# سلف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سلف

سلف الأرض، يسلفها، سلفا: حولها للزرع، أو سواها بالمسلفة، وهي اسم لشيء تسوى به الأرض، يقال للحجر الذي تسوى به الأرض: مسلفة، قال أبو عبيد: وأحسبه حجرا مدمجا يدحرج به على الأرض لتستوى.
 وروى عن محمد بن الحنفية، قال: ) أرض الجنة مسلوفة، وحصباؤها الصوار، وهواؤها السجسج هكذا ذكره الأزهري، قال الصاغاني: ولم أجده في أحاديثه، وذكره أبو عبيد لعبيد بن عمير الليثي، ومثله في الصحاح، وذكره الخطابي، والزمخشري، لابن عباس رضي الله عنهما، ومثله في النهاية، وذكر الخطابي أنه أخذه من كتاب ابن عمر، يعني اليواقيت، قال الأصمعي: هي المستوية، أو المسواة، وقال: وهذه لغة اليمن والطائف، وقال ابن الأثير: أي ملساء لينة ناعمة.
 كأسلفها، إسلافا.
 سلف الشيء، سلفا محركة، وضبطه شيخنا بالفتح، وهو الذي يعطيه إطلاق المصنف: مضى.
 سلف فلان، سلفا، وسلوفا كعقود: تقدم وقول الشاعر:
  وما كل مبتاع ولو سلف صفقة                      براجع ما قد فـاتـه بـرداد إنما أراد: سلف، فأسكن للضرورة.
 قال شيخنا: وفيه أمران: الأول: أن السلف محركة: مصدر الأول، والسلف، بالفتح والسلوف، بالضم: مصدر الثاني، وظاهره أنهما متغايران، والظاهر أنهما مترادفان أو متقاربان، وإن كان الذوق ربما أذن أن يفرق بينهما بفرق لطيف، وقد يقال: التغاير بينهما باعتبار إسناده إلى الإنسان دون غيره. كما يرشد إليه قوله: وفلان.
 الثاني: أن كلامه نص في أن مضارع سلف بالضم، كيكتب، على ما هو اصطلاحه، لأنه ذكره بغير مضارع، وفي غريبي الهروي كالصحاح، يقتضي أن مضارعه بالكسر، كما هو الجاري على الألسنة، وصرح به في المصباح، وكلام ابن القطاع صريح في الوجهين، وهو الظاهر، - واقتصر كابن القوطية على تفسيره بتقدم، فتأمل.
 سلف المزادة، سلفا: دهنها. والسلف، محركة، له معان منها: السلم، وهو أن يعطى مالا في سلعة إلى أجل معلوم، بزيارة في السعر الموجود عند السلف، وذلك منفعة للمسلف، وهو اسم من الإسلاف، وقال الأزهري: وكل مال قدمته في ثمن سلعة مضمونة اشتريتها لصفة، فهو سلم، وسلف.
 منها؛ السلف: القرض الذي لا منفعة فيه للمقرض، غير الأجر والشكر، وعلى المقترض رده كما أخذه، هكذا تسميه العرب، وهو أيضا على هذا التقدير: اسم من الإسلاف، كما قاله أبو عبيد الهروي، وهذان في المعاملات.
 قال: للسلف معينان آخران، أحدهما كل عمل صالح قدمته، أو فرط فرط لك فهو لك سلف، وقد سلف له عمل صالح.

  الثاني: كل من تقدمك من آبائك، وذوى قرابتك، الذين هم فوقك في السن والفضل، واحدهم سالف، ومنه قول طفيل الغنوي، يرثى قومه:
  مضوا سلفا قصد السبيل عليهموصرف المنايا بالرجال تقلب أراد أنهم تقدمونا، وقصد سبيلنا عليهم، أي: نموت كما ماتوا، فنكون سلفا لمن بعدنا، كما كانوا سلفا لنا.
 ومنه حديث الدعاء للميت: ) واجعله سلفا لنا، ولهذا سمى الصدر الأول من التابعين السلف الصالح، ومنه حديث مذحج: نحن عباب سلفها (.
 ج: سلاف وأسلاف كما في الصحاح، قال ابن بري: ليس سلاف جمع سلف، وإنما هو جمع سالف، للمتقدم، وجمع سالف أيضا: سلف، ومثله خالف، وخلف، ومنه أبو بكر عبد الرحمن بن عبد الله بن أحمد السرخسي السلفي، المحدث سمع أبا الفتيان الرواسي، وآخرون منسوبون إلى السلف، أي: بالتحريك.
 ودرب السلفي، بالكسر: ببغداد، سكنه إسماعيل بن عباد السلفي، المحدث، هكذا في سائر النسخ، وهو تصحيف، والصواب: درب السلقي، بالقاف، من قطيعة الربيع، كما ذكره الخطيب في تاريخه، وضبطه، ومثله للحافظ في التبصير، والمذكور روى عن عباد الرواجني، وتوفي سنة 320، فتنبه لذلك.
 وأرض سلفة، كفرحة: قليلة الشجر، قاله أبو عمرو.
 والسلف، بالفتح: الجراب ما كان، أو الضخم منه، كما في الصحاح، أو هو: أديم لم يحكم دبغه، كأنه الذي أصاب أول الدباغ، ولم يبلغ آخره، ومنه الحديث: )وما لنا زاد إلا السلف من التمر( وقال بعض الهذليين:
  أخذت لهم سلفى حتى وبرنسا                      وسحق سراويل وجرد شليل أراد: جرابي حتى، وهو سويق المقل، ج: أسلف، وسلوف.
 والسلفة، بالضم: اللمجة، وهو ما يتعجله الإنسان من الطعام قبل الغداء، كاللهنة. وجلد رقيق يجعل بطانة للخفاف. السلفة: الكردة المسواة من الأرض، ج: سلف، هكذا رواه المنذري عن الحسن المؤدب، وبه فسر قول سعد القرقرة:
  نحن بغرس الودى أعلمـنـا                      منا بركض الجياد في السلف قاله الأزهري، وقد تقدم في س د ف.
 قال أبو زيد: يقال جاءوا سلفة سلفة: إذا جاء بعضهم في أثر بعض، ومنه قراءة من قرأ: ) فجعلناهم سلفا ومثلا للآخرين(، أي: عصبة قد مضت، قاله الزجاج، وقيل: معناه: أي قطعة من الناس، مثل أمة.
 السلف، كصرد: بطن من ذي الكلاع، من حمير، وهو السلف بن يقطن، والذي في أنساب أبي عبيد - لما سرد قبائل ذي الكلاع، فقال-: وسلفة هكذا، فكأن السلف جمعه، فتأمل، منهم: رافع بن عقيب السلفي، وقيس بن الحجاج السلفي، وخالد بن معد يكرب، وأخوه خولي، هكذا في النسخ، والصواب: خلي، لا خالد، كما في التبصير للحافظ، وآخرون نسبو إلى هذا البطن.
 السلف: ولد الحجل: ج سلفان، كصردان، كذا في الصحاح، ويضم، كما في اللسان، قال الجوهري: قال أبو عمرو: ولم نسمع سلفة للأنثى، ولو قيل: سلفة، كما قيل: سلكة، لواحدة السلكان، لكان جيدا، قال القشيري:
  أعالج سلفانا صغارا تخالـهـم                      إذا درجوا بجر الحواصل حمرا وقال آخر:

