# سلق (س-ل-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dilde çıkan sivilcedir

- Harfler: س - ل - ق
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَلَقُوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلُوكُمْ | Sizi incittiler | 1 | 1 | [33:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/ayet/33:19.md) |

## Mücavir kökler — 19 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
2. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
3. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hadid demir demektir
4. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dil demektir
5. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Örter
6. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
7. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
8. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
9. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ayn göz, “evya” göze demektir
10. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
11. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Korkuluk demektir
12. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
13. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayr : At sürüsü demektir
14. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
15. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
16. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
17. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
19. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md), [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md), [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md), [قذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıcak suyla haşlayarak deriyi, kılı veya kabuğu sıyırıp soymak; sürtünmeyle yüzeyi aşındırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Sözle yüzeyi yaralarcasına, sert, keskin ve tahrip edici dille saldırmak |
| Çekirdek Özet 3 | Zafer anında ve ganimet paylaşımında psikolojik tahakküm ve sözlü yıpratma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi basit bir sitem veya eleştiri sayıp, kriz sonrasında dille yapılan yıkıcı ve deriyi soyucu psikolojik saldırıyı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi sürtünerek, çekerek, pürüzsüzce sıyırıp içinden veya üzerinden çıkarma hareketi; [سلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AE.md) kökünde deriyi yüzmek, [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) kökünde zorla çekip almak, [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) kökünde kılıcı kınından sıyırmak | ق | Sıyırma ve soyma hareketine sertlik, keskin çarpma ve yakıcı bir tesir ekleyerek yüzeyi haşlama, sürtünmeyle tahriş etme ve dille yaralama anlamı oluşturmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Sürtünme, tutunma, batma ve yüzeyde iz bırakma |
| ل | Çoban değneği, yöneltme | Bir hedefe doğru uzanma, yönelme, sevk etme |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Yoğunlaşma, yakıcılık, keskin sınır ve baskı |
| سلق | Bir hedefe doğrultulan batıcı ve yakıcı tesirin yüzeyi soyması | Yakıcı veya sürtücü bir etkinin yönlendirilerek yüzeydeki örtüyü soyması, kabuğu veya deriyi kavurup sıyırması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi kaynar suya sokup tüylerini veya kabuğunu dökmek (haşlamak); binitin vurması veya eğer kayışının sürtünmesiyle devenin derisinin sıyrılıp aşınması; dilde döküntü veya tahriş oluşmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, su tulumunun derisinin yağlanıp hazırlanmasını bu kökle tasvir eder: كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ / فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ |
| Erken Arapça kullanım | Diliyle birinin şerefini ve izzetini acımasızca yıpratan, sert ve yaralayıcı konuşan kimse için سَلَقَهُ بِلِسَانِهِ ve keskin dilli kimse için لِسَانٌ مِسْلَقٌ tabirleri kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سلق kökü, Sami dil ailesinde kaynar suyla pişirme, haşlama ve yüzeyin soyulması semantik çekirdeğiyle temsil edilir. İbranicede sālaq biçimi haşlamak, sıcak sıvıda pişirmek anlamına gelirken; Süryanice ve Aramicede sleq / slaqa kökleri hem tırmanmak, yukarı sıyrılmak hem de kaynama ve sıcağın tesiriyle yüzeyin değişmesi anlam alanlarıyla kesişir. Akkadçada salāqu fiili eti veya tahılı kaynar suda haşlayıp pişirmeyi ifade eder. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak çekirdeği, yüksek ısı veya sert sürtünme vasıtasıyla bir nesnenin dış tabakasının soyulması, yumuşatılarak yüzeyinden ayrılmasıdır. Arapça bu fiziksel etkiyi hem düz duvara tırmanma (تسلق) hem de dilin muhatabın saygınlık zırhını soyup döken yakıcı darbeleri (سلق باللسان) biçiminde soyutlamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل çekirdeğinden türeme | Sıyırma ve çekip çıkarma eyleminin sıcaklık ve sürtünmeyle birleşerek deriyi ve kabuğu dökmesi yönünde özelleşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akkadça salāqu, İbranice sālaq, Süryanice sleq | Haşlama, kaynar su ile deriyi/kabuğu ayırma ve tırmanarak sıyrılma ortak paydası | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaşlık tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلق | Anlamlı | Haşlamak, soymak, sert dille incitmek | Kaynar suyla kılı dökmek, sürtünmeyle deriyi aşındırmak, dille yaralamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Cilalamak, parlatmak | Kılıç veya madeni sürterek üzerindeki pürüz ve pası sıyırıp parlatmak | Sürtünmeyle yüzeyi soyup açma ortak çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| [لسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%82.md) | Anlamlı | Yapışmak, birbirine geçmek | Bir şeyin diğerine sürtünüp sıvanması veya yapışması | Yüzey teması ve sürtünme ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| [لقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B3.md) | Anlamlı | Midenin bulanması, huysuzlaşmak | Nefsin kabarması, huysuzluk ve laf sokma eğilimi | İç gerilimin dışa vurumu; Kur'an'da geçmez |
| قسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [قلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Taşmak, kusmak, fışkırmak | Kabaran sıvının veya midenin dışarı taşması | Sıvının kaynayıp taşması boyutu; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلق | Merkez | Yakıcı, sıyırıcı ve tahrip edici dille saldırmak | Kaynar suyun deriyi soyması gibi muhatabın haysiyetini dille haşlamak | Ahzâb [33:19](https://lisan.digital/tr/ayet/33:19.md) bağlamındaki gibi ganimet hırsıyla dille deriyi yüzercesine saldırmak |
| [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md) | Komşu | Dille veya mızrakla saplama yapmak | [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md) kökünde doğrudan batırma ve delme esasken, سلق kökünde yüzeyi yakıcı biçimde soyup dökmek esastır | Doğrudan karalama ve ayıplama saldırısı |
| [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) | Komşu | Dil yeteneği ve sözlü üstünlük kurmak | [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) kökünde konuşma gücü ve belagat öne çıkarken, سلق kökünde saldırgan tahriş ve haşlama öne çıkar | Dili etkin ve baskın bir alet olarak kullanma |
| [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Düşmanlıkta aşırı ve inatçı olmak | [لدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D8%AF.md) kökünde tartışmada hasmı köşeye sıkıştıran inatçılık varken, سلق kökünde acımasızca dökülen incitici sözler vardır | Çekişmede hakkı teslim etmeyen cedel |
| [قذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9.md) | Komşu | Çirkin ve kaba söz söylemek | [قذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D8%B9.md) kökünde ahlaki sınırları aşan çirkin söz varken, سلق kökünde hakaretin yakıcılığı ve muhatabı sıyırması vardır | Utanç verici açık sözlü saldırı |
| [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) | Zıt | İncelik, yumuşaklık ve nezaket | Muhatabı incitmeden, hissettirmeden yumuşakça kuşatmak | Sert ve deriyi yüzücü kabalığın tam zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلق | Haşlamak, dille derisini yüzercesine saldırmak | Sıcak suyun kılı veya kabuğu soyması; dille muhatabı yıpratıp soymak | Kesin |
| Latince | Scalpere, Excoriare, Invehi | Kazımak, derisini yüzmek, sözle şiddetle hücum etmek | Excoriare fiziksel soyulmayı, invehi ise sözlü sert saldırıyı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Scald, Flay, Lash with tongue | Haşlamak, derisini yüzmek, dille kamçılamak | Scald kaynar su etkisini, lash with tongue ise dille hırpalamayı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Verbrühen, Geißeln, Schmähen | Kaynar suyla haşlamak, kamçılamak, ağır sözlerle incitmek | Verbrühen fiziksel haşlamayı, geißeln sözlü kırbaçlamayı verir | Güçlü |
| Fransızca | Échauder, Écorcher, Étriller | Haşlamak, derisini yüzmek, sözle hırpalamak | Échauder sıcak suyla yakmayı, écorcher yüzeyi soymayı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ | Korku geçip ganimet beklentisi doğduğunda keskin dillerle yıpratmak, hakaretle pay istemek | Tehlike anında korkudan bayılan, tehlike geçince ganimet hırsıyla müminleri dilleriyle haşlayan münafık psikolojisi; Ahzâb [33:19](https://lisan.digital/tr/ayet/33:19.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak psikolojisi ve amel-iman ilişkisi | Korku anında geri durup ganimet anında diliyle hak iddia edenlerin imanının sıhhati ve kalpteki hastalık | Münafıkların kriz anındaki çöküşü ile kriz sonrası sözlü saldırganlığı arasındaki ahlaki yarılma |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve ganimet paylaşımı | Fiilen savaşmayıp diliyle hak talep edenlerin ve müminleri dille incitenlerin ganimet payı ve tazir cezası | Hak etmediği menfaati elde etmek için sözlü baskı kurmanın hukuki geçersizliği |
| Tefsir | Ahzâb suresi 19. ayetin tahlili | Dille haşlamanın (سلق باللسان) somut bir deri yüzme metaforu olarak işlevi ve keskin dillerin (ألسنة حداد) mahiyeti | Korkaklığın ganimet hırsıyla birleşerek dostlara karşı acımasız bir silaha dönüşmesi |
| Hadis | Münafıkların alametleri ve dil afetleri | Müminin diğer müminlerin elinden ve dilinden güvende olması ilkesi ile münafıkların çirkin ve saldırgan üslubu | Sözlü şiddetin ve kriz sonrası sergilenen arsızlığın nifak alameti sayılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve dil ahlakı | Nifakın dille dışa vurumu | Samimiyetsizliği ifşa etme | Sınav ve cihat anında saklananların, rahatlık anında dini cemaati dilleriyle örselemesi | Kesin |
| İlmi | İletişim ve psikolojik tahlil | Sözel yıpratma ve gasbetme söylemi | Baskı ile konum devşirme | Kriz yönetiminde sorumluluk almayanların, başarı sağlandığında sözle baskın çıkma taktiği | Güçlü |
| Siyasi | Kriz sonrası güç mücadelesi | Oportünist muhalefet | Otoriteyi ve meşruiyeti yıpratma | Tehlike anında kaçan unsurların, zafer sonrasında toplumsal liderliği dille tahkir etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Bölüşüm ve rant kavgası | Asalak hak talebi | Emeğe dayanmayan pay gaspı | Üretime ve savunmaya maliyet ödemeden katılanların, pay dağıtımında en yırtıcı dili kullanması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal ve mekanik aşınma (kavitasyon / erozyon) | Yüksek sıcaklık veya hızla akan akışkanın temas ettiği yüzeydeki koruyucu katmanı söküp atması ve metali tahrip etmesi gibi, yakıcı sözün de sosyal dokunun koruyucu bağlarını aşındırması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toksik oportünizm ve sözel şiddet | Krizde sorumluluktan kaçan bireylerin, kriz çözüldüğünde ortaya çıkarak pay almak için çevrelerine psikolojik ve sözel terör uygulaması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayetteki سَلَقُوكُمْ ifadesini sadece sıradan bir serzeniş, yüksek sesle tartışma veya basit bir eleştiriye indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün haşlama ve yüzeyi soyma çekirdeğinden hareketle; muhatabın şahsiyetini, izzetini ve sabrını kaynar su gibi tahrip eden, hak edilmemiş payı koparmak için planlı biçimde uygulanan ağır bir sözlü terör olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Münafıkların kriz anındaki korkaklıkları ile zafer anındaki saldırganlıkları arasındaki nedensel bağı görememek; dille yapılan tahribatın fiziksel saldırı kadar yıkıcı olduğunu kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Münafık karakterinin tehlike anındaki korkaklığı ile güvenlik anındaki arsız ve talepkâr tavrı arasındaki tezatı en somut fiziksel imgeyle (deriyi haşlayıp soyan dil) kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kriz, savaş, toplumsal tehdit ve ardından gelen ganimet, zafer ve pay bölüşümü bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıklığın yalnızca inançsızlığı gizlemekten ibaret sanılmasını engeller; onun kriz sonrasında dille sergilenen hırslı, bencil ve yıkıcı bir toplumsal ahlak bozukluğu olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sıcak su veya sürtünmeyle yüzeydeki koruyucu tüy, deri veya kabuğu haşlayıp soyarak aşındırmak.
- Soyut anlam: Rahatlık ve kazanım döneminde, pay koparmak amacıyla dille muhatabın manevi zırhını ve haysiyetini yırtarcasına ağır sözel saldırı gerçekleştirmek.
- Sistematik karşılık: Riskten kaçan ama kazanıma ortak olmak isteyen asalak ve oportünist unsurların kurduğu psikolojik baskı ve kaynak gaspı düzeneği.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{\kappa \cdot A}{\tau} \right) \cdot \mathbb{I}_{T \to 0}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ dille haşlama ve tahrip şiddetini (سلق); $\kappa$ kazanım ve ganimet hırsını; $A$ kullanılan dilin keskinliğini ve hacmini; $\tau$ kriz anında üstlenilen fedakarlık ve risk katsayısını; $\mathbb{I}_{T \to 0}$ ise tehlikenin ($T$) sıfıra yaklaştığı güvenlik anını temsil eden gösterge fonksiyonunu ifade eder. Model, kriz bittiğinde sıfır risk üstlenmiş zümrelerin hırs ve keskin dille uyguladığı sözel tahribatın matematiksel yoğunlaşmasını simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Ahzab 33:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/ayet/33:19.md) — سَلَقُوكُمْ

أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Size karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dilde çıkan sivilcedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين واللام معهما
س ل ق، ل س ق، س ق ل، ق ل س، ل ق س مستعملات سلق: سَلقتُه باللسان: أسمعته ما كره فأكثرت عليه.
ولسان مِسْلَقٌ: حديد ذلق.
والسِّلْقُ: نبات.
والسِّلْقَةُ: الذئبة.
والسُّلاقُ: بثر يخرج على اللسان.
والسَّليقة: مخرج النسع في دف البعير، واشتقاقه من: سَلَقْتُ الشيء بالماء الحار، وهو أن يذهب الوبر والشعر ويبقى أثره، فلما أحرقته الحبال شبه بذلك فسميت سلائق، قال:
تبرق في دفها سَلائقُها
والسَّلُوقيُّ من الكلاب والدروع: أجودها، قال:
تقد السَّلُوقيَّ المضاعفَ نَسجهُ
والسَّلُيقيُّ من الكلام: ما لا يتعاهد إعرابه، وهو في ذلك فصيح بليغ في السمع عثور في النحو.
والتَسَلُّقُ: الصعود على حائط أملس.
والسَّليقةُ: الطبيعة، ويجمع سَلائِقَ.
والأسلاقُ من الأرض: معشبة، الواحد سَلَقٌ، قال الأعشى:
كخذولٍ ترعى النواصفَ من تث?		ليث قفراً خلالـهـا الأَسْـلاقُ
لسق: اللَّسَقُ: إذا التزقت الرئة بالجنب من شدة العطش قيل: لسقت لسقاً، قال رؤبة:
وبل برد الماء أعضاد اللَّسَقْ
أي نواحيه.
واللُّسُوقُ كاللُّزُوقِ في كل التصريف.
سقل: السَّقْلُ: الصَّقْلُ، لغة فيه.
لقس: اللَّقِسُ: الشره النفس، الحريص على كل شيء، ولَقِسَت نفسه إلى الشيء: نازعته حرصاً.
وفي الحديث: "لا تقل خبثت نفسي، ولكن لَقِسَتْ".
قلس: القَلسُ: حبل ضخم من ليف أو خوص.
والقَلْسُ: ما خرج من الحلق ملء الفم أو دونه، وليس بقيء، فإذا غلب فهو القيء، يقال: قَلَسَ الرجل يقلِس قلساً، وهو خروج القَلسِ من حلقه.
والسحابة تَقلِسُ الندى إذا رمت به من غير مطر شديد، قال:
ندى الرمل مجنه العهادُ القَوالِسُ
والتَقَلُّسُ: لبس القلنسوة، والقلاسُ صاحب وصانعها، والجميع قَلانِسُ وقَلاسي، ويصغر: قُلَيْسِيَةٌ بالياء، وقُلَنْسِيةٌ بالنون.
وقَلَنْسِيةٌ، وتجمع على القَلنْسي، قال:
أهل الرباطِ البيضِ والقَلَنْسي
والتَقليسُ وضع اليدين على الصدر خضوعاً كفعل النصراني قبل أن يكفر أي يسجد.
وفي الحديث: "لما رأوه قَلَّسُوا ثم كفروا" أي سجدوا.
والأنقَلَسُ، بنصب اللام والألف، ويكسران أيضاً، وهو سمكة على خلقة حية يقال لها: مار ما هي.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**س ل ق**، **ل س ق**، **س ق ل**، **ق ل س**، **ل ق س** kullanımdadır. **سلق**: **سَلقتُه باللسان**: Ona hoşlanmadığı şeyi işittirdim; ona karşı bunu çoğalttım.

