# سلع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سلع

السلع: الشق في القدم، ج: سلوع، نقله الجوهري. وسلع: جبل، وفي العباب: جبيل في المدينة، الأولى بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، قال ابن أخت تأبط شرا يرثيه - ويقال: هي لتأبط شرا، وقال أبو العباس المبرد: هي لخلف الأحمر، إلا أنها تنسب إلى تأبط شرا، وهو نمط صعب جدا -:
  إن بالشعب الذي دون سلع                      لقتيلا دمـه مـا يطـل وهي خمسة وعشرون بيتا مذكورة في ديوان الحماسة. قلت: والصواب القول الأول، ودليل ذلك البيت الذي في آخر القصيدة:
  فاسقنيها يا سواد بن عمرو                      إن جسمي بعد خالي لخل

  يعني بخاله تأبط شرا، فثبت أنه لابن أخته الشنفرى، كما حققه ابن بري. وقول الجوهري: السلع: جبل بالمدينة، هكذا بالألف واللام في سائر نسخ الصحاح التي ظفرنا بها، فلا يعبأ بقول شيخنا: إن الأصول الصحيحة من الصحاح فيها: سلع، كما للمصنف، خطأ، لأنه علم، والأعلام لا تدخلها اللام، هذا هو المشهور عند النحويين. وقد حصل من الجوهري سبق قلم، والكمال لله سبحانه وحده جل جلاله، وليس المصنف بأول مخطئ له في هذا الحرف، فقد وجد بخط أبي زكريا ما نصه: قال أبو سهل الهروي: الصواب: وسلع: جبل بالمدينة، بغير ألف ولام، لأنه معرفة لجبل بعينه، فلا يجوز إدخال الألف واللام عليه. ورام شيخنا الرد على المصنف، وتأييد الجوهري بوجوه: الأول: أنه وجد في الأصول الصحيحة من الصحاح: سلع بلا لام، وهذه دعوى، وقد أشرنا إليه قريبا. وثانيا: أن عدم تعريف المعرفة ليس بمتفق عليه، كما صرح به الرضي في شرح الحاجبية. وجوز إضافة الأعلام، وتعريفها بنوع آخر من التعريف، وفيه تكلف لا يخفى. وثالثا: فإن الألف واللام معهودة الزيادة، ومن مواضع زيادتها المشهورة دخولها على الأعلام المنقولة مراعاة للمح الأصل، كالنعمان والحارث والفضل، والسلع لعله مصدر سلعه، إذا شقه، فنقل وصار علما، فتدخل عليه اللام، للمح الأصل. ورابعا: فإن المصنف قد ارتكب ذلك في مواضع كثيرة من كتابه هذا، كما نبهنا على بعضه، وأغفلنا بعضه، لكثرته في كلامه مما لا يخفى على من مارس كلامه، وعرف القواعد، فكيف يعترض على هذا الفرد في كلام الجوهري مع أنه له وجه في الجملة? ثم إن قوله: وسلع، بالفتح، هو المشهور عند أئمة اللغة، ومن صنف في الأماكن، ونقل شيخنا عن الحافظ بن حجر في الفتح، أثناء الاستسقاء، أنه يحرك أيضا. قلت: وهو غريب. سلع أيضا: جبل لهذيل، قال البريق بن عياض الهذلي، يصف مطرا:
  يحط العصم من أكناف شعر                      ولم يترك بذي سلع حمارا وروى أبو عمرو: في أفنان شقر. وشعر، وشقر: جبلان، هكذا في العباب، والصواب أن الجبل هذا يعرف بذي سلع محركة، كما ضبطه أبو عبيد البكري وغيره، وهكذا أنشدوا قول البريق، وهو بين نجد والحجاز، فتأمل. سلع أيضا: حصن بوادي موسى عليه السلام من عمل الشوبك بقرب بيت المقدس. سليع، كزبير: ماء بقطن بنجد، لبني أسد. سليع أيضا: جبيل بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، يقال له غبغب، هكذا بغينين معجمتين وموحدتين في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب: يقال له: عثعث بعينين مهملتين ومثلثتين، وغير سليع، عليه بيوت أسلم بن أفصى، وإليه تضاف ثنية عثعث. السليع: واد باليمامة، به قرى. سليع: ة، بنواحي زبيد، من أعمال الكدراء. وسلعان، محركة: حصن باليمن من أعمال صنعاء. السلع، محركة: شجر مر، قال أمية بن أبي الصلت:
  سلع ما، ومثله عشر مـا                      عائل ما، وعالت البيقورا

