir adam **أَسْلَعُ**: ateş ona isabet eder de yanar; onun izini onda görürsün. Ve **سَلِعَ جِلْدُه بالنار سَلَعاً**: derisi ateşle **سَلَعاً** oldu; ve **تَسَلَّعَ**: çatladı. Ve **السَّلْعُ**: deride bulunan yarık; çoğulu **سُلُوعٌ**’dur. Ve **السَّلْعُ** ayrıca: topukta bir yarık; çoğulu, çoğul gibidir. Ve **السَّلْعُ**: dağda, yarık biçiminde bir çatlak; çoğulu **أَسْلاعٌ** ve **سُلُوعٌ**’dur. İbnü’l-A‘râbî ve el-Lihyânî onu **سِلْعٌ** (kesre ile) diye rivayet etti; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

“**بِسِلْع** düz bir kaya(da), güneşe bir açıklık görünmedi,
onu bir binekli gördüğünde . . . titretildi”

(* Asılda böyledir: asılda boşluk.)

Ve onların **سُلُوعٌ** demeleri, onun **سَلْع** olduğuna delâlet eder.

Ve **سَلَعَ رأْسَه يَسْلَعُه سَلْعاً فانْسَلَع**: onu yardı. Ve **سَلِعَتْ يده ورجله** ve **تَسَلَّعَتْ تَسْلَعُ سَلَعاً**: **زَلِعَتْ** ve **تَزَلَّعَتْ** gibi; ve **انْسَلَعَتا**: ikisi çatladı; **حكِيمُ بن مُعَيّةَ الرَّبَعي** dedi:

(* “حكيم بن معية الربعي” sözü: burada asılda böyledir; ve Kāmûs şerhinde **كلع** maddesinde beytin nisbeti **عكاشة السعدي**’yedir.) :

“**كَلَعْ**’da iki ayağında yarıklar görürsün,
**حِيصَ** yarasından ve kanayan **مُنْسَلِعْ**’den”

Ve **دَلِيلٌ مِسْلَعٌ**: çölü yarıp geçen (kılavuz); **سُعْدَى الجُهَنِيّة** kardeşi **أَسعد** için mersiye söylerken dedi:

“Koşan bir binek(ler)in öncüsü, bir birliğin başı,
yiğit bir savaşçı ve **مِسْلَعُ** bir yol gösterici”

Ve **المَسْلُوعَةُ**: yol; çünkü o yarılmıştır; **مليح** dedi:

“Ve onlar, çakılın yığınları olan bir **مَسْلُوعةٍ** üzerindedir;
parıldar; ve onu **هَمالِيجُ طُلَّحُ** örter”

Ve **السَّلْعة** (fetha ile): baştaki yarık/yarma; nasıl olursa olsun. Denir ki: “Başında iki **سَلْعة** vardır”; çoğulu **سَلْعاتٌ** ve **سِلاعٌ**’dır. Ve **السَّلَعُ**: **حَلْقَةٍ** ve **حَلَق** gibi, cem‘ için bir isimdir. Ve bir adam **مَسْلُوعٌ** ve **مُنْسَلِعٌ**. Ve **سَلَعَ رأْسَه بالعصا**: ona vurdu da onu yardı.

Ve **السِّلْعةُ**: kendisiyle ticaret yapılan şey; ayrıca: asılıp tutunan şey (alaka); ayrıca: eşya; çoğulu **السِّلَعُ**’dır. Ve **المُسْلِعُ**: **السِّلْعة** sahibi.

Ve **السِّلْعةُ** (sîn’in kesresiyle): **الضَّواةُ**; o, bedende **الغُدّة** gibi meydana gelen bir fazlalıktır. El-Ezherî dedi ki: o, başta ve bedenin geri kalanında çıkan **الجَدَرةُ**’dir; onu hareket ettirdiğinde deri ile et arasında dalgalanır; boyunda ve başkasında bedenin geri kalanında da olabilir; ve nohut tanesinden karpuza kadar olabilir. Ve nübüvvet mührü hadîsinde: “Onu **السِّلْعة** gibi gördüm”; dedi ki: o, deri ile et arasında görünen bir bezedir; elle sıkıştırıldığında hareket eder.

Ve bir adam **أَسْلَعُ**: kambur. Ve “O, **السَّلِيعةِ** bakımından kerîmdir” yani yaratılış bakımından. Ve “Onlar iki **سِلْعانِ** ve **سَلْعانِ**’dır” yani iki benzer. Ve ona develerinin **أَسْلاع**’ını verdi, yani benzerlerini; tekili **سِلْع** ve **سَلْع**’dır. Araplardan bir adam dedi ki: “Develerim gitti”; bir adam dedi ki: “Onların **أَسلاعُها**’sı bende senindir” yani yaşlarında ve şekillerinde onların benzerleri. Ve “Bu, bunun **سِلْع**’ıdır” yani onun benzeri ve onun misli. Ve **الأَسْلاعُ**: benzerler; İbnü’l-A‘râbî’den; onu bir şeyle sınırlamadı, bir şeyin dışında bir şeye tahsis etmedi.

Ve **السَّلَعُ**: zehir; fakat İbn’in sözüne gelince:

(* burada asılda boşluk.) . . . :

“Onu, **الأَسْلَعا** zehirleriyle sulayıp durur”

Şüphesiz o, ondan bir fiil vehmetti; sonra ondan bir sıfat türetti; sonra da tekil yaptı; çünkü **السِّمام** lafzı birdir; her ne kadar cem‘ olsa da; yahut onu zehre hamletti.

Ve **السَّلَعُ**: bir bitki; ve denildi ki: acı bir ağaç; **بشر** dedi:

“**ذاتِ كَهْفٍ**’te tedaviyi güderler,
orada onlar için ne **سَلَعٌ** vardır ne de **قارُ**”

Ve ondan **المُسَلَّعةُ** (vardır): Araplar câhiliyyelerinde kıtlıklar ve yağmurun kuraklıklarında **السَّلَع** ve **العُشَر** odununu alırlardı; ondan sığırların sırtlarını yüklerlerdi. Ve denildi ki: onu kuyruklarına asarlar; sonra onda ateşi tutuştururlar; şimşeğin parıltısına benzetilen ateş aleviyle yağmur isterler. Ve denildi ki: dağa çıkarırlarken onda ateşi alevlendirirler; yağmur yağdırılır, zannettiler; **الوَرَكُ** dedi:

(* “قال الورك” sözü: Kāmûs şerhinde: “قال وداك”.) الطائي:

“Erkeklerin sütü bol olmasın; çabaları boşa çıktı;
darlıklar yanında **العُشَر** ile yağmur isterler
Sen, **مُسَلَّعةً** bir **بَيْقُوراً** mı yapıyorsun,
senin için Allah ile yağmur arasında bir vesile?”

Ve Ebû Hanîfe dedi ki: Ebû Ziyâd dedi: **السَّلَعُ** bütünüyle zehirdir; o, yerde az bulunan bir lafızdır; onun dikenli, sarımsı bir yaprağı vardır; sanki dikenleri tüy gibidir; o, köpek ayağı gibi yayılan bir ottur. Dedi ki: **الشَّراة** ehlinden bir a‘râbî bana haber verdi: **السَّلَع** **السَّنَعْبُق** gibi bir ağaçtır; ancak yaprağı olmayan yeşil ipler tırmandırır; fakat onun dallara dolanan ve birbirine geçen çubukları vardır; ve onun küçük üzüm salkımları gibi bir meyvesi vardır; olgunlaşınca kararır; onu yalnız maymunlar yer. Başkası, Ümeyye b. Ebî’s-Salt için şu beyti okudu:

“Bir **سَلَعٌ** var, ve onun gibisi bir **عُشَرٌ** var,
bir yoksul var, ve **البَيْقُورا** yoksullaştı”

Ve el-Ezherî bu beyti, Arapların sığırların kuyruklarında ateş yakarak yağmur istemelerine şahit olarak getirdi.

Ve **سَلْع**: Medine yakınında bir yer; ve denildi ki: Medine’de bir dağ; **تأَبط شرّاً** dedi:

“Şüphesiz, **سَلْع**’ın aşağısındaki o vadide,
bir öldürülmüş vardır; onun kanı (öcü) alınmaz”

İbn Berrî dedi ki: Beyit, **تأَبط شرّاً**’ın kız kardeşi oğlu **الشَّنْفَرى**’nındır; ona mersiye söyler; bunun için kasidenin sonunda dedi:

“Onu bana içir, ey **سَوادُ بنَ عَمْرٍو**,
şüphesiz bedenim dayımdan sonra gerçekten zayıftır”

Dayısıyla **تأَبط شرّاً**’ı kasteder; böylece onun, kız kardeşi oğlu **الشنفرى**’ya ait olduğu sabit oldu.