Ve **ولسان مِسْلَقٌ**: keskin, kaygan (dil).

Ve **السِّلْقُ**: bir bitki.

Ve **السِّلْقَةُ**: dişi kurt.

Ve **السُّلاقُ**: dil üzerinde çıkan bir kabarcık.

Ve **السَّليقة**: devenin hörgücünün derisinde kayışın çıktığı yer; onun türeyişi şundandır: **سَلَقْتُ الشيء بالماء الحار**; o, tüyün ve kılın gitmesi ve izinin kalmasıdır; ipler onu yaktığında bununla benzetildi de **سلائق** diye adlandırıldı. Dedi ki:
تبرق في دفها سَلائقُها

Ve **السَّلُوقيُّ** köpeklerden ve zırhlardan: onların en iyisi. Dedi ki:
تقد السَّلُوقيَّ المضاعفَ نَسجهُ

Ve **السَّلُيقيُّ** sözden: i‘rabı gözetilip sürdürülmeyen şey; o, bu hâlde işitmede fasih, beliğ; nahivde ise sürçen (şey)dir.

Ve **التَسَلُّقُ**: pürüzsüz bir duvara tırmanıp çıkma.

Ve **السَّليقةُ**: tabiat; **سَلائِقَ** diye çoğul yapılır.

Ve **الأسلاقُ** yerden: otlu; teki **سَلَقٌ**. A‘şâ dedi ki:
كخذولٍ ترعى النواصفَ من تث?		ليث قفراً خلالـهـا الأَسْـلاقُ

**لسق**: **اللَّسَقُ**: şiddetli susuzluktan akciğer böğre yapıştığında “**لسقت** **لسقاً**” denir. Ru’be dedi ki:
وبل برد الماء أعضاد اللَّسَقْ
yani onun yanları.

Ve **اللُّسُوقُ** bütün tasrifte **اللُّزُوقِ** gibidir.

**سقل**: **السَّقْلُ**: **الصَّقْلُ**; onda bir dildir (lehçedir).

**لقس**: **اللَّقِسُ**: nefsi obur olan, her şeye hırslı olan. Ve **لَقِسَت نفسه إلى الشيء**: ona hırsla çekişti.

Ve hadiste: “لا تقل خبثت نفسي، ولكن **لَقِسَتْ**”.

**قلس**: **القَلسُ**: liften yahut hurma yaprağından kalın bir ip.

Ve **القَلْسُ**: boğazdan ağzı dolduracak kadar yahut ondan aşağı çıkan şey; kusma değildir. Eğer galip gelirse o kusmadır. Denir ki: **قَلَسَ** adam **يقلِس** **قلساً**; bu, boğazından **القَلسِ** çıkmasıdır.

Ve bulut, şiddetli bir yağmur olmaksızın onunla attığında çiyi **تَقلِسُ**. Dedi ki:
ندى الرمل مجنه العهادُ القَوالِسُ

Ve **التَقَلُّسُ**: külahı giyme; **القلاسُ** onun sahibi ve yapıcısıdır. Hepsi **قَلانِسُ** ve **قَلاسي** (diye gelir). Küçültmesi: **قُلَيْسِيَةٌ** **بالياء** ile; ve **قُلَنْسِيةٌ** **بالنون** ile.

Ve **قَلَنْسِيةٌ**; **القَلنْسي** üzerine çoğul yapılır. Dedi ki:
أهل الرباطِ البيضِ والقَلَنْسي

Ve **التَقليسُ**: iki eli göğüs üzerine koymak; Hristiyanın, kâfir olmadan önce, yani secde ederken yaptığı gibi, boyun eğme olarak.

Ve hadiste: “لما رأوه **قَلَّسُوا** ثم كفروا” yani secde ettiler.

Ve **الأنقَلَسُ**; **اللام** ve **الألف** nasb ile; ikisi de kesrelenir de. O, “**مار ما هي**” denilen, yılan yaratılışında bir balıktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَلَقُ القَاعُ الصَفْصَفُ وجمعه سُلْقان، وكذلك السَمْلَقُ بزيادة الميم، والجمع السَمالِقُ. وطعنته فَسَلَقْتُهُ، إذا ألقيته على ظهره. ويقال: سَلَقَها وسَلْقاها، إذا بَسَطها ثم جامَعَها. وَسَلَقَ: لغةٌ في صَلَقَ، أي صاح. وَسَلَقَهُ بالكلام سَلْقاً، أي آذاه، وهو شدَّة القول باللسان. قال تعالى: "سَلَقوكُمْ بِأَلْسِنَة حِدادِ" قال أبو عبيدة: بالغوا فيكم بالكلام. والمِسْلاقُ: الخطيبُ البليغُ، وهو من شدَّة صوته وكلامِه. وكذلك السَلاَّقُ. قال الأعشى:
فيهم الحزمُ والسماحةُ والنَجْدَةُ فيهم والخاطبُ السَلاَّقُ
ويروى: المِسْلاقُ يقال خطيبٌ مِسْقَعٌ مِسْلَقٌ. وَسَلَقْتُ المزادةَ، أي دهنتها. قال الشاعر:
كأنَّهما مَزادتا مُتَعَجَّـلٍ		فَرِيَّانِ لما يُسْلَقا بِدِهانِ
وَسَلَقْتُ البقلَ والبيضَ، إذا أغليتَه بالنار إغلاءةً خفيفة. والسُلاقُ: بَثْرٌ يخرج على أصل اللسان، ويقال: تَقَشُّرٌ في أصول الأسنان. والسَلقُ: أَثَرُ دَبَرَةِ البعير إذا برأتْ وابيضَّ موضعُها. والسَلَقُ: أن تُدْخِلَ إحدى عُروتي الجوالق في الأخرى. والسِلْقُ: بالكسر: الذِئْبِ، والأنثى سِلْقَةٌ، وربّما قيل للمرأة السليطة: سِلْقَةٌ. والسِلْقُ: النبتُ الذي يؤكل. والسَليقَةُ: أثر النِسْعِ في جنب البعير. والسَليقَةُ: الطبيعةُ. يقال: فلان يتكلَّم بالسَليقَةِ، أي بطبعه لا عن تَعَلُّمٍ. وَتَسَلَّقَ الجدار، أي تسوَّره. والسَليقُ: ما تَحَاتَّ من الشجر. وسَلوقٌ: قرية باليمن، تنسب إليها الدروع السَلوقِيَّةُ والكلاب السَلوقِيَّةُ.