  خطفنه خطف القطامي السلف سلافة، كثمامة: اسم امرأة من بني سهم.
 السلافة: الخمر، كالسلاف بغير هاء، وهو أول ما يعصر منها، وقيل: ما سال من غير عصر، وقيل: هو أول ما ينزل منها، وفي التهذيب، السلاف والسلافة من الخمر: أخلصها وأفضلها، وذلك إذا تحلب من العنب بلا عصر ولا مرث، وكذلك من التمر والزبيب، ما لم يعدء عليه الماء بعد تحلب أوله، قال امرؤ القيس:
  كأن مكاكي الـجـواء غـدية                      صبحن سلافا من رحيق مفلفل وأجمع مما ذكر قول الراغب في مفرداته: السلافة: ما تقدم العصر.
 وسلاف العسكر: مقدمتهم. هكذا في سائر النسخ، وهو يقتضي أن يكون كغراب، والصواب أنه كرمان في سالف المتقدم، وهكذا ضبط في سائر الأصول.
 وسولاف، بالضم: ة بخوزستان، وهي غربي دجيل، منها، كانت بها وقعة بين الأزارقة وأهل البصرة، كما في العباب، وفي اللسان: بين المهلب والأزارقة، قال عبيد الله بن قيس الرقيات:
  تبيت وأرض السوس بيني وبينهـا                      وسولاف رستاق حمته الأزارقه ومن شواهد العروض:
  لما التقو بسولاف وقال رجل من الخوارج:
  فإن تك قتلى يوم سلى تتابعتفكم غادرت أسيافنا من قماقم
  غداة تكر المشرفية فيهم                      بسـولاف يوم الـمـأزق الــمـــتـــلاحـــم والسلوف، كصبور: الناقة التي تكون في أوائل الإبل إذا وردت الماء نقله الجوهري، وقد سلفت، سلوفا، قال الأزهري: السلوف ما طال من نصال السهام وأنشد:
  شك كلاها بسلوف سندري السلوف: السريع من الخيل. ج: سلف، بالضم، كصبور، وصبر. والسالفة: الأمم الماضية أمام الغابرة، جمعه: السوالف، يقال. كان ذلك في الأمم السالفة، والقرون السوالف، قال:
  ولاقت مناياها القرون السوالف جعلوا كل جزء منها سالفة، ثم جمع على هذا، هذا هو الأصل، ثم أطلق السالفة على خصل الشعر المرسلة على الخد، كناية أو مجازا، والجمع: سوالف، قاله شيخنا.
 قلت: وقد صرح علماء البيان أنه من إطلاق المحل على الحال، كما تقدم مثل ذلك في )ص د غ(.
 وفي حديث الحديبية: )لأقاتلنهم على أمري حتى تنفرد سالفتي(، هي صفحة العنق، وهما سالفتان من جانبيه، وكنى بانفرادها عن الموت، لأنها لا تنفرد عما يليها إلا بالموت، وقيل: أراد حتى يفرق بين رأسي وجسدي.
 وناحية مقدم العنق من لدن معلق القرط إلى قلت الترقوة السالفة من الفرس، وغيره: هاديته، أي ما تقدم من عنقه، كما في العباب، واللسان.
 والسلف، ككبد، وكبد، الأخير بالكسر: الجلد، هكذا في سائر النسخ، والمراد به غرلة الصبي، وفي بعضها: الخلد، بضم الخاء المعجمة، وهو غلط.
 السلف، باللغتين من الرجل: زوج أخت امرأته.
 يقال: بينهما أسلوفة، بالضم: أي صهر، نقله الصاغاني. وقد تسالفا: أخذ كل منهما أخت امرأته، وهما سلفان، بالكسر: أي: متزوجا الأختين، ويقال أيضا: السلفان، بفتح فكسر، فإما أن يكون السلفان مغيرا عن السلفان. وإما أن يكون وضعأ، قال عثمان ابن عفان رضي الله عنه:

  معاتبة السلفين تحسن مرةفإن أدمنا إكثارها أفسدا الحبا ج: أسلاف قال كراع: السلفتان، بالكسر: المرأتان تحت الأخوين، أو خاص بالرجال، وليس في النساء سلفة، وهذا قول ابن الأعرابي، نقله ابن سيده. وسلفة، بالكسر، وسلفة كعنبة: من أعلامهن، كما في العباب.
 سلفة: جد جد الإمام الحافظ أبي طاهر محمد، هكذا في النسخ، والصواب: أحمد بن محمد بن أحمد بن محمد بن إبراهيم السلفي، واختلف في هذه النسبة، فقيل: إن سلفة معرب سه لبه، أي: ذو ثلاث شفاه، لأنه كان مشقوق الشفة، هكذا ذكره الكرماني في ديباجة شرح البخاري، والحافظ أبو المظفر منصور بن سليم الإسكندري، في تاريخ الإسكندرية، والزركشي، في حاشية علوم الحديث لابن الصلاح، والنووي في بستان العارفين.
 وقيل: إنه منسوب إلى بطين من حمير، يقال لهم: بنو السلف، وهكذا شافه به الإمام النسابة ابن الجواني، حين اجتمع به في الإسكندرية، وقرأت في المقدمة الفاضلية، تأليف النسابة المذكور، ما نصه: وأما سعد بن حمير، فمنه النسب، نسب السلف، البطن المشهور، وإليه يرجع كل سلفي، هكذا ضبطه بكسر ففتح.
 قلت: ويؤيد ذلك أيضا ما قرأته بخط يوسف بن شاهين، سبط الحافظ، على هامش كتاب التبصير لجده، ما نصه: ورأيت في تعليق كبير بخط السلفي، ما نصه: بنو سلفة، سلفي، أي عمي، وجد أبي محمد بن إبراهيم، وعم أبي الفضل، وهم بنو سلفة بن داود بن مصرف، فتأمل ذلك.
 وأما ما في فهرست أبي محمد عبد الله بن حوط الله أنه منسوب إلى قرية من قرى أصبهان، اسمها سلفة، فغلط، والصواب ما ذكرنا.
 وكذا قول الزركشي: فلقب بالفارسية شلفه، بكسر الشين المعجمة وفتح اللام، ثم عرب، فإنه خطأ، والصواب لقب بالفارسية سه لبه،هكذا قالوه، وعندي في تعريب الباء الموحدة فاء توقف، فإنهم لا يحتاجون إلى التعريب إلا إذا كان الحرف ثقيلا على لسانهم، غير وارد على مخارج حروفهم، ولب بمعنى الشفة بالفارسية بالباء الموحدة اتفاقا، فهي لا تعرب، بل تبقى على حالها، ومثل ذلك باذق، فإنه لما كانت الباء عربية أبقوها على حالها.
 ثم إن في كلام المصنف نظرا من وجوه: أولا: فإن سياقه يقتضي أن يكون جد جده سلفة، بالكسر، وليس كذلك، بل هو كعنبة، كما هو ظاهر.
 وثانيا: قوله: جد جده، يدل على أنه اسم له، وليس كذلك، بل هو لقب له، واسمه إبراهيم، كما يدل له كلامه فيما بعد. وثالثا: فإن إقتصاره على جد جد أبي طاهر مما يوهم أنه فرد، وهو أيضا مقتنضى كلام الذهبي، وغيره، قال الحافظ: وقد نسب بعض المحدثين أبا جعفر الصيدلاني كذلك؛ لأن اسم جده سلفة، فتأمل.
 والسلف، بالضم، هكذا في سائر النسخ، وهو خطأ. والصواب - على ما في الصحاح. والعباب، واللسان، وبعض نسخ هذا الكتاب أيضا-: المسلف: المرأة بلغت خمسا وأربعين سنة، ونحوها، وهو وصف خص به الإناث، قاله الجوهري، وقال غيره: المسلف من النساء: النصف، وأنشد الجوهري للشاعر:
  فيها ثلاث كالدمى                      وكاعب ومسلف قال الصاغاني: الشعر لعمر بن أبي ربيعة، والرواية ):إلى ثلاث كالدمى، وأوله (:

  هاج فـــؤادي مــــوقـــــــف                      ذكـــرنـــي مـــا أعـــــرف
  ممـــشـــــاي ذات لـــــــيلة                      والشوق مما يشعف ) إلى ثلاث...( إلى آخره. والتسليف: أكل السلفة، وهي اللهنة المعجلة للضيف قبل الغداء، نقله الجوهري، يقال: سلفوا ضيفكم.
 التسليف أيضا: التقديم، نقله الجوهري.
 التسليف أيضا: الإسلاف، يقال: سلفت في الطعام تسليفا، مثل أسلفت، ومنه الحديث: ) من سلف فليسلف في كيل معلوم، ووزن معلوم، إلى أجل معلوم (، أراد: من قدم مالا، ودفعه إلى رجل في سلعة  مضمونة، يقال: سلفت، وأسلفت، وأسلمت، بمعنى واحد، والاسم من كل منها: السلف، والسلم.
 قال ابن عباد: سالفه في الأرض، مسالفة: ) سايره فيها مسايرة.
 وقال: وأيضا: ساواه في الأمر.
 قال: وسالف البعير: تقدم فهو مسالف.
 وتسلف منه، كذا: اقترض نقله الجوهري، ومنه السلف في الشيء أيضا، وفي بعض النسخ: ومنه السلف في السير أيضا، وهو نص العباب.
 ومما يستدرك عليه: السالف: المتقدم.
 والسلف، والسليف، والسلفة: الجماعة المتقدمون.
 وجمع سليف: سلف، بضمتين، ومنه قراءة يحيى بن وثاب: ) فجعلناهم سلفا (، قال الفراء: وزعم القاسم أنه سمع واحدها سليفا.
 وسالف، وسلف، مثل خالف، وخلف.
 والسلف: القوم المتقدمون في السير، ومنه قول قيس بن الخطيم:
  لو عرجوا ساعة نسائلهـم                      ريث يضحى جماله السلف وأسلفه مالا، وسلفه: أقرضه، قال الشاعر:
  تسلف الجار شربا وهي حائمةوالماء لزن بكيء العين مقتسم واستسلفت منه دراهم فأسلفني: مثل تسلفت، نقله الجوهري، ومنه: ) أنه استسلف من أعرابي بكرا (: أي استقرض.
 وجاءني سلف من الناس: أي جماعة.
 والسلاف والسلافة من كل شيء: خالصة.
 والسلفه، بالضم: غرلة الصبي، نقله الليث، وروض مسلوف: مسوى، وبه سمي المصنف كتابه، فيما له اسمان إلى ألوف، بالروض المسلوف، وقد يحيل عليه أحيانا في هذا الكتاب، ولذا احتجنا إلى ذكره.
 والسلائف من النساء، كالأسلاف من الرجال، ومن أمثالهم: ) مركب الضرائر سار، ومركب السلائف غار(.
 والسلف، كصرد: فرخ القطا. عن كراع، وبه فسر قول الشاعر.

  كأن فداءها إذ حـردوه                      وطافوا حولهم سلف يتيم والسلف، بالضم: ضرب من الطير، ولم يعين.
 وسلف للقوم: مثل سلفهم.
 والسلفة، بالضم: ما تدخره المرأة لتتحف به من زارها.
 والسلف، محركة: الفحل، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  لها سلف يعـوذ بـكـل ريع                      حمى الحوزات واشتهر الإفالا حمى الحوزات: أي حمى حوازته، أي: لا يدنو منها فحل سواه، واشتهر الإفالا: جاء بها تشبهه، يعني بالإفال: صغار الإبل. والسليف، كأمير: الطريق.

### Türkçe

**سلف** toprağı, onu **يسلفها**, **سلفا**: onu ekim için çevirdi; yahut onu **المسلفة** ile düzeltti; o, yerin onunla düzeltildiği bir şeyin adıdır. Yeri onunla düzeltildiği taşa **مسلفة** denir. Ebû Ubeyd dedi: “Ve ben onu, yerin üzerine onunla yuvarlanıp yer düzelsin diye (kullanılan) yuvarlatılmış bir taş sanıyorum.”

Muhammed b. el-Hanefiyye’den rivayet edildi, dedi ki: “Cennet toprağı **مسلوفة**’dir; çakılı **الصوار**’dır; havası **السجسج**’dir.” Böylece Ezherî onu zikretti. Sâgânî dedi: “Onu onun hadislerinde bulmadım.” Ebû Ubeyd onu Ubeyd b. Umeyr el-Leysî’ye (nispetle) zikretti; ve benzeri **الصحاح**’tadır; Hatâbî ve Zemahşerî onu İbn Abbâs (Allah ikisinden razı olsun) için zikretti; ve benzeri **النهاية**’dedir. Hatâbî, onu İbn Ömer’in kitabından aldığını zikretti; yani **اليواقيت**. Asma‘î dedi: “O, düz olan yahut düzeltilmiş olandır.” Ve dedi: “Bu Yemen ve Tâif’in dilidir.” İbnü’l-Esîr dedi: “Yani pürüzsüz, yumuşak, nazik.”

Onun gibi: **كأسلفها**, **إسلافا**.

**سلف** şey, **سلفا** (harekeli); şeyhimiz onu fetha ile ضبط etti; ve o, musannifin “**مضى**” diye mutlak verdiği şeydir.

Falan **سلف**, **سلفا**, ve **سلوفا** ( **عقود** gibi): öne geçti. Şairin sözü:

  Ve her satın alan, her ne kadar bir akdi **سلف** etmiş olsa da,
  kaçırdığını bir geri dönüşle geri alacak değildir.

Yani: **سلف** demek istedi; zaruret için (harekeyi) sakin kıldı.

Şeyhimiz dedi: “Onda iki iş vardır: Birincisi: **السلف** (harekeli): birincinin masdarıdır; **السلف** (fetha ile) ve **السلوف** (damme ile): ikincinin masdarıdır; zahiri, ikisinin farklı olduğudur; zahir olan, ikisinin müteradif yahut birbirine yakın olduğudur; her ne kadar zevk belki ikisi arasında latif bir farkla ayırmaya izin verse de. Ve denilebilir: ikisi arasındaki farklılık, onu insan’a isnat etmek itibarıyladır, başkasına değil. Nitekim ‘ve falan’ sözü buna irşad eder.

İkincisi: Onun sözü, **سلف**’in muzâri‘inin damme ile olduğuna, **كيكتب** (onun ıstılahı üzere) olduğuna nass’tır; çünkü onu muzâri‘siz zikretti. Hurevî’nin **غريبي**’sinde, **الصحاح** gibi, muzâri‘inin kesra ile olmasını gerektirir; diller üzerinde cari olduğu gibi. Ve **المصباح**’ta onunla tasrih etti. İbnü’l-Kattâ‘ın sözü iki vecihte de sarihtir; ve o zahirdir. — Ve İbnü’l-Kûtiyye gibi onu “önden gelmek” ile tefsire iktisar etti; öyleyse düşün.”