  وأنشد الأزهري هذا البيت شاهدا على ما يفعله العرب في الجاهلية من استمطارهم بإضرام النار في أذناب البقر. قال أبو حنيفة: أخبرني أعرابي من أهل السراة أن السلع شجر مثل السنعبق، إلا أنه ينبت بقرب الشجرة، ثم يتعلق بها، فيرتقي فيها حبالا خضرا لا ورق لها، ولكن قضبان تلتف على الغصون وتتشبك، وله ثمر مثل عناقيد العنب صغار، فإذا أينع اسود، فتأكله القرود فقط، ولا يأكله الناس ولا السائمة. قال: ولم أذقه، وأحسبه مرا. قال: وإذا قصف سال منه ماء لزج صاف، له سعابيب، ولمرارة السلع قال بشر بن أبي خازم:
  يرومون الصلاح بذات كهف                      وما فيها لهم سلـع وقـار هذا قول السروي، وقد قال أبو النجم في وصف الظليم:
  ثم غدا يجمع مـن غـذائه                      من سلع الغيث ومن خوائه وهذا بعينه من وصف السروي. السلع: نبت يخرج في أول البقل لا يذاق، إنما هو سم، وهو مثل الزرع أول ما يخرج، وهو لقط قليل في الأرض، وله وريقة صفراء شاكة، كأن شوكها زغب، وهو بقلة تتفرش كأنها راحة الكلب لا أرومة لها، قاله أبو زياد. قال: وليس بمستنكر أن ترعاه النعام مع مرارته، فقد ترعى النعام الحنظل الخطبان. أو هو ضرب من الصبر، أو بقلة من الذكور خبيثة الطعم، قاله أبو حنيفة. قلت: وبمثل ما وصف السروي آنفا شاهدته بعيني في أرض اليمن. السلع: البرص، عن ابن دريد، قال جرير:
  هل تذكرون على ثنـية أقـرن                      أنس الفوارس يوم يهوي الأسلع