##### Türkçe

**السَلَقُ**: düz, pürüzsüz taban; çoğulu **سُلْقان**. Aynı şekilde, **السَمْلَقُ** (başına **الميم** artırılmasıyla); çoğulu **السَمالِقُ**. Ve onu mızrakladım da **فَسَلَقْتُهُ**: onu sırtı üzerine attığım zaman. Ve denilir: **سَلَقَها** ve **سَلْقاها**: onu yaydığı, sonra onunla cinsel ilişkide bulunduğu zaman. Ve **وَسَلَقَ**: **صَلَقَ**’da bir dildir; yani bağırdı. Ve onu sözle **سَلْقاً** **وَسَلَقَهُ بالكلام**: yani ona eziyet etti; o, dil ile sözün şiddetidir. Yüce Allah dedi ki: "**سَلَقوكُمْ بِأَلْسِنَة حِدادِ**". Ebû Ubeyde dedi: size karşı sözde aşırı gittiler. Ve **المِسْلاقُ**: beliğ hatip; o, sesinin ve sözünün şiddetindendir. Aynı şekilde **السَلاَّقُ**. A‘şâ dedi ki:
فيهم الحزمُ والسماحةُ والنَجْدَةُ فيهم والخاطبُ السَلاَّقُ

Ve rivayet olunur: **المِسْلاقُ**. Denilir: **خطيبٌ مِسْقَعٌ مِسْلَقٌ**. Ve **وَسَلَقْتُ المزادةَ**: yani onu yağladım. Şair dedi ki:
كأنَّهما مَزادتا مُتَعَجَّـلٍ		فَرِيَّانِ لما يُسْلَقا بِدِهانِ