Ve **السَّوْلعُ**: acı sabır (bitkisi).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل ع * * السِّلْعَةُ * المتاع وهي أيضا زيادة تحدث في البدن كالغدة تتحرك إذا حركت وقد تكون من حمصة إلى بطيخة

##### Türkçe

* س ل ع * * **السِّلْعَةُ** * meta; ve o ayrıca bedende meydana gelen bir fazlalıktır; **كالغدة** gibi; hareket ettirildiğinde hareket eder; ve bir nohut tanesinden bir karpuza kadar olabilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السلع: الشق في القدم، ج: سلوع، نقله الجوهري. وسلع: جبل، وفي العباب: جبيل في المدينة، الأولى بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، قال ابن أخت تأبط شرا يرثيه - ويقال: هي لتأبط شرا، وقال أبو العباس المبرد: هي لخلف الأحمر، إلا أنها تنسب إلى تأبط شرا، وهو نمط صعب جدا -:
  إن بالشعب الذي دون سلع                      لقتيلا دمـه مـا يطـل وهي خمسة وعشرون بيتا مذكورة في ديوان الحماسة. قلت: والصواب القول الأول، ودليل ذلك البيت الذي في آخر القصيدة:
  فاسقنيها يا سواد بن عمرو                      إن جسمي بعد خالي لخل

  يعني بخاله تأبط شرا، فثبت أنه لابن أخته الشنفرى، كما حققه ابن بري. وقول الجوهري: السلع: جبل بالمدينة، هكذا بالألف واللام في سائر نسخ الصحاح التي ظفرنا بها، فلا يعبأ بقول شيخنا: إن الأصول الصحيحة من الصحاح فيها: سلع، كما للمصنف، خطأ، لأنه علم، والأعلام لا تدخلها اللام، هذا هو المشهور عند النحويين. وقد حصل من الجوهري سبق قلم، والكمال لله سبحانه وحده جل جلاله، وليس المصنف بأول مخطئ له في هذا الحرف، فقد وجد بخط أبي زكريا ما نصه: قال أبو سهل الهروي: الصواب: وسلع: جبل بالمدينة، بغير ألف ولام، لأنه معرفة لجبل بعينه، فلا يجوز إدخال الألف واللام عليه. ورام شيخنا الرد على المصنف، وتأييد الجوهري بوجوه: الأول: أنه وجد في الأصول الصحيحة من الصحاح: سلع بلا لام، وهذه دعوى، وقد أشرنا إليه قريبا. وثانيا: أن عدم تعريف المعرفة ليس بمتفق عليه، كما صرح به الرضي في شرح الحاجبية. وجوز إضافة الأعلام، وتعريفها بنوع آخر من التعريف، وفيه تكلف لا يخفى. وثالثا: فإن الألف واللام معهودة الزيادة، ومن مواضع زيادتها المشهورة دخولها على الأعلام المنقولة مراعاة للمح الأصل، كالنعمان والحارث والفضل، والسلع لعله مصدر سلعه، إذا شقه، فنقل وصار علما، فتدخل عليه اللام، للمح الأصل. ورابعا: فإن المصنف قد ارتكب ذلك في مواضع كثيرة من كتابه هذا، كما نبهنا على بعضه، وأغفلنا بعضه، لكثرته في كلامه مما لا يخفى على من مارس كلامه، وعرف القواعد، فكيف يعترض على هذا الفرد في كلام الجوهري مع أنه له وجه في الجملة? ثم إن قوله: وسلع، بالفتح، هو المشهور عند أئمة اللغة، ومن صنف في الأماكن، ونقل شيخنا عن الحافظ بن حجر في الفتح، أثناء الاستسقاء، أنه يحرك أيضا. قلت: وهو غريب. سلع أيضا: جبل لهذيل، قال البريق بن عياض الهذلي، يصف مطرا:
  يحط العصم من أكناف شعر                      ولم يترك بذي سلع حمارا وروى أبو عمرو: في أفنان شقر. وشعر، وشقر: جبلان، هكذا في العباب، والصواب أن الجبل هذا يعرف بذي سلع محركة، كما ضبطه أبو عبيد البكري وغيره، وهكذا أنشدوا قول البريق، وهو بين نجد والحجاز، فتأمل. سلع أيضا: حصن بوادي موسى عليه السلام من عمل الشوبك بقرب بيت المقدس. سليع، كزبير: ماء بقطن بنجد، لبني أسد. سليع أيضا: جبيل بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، يقال له غبغب، هكذا بغينين معجمتين وموحدتين في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب: يقال له: عثعث بعينين مهملتين ومثلثتين، وغير سليع، عليه بيوت أسلم بن أفصى، وإليه تضاف ثنية عثعث. السليع: واد باليمامة، به قرى. سليع: ة، بنواحي زبيد، من أعمال الكدراء. وسلعان، محركة: حصن باليمن من أعمال صنعاء. السلع، محركة: شجر مر، قال أمية بن أبي الصلت:
  سلع ما، ومثله عشر مـا                      عائل ما، وعالت البيقورا

  وأنشد الأزهري هذا البيت شاهدا على ما يفعله العرب في الجاهلية من استمطارهم بإضرام النار في أذناب البقر. قال أبو حنيفة: أخبرني أعرابي من أهل السراة أن السلع شجر مثل السنعبق، إلا أنه ينبت بقرب الشجرة، ثم يتعلق بها، فيرتقي فيها حبالا خضرا لا ورق لها، ولكن قضبان تلتف على الغصون وتتشبك، وله ثمر مثل عناقيد العنب صغار، فإذا أينع اسود، فتأكله القرود فقط، ولا يأكله الناس ولا السائمة. قال: ولم أذقه، وأحسبه مرا. قال: وإذا قصف سال منه ماء لزج صاف، له سعابيب، ولمرارة السلع قال بشر بن أبي خازم:
  يرومون الصلاح بذات كهف                      وما فيها لهم سلـع وقـار هذا قول السروي، وقد قال أبو النجم في وصف الظليم:
  ثم غدا يجمع مـن غـذائه                      من سلع الغيث ومن خوائه وهذا بعينه من وصف السروي. السلع: نبت يخرج في أول البقل لا يذاق، إنما هو سم، وهو مثل الزرع أول ما يخرج، وهو لقط قليل في الأرض، وله وريقة صفراء شاكة، كأن شوكها زغب، وهو بقلة تتفرش كأنها راحة الكلب لا أرومة لها، قاله أبو زياد. قال: وليس بمستنكر أن ترعاه النعام مع مرارته، فقد ترعى النعام الحنظل الخطبان. أو هو ضرب من الصبر، أو بقلة من الذكور خبيثة الطعم، قاله أبو حنيفة. قلت: وبمثل ما وصف السروي آنفا شاهدته بعيني في أرض اليمن. السلع: البرص، عن ابن دريد، قال جرير:
  هل تذكرون على ثنـية أقـرن                      أنس الفوارس يوم يهوي الأسلع

  الأسلع في البيت: هو عبد الله بن ناشب العبسي، قتل عمرو بن عمرو بن عدس يسوم ثنية أقرن، وقال ابن دريد: كان عمرو بن عدس أسلع، أي أبرص، قتله أنس الفوارس بن زياد العبسي يوم ثنية أقرن. قال الصاغاني: والذي ذكرت بعد البيت هو في النقائض، ورواية أبي عبيدة: هل تعرفون... و.. يوم شد الأسلع. السلع: تشقق القدم، وقد سلع، كفرح، فيهما، فهو أسلع، وقال الجوهري: سلعت قدمه تسلع سلعا: مثل زلعت، ج: سلع، بالضم. والسولع، كجوهر: الصبر المر، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي قال: والصولع، بالصاد: السنان المجلو. والسلع، بالكسر: المثل، عن أبي عمرو، يقال: هذا سلع هذا، أي مثله. السلع في الجبل: الشق كهيئة الصدع، عن يعقوب، وابن الأعرابي، واللحياني، ويفتح، عن بعضهم، ج: أسلاع، عن يعقوب، زاد غيره: سلوع، وهذا يدل على أن واحد سلع، بالفتح. سلع: أربعة مواضع، ثلاثة منها ببلاد بني باهلة، وهن سلع موشوم، وسلع الكلدية، وسلع الستر، الأول: واد، والثاني: جبل أو واد، الرابع: موضع ببلاد بني أسد بنجد. قال ابن عباد: تقول: غلامان سلعان، بالكسر، أي تربان، وغلمان أسلاع: أتراب. وفي اللسان: أعطاه أسلاع إبله، أي أشباهها، واحدها سلع، وسلع. قال رجل من الأعراب: ذهبت إبلي، فقال رجل: لك عندي أسلاعها، أي أمثالها في أسنانها وهيآتها. وقال ابن الأعرابي: الأسلاع: الأشباه، فلم يخص به شيئا دون شيء. وأسلاع الفرس: ما تعلق من اللحم على نسييها إذا سمنت، نقله الصاغاني. والسلعة، بالكسر، المتاع، كما في الصحاح، قيل: ما تجر به، ج: سلع، كعنب. السلعة: كالغدة تخرج في الجسد، ويفتح، وهو المشهور الآن، ويحرك، وبفتح اللام كعنبة، وهذه عن ابن عباد. أو هي خراج في العنق، أو غدة فيها، نقله ابن عباد. أو هي زيادة تحدث في البدن، كالغدة تتحرك إذا حركت، وقد تكون من حمصة إلى بطيخة، كما نقله الجوهري، وقد أطال المصنف، هنا والمدار كله على عبارة الجوهري، مع ذكره في محلين، فتأمل. وهو مسلوع، أي به سلعة. السلعة أيضا: العلق، لأنه يتعلق بالجسد كهيئة الغدة، ج: سلع، كعنب. السلعة، بالفتح: الشجة، كما في الصحاح، زاد في اللسان: في الرأس كائنة ما كانت، ويحرك، أو هي التي تشق الجلد، ج: سلعات، محركة، وسلاع، بالكسر. والسلع، محركة: اسم جمع، كحلقة وحلق. وأسلع الرجل: صار ذا سلعة، أي شجة أو دبيلة. المسلع: كمنبر: الدليل الهادي، قاله الليث، وأنشد للخنساء - وهو لليلى الجهنية ترثى أخاها أسعد -:
  سباق عادية وهادي سربة                      ومقاتل بطل وهاد مسلع ويروى: ورأس سرية، وإنما سمي به لأنه يشق الفلاة شقا. والمسلوعة: المحجة، عن ابن عباد، قال في اللسان: لأنها مشقوقة، قال مليح:
  وهن على مسلوعة زيم الحصى                      تنير وتغشاها هماليج طـلـح والتسليع في الجاهلية: كانوا إذا أسنتوا، أي أجدبوا علقوا السلع مع العشر بثيران الوحش، وحدروها من الجبال وأشعلوا في ذلك السلع والعشر النار، يستمطرون بذلك، قال وداك الطائي:
  لا در در رجال خاب سعـيهـم                      يستمطرون لدى الأزمات بالعشر
  أجاعل أنت بيقـورا مـسـلـعة                      ذريعة لك بين الله والـمـطـر

