# سلع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سلع

السَّلَعُ: البَرَصُ، والأَسْلَعُ: الأَبْرَصُ؛ قال:
هل تَذْكُرون على ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ
أَنَسَ الفَوارِسِ، يومَ يَهْوي الأَسْلَعُ؟
وكان عمْرو بن عُدَسَ أَسلعَ قتله أَنَسُ الفَوارِس بن زياد العبسي يوم ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ. والسَّلَعُ: آثار النار بالجسَد. ورجل أَسْلَعُ: تصيبه النار فيحترق فيرى أَثرها فيه. وسَلِعَ جِلْدُه بالنار سَلَعاً، وتَسَلَّعَ: تَشَقَّقَ. والسَّلْعُ: الشَّقُّ يكون في الجلد، وجمعه سُلُوعٌ. والسَّلْعُ أَيضاً: شَقّ في العَقب، والجمع كالجمع، والسَّلْعُ: شَقّ في الجبل كهيئة الصَّدْعِ، وجمعه أَسْلاعٌ وسُلُوعٌ، ورواه ابن الأَعرابي واللحياني سِلْعٌ، بالكسر؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
بِسِلْع صَفاً لم يَبْدُ للشمسِ بَدْوةً،
إِذا ما رآهُ راكِب . . . أُرْعِدَا
(* كذا بياض بالأصل.)
وقولهم سُلُوعٌ يدل على أَنه سَلْع.
وسَلَعَ رأْسَه يَسْلَعُه سَلْعاً فانْسَلَع: شقَّه. وسَلِعَتْ يده ورجله وتَسَلَّعَتْ تَسْلَعُ سَلَعاً مثل زَلِعَتْ وتَزَلَّعَتْ، وانْسَلَعَتا: تَشَقّقتا؛ قال حكِيمُ بن مُعَيّةَ الرَّبَعي (* قوله «حكيم بن معية
الربعي» كذا بالأصل هنا، وفي شرح القاموس في مادة كلع نسبة البيت إلى عكاشة السعدي.) :
تَرَى بِرِجْلَيْه شُقُوقاً في كَلَعْ
مِنْ بارِئ حِيصَ، ودامٍ مُنْسَلِعْ
ودَلِيلٌ مِسْلَعٌ: يَشُقُّ الفلاة؛ قالت سُعْدَى الجُهَنِيّة تَرْثي أَخاها أَسعد:
سَبَّاقُ عادِيةٍ، ورأْسُ سَرِيَّةٍ،
ومُقاتِلٌ بَطَلٌ، وهادٍ مِسْلَعُ
والمَسْلُوعَةُ: الطريق لأَنها مشقوقة؛ قال مليح:
وهُنَّ على مَسْلُوعةٍ زِيَم الحَصَى
تُنِيرُ، وتَغْشاها هَمالِيجُ طُلَّحُ
والسَّلْعة، بالفتح: الشَّجّةُ في الرأْس كائنة ما كانت. يقال: في رأْسه سَلْعتانِ، والجمع سَلْعاتٌ وسِلاعٌ، والسَّلَعُ اسم للجمع كحَلْقَةٍ وحَلَق، ورجل مَسْلُوعٌ ومُنْسَلِعٌ. وسَلَعَ رأْسَه بالعصا: ضربه فشقه. والسِّلْعةُ: ما تُجِرَ به، وأَيضاً العَلَقُ، وأَيضاً المَتاعُ، وجمعها السِّلَعُ. والمُسْلِعُ: صاحبُ السِّلْعة. والسِّلْعةُ، بكسر السين: الضَّواةُ، وهي زيادة تحدث في الجسد مثل الغُدّة؛ وقال الأَزهري: هي الجَدَرةُ تخرج بالرأْس وسائر الجسد تَمُور بين الجلد واللحم إِذا حركتها، وقد تكون لسائِرِ البدن في العنق وغيره، وقد تكون من حِمَّصةٍ إِلى بِطِّيخةٍ. وفي حديث خاتَمِ النُّبُوّة: فرأَيتُه مثل السِّلْعة؛ قال: هي غدة تظهر بين الجلد واللحم إِذا غُمِزَتْ باليد تحركت.