Ve **وَسَلَقْتُ البقلَ والبيضَ**: onu ateşle hafif bir kaynatışla kaynattığın zaman. Ve **السُلاقُ**: dilin kökünde çıkan bir kabarcık; ve denilir: dişlerin köklerinde bir soyulma. Ve **السَلقُ**: deve yarasının izi; iyileştiği ve yeri beyazladığı zaman. Ve **السَلَقُ**: çuvalın iki kulpundan birini ötekine sokmandır. Ve **السِلْقُ**: kesre ile: kurt; dişisi **سِلْقَةٌ**; ve bazen, sivri dilli kadına **سِلْقَةٌ** denilmiştir. Ve **السِلْقُ**: yenilen bitki. Ve **السَليقَةُ**: devenin yan tarafında **النِسْعِ**’ın izi. Ve **السَليقَةُ**: tabiat. Denilir: falan **بالسَليقَةِ** konuşur; yani öğrenme yoluyla değil, tabiatıyla. Ve **وَتَسَلَّقَ الجدار**: yani duvarı aştı. Ve **السَليقُ**: ağaçtan dökülen şey. Ve **سَلوقٌ**: Yemen’de bir köy; ona nispetle **الدروع السَلوقِيَّةُ** ve **الكلاب السَلوقِيَّةُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ل
قلس ، سلق ، لسق ، لقس ، سقل : مستعملة .
سلق : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّهُ قال : ( ليْسَ مِنَّا من سَلَق أوْ حَلَق ) قال أبو عبيد : سَلَق أي : رَفعَ صوْته عنْد المُصِيبة ، ومنْهُ خطِيب مِسْلق ومِسلاق ، وسَلاّقٌ ، والسينُ فيهِ أكثرُ من الصّادِ وأنْشد الأصمعيُّ :
فِيهم الخِصْبُ والسَّماحَةُ والنَّجْ
دةُ فيهمْ والخاطِبُ السَّلاق
ويُرْوى المسلاق .
أبو مَنصور : وفي سلق حديثٌ آخر حدَّثَنا مُحمد بن إسحاق عن حَمْرٍ عن إسماعيل عن عَلِيَ عن عبد الله عن ابن جُرَيْحٍ أنَّهُ قالَ في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لَيْسَ منَّا من سلق أو حَلَق ) .
قال : أمَّا حَلَق ، فالْمَرأَةُ تَحْلق القرن من رأسهَا ، وقوله من خرق فهو أن يشق درعها ، قال : وأما قوله أو سَلَق فهُو أن تَمْرُسَ المرأةُ وجهها وتصُكَّهُ ، وقال بعض العرب : سلقهُ بالسوْطِ وملقهُ : أي نَزعَ جلدهُ ، وقالَ الليثُ : ركبتُ دابَّة فسلقْتني : أي سَحَجَتْ جِلْدِي .
أبو منصورٍ ، وقول ابن جُريجٍ في السلْق أعْجبُ إلي مِنْ قول أبي عبيد ، وروى عمرو عن أبيه أنه قال : السلائقُ : الشَّرائحُ ما بين الْجَنْبَيْنِ ، الواحدةُ سليقةٌ ، ويُقال : سَلَقْتُ اللَّحْمَ عن العظْمِ إذا التحيْتُهُ عنه ومنه قيلَ لِلذّئْبَةِ سِلْقةٌ .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ . قال : يقال : سلق الشِّظَاظَ في عُرْوَتَي العِدْلَيْنِ وأَسْلقهُ ، قال : وأسْلَق إذا صادَ سِلْقَةً ، وأسْلق إذا ابْيَضَّ ظَهْرُ بَعِيرِه بَعْدَ بُرئِه من الدَّبَرِ ، ويقال : ما أبين سَلْقهُ يعْني ذلك البياضَ .
وقال الله جَلَّ وعَزَّ : ( ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم ) ( الأحزاب : 19 ) .
قال الفرَّاءُ : مَعناه : عَضُّوكُمْ بألسنَةٍ ، يقول : آذوْكمْ بالكلامِ في الأمر بِألسنةٍ سَلِيطةٍ ذَرِبَةٍ ، قال : ويقالُ صلقوكمْ بالصَّادِ أيضاً ، ولا يجوزُ في القراءَةِ ، وقال اللَّيْثُ : سَلقتُه باللِّسانِ أي أسْمَعْتُه ما كَرِهَ فأكْثَرْتُ ، ولسانٌ مِسلَق : حَدِيدٌ ذَلق ، وأخْبَرَني المنْذِريُّ عن اليَزيديّ عن أبي زَيد قالَ : يقال : فُلانٌ يقرأَ بالسليقةِ أيْ بالْفَصاحَةِ من قوله سلقوكمْ بألسنة .
وقال غيره : فلان يقرأ بالسليقيّة ، أي : يقرَأ بطبعه الذي نشأ عليه ولغته .
وروى أبو عبيد عن أبي زَيدٍ : إنه للئِيمُ الطَّبيعةِ والسلِيقة ، وقال أبو عبيد في
السليقة مثله ، قال ومنه قيل : فلان يقرأ بالسليقيَّةِ أي بطبِيعتِه ليس بتعليمٍ .
أبو منصور : المعنى : أن القراءَةَ مَأْثورةٌ لا يَجُوز تَعدِّيها ، فإذا قَرَأَ البدويُّ بِطبْعه وَلُغَتِهِ ولم يتَّبِع سُنةَ القراءَةِ قِيل هو يقرأ بالسلِيقة .
ثَعْلب عن ابن الأعرابيِّ قال : السليقةُ : المحَجَّة الظاهِرة ، والسلِيقة : طبع الرَّجلِ ، قال : والسَّليق الْواسع من الطُّرقات ، والسلق أثر الدَّبَرِ إذا بَرِىءَ وابيض ، وقال غيره : يقال : لأثَرِ الأنساعِ في بَطْنِ البَعِير يَنْحَصُّ عنه الوبَر سلائِق ، شُبِّهَتْ بسلائِق الطرقات .
وقال اللَّيْث : السَّلِيقِيُّ من الكلامِ ما لا يُتعاهدُ إعرابُهُ ، وَهو في ذَلِك فَصيحٌ بليغٌ في السمْعِ عَثُورٌ في النَّحْو . وقال غيره : السَّلِيقِيُّ من الكلام : ما تكلّم به البدَوِيُّ بِطَبْعهِ ولغته ، وإنْ كان غيره من الكلام آثر وأحْسن . قال : والسليقة : مَخْرجُ النِّسْعِ في دَفِّ البَعيرِ ، وأنْشَد :
تَبْرق في دَفِّهَا سلائِقُها
قال : واشتق ذلك من قولك : سَلقتُ شيئاً بالماء الحارِّ ، وهو أن يذهب الوبرُ ويبقى أَثره ، فلما أحْرقَتْهُ الحبال شُبِّهَ بذلك فَسُمِّيتْ سَلائقَ .
وقال أبو عبيد : السَّلائقُ بالسّين ما سُلقَ من البُقُولِ .
أبو منصور : ومعنى قولهِ ما سُلق من البقولِ : أي طبخَ بالماءِ من بقول الربيع وأُكلَ في المجاعةِ وغيرها ، وكلُّ شيءٍ طَبَختهُ بالماءِ بحتاً فقد سَلَقتَهُ ، وكذلك البيض يطبخ في الماء بقشره الأعْلَى كذلك سَمعته من العرب .
وقال شمر : السَّلوقيَّةُ من الدُّروعِ مَنْسوبةٌ إلى سَلوقَ قَرْيةٍ باليمنِ .
وقال النابغةُ :
تَقُدُّ السَّلوقيَّ المضَاعَف نَسْجُهُ
ويوقدنَ بالصَّفَّاحِ نار الحُبَاحِب
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم قال : السَّلْقُ : إدْخَالُ الشظاظ مرة واحدةً في عُروتي الجوالقَيْنِ عند العكمِ ، فإذا ثَنيتهُ فهو القطْب ، وأنشد :
أقول قَطْباً ونِعمّاً إنْ سَلقْ
لِحَوْقلٍ ذِرَاعهُ قد امَّلَقْ
قال الليث : السَّلوقيُّ من الكلابِ والدُّروعِ أجْودُهَا ، والتَّسَلُّقُ الصعودِ على حَائِطٍ أمْلَسَ .
وقال غيره : باتَ فلانٌ يَتَسلّقُ عَلَى فِرَاشهِ إذا لم يَطمئِنَّ عليه من هم أو وجعٍ أقْلَقَهُ ، والصَّادُ في هذا أكثرُ .
وفي حديث جِبريلَ حينَ أخَذَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وهو غُلامٌ صغيرٌ ، قال : ( فَسَلَقني لِحَلاوَةِ القَفَا ) أي : ألْقاني على الْقَفَا ، وقد سَلْقَيْتهُ على تقدير فَعْلَيْتُهُ مأخُوذٌ من السَّلْقِ وهو
الإلقاءُ على القَفَا .
قال شمر : وقال الفراءُ : أخذَهُ الطبيبُ فَسلقاهُ عَلَى ظهره ، وقد اسْتلقى عَلَى قفاه .
ويقال : سَلَقَ جاريتهُ إذا ألْقاهَا عَلَى ظَهْرهَا ليُباضعهَا ، ومن العربِ من يقول : سَلقاهَا فاسْلَنْقَتْ على حلاوة قَفَاها .
وقال ابن شُميل : السِّلْقُ : الجكَنْدَرُ . وقال الليث : السِّلقُ : نَبْت .
قلت : السلق : له ورق طوال وأصله ذاهب في الأرض وورقه رخص يطبخ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السليقةُ : الذرة تُدَقُّ وتُصلَحُ وتطبخُ باللَّبَنِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : السَّلَقُ : المستوي اللَّينُ وجَمْعُه سُلقانٌ والفَلَقُ المطْمَئِن بين الرِّبْوَتَيْنِ .
وقال ابن شميل : السَّلَقُ : القاعُ الأمْلسُ المستوي الذي لا شَجَرَ فيه .
وقال أبو عمرو : السَّلِيقُ : اليابسُ مِنَ الشَّجَرِ .
أبو منصور : ورأيتُ رِياضَ الصِّمانِ وقِيعانها وسُلْقانها .
فالسَّلَق ما اسْتوى من الأرض في ذُرَى قِفافِهَا ونجادِها ، وأما القِيعانُ فما اسْتوى بين ظَهْراني النِّجادِ ، والقِيعانُ تُنْبِتُ السِّدْرَ ، والسُّلْقانُ لا تُنْبِتُهَا ، والقِيعانُ أوسعُ وَأعْرَضُ وكلّهَا رِياضٌ لاسْتِراضةِ ماءِ السّماءِ فِيها .
وواحِدُ السُّلْقانِ سَلَق ، وتجمعُ أسلاقاً ، ثمَّ تجمعُ أسالق .
وقد يقال لما يلي اللَّهواتِ من الفمِ أسالق .
وقال جندل :
إني امْرُؤٌ أُحْسنَ غمْزَ الفائق
بين اللَّهَا الوَالِج والأُسالق
وناقَةٌ سَيْلقٌ : مَاضِيةٌ في سَيْرِهَا .
وقال الشاعر :
وَسَيْرِي مع الرُّكْبَانِ كلَّ عَشِيَّةٍ
أبارِي مَطَايَاهمْ بِأَدْماءَ سَيْلَقِ
وقال الأصمعي : السَّلِيق : الشَّجَرُ الذي أَحْرَقَهُ حَرٌّ أو بَرْدٌ .
لسق : قال الليث : اللَّسَق : أن تلتزِق الرئةُ بَالجنْبِ من شِدَّةِ العَطْش ، وأنشد :
وبَلَّ بَرْدُ الماءِ أعْضادَ اللَّسَق
أي : نواحيه .
قال : واللَّسُوق دَواءٌ كاللَّزوق .
أبو منصور : واللسق عند العرب هو الطَّنَى ، سُمِّيَ لَسقاً للزوق الرِّئَة بالجنب ، وأصله اللزق .
لزق ولسق ولَصِق قَريب بعضها من بَعْضٍ .
سقل : قال الليث : السُّقْلُ : لُغةٌ في الصُّقل ، وهو الخصْرُ .
وقال الْيَزيدي : هو السَّيْقل والصَّيْقَلُ ، وسَيْفٌ سَقيلٌ وَصَقيلٌ . قلت : والصاد في جميع ذلك أَفْصَح .
لقس : قال الليث : اللقِس : الشره النفس الحريص على كل شيء .
يقال : لَقِسَتْ نفسه إلى الشيءِ إذا نازَعَتْه إليه وحَرَصَتْ عليه .
قال : ومنه الحديث : ( لا يقولَنَّ أحدكم خَبُثَتْ نفسي ولكن لِيَقلْ لَقِسَتْ نفسي ) .
أبو عبيد عن أبي زيد : لقِسَتْ نفسي لَقساً وتَمقسَتْ تمقُّساً كِلاهُما بمعنى غَثَتْ غَثَياناً .
شمر عن أبي عمرو : اللَّقيس الذي لا يستقيمُ عَلَى وجهٍ .
وقال ابن شميل : رجلٌ لَقِسٌ : سيءُ الخُلُق خَبيثُ النفس فحاشٌ .
أبو عبيد عن أبي زيد : لَقِسْتُ الناسَ ألْقَسُهُمْ ونَقِسْتُهُمْ أنقَسهم ، وهو الإفساد بينهم ، وأن تَسْخَرَ منهم وتُلَقِّبهُمْ الألقابَ .
أبو منصور : جعل الليث اللقَس الحرص والشره ، وجَعله غيره الغثيان وخبث النفس وهو الصواب .
قلس : قال الليث : القَلْس : حَبْلٌ ضَخْمٌ من ليفٍ أو خُوصٍ .
قال : والقَلْسُ ما خرج منَ الحلق مِلءَ الفم أو دُونه وليس بقيْءٍ ، فإذا غلبَ فهو القيْءُ ، يقالُ : قَلَسَ الرّجلُ يقلِسُ قَلْساً وهو خروج القلْسِ من حلْقه .
قال : والسحابة تَقْلِسُ النَّدى إِذا رَمَتْ به من غير مطرٍ شديد .
وأنشد :
نَدَى الرَّملِ مَجَّتْهُ
الْعِهادُ القَوالسُ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَلْسُ : الشرْبُ الكثيرُ من النَّبيذ ، والقلْسُ : الغناءُ الجيدُ ، والقلسُ : الرَّقصُ في غِناءٍ .
أبو عبيد عن الأموي : المُقَلِّسُ الذي يلعب بين يدَيِ الأمير إذا دخل المصْرَ .
وقال الكميتُ :
غنّى المقَلِّسُ بِطْرِيقاً بأُسوارِ
أراد مع أسوارٍ .
وقال الليث : التَّقْليسُ : وضع اليديْنِ على الصَّدْر خُضوعاً كما يفعل النصارى قبْلَ أن يُكفِّروا أي : قبل أن يَسْجُدوا .
قال : وجاء في خَبرٍ : ( لمّا رأَوْه قلَّسُوا له ثم كفَّرُوا ) أي : سجَدُوا ، قال : والتَّقلُّسُ لُبْسُ الْقَلَنْسوةِ ، وصاحبها قَلاَّسٌ .
أبو عبيد عن الأصمعي : القُلَيْسِيَةُ وجمعها قَلاسٍ ، وقد تَقلْسَيْتُ ، قال : والقلَنْسِيةُ وجمها قَلانِسُ ، وقد تقلْنَسْتُ ، وأنشد :
إذا ما القَلاَسِي والعمائِمُ أُخْنِسَتْ
ففيهنَّ عن صُلع الرِّجال حُسور
قال : ويقال : قَلَنْسوَةٌ وقَلانِس .
وقال الليث : وتجمعُ على القَلَنْسى ، وأنشد :
أهلَ الرِّياط البيض والقَلَنْسِي
شمر عن أبي زيد : قَلَسَ الرجل قَلْساً ، وهو ما خرج من البطن من الطّعام أو الشَّرابِ إلى الفم أعاده صاحبه أو ألقَاهُ .
قال : وقَلَسَ الإناءُ وقلَصَ إذا فاضَ .
وقال عمر بن لجَأ :
وامْتَلأَ الصَّمَّانُ ماءً قَلْسَاً
يَمْعَسُ بالماءِ الجِواءَ مَعْسَا
وقال ابن دريد : القُلَّيْسُ بِيعةٌ كانت بصنعاءَ للْحَبَشةِ هَدَمتها حِمْيرٌ .
قال : وأما القَلْسُ في الحبل فلا أدري ما صحتُه .