  الأسلع في البيت: هو عبد الله بن ناشب العبسي، قتل عمرو بن عمرو بن عدس يسوم ثنية أقرن، وقال ابن دريد: كان عمرو بن عدس أسلع، أي أبرص، قتله أنس الفوارس بن زياد العبسي يوم ثنية أقرن. قال الصاغاني: والذي ذكرت بعد البيت هو في النقائض، ورواية أبي عبيدة: هل تعرفون... و.. يوم شد الأسلع. السلع: تشقق القدم، وقد سلع، كفرح، فيهما، فهو أسلع، وقال الجوهري: سلعت قدمه تسلع سلعا: مثل زلعت، ج: سلع، بالضم. والسولع، كجوهر: الصبر المر، نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي قال: والصولع، بالصاد: السنان المجلو. والسلع، بالكسر: المثل، عن أبي عمرو، يقال: هذا سلع هذا، أي مثله. السلع في الجبل: الشق كهيئة الصدع، عن يعقوب، وابن الأعرابي، واللحياني، ويفتح، عن بعضهم، ج: أسلاع، عن يعقوب، زاد غيره: سلوع، وهذا يدل على أن واحد سلع، بالفتح. سلع: أربعة مواضع، ثلاثة منها ببلاد بني باهلة، وهن سلع موشوم، وسلع الكلدية، وسلع الستر، الأول: واد، والثاني: جبل أو واد، الرابع: موضع ببلاد بني أسد بنجد. قال ابن عباد: تقول: غلامان سلعان، بالكسر، أي تربان، وغلمان أسلاع: أتراب. وفي اللسان: أعطاه أسلاع إبله، أي أشباهها، واحدها سلع، وسلع. قال رجل من الأعراب: ذهبت إبلي، فقال رجل: لك عندي أسلاعها، أي أمثالها في أسنانها وهيآتها. وقال ابن الأعرابي: الأسلاع: الأشباه، فلم يخص به شيئا دون شيء. وأسلاع الفرس: ما تعلق من اللحم على نسييها إذا سمنت، نقله الصاغاني. والسلعة، بالكسر، المتاع، كما في الصحاح، قيل: ما تجر به، ج: سلع، كعنب. السلعة: كالغدة تخرج في الجسد، ويفتح، وهو المشهور الآن، ويحرك، وبفتح اللام كعنبة، وهذه عن ابن عباد. أو هي خراج في العنق، أو غدة فيها، نقله ابن عباد. أو هي زيادة تحدث في البدن، كالغدة تتحرك إذا حركت، وقد تكون من حمصة إلى بطيخة، كما نقله الجوهري، وقد أطال المصنف، هنا والمدار كله على عبارة الجوهري، مع ذكره في محلين، فتأمل. وهو مسلوع، أي به سلعة. السلعة أيضا: العلق، لأنه يتعلق بالجسد كهيئة الغدة، ج: سلع، كعنب. السلعة، بالفتح: الشجة، كما في الصحاح، زاد في اللسان: في الرأس كائنة ما كانت، ويحرك، أو هي التي تشق الجلد، ج: سلعات، محركة، وسلاع، بالكسر. والسلع، محركة: اسم جمع، كحلقة وحلق. وأسلع الرجل: صار ذا سلعة، أي شجة أو دبيلة. المسلع: كمنبر: الدليل الهادي، قاله الليث، وأنشد للخنساء - وهو لليلى الجهنية ترثى أخاها أسعد -:
  سباق عادية وهادي سربة                      ومقاتل بطل وهاد مسلع ويروى: ورأس سرية، وإنما سمي به لأنه يشق الفلاة شقا. والمسلوعة: المحجة، عن ابن عباد، قال في اللسان: لأنها مشقوقة، قال مليح:
  وهن على مسلوعة زيم الحصى                      تنير وتغشاها هماليج طـلـح والتسليع في الجاهلية: كانوا إذا أسنتوا، أي أجدبوا علقوا السلع مع العشر بثيران الوحش، وحدروها من الجبال وأشعلوا في ذلك السلع والعشر النار، يستمطرون بذلك، قال وداك الطائي:
  لا در در رجال خاب سعـيهـم                      يستمطرون لدى الأزمات بالعشر
  أجاعل أنت بيقـورا مـسـلـعة                      ذريعة لك بين الله والـمـطـر

  وقيل: كانوا يوقرون ظهورها من حطبهما، ثم يلقحون النار فيها، يستمطرون بلهب النار المشبه بسنا البرق. وقول الجوهري: علقوه، قلت: ليس نص الجوهري كذلك، بل قال: والسلع، بالتحريك: شجر مر، ومنه المسلعة، لأنهم كانوا في الجدب يعلقون شيئا من هذا الشجر ومن العشر بذنابى البقر، ثم يضرمون فيها النار وهم يصعدونها في الجبل، فيمطرون، زعموا، وأنشد قول الطائي، وقوله: بذنابى البقر غلط، والصواب: بأذناب البقر، وقد سبق المصنف إلى هذه التخطئة غيره، فقد قرأت بخط ياقوت الموصلي في هامش نسخة الصحاح التي هي بخطه ما نصه: قال أبو سهل الهروي: قوله: بذنابى البقر خطأ، والصواب بأذناب البقر، لأن الذنابى واحد مثل الذنب، وفي هامش آخر، بخطه أيضا: كان في الأصل بذنابى البقر، وقد أصلح من خط أبي زكريا بأذناب البقر، وهو الصواب، لأن الذنابى واحد، ثم رأيت العلامة الشيخ عبد القادر بن عمر البغدادي قد تكلم على البيت الذي أنشده الجوهري في شرح شواهد المغني، وتعرض لكلام المصنف، ونقل عن خط ياقوت الموصلي ما نقلته برمته، ثم قال: وقد تبعهما صاحب القاموس، والغلط منهم لا من الجوهري، فإن غاية ما فيه التعبير عن الجمع بالواحد، وهو سائغ، قال الله تعالى:  سيهزم الجمع ويولون الدبر  أي الأدبار، وأما غلطهم فجهلهم بصحة ذلك، وزعمهم أنه خطأ. على أن غالب النسخ كما نقلنا، وقد نقل شيخنا أيضا هذا الكلام، وفوق به إلى المصنف سهام الملام، ونسأل الله حسن الختام. وفي البيت الذي استشهد به، وهو قول وداك الطائي، تسعة أغلاط، قال شيخنا: هو بيت مشهور، استدل به أعلام اللغة والنحو وغيرهم، ونبهوا على أغلاطه، كما في شروح المغني وشروح شواهده، فليست من مخترعاته حتى يتبجح بها، بل هي معروفة مشهورة، وقد أوردها عبد القادر البغدادي مبسوطة، وساقها أحسن مساق، رحمه الله. وتسلع عقبه، أي تشقق، نقله الصاغاني. وانسلع: انشق، نقله الجوهري وأنشد للراجز، وهو أبو محمد الفقعسي:
  من بارئ حيص ودام منسلع وفي اللسان: هو لحكيم بن معية الربعي، وأوله:
  ترى برجليه شقوقا في كلع ومما يستدرك عليه: المسلع، كمحسن: من به الدبيلة. والسلع، محركة: آثار النار في الجلد، ورجل أسلع: تصيبه النار، فيحترق، فيرى أثرها فيه. وسلع جلده بالنار سلعا. وسلع رأسه بالعصا سلعا: ضربه فشقه. ورجل مسلوع، ومنسلع: مشجوج. والأسلع: الأحدب. وإنه لكريم السليعة: أي الخليقة. وهما سلعان، أي مثلان، لغة في الكسر. والمسلعة: جماعة البقر التي يعلق في أذنابها من حطب السلع، أو يوقر على ظهورها، وقد تقدم شاهده. ويوسف بن يعقوب بن أبي القاسم السدوسي البصري السلعي، بالفتح، لسلعة في قفاه، قال ابن رسلان: وأكثرهم يخطئون ويقولون بكسر السين المهملة.