  وقيل: كانوا يوقرون ظهورها من حطبهما، ثم يلقحون النار فيها، يستمطرون بلهب النار المشبه بسنا البرق. وقول الجوهري: علقوه، قلت: ليس نص الجوهري كذلك، بل قال: والسلع، بالتحريك: شجر مر، ومنه المسلعة، لأنهم كانوا في الجدب يعلقون شيئا من هذا الشجر ومن العشر بذنابى البقر، ثم يضرمون فيها النار وهم يصعدونها في الجبل، فيمطرون، زعموا، وأنشد قول الطائي، وقوله: بذنابى البقر غلط، والصواب: بأذناب البقر، وقد سبق المصنف إلى هذه التخطئة غيره، فقد قرأت بخط ياقوت الموصلي في هامش نسخة الصحاح التي هي بخطه ما نصه: قال أبو سهل الهروي: قوله: بذنابى البقر خطأ، والصواب بأذناب البقر، لأن الذنابى واحد مثل الذنب، وفي هامش آخر، بخطه أيضا: كان في الأصل بذنابى البقر، وقد أصلح من خط أبي زكريا بأذناب البقر، وهو الصواب، لأن الذنابى واحد، ثم رأيت العلامة الشيخ عبد القادر بن عمر البغدادي قد تكلم على البيت الذي أنشده الجوهري في شرح شواهد المغني، وتعرض لكلام المصنف، ونقل عن خط ياقوت الموصلي ما نقلته برمته، ثم قال: وقد تبعهما صاحب القاموس، والغلط منهم لا من الجوهري، فإن غاية ما فيه التعبير عن الجمع بالواحد، وهو سائغ، قال الله تعالى:  سيهزم الجمع ويولون الدبر  أي الأدبار، وأما غلطهم فجهلهم بصحة ذلك، وزعمهم أنه خطأ. على أن غالب النسخ كما نقلنا، وقد نقل شيخنا أيضا هذا الكلام، وفوق به إلى المصنف سهام الملام، ونسأل الله حسن الختام. وفي البيت الذي استشهد به، وهو قول وداك الطائي، تسعة أغلاط، قال شيخنا: هو بيت مشهور، استدل به أعلام اللغة والنحو وغيرهم، ونبهوا على أغلاطه، كما في شروح المغني وشروح شواهده، فليست من مخترعاته حتى يتبجح بها، بل هي معروفة مشهورة، وقد أوردها عبد القادر البغدادي مبسوطة، وساقها أحسن مساق، رحمه الله. وتسلع عقبه، أي تشقق، نقله الصاغاني. وانسلع: انشق، نقله الجوهري وأنشد للراجز، وهو أبو محمد الفقعسي:
  من بارئ حيص ودام منسلع وفي اللسان: هو لحكيم بن معية الربعي، وأوله:
  ترى برجليه شقوقا في كلع ومما يستدرك عليه: المسلع، كمحسن: من به الدبيلة. والسلع، محركة: آثار النار في الجلد، ورجل أسلع: تصيبه النار، فيحترق، فيرى أثرها فيه. وسلع جلده بالنار سلعا. وسلع رأسه بالعصا سلعا: ضربه فشقه. ورجل مسلوع، ومنسلع: مشجوج. والأسلع: الأحدب. وإنه لكريم السليعة: أي الخليقة. وهما سلعان، أي مثلان، لغة في الكسر. والمسلعة: جماعة البقر التي يعلق في أذنابها من حطب السلع، أو يوقر على ظهورها، وقد تقدم شاهده. ويوسف بن يعقوب بن أبي القاسم السدوسي البصري السلعي، بالفتح، لسلعة في قفاه، قال ابن رسلان: وأكثرهم يخطئون ويقولون بكسر السين المهملة.

##### Türkçe

**السلع**: ayakta yarık; çoğulu: **سلوع**; bunu el-Cevherî nakletti. Ve **سلع**: bir dağ; ve el-ʿUbâb’da: Medine’de bir küçük dağ; Medine’ye (üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm olsun) daha evlâdır. Teʾabbata Şerran’ın kız kardeşinin oğlu onu mersiye olarak söyledi — ve denilir ki: o, Teʾabbata Şerran’ındır; Ebû’l-ʿAbbâs el-Müberred dedi: o, Halef el-Ahmer’indir; ancak o, Teʾabbata Şerr’a nisbet edilir; ve o, çok zor bir tarz(da)dır —:
  “Şüphesiz **سلع**’ın berisindeki o vadide                      kanı (hiç) boşa gitmeyen bir öldürülmüş vardır”
Ve o, yirmi beş beyittir; Dîvânu’l-Hamâse’de zikredilmiştir. Dedim: doğru olan birinci sözdür; bunun delili, kasidenin sonundaki beyittir:
  “Onu bana içir, ey Sevâd b. ʿAmr                      çünkü bedenim dayımdan sonra gerçekten zayıftır

  Dayısıyla Teʾabbata Şerran’ı kasteder; böylece onun, kız kardeşinin oğlu eş-Şenferâ’ya ait olduğu sabit oldu; İbn Berrî’nin tahkik ettiği gibi. Ve el-Cevherî’nin sözü: **السلع**: Medine’de bir dağ; işte böyle, **الألف** ve **اللام** ile, elde ettiğimiz Sıhâh nüshalarının tamamında; bu yüzden şeyhimizin sözüne itibar edilmez: “Sıhâh’ın sahih asıllarında: **سلع** vardır, musannifin (yazdığı) gibi” (sözü) hatadır; çünkü o bir özel addır; özel adlara **اللام** girmez; nahivciler katında meşhur olan budur. El-Cevherî’den bir kalem sürçmesi vuku bulmuştur; kemal yalnızca Allah Teâlâ’ya aittir, celâli yücedir; ve musannif, bu harfte onun ilk hatalısı değildir: Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla şu metin bulunmuştur: Ebû Sehl el-Herevî dedi: doğru olan: “Ve **سلع**: Medine’de bir dağ”dır; **ألف** ve **لام** olmaksızın; çünkü o, bizzat bir dağa ait bir marifedir; ona **الألف** ve **اللام** sokmak câiz değildir. Şeyhimiz musannife reddiye yapmayı ve el-Cevherî’yi birtakım vecihlerle desteklemeyi istedi: birincisi: Sıhâh’ın sahih asıllarında **سلع**’ı **لام**sız buldu; bu bir iddiadır; az önce ona işaret ettik. İkincisi: marifenin marife yapılmamasının ittifak edilmiş olmaması; er-Radî, Şerhu’l-Hâcibiyye’de bunu açıkça söyledi. Özel adların izâfesini ve onları başka bir tür tarif ile marife kılmayı câiz gördü; bunda gizli olmayan bir tekellüf vardır. Üçüncüsü: **الألف** ve **اللام** ziyade olarak mâlûmdur; ziyadelerinin meşhur yerlerinden biri, aslı gözeterek nakledilmiş özel adlara girmesidir; **النعمان** ve **الحارث** ve **الفضل** gibi; ve **السلع** belki **سلعه**’nin masdarıdır, “onu yardı” (demektir); sonra nakledildi ve özel ad oldu; böylece aslı gözetmek için **اللام** ona girer. Dördüncüsü: musannif, bu kitabının birçok yerinde bunu işlemiştir; bir kısmına dikkat çektik, bir kısmını da çokluğundan dolayı ihmal ettik; onun sözünü tecrübe eden ve kaideleri bilen kimseye gizli olmayan bir çoklukla; öyleyse el-Cevherî’nin sözündeki bu tek ferde nasıl itiraz eder, hâlbuki onun genel olarak bir vechi vardır? Sonra onun sözü: “Ve **سلع**”, fetha ile; bu, lugat imamları ve mekânlar hakkında tasnif edenler yanında meşhurdur. Şeyhimiz, el-Hâfız İbn Hacer’den el-Feth’te, istiskâ sırasında, onun ayrıca harekelendiğini nakletti. Dedim: bu gariptir. **سلع** ayrıca: Hüzeyl’e ait bir dağdır; el-Hüzlî el-Berîk b. ʿİyâd dedi, bir yağmuru vasfederken:
  “Saçın yanlarından **العصم**’ı indirir                      ve **ذي سلع**’da bir eşek bırakmadı”
Ebû ʿAmr rivayet etti: “**في أفنان شقر**”. Ve **شعر** ve **شقر**: iki dağdır; el-ʿUbâb’da böyle(ce). Doğru olan, bu dağın **ذي سلع** diye, harekeli olarak bilindiğidir; Ebû ʿUbeyd el-Bekrî ve başkaları onu böyle ضبط etti; ve el-Berîk’in sözü böyle inşad edilmiştir; o, Necd ile Hicaz arasındadır; öyleyse düşün. **سلع** ayrıca: Vâdî Mûsâ’da (aleyhi’s-selâm) Beytü’l-Makdis yakınında eş-Şevbek amelinden bir kaledir. **سليع**، **كزبير**: Necd’de Katn’da Benî Esed’e ait bir sudur. **سليع** ayrıca: Medine’de bir küçük dağ; üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm olsun; ona **غبغب** denilir; bütün nüshalarda iki muʿcem **غ** ve iki muvahhad **ب** ile böyle(ce); bu yanlıştır; doğru olan: ona **عثعث** denilir; iki muhmale **ع** ve iki müsellese **ث** ile; ve **سليع**’dan başka, onun üzerinde Eslem b. Afsâ’nın evleri vardır; ve **ثنية عثعث** ona izâfe edilir. **السليع**: Yemâme’de bir vadi; onda köyler vardır. **سليع**: **ة**; Zübeyd civarlarında, el-Kedrâʾ amellerindendir. Ve **سلعان**، harekeli: Yemen’de Sanʿâ amellerinden bir kaledir. **السلع**، harekeli: acı bir ağaç; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  “**سلع** bir şey, ve onun benzeri on bir şey                      **عائل** bir şey, ve **البيقورا** yükseldi”