##### Türkçe

ق س ل
قلس ، سلق ، لسق ، لقس ، سقل : kullanımdadır.

**سلق** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: ( Bizden değildir; **سَلَق** eden yahut **حَلَق** eden ) Ebû Ubeyd dedi: **سَلَق** yani: musibet anında sesini yükseltti; bundan dolayı **خَطِيبٌ مِسْلَق** ve **مِسْلَاق** ve **سَلَّاقٌ** (denir); bunda **السين** **الصّاد**’dan daha çoktur. Asmaî şu beyti okudu:
Fِيهم الخِصْبُ والسَّماحَةُ والنَّجْ
دةُ فيهمْ والخاطِبُ السَّلاق
Ve **المِسْلَاق** diye de rivayet olunur.

Ebû Mansûr: **سلق** hakkında başka bir hadis de vardır; bize Muhammed b. İshak, Hamr’dan, İsmail’den, Ali’den, Abdullah’tan, İbn Cüreyc’den haber verdi: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü hakkında: ( Bizden değildir; **سلق** eden yahut **حَلَق** eden ).
Dedi ki: **حَلَق**’a gelince: kadın başından boynuzu (saçı) tıraş eder; “**خرق**”tan olan sözü ise zırhını yarmasıdır. Dedi ki: “yahut **سَلَق**” sözüne gelince: kadının yüzünü ovması ve ona vurmasıdır. Bazı Araplar dedi ki: **سلقه بالسوط وملقه**: yani derisini soydu. Leys dedi: Bir binek hayvana bindim de o beni **سلقْتني** etti: yani derimi sıyırdı.

Ebû Mansûr: İbn Cüreyc’in **السلق** hakkındaki sözü, Ebû Ubeyd’in sözünden bana daha hoş gelir. Amr, babasından rivayet etti: **السَّلائقُ**: iki yan arasındaki dilimlerdir; tekili **سليقةٌ**’dir. Ve denir ki: **سَلَقْتُ اللَّحْمَ عن العظْمِ**; onu ondan sıyırdığım zaman; bundan dolayı dişi kurda **سِلْقةٌ** denildi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi ki: Denir: **سلق الشِّظَاظَ في عُرْوَتَي العِدْلَيْنِ** ve **أَسْلقهُ**. Dedi ki: Ve **أَسْلَق**: bir **سِلْقَة** avladığı zaman; ve **أَسْلَق**: deve sırtı, **الدَّبَرِ**’den iyileştikten sonra beyazladığı zaman. Ve denir: **ما أبين سَلْقهُ**; yani o beyazlığı.

Yüce ve Aziz Allah dedi: ( ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم ) ( الأحزاب : 19 ).
Ferrâ dedi: Manası: dilleriyle sizi ısırdılar; yani: keskin, sivri dillerle iş hakkında sözle size eziyet ettiler. Dedi ki: **صلقوكم** diye **الصّاد** ile de denir; fakat kıraatte caiz değildir. Leys dedi: **سَلقتُه باللِّسانِ** yani ona hoşlanmadığı şeyi işittirdim de çoğalttım. Ve **لسانٌ مِسْلَق**: keskin, kaygan (dil). Münzirî bana Yezîdî’den, o da Ebû Zeyd’den haber verdi: Denir: Falan **بالسليقة** okur; yani: ( ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم ) sözünden “dillerle” ifadesindeki gibi fesahatle.