**سلف** tulumu, **سلفا**: onu yağladı. Ve **السلف** (harekeli) için mânalar vardır; onlardan: **السلم**; o da, mevcut fiyatta **السلف** sırasında bir artışla, bilinen bir vadeye kadar bir malda (teslim edilecek) bir meta karşılığında mal verilmesidir; bu, **المسلف** için bir menfaattir; ve o, **الإسلاف**’tan bir isimdir. Ezherî dedi: “Ve her garanti edilmiş bir metanın bedelinde, vasfına göre satın aldığın bir meta için öne sürdüğün her mal, o **سلم**’dir ve **سلف**’tir.”

Onlardan: **السلف**; o, ödünç verene ecir ve şükürden başka bir menfaat olmayan borçtur; borç alanın, onu aldığı gibi geri vermesi gerekir. Araplar onu böyle adlandırır. Ve o, bu takdir üzere de: **الإسلاف**’tan bir isimdir; Ebû Ubeyd el-Hurevî’nin dediği gibi. Ve bu ikisi muamelelerdedir.

Dedi: “**السلف** için iki başka mânâ daha vardır: Birincisi: öne sürdüğün her salih amel; yahut senin için öne geçirilmiş her şey, o senin için **سلف**’tir. Ve onun için salih bir amel **سلف** olmuştur.”

İkincisi: babalarından ve akrabalık sahiplerinden, yaş ve fazilette senin üstünde olan, senden önce gelen her kimse; onların birine **سالف** denir. Ondan, Tufeyl el-Ganevî’nin kavmini mersiye ederken sözü:

  Onlar **سلفا** olarak gittiler; yolun doğrusu onların üzerinedir;
  ve ölümlerin erkeklerle (işi) döndürmesi döner durur.

Yani: bizi geçtiler; ve yolumuzun doğrusu onların üzerinedir; yani: onların öldüğü gibi ölürüz; böylece bizden sonrakilere **سلفا** oluruz; nitekim onlar bize **سلفا** oldukları gibi.

Ondan, ölü için dua hadisi: “Ve onu bize **سلفا** kıl.” Ve bunun için tâbiînin ilk tabakasına **السلف الصالح** adı verildi. Ondan, Mezhic hadisi: “Biz onun **سلفها**’sının kabarmasıyız.”

Çoğulu: **سلاف** ve **أسلاف**, **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Berrî dedi: “**سلاف** **سلف**’in çoğulu değildir; ancak o, önden gelen için **سالف**’in çoğuludur. **سالف**’in çoğulu da: **سلف**’tir. Ve benzeri: **خالف** ve **خلف**. Ondan: Ebû Bekir Abdurrahman b. Abdullah b. Ahmed es-Serahsî **السلفي**; muhaddis; Ebû’l-Fityân er-Ruvâsî’yi işitti. Ve başkaları **السلف**’e nispetlidir; yani harekeli (okunuşla).”

Ve **درب السلفي**, kesra ile: Bağdat’ta; muhaddis İsmail b. Abbâd **السلفي** orada oturdu. Böylece bütün nüshalardadır; ve o bir tashiftir. Doğrusu: **درب السلقي**, **القاف** ile; Rebî‘in **قطيعة**’sındandır; Hatîb onu tarihinde zikrettiği gibi; ve onu ضبط etti. Ve benzeri, hâfızın **التبصير**’indedir. Ve zikredilen, Abbâd er-Ravâcinî’den rivayet etti; ve 320 yılında vefat etti; buna dikkat et.

Ve **أرض سلفة**, **كفرحة** gibi: ağacı az olan; Ebû Amr söyledi.

Ve **السلف**, fetha ile: torba ne ise; yahut onun irisi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut o: tabaklanması sağlamlaştırılmamış deridir; sanki tabaklamanın başına isabet eden, sonuna ulaşmayan şeydir. Ondan hadis: “Ve bizim azığımız hurmadan **السلف**’ten başka bir şey değildir.” Hüzeylîlerden biri dedi:

  Onlar için **سلفى**’mı aldım; hatta bir **وبرنسا** (aldım),
  ve pantolonların inceltilmişini, ve **شليل**’in soyulmuşunu.

Yani: “**جرابي**’mi” demek istedi; “hatta” (şu) ise **سويق المقل**’dir. Çoğulu: **أسلف** ve **سلوف**.

Ve **السلفة**, damme ile: **اللمجة**; o, insanın öğle yemeğinden önce yemekten acele ettiği şeydir; **كاللهنة** gibi. Ve ince bir deri; mestlere astar yapılır. **السلفة**: yerden düzeltilmiş **الكردة**’dir. Çoğulu: **سلف**. Münzirî bunu Hasan el-Mueddib’den böyle rivayet etti; ve bununla Sa‘d el-Karkara’nın sözü tefsir edildi:

  Biz **الودى**’nın dikiminde daha biliciyiz;
  bizden (olanlar) **السلف** içinde cins atların koşturulmasında (daha bilicidir).

Ezherî söyledi; ve **س د ف**’te geçti.

Ebû Zeyd dedi: “**سلفة سلفة** geldiler denir: bir kısmı bir kısmının ardından geldiğinde.” Ondan, şu okuyuş: “Sonra onları **سلفا** ve sonrakiler için bir misal kıldık”; yani: geçmiş bir topluluk. Zeccâc söyledi. Ve denildi: mânâsı: insanlardan bir parça; bir ümmet gibi.