  el-Ezherî bu beyti, Arapların câhiliyede sığırların kuyruklarına ateş yakarak yağmur istemeleri hususunda yaptıkları şeye şahit olarak inşad etti. Ebû Hanîfe dedi: es-Serât ehlinden bir aʿrâbî bana haber verdi ki **السلع** **السنعبق** gibi bir ağaçtır; ancak o, ağacın yakınında biter; sonra ona tutunur; sonra onda yeşil ipler olarak yükselir; onun yaprağı yoktur; fakat dallara dolanan ve birbirine geçen çubuklardır; ve onun, küçük üzüm salkımları gibi meyvesi vardır; olgunlaşınca kararır; onu yalnız maymunlar yer; insanlar ve otlayan hayvanlar yemez. Dedi: onu tatmadım; ve ben onu acı sanıyorum. Dedi: ve kesilince ondan, içinde **سعابيب** bulunan, yapışkan, berrak bir su akar. **السلع**’ın acılığından dolayı Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  “**ذات كهف**’te ıslahı isterler                      hâlbuki orada onlar için **سلع** ve vakar yoktur”
Bu, es-Seravî’nin sözüdür. Ebû’n-Necm, devekuşunu vasfederken dedi:
  “Sonra gitti, gıdasından toplar                      yağmurun **سلع**’ından ve onun boşluğundan”
Bu, aynen es-Seravî’nin vasfındandır. **السلع**: baklanın ilkinde çıkan bir bitkidir; tadılmaz; ancak o zehirdir; ve o, ilk çıktığında ekin gibidir; o, yerde az bir toplanandır; ve onun, dikenli sarı bir yaprakçığı vardır; sanki dikenleri **زغب**’dır; ve o, kökü olmayan, sanki köpeğin avucu gibi yayılan bir ottur; bunu Ebû Ziyâd söyledi. Dedi: onun acılığıyla beraber devekuşlarının onu otlaması yadırganacak değildir; nitekim devekuşları **الحنظل**’ı **الخطبان** (iken) otlar. Yahut o, sabırdan bir türdür; yahut tadı kötü erkeklerden bir ottur; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Dedim: es-Seravî’nin az önce vasfettiği gibi olanı Yemen toprağında gözümle gördüm. **السلع**: alaca (hastalık), İbn Düreyd’den; Cerîr dedi:
  “**ثنية أقرن** üzerinde hatırlar mısınız                      atlıların ünsiyetini, **الأسلع** düşerkenki gün(ü)?”

**الأسلع** “ev içindeki” (şiirde geçen): o, **عبد الله بن ناشب العبسي**’dir; **ثنية أقرن**’i gözetleyip dolaşırken **عمرو بن عمرو بن عدس**’i öldürdü. **ابن دريد** dedi: **عمرو بن عدس** **أسلع** idi; yani **أبرص** (alaca/abraş) idi; onu **ثنية أقرن** günü **أنس الفوارس بن زياد العبسي** öldürdü. **الصاغاني** dedi: Beyitten sonra zikrettiğim şey **النقائض**’dadır; **أبي عبيدة**’nin rivayeti: “**هل تعرفون...** ve .. **يوم شد الأسلع**”.

**السلع**: ayağın çatlamasıdır; ve (kişi) **سلع** olmuştur, **فرح** gibi, ikisinde (iki ayakta); o hâlde o **أسلع**’dır. **الجوهري** dedi: Ayağı **سلعت**; **تسلع** **سلعا**: **زلعت** gibi; çoğulu: **سلع** (ötre ile).

Ve **السولع**, **جوهر** gibi: acı sabırdır; **الصاغاني** onu **ابن الأعرابي**’den nakletti; dedi: ve **الصولع**, **الصاد** ile: parlatılmış mızrak ucudur.

Ve **السلع**, kesre ile: misaldir; **أبي عمرو**’dan; denir: “bu, bunun **سلع**’ıdır”; yani onun mislidir.

**السلع** dağda: yarık, çatlak biçiminde; **يعقوب**’dan, ve **ابن الأعرابي**’den, ve **اللحياني**’den; ve bazılarına göre fetha ile de gelir; çoğulu: **أسلاع**, **يعقوب**’dan; başkası ekledi: **سلوع**; bu da bir tekinin fetha ile **سلع** olduğuna delâlet eder.

**سلع**: dört yer adıdır; üçünün yeri **بني باهلة** diyarındadır; onlar **سلع موشوم** ve **سلع الكلدية** ve **سلع الستر**’dir; birincisi: vadi; ikincisi: dağ yahut vadi; dördüncüsü: Necd’de **بني أسد** diyarında bir yerdir.

**ابن عباد** dedi: “iki oğlan **سلعان**” dersin, kesre ile; yani yaşıtlar. Ve “**أسلاع** oğlanlar”: yaşıtlar.

Ve **اللسان**’da: Ona develerinin **أسلاع**’ını verdi; yani benzerlerini; tekili **سلع** ve **سلع**’dır. Araplardan bir adam dedi: “Develerim gitti”; bir adam dedi: “Onların **أسلاع**’ı bende senindir”; yani yaşlarında ve şekillerinde onların benzerleri. **ابن الأعرابي** dedi: **الأسلاع**: benzerlerdir; böylece onu bir şeyden başka bir şeye tahsis etmedi.

Ve atın **أسلاع**’ı: semirdiğinde iki yanındaki sinirlerine yapışan et parçalarıdır; **الصاغاني** nakletti.

Ve **السلعة**, kesre ile: meta; **الصحاح**’ta olduğu gibi; denildi: onunla ticaret yaptığın şey; çoğulu: **سلع**, **عنب** gibi.

**السلعة**: bedende çıkan bez gibi bir şeydir; ve fetha ile de gelir; ve bu şimdi meşhur olandır; ve harekelenir; ve **اللام**’ın fethasıyla **عنبة** gibi; bu, **ابن عباد**’dandır. Yahut o, boyunda bir çıbandır; yahut onda bir bezdir; **ابن عباد** nakletti. Yahut o, bedende meydana gelen bir fazlalıktır; hareket ettirildiğinde hareket eden bez gibi; ve nohut tanesinden karpuza kadar olabilir; **الجوهري**’nin naklettiği gibi. Müellif burada uzatmıştır; burada da (başka yerde de) bütün dayanak **الجوهري**’nin ibaresidir; onu iki yerde zikretmesiyle birlikte; öyleyse düşün. Ve o **مسلوع**’dur; yani onda **سلعة** vardır.

**السلعة** ayrıca: sülük (kan emici)dir; çünkü bedene bez biçiminde yapışır; çoğulu: **سلع**, **عنب** gibi.

**السلعة**, fetha ile: yarma yara; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **اللسان**’da artırdı: başta, nasıl olursa olsun; ve harekelenir; yahut o, deriyi yaran olandır; çoğulu: **سلعات** (harekeli), ve **سلاع** (kesre ile).