ورجل أَسْلَعُ: أَحْدَبُ. وإِنه لكريم السَّلِيعةِ أَي الخليقة. وهما سِلْعانِ وسَلْعانِ أَي مِثلان. وأَعطاه أَسلاع إِبله أَي أَشباهَها، واحدُها سِلْع وسَلْع. قال رجل من العرب: ذهبت إِبلي فقال رجل: لك عندي أَسلاعُها أَي أَمثالُها في أَسنانِها وهيئاتِها. وهذا سِلْع هذا أَي مثله وشَرْواهُ. والأَسْلاعُ: الأَشْباه؛ عن ابن الأَعرابي لم يخص به شيئاً دون شيء. والسَّلَعُ: سَمّ؛ فأََما قول ابن
(* هنا بياض بالأصل.) . . . :
يَظَلُّ يَسْقِيها السِّمامَ الأَسْلَعا
فإِنه تَوهَّم منه فِعْلاً ثم اشْتَقَّ منه صفة ثم أَفْرَدَ لأَن لفظ السِّمام واحد، وإِن كان جمعاً أَو حمله على السم.
والسَّلَعُ: نبات، وقيل شجر مُرّ؛ قال بشر:
يَسُومُونَ العِلاجَ بذاتِ كَهْفٍ،
وما فيها لَهُمْ سَلَعٌ وَقارُ
ومنه المُسَلَّعةُ، كانت العرب في جاهليتها تأْخُذُ حطَبَ السَّلَع والعُشَر في المَجاعاتِ وقُحُوط القَطْر فَتُوقِرُ ظهور البقر منها، وقيل: يُعَلِّقون ذلك في أَذنابها ثم تُلْعج النار فيها يَسْتَمْطِرون بلهب النار المشبه بِسَنى البرق، وقيل: يُضْرِمُون فيها النار وهم يُصَعِّدُونها في الجبل فيُمْطَرون زعموا؛ قال الوَرَكُ
(* قوله «قال الورك» في شرح
القاموس: قال وداك.) الطائي:
لا دَرَّ دَرُّ رِجالٍ خابَ سَعْيُهُمُ،
يَسْتَمْطِرُون لَدى الأَزْماتِ بالعُشَر
أَجاعِلٌ أَنْتَ بَيْقُوراً مُسَلَّعةً
ذَرِيعةً لَكَ بَيْنَ اللهِ والمَطَرِ؟
وقال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد السَّلَعُ سمّ كله، وهو لفْظ قليل في الأَرض وله ورقة صُفَيْراءُ شاكة كأَنَّ شوكها زغَب، وهو بقلة تنفرش كأَنها راحة الكلب، قال: وأَخبرني أَعرابي من أَهل الشَّراة أَن السَّلَعَ شجر مثل السَّنَعْبُق إِلا أَنه يرتقي حِبالاً خضراً لا ورق لها، ولكن لها قُضْبان تلتف على الغصون وتَتَشَبَّكُ، وله ثمر مثل عناقيد العنب صغار، فإِذا أَينع اسوَدَّ فتأْكله القُرود فقط؛ أَنشد غيره لأُمية ابن أَبي الصلت:سَلَعٌ ما، ومِثْلُه عُشَرٌ ما،
عائِلٌ ما، وعالَتِ البَيْقُورا
وأَورد الأَزهري هذا البيت شاهداً على ما يفعله العرب من استمطارهم بإِضرام النار في أَذناب البقر.
وسَلْع: موضع بقرب المدينة، وقيل: جبل بالمدينة؛ قال تأَبط شرّاً: إِنَّ، بالشِّعْبِ الذي دُون سَلْعٍ،
لَقَتِيلاً، دَمُه ما يُطَلُّ
قال ابن بري: البيت للشَّنْفَرى ابن أُخت تأَبط شرّاً يرثيه؛ ولذلك قال في آخر القصيدة:
فاسْقِنِيها يا سَوادُ بنَ عَمْرٍو،
إِنَّ جِسْمِي بَعْدَ خالي لَخَلُّ
يعني بخاله تأَبط شرّاً فثبت أَنه لابن أُخته الشنفرى.
والسَّوْلعُ: الصَّبِرُ المُرّ.