### Türkçe

**السلع**: ayakta yarık; çoğulu: **سلوع**; bunu el-Cevherî nakletti. Ve **سلع**: bir dağ; ve el-ʿUbâb’da: Medine’de bir küçük dağ; Medine’ye (üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm olsun) daha evlâdır. Teʾabbata Şerran’ın kız kardeşinin oğlu onu mersiye olarak söyledi — ve denilir ki: o, Teʾabbata Şerran’ındır; Ebû’l-ʿAbbâs el-Müberred dedi: o, Halef el-Ahmer’indir; ancak o, Teʾabbata Şerr’a nisbet edilir; ve o, çok zor bir tarz(da)dır —:
  “Şüphesiz **سلع**’ın berisindeki o vadide                      kanı (hiç) boşa gitmeyen bir öldürülmüş vardır”
Ve o, yirmi beş beyittir; Dîvânu’l-Hamâse’de zikredilmiştir. Dedim: doğru olan birinci sözdür; bunun delili, kasidenin sonundaki beyittir:
  “Onu bana içir, ey Sevâd b. ʿAmr                      çünkü bedenim dayımdan sonra gerçekten zayıftır

  Dayısıyla Teʾabbata Şerran’ı kasteder; böylece onun, kız kardeşinin oğlu eş-Şenferâ’ya ait olduğu sabit oldu; İbn Berrî’nin tahkik ettiği gibi. Ve el-Cevherî’nin sözü: **السلع**: Medine’de bir dağ; işte böyle, **الألف** ve **اللام** ile, elde ettiğimiz Sıhâh nüshalarının tamamında; bu yüzden şeyhimizin sözüne itibar edilmez: “Sıhâh’ın sahih asıllarında: **سلع** vardır, musannifin (yazdığı) gibi” (sözü) hatadır; çünkü o bir özel addır; özel adlara **اللام** girmez; nahivciler katında meşhur olan budur. El-Cevherî’den bir kalem sürçmesi vuku bulmuştur; kemal yalnızca Allah Teâlâ’ya aittir, celâli yücedir; ve musannif, bu harfte onun ilk hatalısı değildir: Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla şu metin bulunmuştur: Ebû Sehl el-Herevî dedi: doğru olan: “Ve **سلع**: Medine’de bir dağ”dır; **ألف** ve **لام** olmaksızın; çünkü o, bizzat bir dağa ait bir marifedir; ona **الألف** ve **اللام** sokmak câiz değildir. Şeyhimiz musannife reddiye yapmayı ve el-Cevherî’yi birtakım vecihlerle desteklemeyi istedi: birincisi: Sıhâh’ın sahih asıllarında **سلع**’ı **لام**sız buldu; bu bir iddiadır; az önce ona işaret ettik. İkincisi: marifenin marife yapılmamasının ittifak edilmiş olmaması; er-Radî, Şerhu’l-Hâcibiyye’de bunu açıkça söyledi. Özel adların izâfesini ve onları başka bir tür tarif ile marife kılmayı câiz gördü; bunda gizli olmayan bir tekellüf vardır. Üçüncüsü: **الألف** ve **اللام** ziyade olarak mâlûmdur; ziyadelerinin meşhur yerlerinden biri, aslı gözeterek nakledilmiş özel adlara girmesidir; **النعمان** ve **الحارث** ve **الفضل** gibi; ve **السلع** belki **سلعه**’nin masdarıdır, “onu yardı” (demektir); sonra nakledildi ve özel ad oldu; böylece aslı gözetmek için **اللام** ona girer. Dördüncüsü: musannif, bu kitabının birçok yerinde bunu işlemiştir; bir kısmına dikkat çektik, bir kısmını da çokluğundan dolayı ihmal ettik; onun sözünü tecrübe eden ve kaideleri bilen kimseye gizli olmayan bir çoklukla; öyleyse el-Cevherî’nin sözündeki bu tek ferde nasıl itiraz eder, hâlbuki onun genel olarak bir vechi vardır? Sonra onun sözü: “Ve **سلع**”, fetha ile; bu, lugat imamları ve mekânlar hakkında tasnif edenler yanında meşhurdur. Şeyhimiz, el-Hâfız İbn Hacer’den el-Feth’te, istiskâ sırasında, onun ayrıca harekelendiğini nakletti. Dedim: bu gariptir. **سلع** ayrıca: Hüzeyl’e ait bir dağdır; el-Hüzlî el-Berîk b. ʿİyâd dedi, bir yağmuru vasfederken:
  “Saçın yanlarından **العصم**’ı indirir                      ve **ذي سلع**’da bir eşek bırakmadı”
Ebû ʿAmr rivayet etti: “**في أفنان شقر**”. Ve **شعر** ve **شقر**: iki dağdır; el-ʿUbâb’da böyle(ce). Doğru olan, bu dağın **ذي سلع** diye, harekeli olarak bilindiğidir; Ebû ʿUbeyd el-Bekrî ve başkaları onu böyle ضبط etti; ve el-Berîk’in sözü böyle inşad edilmiştir; o, Necd ile Hicaz arasındadır; öyleyse düşün. **سلع** ayrıca: Vâdî Mûsâ’da (aleyhi’s-selâm) Beytü’l-Makdis yakınında eş-Şevbek amelinden bir kaledir. **سليع**، **كزبير**: Necd’de Katn’da Benî Esed’e ait bir sudur. **سليع** ayrıca: Medine’de bir küçük dağ; üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm olsun; ona **غبغب** denilir; bütün nüshalarda iki muʿcem **غ** ve iki muvahhad **ب** ile böyle(ce); bu yanlıştır; doğru olan: ona **عثعث** denilir; iki muhmale **ع** ve iki müsellese **ث** ile; ve **سليع**’dan başka, onun üzerinde Eslem b. Afsâ’nın evleri vardır; ve **ثنية عثعث** ona izâfe edilir. **السليع**: Yemâme’de bir vadi; onda köyler vardır. **سليع**: **ة**; Zübeyd civarlarında, el-Kedrâʾ amellerindendir. Ve **سلعان**، harekeli: Yemen’de Sanʿâ amellerinden bir kaledir. **السلع**، harekeli: acı bir ağaç; Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  “**سلع** bir şey, ve onun benzeri on bir şey                      **عائل** bir şey, ve **البيقورا** yükseldi”