Ve **السلع**, harekeli: **حلقة** ve **حلق** gibi bir cem‘ ismidir.

Ve adam **أسلع** oldu: **سلعة** sahibi oldu; yani yarma yara yahut çıban.

**المسلع**, **منبر** gibi: yol gösteren kılavuzdur; **الليث** söyledi; ve **الخنساء**’ya ait (ki o, **ليلى الجهنية**’nindir; kardeşi **أسعد** için ağıt yakar) şu beyti okudu:
  سباق عادية وهادي سربة                      ومقاتل بطل وهاد مسلع
Ve şöyle de rivayet edilir: “**ورأس سرية**”; ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü çölü yararak yarar.

Ve **المسلوعة**: açık yol (ana yol)dur; **ابن عباد**’dan. **اللسان**’da dedi: çünkü o yarılmıştır. **مليح** dedi:
  وهن على مسلوعة زيم الحصى                      تنير وتغشاها هماليج طـلـح

Ve **التسليع** cahiliyede: yaşlandıklarında, yani kıtlığa düştüklerinde, **السلع**’ı **العشر** ile birlikte yaban öküzlerinin boynuzlarına asarlardı; onları dağlardan aşağı salarlardı; ve o **السلع** ve **العشر**’de ateşi tutuştururlardı; bununla yağmur isterlerdi. **وداك الطائي** dedi:
  لا در در رجال خاب سعـيهـم                      يستمطرون لدى الأزمات بالعشر
  أجاعل أنت بيقـورا مـسـلـعة                      ذريعة لك بين الله والـمـطـر

Ve denildi: Onların sırtlarını ikisinin odunuyla yüklerlerdi; sonra onda ateşi tutuştururlardı; şimşeğin parıltısına benzetilen ateş aleviyle yağmur isterlerdi.

Ve **الجوهري**’nin sözü: “Onu astılar”; ben dedim: **الجوهري**’nin nassı böyle değildir; bilakis dedi ki: **السلع**, hareke ile: acı bir ağaçtır; ondan **المسلعة** (adı) gelir; çünkü onlar kıtlıkta bu ağaçtan ve **العشر**’den bir şeyi sığırların kuyruklarına asarlardı; sonra dağa çıkarırlarken onda ateşi yakarlardı; böylece yağmur yağdırırlardı, zannettiler; ve **الطائي**’nin sözünü (beytini) okudu. Ve onun sözü: “**بذنابى البقر**” yanlıştır; doğrusu: “**بأذناب البقر**”dur. Müelliften önce başkası da bu tashihe gitmiştir; zira **ياقوت الموصلي**’nin hattıyla, kendi hattı olan **الصحاح** nüshasının kenarında şu nassı okudum: **أبو سهل الهروي** dedi: Onun sözü “**بذنابى البقر**” hatadır; doğrusu “**بأذناب البقر**”dur; çünkü **الذنابى** tekildir; **الذنب** gibi. Başka bir kenarda, yine onun hattıyla: Asılda “**بذنابى البقر**” idi; **أبي زكريا**’nın hattından “**بأذناب البقر**” ile düzeltilmiştir; ve o doğrudur; çünkü **الذنابى** tekildir. Sonra, âlim şeyh **عبد القادر بن عمر البغدادي**’nin, **شرح شواهد المغني**’de **الجوهري**’nin okuduğu beyit üzerine konuştuğunu gördüm; ve müellifin sözünü ele aldı; ve **ياقوت الموصلي**’nin hattından, benim bütünüyle naklettiğimi nakletti; sonra dedi: **القاموس** sahibi de ikisine tâbi olmuştur; hata onlardandır, **الجوهري**’den değil; çünkü onda olanın nihayeti, çoğulu tekille ifade etmektir; ve bu câizdir. Allah تعالى dedi: **سيهزم الجمع ويولون الدبر**; yani “**الأدبار**”. Onların hatası ise bunun sıhhatini bilmemeleridir ve onun hata olduğunu sanmalarıdır. Bununla beraber, çoğu nüshalar bizim naklettiğimiz gibidir. Şeyhimiz de bu sözü nakletti; ve onunla müellife kınama oklarını yöneltti; ve Allah’tan güzel son isteriz.

Ve onunla istişhad edilen beyitte, yani **وداك الطائي**’nin sözünde, dokuz hata vardır. Şeyhimiz dedi: O meşhur bir beyittir; dil, nahiv ve başkalarının imamları onunla delil getirmişlerdir; ve hatalarına dikkat çekmişlerdir; **شروح المغني** ve şevahid şerhlerinde olduğu gibi; öyleyse bunlar onun uydurması değildir ki onlarla övünsün; bilakis bilinen, meşhur şeylerdir. **عبد القادر البغدادي** onları tafsilatlı olarak zikretmiştir; ve onları en güzel sevk ile sevk etmiştir; Allah ona rahmet etsin.

Ve topuğu **تسلع** oldu; yani çatladı; **الصاغاني** nakletti.

Ve **انسلع**: yarıldı; **الجوهري** nakletti; ve recez şairinden, o da **أبو محمد الفقعسي**’dir, şu beyti okudu:
  من بارئ حيص ودام منسلع
Ve **اللسان**’da: o, **حكيم بن معية الربعي**’nindir; ve başı (ilk mısraı):
  ترى برجليه شقوقا في كلع

Ve ona ilâve edilip telâfi edileceklerdendir: **المسلع**, **محسن** gibi: onda çıban olan kimse.

Ve **السلع**, harekeli: deride ateşin izleridir. Ve **رجل أسلع**: ateş ona isabet eder; böylece yanar; onun üzerindeki izi görülür.

Ve derisini ateşle **سلع** etti: **سلعا**.

Ve başını sopayla **سلع** etti: **سلعا**; yani onu vurdu da yardı.

Ve **رجل مسلوع** ve **منسلع**: yarılmış (başından yaralı).

Ve **الأسلع**: kambur.

Ve o, **كريم السليعة**’dır: yani yaradılış (huy) bakımından.

Ve ikisi **سلعان**’dır: yani iki misildir; kesrede bir dildir.

Ve **المسلعة**: kuyruklarına **السلع** odunundan asılan yahut sırtlarına yüklenen sığır topluluğudur; şahidi geçmişti.

Ve **يوسف بن يعقوب بن أبي القاسم السدوسي البصري السلعي**, fetha ile; ensesinde bir **سلعة** sebebiyle. **ابن رسلان** dedi: Onların çoğu hata eder ve “**بكسر السين المهملة**” der.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَعَ رَأْسَهُ
1 سَلَعَ رَأْسَهُ ذ , aor. سَلَعَ , (S, Msb,) inf. n. سَلْعٌ, (S, TA,) He clave, or split, his head, [i. e., the skin thereof, (see سَلْعَةٌ,)] (S, Msb, TA,) by striking it, with a staff, or stick. (TA.) -A2- سَلِعَتْ, قَدَمَهُ, (S, K, *) aor. سَلَعَ , inf. n. سَلَعٌ, (S, K,) His foot became chapped, or cracked, (S, K,) in its upper part and in its under, like زَلِعَتْ. (S, TA.) [See also 5.] ― -b2- سَلَعَ جِلْدُهُ بِالنَّارِ, [so in the L and TA, app. a mistranscription for سَلِعَ,] inf. n. سَلَعٌ, His skin became burned by fire so that the mark thereof was seen upon it. (L, TA.) ― -b3- سَلِعَ, aor. سَلَعَ , inf. n. سَلَعٌ, He was, or became, affected with بَرَص [i. e. leprosy, particularly the white, malignant kind thereof]. (IDrd, K.)

تَسْلِيعٌ
2 تَسْلِيعٌ ذ [inf. n. of سَلَّعَ as used in the phrase سلّع البَقَرَ, or ثِيرَانَ الوَحْشِ, (see مُسَلَّعَةٌ,)] signifies a practice which was observed in the Time of Ignorance, when the people were afflicted with drought, or barrenness of the earth; which was The hanging the [kind of tree, or plant, called] سَلَع, with the [species of swallow-wort called] عُشَر, to wild bulls, and sending them down from the mountains, having kindled fire in the سلع and عشر; seeking thereby to obtain rain: (K, TA:) or the loading the backs of those animals with the fire-wood of the سلع and عشر, then kindling fire therein; seeking to obtain rain by the flame of the fire, which was likened to the gleaming of lightning. (TA.) [See also سَلَعٌ, where a meaning somewhat different from those above is indicated.])

اسلع
4 اسلع ذ He (a man, TA) had a [wound in the head, such as is termed] شَجَّة, (K, TA,) i. e., a سَلْعَة: (TA:) or he had a [kind of ulcer in the belly, called] دُبَيْلَة. (TA.)

تسلّع عَقِبُهُ
5 تسلّع عَقِبُهُ ذ His heel became chapped, or cracked. (Sgh, K.) [See also 1; and see 7.]

انسلع
7 انسلع ذ It clave, or split, or slit, in an intrans. sense. (S, K.) [See also 1, and 5.]