### Türkçe

**السَّلَعُ**: alaca (baras). Ve **الأَسْلَعُ**: alacalı (abraş) olan; dedi ki:

“**ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ** üzerinde hatırlar mısınız
süvarilerin ünsü **أَنَسَ الفَوارِسِ**’i, **الأَسْلَعُ** düşerken, o gün?”

Ve **عمْرو بن عُدَسَ** **أَسلعَ** idi; onu **أَنَسُ الفَوارِس بن زياد العبسي** **ثَنِيّةِ أَقْرُنٍ** günü öldürdü. Ve **السَّلَعُ**: bedende ateşin izleri. Ve bir adam **أَسْلَعُ**: ateş ona isabet eder de yanar; onun izini onda görürsün. Ve **سَلِعَ جِلْدُه بالنار سَلَعاً**: derisi ateşle **سَلَعاً** oldu; ve **تَسَلَّعَ**: çatladı. Ve **السَّلْعُ**: deride bulunan yarık; çoğulu **سُلُوعٌ**’dur. Ve **السَّلْعُ** ayrıca: topukta bir yarık; çoğulu, çoğul gibidir. Ve **السَّلْعُ**: dağda, yarık biçiminde bir çatlak; çoğulu **أَسْلاعٌ** ve **سُلُوعٌ**’dur. İbnü’l-A‘râbî ve el-Lihyânî onu **سِلْعٌ** (kesre ile) diye rivayet etti; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

“**بِسِلْع** düz bir kaya(da), güneşe bir açıklık görünmedi,
onu bir binekli gördüğünde . . . titretildi”

(* Asılda böyledir: asılda boşluk.)

Ve onların **سُلُوعٌ** demeleri, onun **سَلْع** olduğuna delâlet eder.

Ve **سَلَعَ رأْسَه يَسْلَعُه سَلْعاً فانْسَلَع**: onu yardı. Ve **سَلِعَتْ يده ورجله** ve **تَسَلَّعَتْ تَسْلَعُ سَلَعاً**: **زَلِعَتْ** ve **تَزَلَّعَتْ** gibi; ve **انْسَلَعَتا**: ikisi çatladı; **حكِيمُ بن مُعَيّةَ الرَّبَعي** dedi:

(* “حكيم بن معية الربعي” sözü: burada asılda böyledir; ve Kāmûs şerhinde **كلع** maddesinde beytin nisbeti **عكاشة السعدي**’yedir.) :

“**كَلَعْ**’da iki ayağında yarıklar görürsün,
**حِيصَ** yarasından ve kanayan **مُنْسَلِعْ**’den”

Ve **دَلِيلٌ مِسْلَعٌ**: çölü yarıp geçen (kılavuz); **سُعْدَى الجُهَنِيّة** kardeşi **أَسعد** için mersiye söylerken dedi:

“Koşan bir binek(ler)in öncüsü, bir birliğin başı,
yiğit bir savaşçı ve **مِسْلَعُ** bir yol gösterici”

Ve **المَسْلُوعَةُ**: yol; çünkü o yarılmıştır; **مليح** dedi:

“Ve onlar, çakılın yığınları olan bir **مَسْلُوعةٍ** üzerindedir;
parıldar; ve onu **هَمالِيجُ طُلَّحُ** örter”

Ve **السَّلْعة** (fetha ile): baştaki yarık/yarma; nasıl olursa olsun. Denir ki: “Başında iki **سَلْعة** vardır”; çoğulu **سَلْعاتٌ** ve **سِلاعٌ**’dır. Ve **السَّلَعُ**: **حَلْقَةٍ** ve **حَلَق** gibi, cem‘ için bir isimdir. Ve bir adam **مَسْلُوعٌ** ve **مُنْسَلِعٌ**. Ve **سَلَعَ رأْسَه بالعصا**: ona vurdu da onu yardı.

Ve **السِّلْعةُ**: kendisiyle ticaret yapılan şey; ayrıca: asılıp tutunan şey (alaka); ayrıca: eşya; çoğulu **السِّلَعُ**’dır. Ve **المُسْلِعُ**: **السِّلْعة** sahibi.

Ve **السِّلْعةُ** (sîn’in kesresiyle): **الضَّواةُ**; o, bedende **الغُدّة** gibi meydana gelen bir fazlalıktır. El-Ezherî dedi ki: o, başta ve bedenin geri kalanında çıkan **الجَدَرةُ**’dir; onu hareket ettirdiğinde deri ile et arasında dalgalanır; boyunda ve başkasında bedenin geri kalanında da olabilir; ve nohut tanesinden karpuza kadar olabilir. Ve nübüvvet mührü hadîsinde: “Onu **السِّلْعة** gibi gördüm”; dedi ki: o, deri ile et arasında görünen bir bezedir; elle sıkıştırıldığında hareket eder.