Başkası dedi: Falan **بالسليقيّة** okur; yani: üzerinde yetiştiği tabiatı ve diliyle okur.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: O, tabiat ve **السليقة** bakımından gerçekten alçaktır. Ebû Ubeyd **السليقة** hakkında bunun benzerini söyledi. Dedi ki: Bundan dolayı denildi: Falan **بالسليقيَّة** okur; yani tabiatıyla, öğretimle değil.

Ebû Mansûr: Mana şudur: kıraat nakledilmiştir; onu aşmak caiz değildir. Bedevî tabiatı ve diliyle okuyup kıraat sünnetine uymadığı zaman “**بالسلِيقة** okuyor” denir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **السليقةُ**: açık yol. Ve **السلِيقة**: adamın tabiatı. Dedi ki: **السَّليق**: yollardan geniş olan. Ve **السلق**: **الدَّبَرِ** izi; iyileşip beyazladığı zaman. Başkası dedi: Devenin karnında kayışların izine, tüyün ondan sıyrıldığı (yer) için **سلائِق** denir; yollardaki **سلائِق**’e benzetildi.

Leys dedi: Sözden **السَّلِيقِيُّ**: i‘rabı gözetilmeyen şeydir; o, bunda fasih, işitmede beliğ, nahivde tökezleyicidir. Başkası dedi: Sözden **السَّلِيقِيُّ**: bedevînin tabiatı ve diliyle konuştuğu şeydir; her ne kadar sözün başkası daha seçkin ve daha güzel olsa da. Dedi ki: **السليقة**: devenin göğüs kısmında kayışın çıktığı yer. Ve şu beyti okudu:
تَبْرق في دَفِّهَا سلائِقُها
Dedi ki: Bu, “**سَلقتُ شيئاً بالماء الحارِّ**” sözünden türetilmiştir; o, tüyün gitmesi ve izinin kalmasıdır. İpler onu yaktığı için buna benzetildi de **سَلائق** diye adlandırıldı.

Ebû Ubeyd dedi: **السَّلائقُ** **بالسّين**: otlardan **سُلقَ** edilmiş olan şeydir.

Ebû Mansûr: “otlardan **سُلقَ** edilmiş olan” sözünün manası: yani bahar otlarından suyla pişirilip kıtlıkta ve başkasında yenilen. Suyla sırf pişirdiğin her şeyi **سَلَقتَهُ** etmiş olursun. Yumurta da kabuğuyla suda pişirilir; Araplardan böyle işittim.

Şemmer dedi: Zırhlardan **السَّلوقيَّةُ**, Yemen’de **سَلوقَ** adlı bir köye nispetlidir.

Nâbiga dedi:
تَقُدُّ السَّلوقيَّ المضَاعَف نَسْجُهُ
ويوقدنَ بالصَّفَّاحِ نار الحُبَاحِب

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi ki: **السَّلْقُ**: **الشظاظ**’ı, bağlama sırasında iki çuvalın iki halkasına bir defada sokmaktır; onu ikiye katlarsan o **القطْب**’tur. Ve şu beyti okudu:
أقول قَطْباً ونِعمّاً إنْ سَلقْ
لِحَوْقلٍ ذِرَاعهُ قد امَّلَقْ

Leys dedi: Köpeklerden ve zırhlardan **السَّلوقيُّ** onların en iyisidir. Ve **التَّسَلُّقُ**: pürüzsüz bir duvara tırmanıp çıkmaktır.

Başkası dedi: Falan, kendisini bir kaygı yahut onu huzursuz eden bir ağrıdan dolayı yatağında rahat edemediği zaman, geceler **يَتَسلّقُ عَلَى فِرَاشهِ** eder. Bu hususta **الصَّاد** daha çoktur.

Cebrâil hadîsinde, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) küçük bir oğlan iken aldığı vakit dedi ki: ( **فَسَلَقني لِحَلاوَةِ القَفَا** ) yani: beni ense üstü attı. Ve onu, **فَعْلَيْتُهُ** takdirine göre **سَلْقَيْتهُ** etmişimdir; **السَّلْقِ**’ten alınmıştır; o da ense üstü atmadır.

Şemmer dedi: Ferrâ dedi ki: Tabip onu aldı da onu sırtı üzerine **فَسلقاهُ** etti; ve o, ense üstü **اسْتلقى** etti.

Ve denir: **سَلَقَ جاريتهُ**; onu sırtı üzerine atıp onunla cima etmesi için. Araplardan kimi der ki: **سَلقاهَا** da o, ensesinin yumuşaklığı üzerine **اسْلَنْقَتْ** etti.

İbn Şümeyl dedi: **السِّلْقُ**: **الجكَنْدَرُ**. Leys dedi: **السِّلقُ**: bir bitkidir.
Dedim: **السلق**: uzun yaprakları vardır; kökü toprağın içinde gider; yaprağı yumuşaktır, pişirilir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **السليقةُ**: darı; dövülür, hazırlanır ve sütle pişirilir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **السَّلَقُ**: düz, yumuşak (olan); çoğulu **سُلقانٌ**. Ve **الفَلَقُ**: iki tepecik arasındaki çukur.

İbn Şümeyl dedi: **السَّلَقُ**: içinde ağaç olmayan, düz, pürüzsüz, seviyeli taban.

Ebû Amr dedi: **السَّلِيقُ**: ağaçtan kuru olan.

Ebû Mansûr: **الصِّمان**’ın çayırlarını, düzlüklerini ve **سُلْقان**’larını gördüm.
Öyleyse **السَّلَق**: onun kayalıklarının tepelerinde ve yüksek yerlerinde yerden düz olan şeydir. **القِيعانُ** ise yüksek yerlerin iki yanı arasında düz olan şeydir. **القِيعانُ** **السِّدْرَ** bitirir; **السُّلْقانُ** onu bitirmez. **القِيعانُ** daha geniş ve daha enlidir; hepsi, gök suyunun içinde toplanması için çayırlardır.

**السُّلْقان**’ın tekili **سَلَق**’tır; **أسلاقاً** diye toplanır; sonra **أسالق** diye toplanır.

Ağzın, küçük dilin yanlarına yakın olan kısmına da **أسالق** denebilir.

Cündel dedi:
إني امْرُؤٌ أُحْسنَ غمْزَ الفائق
بين اللَّهَا الوَالِج والأُسالق

Ve **ناقَةٌ سَيْلقٌ**: yürüyüşünde ileri giden (dişi deve).

Şair dedi:
وَسَيْرِي مع الرُّكْبَانِ كلَّ عَشِيَّةٍ
أبارِي مَطَايَاهمْ بِأَدْماءَ سَيْلَقِ

Asmaî dedi: **السَّلِيق**: sıcağın yahut soğuğun yaktığı ağaçtır.

**لسق** : Leys dedi: **اللَّسَق**: şiddetli susuzluktan akciğerin yan tarafa yapışmasıdır. Ve şu beyti okudu:
وبَلَّ بَرْدُ الماءِ أعْضادَ اللَّسَق
yani: onun yanları.
Dedi ki: **اللَّسُوق**: **اللَّزوق** gibi bir ilaçtır.

Ebû Mansûr: **اللسق** Araplar katında **الطَّنَى**’dır; akciğerin yan tarafa yapışmasına **لزوق** olduğu için **لَسقاً** diye adlandırıldı; aslı **اللَّزق**’tır.
**لزق** ve **لسق** ve **لَصِق** birbirine yakındır.

**سقل** : Leys dedi: **السُّقْلُ**: **الصُّقل**’da bir dildir; o da bel inceliğidir.
Yezîdî dedi: O **السَّيْقل** ve **الصَّيْقَلُ**’dır. Ve **سَيْفٌ سَقيلٌ** ve **صَقيلٌ**. Dedim: Bütün bunlarda **الصّاد** daha fasihdir.