سَلْعٌ
سَلْعٌ ذ A chap, or crack, in the human foot: pl. سُلُوعٌ. (S, K.) ― -b2- See also the next paragraph, in two places.

سِلْعٌ
سِلْعٌ ذ A cleft, or fissure, in a mountain, (Lh, IAar, Yaakoob, S, K,) having the form of a crack; (TA;) as also ↓ سَلْعٌ, (S, K,) accord. to some: (S, TA:) pl. [of either] أَسْلَاعٌ (Yaakoob, S, K) and (of the latter, TA) سُلُوعٌ. (K.) -A2- Also A like, or fellow; (AA, L, K;) and so ↓ سَلْعٌ: (L, TA:) pl. أَسْلَاعٌ. (IAar, L, K.) You say, هٰذَا سِلْعُ هٰذَا This is the like of this. (TA.) And غُلَامَانِ سِلْعَانِ Two boys, or young men, that are fellows, or equals in age: and غِلْمَانٌ أَسْلَاعٌ. (Ibn-'Abbلd, K.) And أَعْطَاهُ أَسْلَاعَ اـِبِلِهِ He gave him the likes, or fellows, of his camels. (L.) -A3- And the pl. أَسْلَاعٌ signifies also The portions of flesh that cling to the نَسَيَانِ [or two sciatic veins] of a mare when she is fat. (Sgh, K.)

سَلَعٌ
سَلَعٌ ذ [originally inf. n. of سَلِعَ, q. v.,] Marks left by fire upon the skin. (TA.) -A2- A certain kind of bitter tree; (S, K;) which, in the Time of Ignorance, was used in one or the other of the manners described above in the explanations of تَسْلِيعٌ; (K, TA;) or they used, in the case of drought, or barrenness of the earth, to hang somewhat of this tree and of the عُشَر to the tails ذُنَابَى [a sing. used as a pl.]) of [wild] bulls or cows, then to kindle fire therein, and make them to ascend upon the mountain; and thus, they assert, they used to obtain rain: (S, TA:) the author of the K says that J has made a mistake in saying ذنابى, in the above-cited passage; that he should have said أَذْنَاب; but others had made this remark before the author of the K; and 'Abd-El-Kلdir Ibn-'Omar El-Baghdلdee says that the mistake is to be imputed to these, and not to J, who has only used a sing. in the sense of a pl., like as الدُّبُرَ is used in the Kur [liv. 45], for الأَدْبَارَ: (MF, TA:) AHn cites an Arab of the desert, of the سَرَاة, as saying that the سلع grows near to a tree, and then clings to it, and climbs it, with long, green, leafless shoots, twining upon the branches and interweaving themselves, and having a fruit like bunches of grapes, which is small, and, when ripe, becomes black, and is eaten only by the monkeys, or apes, not by men, nor by the beasts that are left to pasture at their pleasure; and adding, I have not tasted it, but I think that it is bitter; and when it is broken, there flows from it a viscous fluid, clear, and having strings: such is the description of the man of the سراة: (TA:) or it is a certain poisonous plant, (K, TA,) not to be tasted, like زَرْع [here meaning wheat or barley] when it first comes forth, scantily scattered in the ground, and having a small, yellow, prickly leaf, its prickles being downy; it is a herb, or leguminous plant, which spreads itself upon the surface of the ground, like [the plant called] رَاحَةُ الكَلْبِ, having no root, and it is not improbable that the ostrich may feed upon it, notwithstanding its bitterness, for it sometimes feeds upon the colocynth: (Aboo-Ziyلd, TA:) or it is a species of aloes: (K:) or a herb, or leguminous plant, (K, TA,) of those termed ذُكُور [that are hard and thick, or thick, and inclining to bitterness, or thick and rough], (TA,) of bad, or nauseous, or disgusting, taste: (K, TA:) so says Aboo-Nasr: (TA:) [Forskهl found this name applied in El-Yemen to the sوlanthus quadragonus: (Flora ئgypt. Arab., pp. cv. and 33:) and the cacalia sonchifolia: (Ibid., p. cxix.:) and the name of سَع أَبْيَض, or سَلَع البَقَر, to the senecio hadiensis. (Ibid., pp. cxix. and 149.)]

سَلْعَةٌ
سَلْعَةٌ ذ A wound by which the head is broken, syn. شَجَّةٌ, (S, L, Mgh, Msb, K,) of whatever kind it be; as also ↓ سَلَعَةٌ: or that [only] cleaves the skin: (K:) pl. سَلَعَاتٌ (Msb, K, [in the CK, erroneously, سَلْعَاتٌ,]) and سِلَاعٌ, and quasi-pl. n. [or coll. gen. n.] سَلَعٌ. (K.) ― -b2- See also what next follows.

سِلْعَةٌ
سِلْعَةٌ ذ [A ganglion;] a thing like the غُدَّة, that comes forth upon the body, or person; (K, * TA;) as also ↓ سَلْعَةٌ, (K,) which is the form of the word now commonly known, (TA,) and ↓ سَلَعَةٌ, (K,) and ↓ سِلَعَةٌ: (Ibn-'Abbلd, K:) or an excrescence (S, Mgh, K) of flesh, (Mgh,) that arises in the body, (S, Mgh, K,) or a [kind of spontaneous swelling that comes forth upon the body, such as is termed] خُرَاج, (Msb,) like the غُدَّة, (S, Mgh, Msb, K,) that moves about when moved, (S, Msb, K,) or moves to and fro between the skin and the flesh, (Mgh,) and varies from [the size of] a chick-pea to [that of] a melon; (S, K;) also termed ضَوَاةٌ: (S:) the physicians say that it is a thick tumour, not adhering to the flesh, moving about when moved, having a cyst, or case which encloses it, and capable of increase, because it is extrinsic to the flesh, wherefore the doctors of practical law allow its being cut off, when it is safe to do so: (Msb:) or a خُرَاج [vide suprà] in the neck: (K:) or a غُدَّة in the neck: (Ibn-'Abbلd, K:) pl. سِلَعٌ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] A thing [i. e. a knob] that comes forth in a tree. (AHn, TA in art. بلط.) ― -b3- [Hence also,] A leech; (K;) because it attaches itself to the body like the غُدَّة: (TA:) pl. سِلَعٌ. (K.) -A2- A commodity; an article of merchandise; (S, * Mgh, * Msb, K; *) a thing with which one trafficks: (K:) pl. سِلَعٌ. (Msb, K.)

سَلَعَةٌ
سَلَعَةٌ ذ : see سَلْعَةٌ: ― -b2- and سِلْعَةٌ.

سِلَعَةٌ
سِلَعَةٌ ذ : see سِلْعَةٌ.

سَلِيعَةٌ
سَلِيعَةٌ ذ Nature, or disposition: so in the phrase اـِنَّهُ لَكَرِيمُ السَّلِيعَةِ [Verily he is generous in respect of nature, or disposition]. (TA.) [But perhaps this may have originated from a mistranscription for سَلِيقَةٌ.]

سَوْلَعٌ
سَوْلَعٌ ذ The bitter aloe. (IAar, Sgh, K.)

أَسْلَعُ
أَسْلَعُ ذ A man having the foot chapped, or cracked: pl. سُلْعٌ. (K.) ― -b2- A man having his skin burned by fire so that the mark thereof is seen upon it. (TA.) ― -b3- A man affected with بَرَص [i. e. leprosy, particularly the white, malignant kind thereof]. (Mgh, K.) ― -b4- And Humpbacked. (TA.)

مُسْلِعٌ
مُسْلِعٌ ذ [A man having a wound in the head, such as is termed سَلْعَة: (see 4; and see also مَسْلُوعٌ:) or] having a [kind of ulcer in the belly, called] دُبَيْلَة. (TA.)

مِسْلَعٌ
مِسْلَعٌ ذ A guide that directs aright: (Lth, K:) so called because he cleaves the desert. (TA.)

بَيْقُورٌ مُسَلَّعَةٌ
بَيْقُورٌ مُسَلَّعَةٌ ذ A number of [wild] bulls or cows having some firewood of the سَلَع hung to their tails, [with عُشَر, and then set on fire,] (S, * TA,) or having their backs laden therewith. (TA.) [See 2, and see also سَلَعٌ.]

مَسْلُوعٌ
مَسْلُوعٌ ذ A man having [the skin of] his head cleft, or split; (Msb;) a man having [a سَلْعَة, i. e.] a شَجَّة; as also ↓ مُنْسَلِعٌ. (TA.) [See also مُسْلِعٌ.] ― -b2- Having a سِلْعَة, i. e. [ganglion, or] thing like the غُدَّة, &c. (K.) ― -b3- مَسْلُوعَةٌ The main part, or middle, of a road; the part of a road along which one travels; syn. مَحَجَّةٌ: (Ibn-'Abbلd, L, K:) because it is cleft, or furrowed. (L.)

مُنْسَلِعٌ
مُنْسَلِعٌ ذ : see مَسْلُوعٌ.