**السلف**, **كصرد** gibi: Zü’l-Kilâ‘dan bir karın; Himyer’dendir; o, Yaktan’ın oğlu **السلف**’tir. Ebû Ubeyd’in ensâbında —Zü’l-Kilâ‘ kabilelerini sıraladığında— “ve **سلفة**” dedi; böylece; sanki **السلف** onun çoğuludur; öyleyse düşün. Onlardan: Râfi‘ b. Ukayb **السلفي**; Kays b. el-Haccâc **السلفي**; ve Hâlid b. Ma‘d Yekrib ve kardeşi Hûlî. Böylece nüshalardadır; doğrusu: **خلي**’dir, Hâlid değil; hâfızın **التبصير**’inde olduğu gibi. Ve başkaları bu karna nispet edildi.

**السلف**: kekliğin yavrusu: çoğulu **سلفان**, **كصردان** gibi; böylece **الصحاح**’tadır. Ve damme ile de gelir; **اللسان**’da olduğu gibi. Cevherî dedi: Ebû Amr dedi: “Dişi için **سلفة** işitmedik; eğer ‘**سلفة**’ denilseydi, **السلكان**’ın bir tanesi için ‘**سلكة**’ denildiği gibi, iyi olurdu.” Kuşeyrî dedi:

  Küçük **سلفانا**’yı tedavi ederim; onları sanırsın ki,
  yürüdüklerinde kursakları sürüyerek kırmızıdırlar.

Bir başkası dedi:

  Onları, **القطامي**’nin **السلف**’i kapışı gibi kapıp götürdü.

**سلافة**, **كثمامة** gibi: Benî Sehm’den bir kadının adıdır.

**السلافة**: şarap; **السلاف** gibi, **هاء**sız; ve o, ondan sıkılanın ilkidir. Ve denildi: sıkma olmaksızın akan şeydir. Ve denildi: ondan inenin ilkidir. **التهذيب**’de: şaraptan **السلاف** ve **السلافة**: onun en halisi ve en üstünüdür; bu, üzümden sıkma ve ezme olmaksızın süzüldüğünde olur. Ve hurma ve kuru üzümden de böyledir; ilk süzülüşünden sonra üzerine su dökülmemiş olan. İmru’ül-Kays dedi:

  Sanki **الجواء**’ın mekâkîleri bir sabahleyin,
  biberli bir nektardan **سلافا** içmiş olarak sabahladılar.

Zikredilenden toplayıcı olan, Râgıb’ın **مفرداته**’ndeki sözü: **السلافة**: sıkmadan önce öne geçen şeydir.

Ve **سلاف** ordunun: öncüleri. Böylece bütün nüshalardadır; ve bu, onun **كغراب** gibi olmasını gerektirir. Doğrusu, önden gelen **سالف** mânâsında **كرمان** gibidir. Ve böylece bütün asıllarda ضبط edilmiştir.

Ve **سولاف**, damme ile: Hûzistân’da bir yer; o, Diclecik’in batısındadır. Ondan: orada Ezârika ile Basra ehli arasında bir vak‘a oldu; **العباب**’da olduğu gibi. **اللسان**’da: Mühelleb ile Ezârika arasında. Ubeydullah b. Kays er-Rukayyât dedi:

  Geceyi geçirirsin; ve **السوس** toprağı benimle onun arasında,
  ve **سولاف**; Ezârika’nın koruduğu bir **رستاق**.

Ve aruz şahitlerinden:

  **سولاف**’ta karşılaştıklarında...

Ve Hâricîlerden bir adam dedi:

  Eğer **سلى** gününde öldürülmüşler ardı ardına olmuşsa,
  sizin için kılıçlarımız, derinliklerden (çıkan) (nice) şeyler bıraktı.

  O gün ki **المشرفية** (kılıçlar) onların içinde tekrar tekrar döner,
  **سولاف**’ta; sıkışıklığın, birbirine kenetlenmiş gününde.

Ve **السلوف**, **كصبور** gibi: suya vardıklarında develerin başlarında bulunan dişi deve; Cevherî nakletti. Ve o **سلفت**, **سلوفا**. Ezherî dedi: **السلوف**, okların temrenlerinden uzun olan şeydir. Ve şu beyti inşad etti:

  Onun iki çenesini **سلوف** ile deldi; **سندري** (ile).

**السلوف**: atlardan hızlı olan. Çoğulu: **سلف**, damme ile; **كصبور** ve **صبر** gibi.

Ve **السالفة**: geçmiş ümmetler; sonrakilerin önünde. Çoğulu: **السوالف**. “Bu, **الأمم السالفة**’de ve **القرون السوالف**’te idi” denir. (Şair) dedi:

  Ve **القرون السوالف** onun ölümleriyle karşılaştı.

Onlar, her bir parçasını **سالفة** kıldılar; sonra bunun üzere çoğul yaptılar; asıl budur. Sonra **السالفة**, yanağa salınmış saç tutamına, kinaye yahut mecaz olarak ıtlak edildi. Çoğulu: **سوالف**. Şeyhimiz söyledi.

Ben dedim: Beyan âlimleri, onun “hâlin bulunduğu yerin hâle ıtlakı”ndan olduğunu tasrih ettiler; **ص د غ**’de bunun benzeri geçtiği gibi.

Hudeybiye hadîsinde: “Emrim üzere onlarla mutlaka savaşacağım; ta ki **سالفتى** ayrılıncaya kadar.” O, boynun yan yüzüdür; iki yanında iki **سالفة** vardır. Ve onun ayrılmasını ölümden kinaye etti; çünkü ölümle ancak yanındakinden ayrılır. Ve denildi: “Başım ile bedenim ayrılıncaya kadar” demek istedi.

Küpenin asıldığı yerden köprücük kemiğinin çıkıntısına kadar, boynun ön tarafının nahiyesi: attan ve başkasından **السالفة**. “Onunla **هاديته**” (denir): yani boynunun öne geçen kısmı; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi.