Ve bir adam **أَسْلَعُ**: kambur. Ve “O, **السَّلِيعةِ** bakımından kerîmdir” yani yaratılış bakımından. Ve “Onlar iki **سِلْعانِ** ve **سَلْعانِ**’dır” yani iki benzer. Ve ona develerinin **أَسْلاع**’ını verdi, yani benzerlerini; tekili **سِلْع** ve **سَلْع**’dır. Araplardan bir adam dedi ki: “Develerim gitti”; bir adam dedi ki: “Onların **أَسلاعُها**’sı bende senindir” yani yaşlarında ve şekillerinde onların benzerleri. Ve “Bu, bunun **سِلْع**’ıdır” yani onun benzeri ve onun misli. Ve **الأَسْلاعُ**: benzerler; İbnü’l-A‘râbî’den; onu bir şeyle sınırlamadı, bir şeyin dışında bir şeye tahsis etmedi.

Ve **السَّلَعُ**: zehir; fakat İbn’in sözüne gelince:

(* burada asılda boşluk.) . . . :

“Onu, **الأَسْلَعا** zehirleriyle sulayıp durur”

Şüphesiz o, ondan bir fiil vehmetti; sonra ondan bir sıfat türetti; sonra da tekil yaptı; çünkü **السِّمام** lafzı birdir; her ne kadar cem‘ olsa da; yahut onu zehre hamletti.

Ve **السَّلَعُ**: bir bitki; ve denildi ki: acı bir ağaç; **بشر** dedi:

“**ذاتِ كَهْفٍ**’te tedaviyi güderler,
orada onlar için ne **سَلَعٌ** vardır ne de **قارُ**”

Ve ondan **المُسَلَّعةُ** (vardır): Araplar câhiliyyelerinde kıtlıklar ve yağmurun kuraklıklarında **السَّلَع** ve **العُشَر** odununu alırlardı; ondan sığırların sırtlarını yüklerlerdi. Ve denildi ki: onu kuyruklarına asarlar; sonra onda ateşi tutuştururlar; şimşeğin parıltısına benzetilen ateş aleviyle yağmur isterler. Ve denildi ki: dağa çıkarırlarken onda ateşi alevlendirirler; yağmur yağdırılır, zannettiler; **الوَرَكُ** dedi:

(* “قال الورك” sözü: Kāmûs şerhinde: “قال وداك”.) الطائي:

“Erkeklerin sütü bol olmasın; çabaları boşa çıktı;
darlıklar yanında **العُشَر** ile yağmur isterler
Sen, **مُسَلَّعةً** bir **بَيْقُوراً** mı yapıyorsun,
senin için Allah ile yağmur arasında bir vesile?”

Ve Ebû Hanîfe dedi ki: Ebû Ziyâd dedi: **السَّلَعُ** bütünüyle zehirdir; o, yerde az bulunan bir lafızdır; onun dikenli, sarımsı bir yaprağı vardır; sanki dikenleri tüy gibidir; o, köpek ayağı gibi yayılan bir ottur. Dedi ki: **الشَّراة** ehlinden bir a‘râbî bana haber verdi: **السَّلَع** **السَّنَعْبُق** gibi bir ağaçtır; ancak yaprağı olmayan yeşil ipler tırmandırır; fakat onun dallara dolanan ve birbirine geçen çubukları vardır; ve onun küçük üzüm salkımları gibi bir meyvesi vardır; olgunlaşınca kararır; onu yalnız maymunlar yer. Başkası, Ümeyye b. Ebî’s-Salt için şu beyti okudu:

“Bir **سَلَعٌ** var, ve onun gibisi bir **عُشَرٌ** var,
bir yoksul var, ve **البَيْقُورا** yoksullaştı”

Ve el-Ezherî bu beyti, Arapların sığırların kuyruklarında ateş yakarak yağmur istemelerine şahit olarak getirdi.

Ve **سَلْع**: Medine yakınında bir yer; ve denildi ki: Medine’de bir dağ; **تأَبط شرّاً** dedi:

“Şüphesiz, **سَلْع**’ın aşağısındaki o vadide,
bir öldürülmüş vardır; onun kanı (öcü) alınmaz”

İbn Berrî dedi ki: Beyit, **تأَبط شرّاً**’ın kız kardeşi oğlu **الشَّنْفَرى**’nındır; ona mersiye söyler; bunun için kasidenin sonunda dedi:

“Onu bana içir, ey **سَوادُ بنَ عَمْرٍو**,
şüphesiz bedenim dayımdan sonra gerçekten zayıftır”

Dayısıyla **تأَبط شرّاً**’ı kasteder; böylece onun, kız kardeşi oğlu **الشنفرى**’ya ait olduğu sabit oldu.

Ve **السَّوْلعُ**: acı sabır (bitkisi).