##### Türkçe

**سَلَعَ رَأْسَهُ**
1 **سَلَعَ رَأْسَهُ** ذ, muzâri‘i **سَلَعَ**, (S, Msb,) mastar ismi **سَلْعٌ**, (S, TA,) O, başını yardı yahut çatlattı; yani onun derisini; (bk. **سَلْعَةٌ**;) (S, Msb, TA,) onu bir değnek yahut sopa ile vurarak. (TA.) -A2- **سَلِعَتْ**, **قَدَمَهُ**, (S, K, *) muzâri‘i **سَلَعَ**, mastar ismi **سَلَعٌ**, (S, K,) Onun ayağı, (S, K,) üst kısmında ve alt kısmında, **زَلِعَتْ** gibi, çatladı yahut yarıldı. (S, TA.) [Bk. ayrıca 5.] ― -b2- **سَلَعَ جِلْدُهُ بِالنَّارِ**, [L ve TA’da böyledir; görünüşe göre **سَلِعَ** yerine bir yanlış yazımdır,] mastar ismi **سَلَعٌ**, Onun derisi ateşle yandı; öyle ki onun izi üzerinde görüldü. (L, TA.) ― -b3- **سَلِعَ**, muzâri‘i **سَلَعَ**, mastar ismi **سَلَعٌ**, O, **بَرَص** ile (yani [özellikle onun beyaz, habis türü olan] cüzzam ile) etkilenmiş oldu yahut oldu. (IDrd, K.)

**تَسْلِيعٌ**
2 **تَسْلِيعٌ** ذ [**سَلَّعَ**’ın, سلّع البَقَرَ yahut ثِيرَانَ الوَحْشِ ibaresinde kullanıldığı şeklin mastar ismidir; (bk. **مُسَلَّعَةٌ**;)] Câhiliye Zamanı’nda, insanlar kuraklık yahut yerin kısırlığı ile musibetlendirildiğinde gözetilen bir uygulamayı ifade eder; bu da, [ağaç yahut bitki türü olarak adlandırılan] **سَلَع**’ı, [**عُشَر** diye adlandırılan kırlangıçotu türü] ile birlikte, yaban öküzlerine asmak ve onları dağlardan aşağı salmak; **سلع** ve **عشر** içinde ateş yakmış olarak; bununla yağmur elde etmeyi istemek: (K, TA:) yahut o hayvanların sırtlarına **سلع** ve **عشر**’ın odununu yüklemek, sonra onun içinde ateş yakmak; ateşin aleviyle yağmur elde etmeyi istemek; ki bu, şimşeğin parıltısına benzetilirdi. (TA.) [Bk. ayrıca **سَلَعٌ**; orada yukarıdakilerden biraz farklı bir mânanın işaret edildiği yer.]

**اسلع**
4 **اسلع** ذ O (bir adam, TA) [başta **شَجَّة** denilen türden] bir yara sahibi oldu, (K, TA,) yani bir **سَلْعَة**: (TA:) yahut o, [karında **دُبَيْلَة** denilen türden] bir çıban sahibi oldu. (TA.)

**تسلّع عَقِبُهُ**
5 **تسلّع عَقِبُهُ** ذ Onun topuğu çatladı yahut yarıldı. (Sgh, K.) [Bk. ayrıca 1; ve bk. 7.]

**انسلع**
7 **انسلع** ذ O, geçişsiz mânada, yarıldı yahut çatladı yahut yırtıldı. (S, K.) [Bk. ayrıca 1 ve 5.]

**سَلْعٌ**
**سَلْعٌ** ذ İnsan ayağında bir çatlak yahut yarık: çoğulu **سُلُوعٌ**. (S, K.) ― -b2- Ayrıca bir sonraki paragrafa, iki yerde, bak.

**سِلْعٌ**
**سِلْعٌ** ذ Dağda bir yarık yahut çatlak, (Lh, IAar, Yaakoob, S, K,) bir çatlak biçiminde olan; (TA;) bazılarına göre bunun gibi ↓ **سَلْعٌ** da: (S, K,) (S, TA:) çoğulu [ikisinin de] **أَسْلَاعٌ** (Yaakoob, S, K) ve (sonuncunun, TA) **سُلُوعٌ**. (K.) -A2- Ayrıca Bir benzer yahut denk; (AA, L, K;) ve bunun gibi ↓ **سَلْعٌ** da: (L, TA:) çoğulu **أَسْلَاعٌ**. (IAar, L, K.) Sen dersin ki, هٰذَا **سِلْعُ** هٰذَا Bu, bunun benzeridir. (TA.) Ve غُلَامَانِ **سِلْعَانِ** Yaşça denk yahut yaşıt iki oğlan yahut genç: ve غِلْمَانٌ **أَسْلَاعٌ**. (Ibn-'Abbلd, K.) Ve أَعْطَاهُ **أَسْلَاعَ** اـِبِلِهِ O, ona develerinin benzerlerini yahut denklerini verdi. (L.) -A3- Ve çoğul **أَسْلَاعٌ**, ayrıca, kısrak semiz olduğunda onun **نَسَيَانِ**’ına [yahut iki siyatik damarına] yapışan et parçaları mânasına gelir. (Sgh, K.)

**سَلَعٌ**
**سَلَعٌ** ذ [aslında **سَلِعَ**’ın mastar ismidir; bk. o,] Deri üzerinde ateşin bıraktığı izler. (TA.) -A2- Acı bir ağaç türü; (S, K;) ki Câhiliye Zamanı’nda, **تَسْلِيعٌ** açıklamalarında yukarıda anlatılan iki tarzdan birinde kullanılırdı; (K, TA;) yahut kuraklık yahut yerin kısırlığı halinde, bu ağaçtan ve **عُشَر**’dan bir miktarı, [yaban] öküzlerin yahut ineklerin kuyruklarına **ذُنَابَى** (çoğul mânasında kullanılan bir tekil) asarlar, sonra onun içinde ateş yakar ve onları dağa çıkartırlardı; ve böylece, iddia ederler ki, yağmur elde ederlerdi: (S, TA:) K’nin müellifi der ki: J, yukarıda nakledilen pasajda **ذنابى** demekte hata etmiştir; **أَذْنَاب** demeliydi; fakat K’nin müellifinden önce başkaları da bu tenkidi yapmışlardı; ve 'Abd-El-Kلdir Ibn-'Omar El-Baghdلdee der ki: hata bunlara nispet edilmelidir, J’ye değil; çünkü o, sadece bir tekili çoğul mânasında kullanmıştır; tıpkı Kur’da [liv. 45] **الدُّبُرَ**’ın **الأَدْبَارَ** yerine kullanılması gibi: (MF, TA:) AHn, **سَرَاة**’dan bir bedevîyi, **سلع**’ın bir ağacın yakınında bittiğini, sonra ona yapışıp tırmandığını; uzun, yeşil, yapraksız sürgünlerle, dallara dolanıp birbirine geçerek; ve üzüm salkımları gibi bir meyvesi olup küçük olduğunu; olgunlaşınca siyahlaştığını; ve onu yalnız maymunların yediğini, insanların değil, ne de kendi hâline otlatılan hayvanların; ve ekleyerek: Ben onu tatmadım, fakat onun acı olduğunu sanıyorum; ve o kırıldığında, ondan yapışkan bir sıvı akar; berrak, ve iplikçikleri olan: işte **سراة** adamının tasviri böyledir: (TA:) yahut o, belirli bir zehirli bitkidir, (K, TA,) tadılmaması gereken; ilk çıktığında **زَرْع** gibi [burada buğday yahut arpa mânasında], yerde seyrek dağılmış; küçük, sarı, dikenli bir yaprağı olan; dikenleri tüylü; o bir ot yahut baklagil bitkisidir; yer yüzüne yayılır, [**رَاحَةُ الكَلْبِ** denilen bitki] gibi; kökü yoktur; ve onun acılığına rağmen devekuşunun ondan yemesi uzak değildir; çünkü o bazen acı kavun yer: (Aboo-Ziyلd, TA:) yahut o, sabır (aloes) türlerindendir: (K:) yahut o, bir ot yahut baklagil bitkisidir, (K, TA,) **ذُكُور** denilenlerden [sert ve kalın; yahut kalın ve acılığa meyleden; yahut kalın ve kaba olanlardan], (TA,) kötü yahut iğrendirici yahut tiksindirici tatlı: (K, TA:) Aboo-Nasr böyle der: (TA:)

**سَلْعَةٌ**
**سَلْعَةٌ** ذ Başın kırıldığı bir yara; eş anlamlısı **شَجَّةٌ**, (S, L, Mgh, Msb, K,) her ne türden olursa olsun; bunun gibi ↓ **سَلَعَةٌ** da: yahut [yalnız] deriyi yaran: (K:) çoğulu **سَلَعَاتٌ** (Msb, K, [CK’de yanlışlıkla **سَلْعَاتٌ**]) ve **سِلَاعٌ**, ve quasi-çoğul ismi [yahut cins topluluk ismi] **سَلَعٌ**. (K.) ― -b2- Ayrıca hemen ardından gelen şeye bak.