Ve **السلف**, **ككبد** gibi; ve **كبد** gibi; sonuncusu kesra ile: deri. Böylece bütün nüshalardadır. Murad: çocuğun **غرلة**’sidir. Bazısında: **الخلد**, **الخاء** mu‘ceme damme ile; ve o yanlıştır.

**السلف**, iki dil üzere, erkekten: karısının kız kardeşinin kocasıdır.

“Aralarında **أسلوفة** vardır” denir; damme ile: yani dünürlük; Sâgânî nakletti. Ve ikisi **تسالفا**: her biri karısının kız kardeşini aldı. Ve ikisi **سلفان**’dır; kesra ile: yani iki kız kardeşle evli iki erkek. Ve ayrıca “**السلفان**” denir; fetha sonra kesra ile. Ya **السلفان**, **السلفان**’dan değiştirilmiştir; yahut vaz‘dır. Osman b. Affân (Allah ondan razı olsun) dedi:

  **السلفين**’i azarlamak bir kere güzel olur;
  eğer onu çoğaltmayı sürdürürsek sevgiyi bozarız.

Çoğulu: **أسلاف**. Kurâ‘ dedi: “**السلفتان**, kesra ile: iki kardeşin nikâhı altında olan iki kadın.” Yahut erkeklere mahsustur; kadınlarda **سلفة** yoktur. Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; İbn Sîde nakletti. Ve **سلفة**, kesra ile; ve **سلفة** **كعنبة** gibi: onların (kadınların) alamlarından; **العباب**’da olduğu gibi.

**سلفة**: hâfız imam Ebû Tâhir Muhammed’in dedesinin dedesi. Böylece nüshalardadır. Doğrusu: Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. İbrahim **السلفي**’dir. Ve bu nisbe hakkında ihtilaf edildi. Denildi ki: **سلفة**, **سه لبه**’nin mu‘arrebidir; yani “üç dudak sahibi”; çünkü onun dudağı yarıktı. Böylece Kirmânî, Buhârî şerhinin dibâcesinde zikretti; ve hâfız Ebû’l-Muzaffer Mansûr b. Selîm el-İskenderî, İskenderiye tarihinde; ve Zerküşî, İbnü’s-Salâh’ın **علوم الحديث**’ine hâşiyesinde; ve Nevevî, **بستان العارفين**’de.

Ve denildi ki: Himyer’den bir karna mensuptur; onlara “Benû **السلف**” denir. Ve böylece nesep imamı İbnü’l-Cevânî, İskenderiye’de onunla buluştuğunda bana şifahen söyledi. Ve **المقدمة الفاضلية**’de, zikredilen nesepçinin telifinde, lafzı şu olanı okudum: “Sa‘d b. Himyer’e gelince; ondan nisbet, **السلف** nisbeti; meşhur karın; ve her **سلفي** ona döner.” Böylece onu kesra sonra fetha ile ضبط etti.

Ben dedim: Bunu, ayrıca, Yusuf b. Şâhîn’in —hâfızın torunu— hattıyla, dedesinin **التبصير** kitabının kenarında okuduğum da teyit eder; lafzı şu olan: “**السلفي**’nin hattıyla büyük bir ta‘likte gördüm; lafzı şu: Benû **سلفة**, **سلفي**; yani amcam; ve babamın dedesi Muhammed b. İbrahim; ve Ebû’l-Fadl’ın amcası; ve onlar, **سلفة** b. Dâvûd b. Musrif’in oğullarıdır.” Öyleyse bunu düşün.

Ebû Muhammed Abdullah b. Hût Allah’ın fihristinde olan “İsfahân köylerinden bir köye mensuptur; adı **سلفة**” sözüne gelince: yanlıştır; doğrusu, bizim zikrettiğimizdir.

Zerküşî’nin sözü de böyledir: “Farsça **شلفه** lakabıyla lakaplandı; **الشين** mu‘ceme kesra ile ve **اللام** fetha ile; sonra Arapçalaştırıldı.” Çünkü o hatadır. Doğrusu: Farsça **سه لبه** lakabıyla lakaplandı; böyle dediler. Ve bende, **الباء** muvahhadesinin **فاء**’ya ta‘rîbinde bir duraksama vardır; çünkü onlar ta‘rîbe ancak harf, dillerine ağır olduğunda, harflerinin mahreçlerine vârid olmadığında ihtiyaç duyarlar. Farsçada “dudak” mânâsında **لب** muvahhade **باء** ile ittifakla vardır; o ta‘rîb edilmez; bilakis hâli üzere kalır. Bunun benzeri **باذق**’tır; çünkü **الباء** Arapça olduğundan onu hâli üzere bıraktılar.

Sonra, musannifin sözünde, vecihlerden nazar vardır: Evvela: onun sevki, dedesinin dedesinin **سلفة** (kesra ile) olmasını gerektirir; öyle değildir; bilakis o, zahir olduğu üzere **كعنبة** gibidir.

İkincisi: “dedesinin dedesi” sözü, onun için bir isim olduğuna delalet eder; öyle değildir; bilakis o, onun için bir lakaptır; ismi **إبراهيم**’dir; nitekim onun daha sonra sözü buna delalet eder. Üçüncüsü: Ebû Tâhir’in dedesinin dedesine iktisar etmesi, onun tek bir fert olduğunu vehmettirir; bu da Zehebî’nin ve başkasının sözünün muktezasıdır. Hâfız dedi: “Bazı muhaddisler Ebû Ca‘fer es-Saydalânî’yi de böyle nispet etti; çünkü dedesinin adı **سلفة** idi.” Öyleyse düşün.