  el-Ezherî bu beyti, Arapların câhiliyede sığırların kuyruklarına ateş yakarak yağmur istemeleri hususunda yaptıkları şeye şahit olarak inşad etti. Ebû Hanîfe dedi: es-Serât ehlinden bir aʿrâbî bana haber verdi ki **السلع** **السنعبق** gibi bir ağaçtır; ancak o, ağacın yakınında biter; sonra ona tutunur; sonra onda yeşil ipler olarak yükselir; onun yaprağı yoktur; fakat dallara dolanan ve birbirine geçen çubuklardır; ve onun, küçük üzüm salkımları gibi meyvesi vardır; olgunlaşınca kararır; onu yalnız maymunlar yer; insanlar ve otlayan hayvanlar yemez. Dedi: onu tatmadım; ve ben onu acı sanıyorum. Dedi: ve kesilince ondan, içinde **سعابيب** bulunan, yapışkan, berrak bir su akar. **السلع**’ın acılığından dolayı Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  “**ذات كهف**’te ıslahı isterler                      hâlbuki orada onlar için **سلع** ve vakar yoktur”
Bu, es-Seravî’nin sözüdür. Ebû’n-Necm, devekuşunu vasfederken dedi:
  “Sonra gitti, gıdasından toplar                      yağmurun **سلع**’ından ve onun boşluğundan”
Bu, aynen es-Seravî’nin vasfındandır. **السلع**: baklanın ilkinde çıkan bir bitkidir; tadılmaz; ancak o zehirdir; ve o, ilk çıktığında ekin gibidir; o, yerde az bir toplanandır; ve onun, dikenli sarı bir yaprakçığı vardır; sanki dikenleri **زغب**’dır; ve o, kökü olmayan, sanki köpeğin avucu gibi yayılan bir ottur; bunu Ebû Ziyâd söyledi. Dedi: onun acılığıyla beraber devekuşlarının onu otlaması yadırganacak değildir; nitekim devekuşları **الحنظل**’ı **الخطبان** (iken) otlar. Yahut o, sabırdan bir türdür; yahut tadı kötü erkeklerden bir ottur; bunu Ebû Hanîfe söyledi. Dedim: es-Seravî’nin az önce vasfettiği gibi olanı Yemen toprağında gözümle gördüm. **السلع**: alaca (hastalık), İbn Düreyd’den; Cerîr dedi:
  “**ثنية أقرن** üzerinde hatırlar mısınız                      atlıların ünsiyetini, **الأسلع** düşerkenki gün(ü)?”

**الأسلع** “ev içindeki” (şiirde geçen): o, **عبد الله بن ناشب العبسي**’dir; **ثنية أقرن**’i gözetleyip dolaşırken **عمرو بن عمرو بن عدس**’i öldürdü. **ابن دريد** dedi: **عمرو بن عدس** **أسلع** idi; yani **أبرص** (alaca/abraş) idi; onu **ثنية أقرن** günü **أنس الفوارس بن زياد العبسي** öldürdü. **الصاغاني** dedi: Beyitten sonra zikrettiğim şey **النقائض**’dadır; **أبي عبيدة**’nin rivayeti: “**هل تعرفون...** ve .. **يوم شد الأسلع**”.

**السلع**: ayağın çatlamasıdır; ve (kişi) **سلع** olmuştur, **فرح** gibi, ikisinde (iki ayakta); o hâlde o **أسلع**’dır. **الجوهري** dedi: Ayağı **سلعت**; **تسلع** **سلعا**: **زلعت** gibi; çoğulu: **سلع** (ötre ile).

Ve **السولع**, **جوهر** gibi: acı sabırdır; **الصاغاني** onu **ابن الأعرابي**’den nakletti; dedi: ve **الصولع**, **الصاد** ile: parlatılmış mızrak ucudur.

Ve **السلع**, kesre ile: misaldir; **أبي عمرو**’dan; denir: “bu, bunun **سلع**’ıdır”; yani onun mislidir.

**السلع** dağda: yarık, çatlak biçiminde; **يعقوب**’dan, ve **ابن الأعرابي**’den, ve **اللحياني**’den; ve bazılarına göre fetha ile de gelir; çoğulu: **أسلاع**, **يعقوب**’dan; başkası ekledi: **سلوع**; bu da bir tekinin fetha ile **سلع** olduğuna delâlet eder.

**سلع**: dört yer adıdır; üçünün yeri **بني باهلة** diyarındadır; onlar **سلع موشوم** ve **سلع الكلدية** ve **سلع الستر**’dir; birincisi: vadi; ikincisi: dağ yahut vadi; dördüncüsü: Necd’de **بني أسد** diyarında bir yerdir.