**سِلْعَةٌ**
**سِلْعَةٌ** ذ [Bir ganglion;] beden üzerinde yahut şahıs üzerinde çıkan, **غُدَّة** gibi bir şey; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **سَلْعَةٌ** da, (K,) ki bu, şimdi yaygın olarak bilinen kelime şeklidir, (TA,) ve ↓ **سَلَعَةٌ**, (K,) ve ↓ **سِلَعَةٌ**: (Ibn-'Abbلd, K:) yahut (S, Mgh, K) etten bir fazlalık, (Mgh,) bedende ortaya çıkan, (S, Mgh, K,) yahut beden üzerinde çıkan, **خُرَاج** denilen türden bir [kendiliğinden şişlik], (Msb,) **غُدَّة** gibi, (S, Mgh, Msb, K,) hareket ettirildiğinde hareket eden, (S, Msb, K,) yahut deri ile et arasında ileri geri hareket eden, (Mgh,) ve nohut büyüklüğünden kavun büyüklüğüne kadar değişen; (S, K;) ayrıca **ضَوَاةٌ** diye de adlandırılır: (S:) tabipler der ki: o, et’e yapışık olmayan, hareket ettirildiğinde hareket eden, onu içine alan bir kılıfı yahut zarfı bulunan, ve artmaya elverişli olan kalın bir tümördür; çünkü o et’in dışındadır; bundan dolayı fıkıh doktorları, güvenli olduğu zaman onun kesilip alınmasına izin verirler: (Msb:) yahut boyunda bir **خُرَاج**: (K:) yahut boyunda bir **غُدَّة**: (Ibn-'Abbلd, K:) çoğulu **سِلَعٌ**. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] Bir ağaçta çıkan bir şey [yani bir yumru]. (AHn, TA, بلط maddesinde.) ― -b3- [Bundan dolayı da,] Bir sülük; (K;) çünkü o, **غُدَّة** gibi bedene yapışır: (TA:) çoğulu **سِلَعٌ**. (K.) -A2- Bir meta; bir ticaret eşyası; (S, * Mgh, * Msb, K; *) kendisiyle ticaret yapılan bir şey: (K:) çoğulu **سِلَعٌ**. (Msb, K.)

**سَلَعَةٌ**
**سَلَعَةٌ** ذ: **سَلْعَةٌ**’ya bak: ― -b2- ve **سِلْعَةٌ**’ya.

**سِلَعَةٌ**
**سِلَعَةٌ** ذ: **سِلْعَةٌ**’ya bak.

**سَلِيعَةٌ**
**سَلِيعَةٌ** ذ Tabiat yahut huy: **اـِنَّهُ لَكَرِيمُ السَّلِيعَةِ** ibaresinde olduğu gibi [Şüphesiz o, tabiat/huy bakımından cömerttir]. (TA.)

**سَوْلَعٌ**
**سَوْلَعٌ** ذ Acı sabır (aloes). (IAar, Sgh, K.)

**أَسْلَعُ**
**أَسْلَعُ** ذ Ayağı çatlamış yahut yarılmış bir adam: çoğulu **سُلْعٌ**. (K.) ― -b2- Derisi ateşle yanmış, öyle ki onun izi üzerinde görülen bir adam. (TA.) ― -b3- **بَرَص** ile (yani [özellikle onun beyaz, habis türü olan] cüzzam ile) etkilenmiş bir adam. (Mgh, K.) ― -b4- Ve kambur. (TA.)

**مُسْلِعٌ**
**مُسْلِعٌ** ذ [Başında **سَلْعَةٌ** denilen türden bir yara bulunan bir adam: (bk. 4; ve bk. ayrıca **مَسْلُوعٌ**:) yahut] [karında **دُبَيْلَة** denilen türden] bir çıbanı olan. (TA.)

**مِسْلَعٌ**
**مِسْلَعٌ** ذ Doğru yola sevk eden bir kılavuz: (Lth, K:) ona bu ad verilmiştir; çünkü o, çölü yarar. (TA.)

**بَيْقُورٌ مُسَلَّعَةٌ**
**بَيْقُورٌ مُسَلَّعَةٌ** ذ Kuyruklarına **سَلَع**’ın bir miktar odunu asılmış [**عُشَر** ile birlikte, sonra ateşe verilmiş], (S, * TA,) yahut sırtları bununla yüklenmiş, (TA,) [yaban] öküzleri yahut inekleri topluluğu. (TA.)

**مَسْلُوعٌ**
**مَسْلُوعٌ** ذ Başının [derisi] yarılmış yahut çatlamış bir adam; (Msb;) [yani bir **سَلْعَةٌ**, başka deyişle] bir **شَجَّةٌ** sahibi bir adam; bunun gibi ↓ **مُنْسَلِعٌ** da. (TA.) ― -b2- Bir **سِلْعَةٌ** sahibi; yani [ganglion yahut] **غُدَّة** gibi bir şey, vb. (K.) ― -b3- **مَسْلُوعَةٌ** Bir yolun ana kısmı yahut ortası; yolculuk edilen yol kısmı; eş anlamlısı **مَحَجَّةٌ**: (Ibn-'Abbلd, L, K:) çünkü o, yarılmış yahut oluklanmıştır. (L.)

**مُنْسَلِعٌ**
**مُنْسَلِعٌ** ذ: **مَسْلُوعٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلَعَ
سَلَعَ A ( n. ac. سَلْع 1 ),
a.  Cracked, broke, split; bruised.

سَلِعَ
سَلِعَ A ( n. ac. سَلَع 4 ),
a.  Was cracked, chapped.

b.  Had the leprosy.

سَلَّعَ
سَلَّعَ II ,
a.  Rent.

أَسْلَعَ
أَسْلَعَ IV ,
a.  Was cracked.

تَسَلَّعَ
تَسَلَّعَ V ,  اِنْسَلَعَ VII ,
a.  Was cracked, split open; cracked.

سَلْع
سَلْع 1 , ( pl. سُلُوْع 27 ),
a.  Crack, chap.

b.  see 2 .

سَلْعَة
سَلْعَة 1t , ( pl. سِلَاْع 23 &
a.  سَلَعَات ). Sore; bruise.

سِلْع
سِلْع 2 , ( pl. سُلُوْع 27 ,  أَسْلَاْع 38 ),
a.  Cleft, fissure, crevice.

b.  Equal, like; fellow.

سِلْعَة
سِلْعَة 2t , ( pl. سِلَع 7 ),
a.  Commodity; wares, merchandise, goods.

b.  [ coll. ], Worthless, bad; rubbish.

c.  see 1t &  4t .

سَلَع
سَلَع 4 ,
a.  Certain bitter plant.

b.  Poison.

سَلَعَة
سَلَعَة 4t , ( pl. سِلَع 7 ),
a.  Ganglion, gland.

b.  Scrofula.

c.  Leech.

d.  see 1t .

سِلَعَة
سِلَعَة 7t ,
a.  see 1t &  4t ( a )

أَسْلَعُ
أَسْلَعُ 14 ,
a.  Cracked, chapped.

b.  Leprous; leper.

مِسْلَع
مِسْلَع 20 ,
a.  Guide.

سَوْلَع
سَوْلَع
a.  The bitter aloe.

##### Türkçe

**سَلَعَ**
**سَلَعَ** A (mastar: **سَلْع** 1),
a. Çatlattı, kırdı, yardı; bereler yaptı.

**سَلِعَ**
**سَلِعَ** A (mastar: **سَلَع** 4),
a. Çatlamış, yarılmış oldu.

b. Cüzzamı vardı.

**سَلَّعَ**
**سَلَّعَ** II,
a. Yırttı.

**أَسْلَعَ**
**أَسْلَعَ** IV,
a. Çatlamış oldu.

**تَسَلَّعَ**
**تَسَلَّعَ** V, **اِنْسَلَعَ** VII,
a. Çatlamış, yarılıp açılmış oldu; çatladı.

**سَلْع**
**سَلْع** 1, (çoğulu: **سُلُوْع** 27),
a. Çatlak, yarık.

b. 2’ye bak.

**سَلْعَة**
**سَلْعَة** 1t, (çoğulu: **سِلَاْع** 23 &
a. **سَلَعَات**). Yara; bere.

**سِلْع**
**سِلْع** 2, (çoğulu: **سُلُوْع** 27, **أَسْلَاْع** 38),
a. Yarık, çatlak, gedik.

b. Eşit, benzer; akran.

**سِلْعَة**
**سِلْعَة** 2t, (çoğulu: **سِلَع** 7),
a. Meta; eşya, ticaret malı, mal.

b. [topluluk ismi], Değersiz, kötü; süprüntü.

c. 1t ve 4t’ye bak.

**سَلَع**
**سَلَع** 4,
a. Belli bir acı bitki.

b. Zehir.

**سَلَعَة**
**سَلَعَة** 4t, (çoğulu: **سِلَع** 7),
a. Ganglion, bez.

b. Skrofula.

c. Sülük.

d. 1t’ye bak.

**سِلَعَة**
**سِلَعَة** 7t,
a. 1t ve 4t (a)’ya bak.

**أَسْلَعُ**
**أَسْلَعُ** 14,
a. Çatlak, yarılmış.

b. Cüzzamlı; cüzzamlı kimse.

**مِسْلَع**
**مِسْلَع** 20,
a. Kılavuz.

**سَوْلَع**
**سَوْلَع**
a. Acı sarısabır.