Ve **السلف**, damme ile; böylece bütün nüshalardadır; ve o hatadır. Doğrusu —**الصحاح** ve **العباب** ve **اللسان**’da ve bu kitabın bazı nüshalarında olduğu üzere—: **المسلف**; kadın, kırk beş yaşına ve benzerine ulaşmış olan; bu, dişilere mahsus bir vasıftır. Cevherî söyledi. Başkası dedi: kadınlardan **المسلف**: yarı (yaşlı) olan. Cevherî şair için inşad etti:

  Onda üç (kadın) vardır; putlar gibi,
  ve **كاعب** ve **مسلف**.

Sâgânî dedi: “Şiir Ömer b. Ebî Rebîa’nındır; rivayet: ‘**إلى ثلاث كالدمى**’; ve başı:

  Kalbimi bir durak heyecana getirdi;
  bana bildiğimi hatırlattı.

  Bir gecede yürüyüşüm;
  ve şevk, yakıcı olandandır... ‘**إلى ثلاث...**’ ... sonuna kadar.”

Ve **التسليف**: **السلفة**’yı yemek; o, misafir için öğle yemeğinden önce acele edilen **اللهنة**’dir; Cevherî nakletti. “Misafirinize **سلفوا**” denir.

**التسليف** ayrıca: öne alma; Cevherî nakletti.

**التسليف** ayrıca: **الإسلاف**; “yemekte **سلفت** **تسليفا**” denir; **أسلفت** gibi. Ondan hadis: “Kim **سلف** ederse, bilinen bir ölçekle ve bilinen bir tartıyla, bilinen bir vadeye kadar **فليسلف** etsin.” Yani: kim malı öne sürerse ve onu bir adama, garanti edilmiş bir meta içinde verirse. “**سلفت** ve **أسلفت** ve **أسلمت**” denir; mânâca birdir. Ve her birinden isim: **السلف** ve **السلم**’dir.

İbn Abbâd dedi: “Yerde onunla **سالفه**, **مسالفة**: onda onunla birlikte yürüdü; birlikte yürüyüş.”

Ve dedi: “Ayrıca: işte onunla eşitledi.”

Dedi: “Ve deve **سالف** etti: öne geçti; o halde o **مسالف**’tir.”

Ve ondan **تسلف** etti, şöyle: borç aldı; Cevherî nakletti. Ve ondan, şeyde de **السلف**. Bazı nüshalarda: “Ve ondan, yürüyüşte de **السلف**”; ve o, **العباب**’ın nassıdır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السالف**: önden gelen.

Ve **السلف** ve **السليف** ve **السلفة**: önden gelen topluluk.

Ve **سليف**’in çoğulu: **سلف**, iki damme ile. Ondan, Yahyâ b. Vessâb’ın okuyuşu: “Sonra onları **سلفا** kıldık.” Ferrâ dedi: “Kâsım, onun bir tanesini **سليفا** olarak işittiğini iddia etti.”

Ve **سالف** ve **سلف**, **خالف** ve **خلف** gibi.

Ve **السلف**: yürüyüşte önden giden kavim. Ondan, Kays b. el-Hatîm’in sözü:

  Eğer bir saat saparlarsa, onları sorarız;
  **السلف** develeri kuşluk vaktine dek (beklerken).

Ve ona mal **أسلفه**, ve onu **سلفه**: ona borç verdi. Şair dedi:

  Komşu, o (deve) su üzerinde yüzerken içmeyi **تسلف** etti;
  ve su, gözleri zayıf olanlar arasında bölüştürülmüştür.

Ve ondan dirhemler **استسلفت**, o da bana **أسلفني**: **تسلفت** gibi; Cevherî nakletti. Ondan: “Bir bedevîden bir **بكر** **استسلف** etti”; yani borç aldı.

Ve bana insanlardan bir **سلف** geldi: yani bir topluluk.

Ve her şeyden **السلاف** ve **السلافة**: halis olan.

Ve **السلفه**, damme ile: çocuğun **غرلة**’si; Leys nakletti. Ve **روض مسلوف**: düzeltilmiş. Ve onunla musannif kitabını adlandırdı; iki adı olan şeylerde “binlere kadar” (bahsinde) **بالروض المسلوف** ile. Ve bazen bu kitapta ona havale eder; bunun için onu zikretmeye ihtiyaç duyduk.

Ve kadınlardan **السلائف**, erkeklerden **الأسلاف** gibidir. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**مركب الضرائر سار، ومركب السلائف غار**.”

Ve **السلف**, **كصرد** gibi: **القطا**’nın yavrusu. Kurâ‘dan. Ve onunla şairin sözü tefsir edildi:

  Sanki onun fidyesi, onu ürküttüklerinde,
  ve onların çevresinde döndüklerinde, yetim bir **سلف** (gibidir).

Ve **السلف**, damme ile: kuşlardan bir tür; belirlenmedi.

Ve kavim için **سلف**: onların **سلفهم**’i gibi.

Ve **السلفة**, damme ile: kadının, kendisini ziyaret edene hediye etmek için sakladığı şey.

Ve **السلف** (harekeli): aygır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti inşad etti:

  Onun bir **سلف**’i vardır; her otlakla korunur;
  **الحوزات**’ı korudu ve **الإفالا**’yı meşhur etti.

**حمى الحوزات**: yani onun **حوازته**’sini korudu; yani ondan başka bir aygır ona yaklaşmaz. **واشتهر الإفالا**: ona, ona benzeyen (yavrular) getirdi. **الإفال** ile murad: develerin küçükleridir. Ve **السليف**, **كأمير** gibi: yol.