**ابن عباد** dedi: “iki oğlan **سلعان**” dersin, kesre ile; yani yaşıtlar. Ve “**أسلاع** oğlanlar”: yaşıtlar.

Ve **اللسان**’da: Ona develerinin **أسلاع**’ını verdi; yani benzerlerini; tekili **سلع** ve **سلع**’dır. Araplardan bir adam dedi: “Develerim gitti”; bir adam dedi: “Onların **أسلاع**’ı bende senindir”; yani yaşlarında ve şekillerinde onların benzerleri. **ابن الأعرابي** dedi: **الأسلاع**: benzerlerdir; böylece onu bir şeyden başka bir şeye tahsis etmedi.

Ve atın **أسلاع**’ı: semirdiğinde iki yanındaki sinirlerine yapışan et parçalarıdır; **الصاغاني** nakletti.

Ve **السلعة**, kesre ile: meta; **الصحاح**’ta olduğu gibi; denildi: onunla ticaret yaptığın şey; çoğulu: **سلع**, **عنب** gibi.

**السلعة**: bedende çıkan bez gibi bir şeydir; ve fetha ile de gelir; ve bu şimdi meşhur olandır; ve harekelenir; ve **اللام**’ın fethasıyla **عنبة** gibi; bu, **ابن عباد**’dandır. Yahut o, boyunda bir çıbandır; yahut onda bir bezdir; **ابن عباد** nakletti. Yahut o, bedende meydana gelen bir fazlalıktır; hareket ettirildiğinde hareket eden bez gibi; ve nohut tanesinden karpuza kadar olabilir; **الجوهري**’nin naklettiği gibi. Müellif burada uzatmıştır; burada da (başka yerde de) bütün dayanak **الجوهري**’nin ibaresidir; onu iki yerde zikretmesiyle birlikte; öyleyse düşün. Ve o **مسلوع**’dur; yani onda **سلعة** vardır.

**السلعة** ayrıca: sülük (kan emici)dir; çünkü bedene bez biçiminde yapışır; çoğulu: **سلع**, **عنب** gibi.

**السلعة**, fetha ile: yarma yara; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **اللسان**’da artırdı: başta, nasıl olursa olsun; ve harekelenir; yahut o, deriyi yaran olandır; çoğulu: **سلعات** (harekeli), ve **سلاع** (kesre ile).

Ve **السلع**, harekeli: **حلقة** ve **حلق** gibi bir cem‘ ismidir.

Ve adam **أسلع** oldu: **سلعة** sahibi oldu; yani yarma yara yahut çıban.

**المسلع**, **منبر** gibi: yol gösteren kılavuzdur; **الليث** söyledi; ve **الخنساء**’ya ait (ki o, **ليلى الجهنية**’nindir; kardeşi **أسعد** için ağıt yakar) şu beyti okudu:
  سباق عادية وهادي سربة                      ومقاتل بطل وهاد مسلع
Ve şöyle de rivayet edilir: “**ورأس سرية**”; ancak ona bu ad verilmiştir; çünkü çölü yararak yarar.

Ve **المسلوعة**: açık yol (ana yol)dur; **ابن عباد**’dan. **اللسان**’da dedi: çünkü o yarılmıştır. **مليح** dedi:
  وهن على مسلوعة زيم الحصى                      تنير وتغشاها هماليج طـلـح

Ve **التسليع** cahiliyede: yaşlandıklarında, yani kıtlığa düştüklerinde, **السلع**’ı **العشر** ile birlikte yaban öküzlerinin boynuzlarına asarlardı; onları dağlardan aşağı salarlardı; ve o **السلع** ve **العشر**’de ateşi tutuştururlardı; bununla yağmur isterlerdi. **وداك الطائي** dedi:
  لا در در رجال خاب سعـيهـم                      يستمطرون لدى الأزمات بالعشر
  أجاعل أنت بيقـورا مـسـلـعة                      ذريعة لك بين الله والـمـطـر

Ve denildi: Onların sırtlarını ikisinin odunuyla yüklerlerdi; sonra onda ateşi tutuştururlardı; şimşeğin parıltısına benzetilen ateş aleviyle yağmur isterlerdi.

Ve **الجوهري**’nin sözü: “Onu astılar”; ben dedim: **الجوهري**’nin nassı böyle değildir; bilakis dedi ki: **السلع**, hareke ile: acı bir ağaçtır; ondan **المسلعة** (adı) gelir; çünkü onlar kıtlıkta bu ağaçtan ve **العشر**’den bir şeyi sığırların kuyruklarına asarlardı; sonra dağa çıkarırlarken onda ateşi yakarlardı; böylece yağmur yağdırırlardı, zannettiler; ve **الطائي**’nin sözünü (beytini) okudu. Ve onun sözü: “**بذنابى البقر**” yanlıştır; doğrusu: “**بأذناب البقر**”dur. Müelliften önce başkası da bu tashihe gitmiştir; zira **ياقوت الموصلي**’nin hattıyla, kendi hattı olan **الصحاح** nüshasının kenarında şu nassı okudum: **أبو سهل الهروي** dedi: Onun sözü “**بذنابى البقر**” hatadır; doğrusu “**بأذناب البقر**”dur; çünkü **الذنابى** tekildir; **الذنب** gibi. Başka bir kenarda, yine onun hattıyla: Asılda “**بذنابى البقر**” idi; **أبي زكريا**’nın hattından “**بأذناب البقر**” ile düzeltilmiştir; ve o doğrudur; çünkü **الذنابى** tekildir. Sonra, âlim şeyh **عبد القادر بن عمر البغدادي**’nin, **شرح شواهد المغني**’de **الجوهري**’nin okuduğu beyit üzerine konuştuğunu gördüm; ve müellifin sözünü ele aldı; ve **ياقوت الموصلي**’nin hattından, benim bütünüyle naklettiğimi nakletti; sonra dedi: **القاموس** sahibi de ikisine tâbi olmuştur; hata onlardandır, **الجوهري**’den değil; çünkü onda olanın nihayeti, çoğulu tekille ifade etmektir; ve bu câizdir. Allah تعالى dedi: **سيهزم الجمع ويولون الدبر**; yani “**الأدبار**”. Onların hatası ise bunun sıhhatini bilmemeleridir ve onun hata olduğunu sanmalarıdır. Bununla beraber, çoğu nüshalar bizim naklettiğimiz gibidir. Şeyhimiz de bu sözü nakletti; ve onunla müellife kınama oklarını yöneltti; ve Allah’tan güzel son isteriz.

Ve onunla istişhad edilen beyitte, yani **وداك الطائي**’nin sözünde, dokuz hata vardır. Şeyhimiz dedi: O meşhur bir beyittir; dil, nahiv ve başkalarının imamları onunla delil getirmişlerdir; ve hatalarına dikkat çekmişlerdir; **شروح المغني** ve şevahid şerhlerinde olduğu gibi; öyleyse bunlar onun uydurması değildir ki onlarla övünsün; bilakis bilinen, meşhur şeylerdir. **عبد القادر البغدادي** onları tafsilatlı olarak zikretmiştir; ve onları en güzel sevk ile sevk etmiştir; Allah ona rahmet etsin.

Ve topuğu **تسلع** oldu; yani çatladı; **الصاغاني** nakletti.

Ve **انسلع**: yarıldı; **الجوهري** nakletti; ve recez şairinden, o da **أبو محمد الفقعسي**’dir, şu beyti okudu:
  من بارئ حيص ودام منسلع
Ve **اللسان**’da: o, **حكيم بن معية الربعي**’nindir; ve başı (ilk mısraı):
  ترى برجليه شقوقا في كلع

Ve ona ilâve edilip telâfi edileceklerdendir: **المسلع**, **محسن** gibi: onda çıban olan kimse.

Ve **السلع**, harekeli: deride ateşin izleridir. Ve **رجل أسلع**: ateş ona isabet eder; böylece yanar; onun üzerindeki izi görülür.

Ve derisini ateşle **سلع** etti: **سلعا**.

Ve başını sopayla **سلع** etti: **سلعا**; yani onu vurdu da yardı.

Ve **رجل مسلوع** ve **منسلع**: yarılmış (başından yaralı).

Ve **الأسلع**: kambur.

Ve o, **كريم السليعة**’dır: yani yaradılış (huy) bakımından.

Ve ikisi **سلعان**’dır: yani iki misildir; kesrede bir dildir.

Ve **المسلعة**: kuyruklarına **السلع** odunundan asılan yahut sırtlarına yüklenen sığır topluluğudur; şahidi geçmişti.

Ve **يوسف بن يعقوب بن أبي القاسم السدوسي البصري السلعي**, fetha ile; ensesinde bir **سلعة** sebebiyle. **ابن رسلان** dedi: Onların çoğu hata eder ve “**بكسر السين المهملة**” der.