**لقس** : Leys dedi: **اللقِس**: nefsi obur, her şeye hırslı olan.
Denir: **لَقِسَتْ نفسه إلى الشيءِ**; ona çekiştiği ve ona hırslandığı zaman.
Dedi ki: Bundan hadistir: ( Sizden biri “**خَبُثَتْ نفسي**” demesin; fakat “**لَقِسَتْ نفسي**” desin ).

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **لقِسَتْ نفسي لَقساً** ve **تَمقسَتْ تمقُّساً**; ikisi de “**غَثَتْ غَثَياناً**” manasındadır.

Şemmer, Ebû Amr’dan: **اللَّقيس**: bir hal üzere doğrulup düzgün olmayan kimsedir.

İbn Şümeyl dedi: **رجلٌ لَقِسٌ**: kötü huylu, nefsi pis; çok söven.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **لَقِسْتُ الناسَ ألْقَسُهُمْ** ve **نَقِسْتُهُمْ أنقَسهم**; o, aralarını bozmak ve onlarla alay etmek ve onlara lakaplar takmaktır.

Ebû Mansûr: Leys **اللقَس**’ı hırs ve oburluk yaptı; başkası onu bulantı ve nefis pisliği yaptı; doğru olan budur.

**قلس** : Leys dedi: **القَلْس**: liften yahut hurma yaprağından kalın bir iptir.
Dedi ki: **القَلْسُ**: boğazdan ağzı dolduracak kadar yahut daha az çıkan şeydir; kusma değildir. Galip gelirse o kusmadır. Denir: **قَلَسَ الرّجلُ يقلِسُ قَلْساً**; o, boğazından **القلْس**’ın çıkmasıdır.
Dedi ki: Bulut, şiddetli yağmur olmaksızın çiyi attığı zaman **تَقْلِسُ النَّدى** eder.
Ve şu beyti okudu:
نَدَى الرَّملِ مَجَّتْهُ
الْعِهادُ القَوالسُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **القَلْسُ**: nebîzden çok içiş. Ve **القلْسُ**: iyi şarkı. Ve **القلسُ**: şarkı içinde raks.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **المُقَلِّسُ**: emir şehre girdiği zaman onun önünde oynayan kimsedir.

Kümeyt dedi:
غنّى المقَلِّسُ بِطْرِيقاً بأُسوارِ
**مع أسوارٍ** (demek) istedi.

Leys dedi: **التَّقْليسُ**: Hristiyanların, secde etmelerinden önce yani secde etmeden önce yaptıkları gibi, boyun eğerek iki eli göğüs üzerine koymaktır.
Dedi ki: Bir haberde geldi: ( Onu görünce ona **قلَّسُوا** ettiler, sonra **كفَّرُوا** ettiler ) yani: secde ettiler. Dedi ki: **التَّقلُّسُ**: **الْقَلَنْسوةِ** giymektir; onun sahibi **قَلاَّسٌ**’tır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **القُلَيْسِيَةُ**; çoğulu **قَلاسٍ**; ve ben **تَقلْسَيْتُ** ettim. Dedi ki: **القلَنْسِيةُ**; çoğulu **قَلانِسُ**; ve ben **تقلْنَسْتُ** ettim. Ve şu beyti okudu:
إذا ما القَلاَسِي والعمائِمُ أُخْنِسَتْ
ففيهنَّ عن صُلع الرِّجال حُسور
Dedi ki: Ve denir: **قَلَنْسوَةٌ** ve **قَلانِس**.

Leys dedi: Ve **القَلَنْسى** üzere çoğul yapılır. Ve şu beyti okudu:
أهلَ الرِّياط البيض والقَلَنْسِي

Şemmer, Ebû Zeyd’den: **قَلَسَ الرجل قَلْساً**; o, karından yiyecek yahut içecekten ağza çıkan şeydir; sahibi onu geri çevirir yahut atar.
Dedi ki: Kap **قَلَسَ** etti ve **قلَصَ** etti; taştığı zaman.

Ömer b. Lec’e dedi:
وامْتَلأَ الصَّمَّانُ ماءً قَلْسَاً
يَمْعَسُ بالماءِ الجِواءَ مَعْسَا

İbn Düreyd dedi: **القُلَّيْسُ**: San‘â’da Habeşlilere ait bir kiliseydi; Himyer onu yıktı.
Dedi ki: İpteki **القَلْس**’un sıhhati nedir, bilmiyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً الإسلام، وهو الانقياد؛ لأنَّه يَسْلم من الإباء والامتناع. والسِّلام: المسالمة. وفِعالٌ تجيءُ في المفاعلة كثيراً نحو القتال والمقاتلة. ومن باب الإصحاب والانقياد: السَّلَم الذي يسمَّى السَّلف، كأنَّه مالٌ أسلم ولم يمتنع من إعطائه. وممكن أن تكون الحجارة سمِّيت سِلاماً لأنّها أبعدُ شيء  في الأرض من الفَناء والذَّهابِ؛ لشدّتها وصلابتها. فأمّا السَّليم وهو اللّديغ ففي تسميته قولان: أحدهما أنَّه أُسلم لما به. والقول الآخر أنّهم تفاءلوا بالسَّلامة. وقد يسمُّون الشيءَ بأسماء في التفاؤُل والتطيُّر. والسُّلَّم معروف، وهو من السلامة أيضاً؛ لأنَّ النازل عليه يُرْجَى لـه السَّلامة. والسَّلامة: شجر، وجمعها سَلاَم.
والذي شذَّ عن الباب السَّلْم: الدلو التي لها عروة واحدة. والسَّلَم: شجر، واحدته سَلَمة. والسَّلامانُ: شجرٌ([1]).
ومن الباب الأول السَِّلْم وهو الصُّلح، وقد يؤنَّث ويذكَّر. قال الله تعالى: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [الأنفال 61]. والسَّلِمَة: الحجر، فيه يقول الشاعر:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])وبنو سلِمَة: بطنٌ من الأنصار ليس في العرب غيرهم. ومن الأسماء سَلْمَى: امرأةٌ. وسلمى: جبلٌ. وأبو سُلمى أبو زُهَير، بضم السين، ليس في العرب غيره.
(سلو/ي) السين واللام والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خفض وطيب عيش. ومن ذلك قولهم فلان في سَلْوَةٍ من العيشِ، أي في رَغدٍ يسلِّيهِ الهم. ويقول: سَلاَ المحب يَسْلوا سُلُوَّاً، وذلك إذا فارقه ما كان به من همٍّ وعشق. والسُّلْوانة: الخَرزة، وكانوا يقولون إنَّ من شرب عليها سَلاَ ممّا كان به، وعَمَّن كان يحبه. قال الشاعر:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])قال الأصمعيّ: يقول الرجل لصاحبه: سقيتَني منك سَلْوَةً وسُلواناً، أي طيَّبت نفسي وأذهلْتَها عنك. وسَلِيت بمعنى سلوت. قال الراجز:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *
ومن الباب السَّلا، الذي يكون فيه الولد، سمي بذلك لنَعمته ورقَّته ولينه. وأما السين واللام والهمزة فكلمة واحدة لا يقاس عليها. يقال سَلأَ السّمن يَسْلؤُه سلأ، إذا أذابه وصفّاه من اللَّبن، قال:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا
(سلب) السين واللام والباء أصلٌ واحدٌ، وهو أَخْذُ الشَيء بخفّة واختطاف. يقال سلبتُهُ ثوبَهُ سلْباً. والسَّلَب: المسلوب. وفي الحديث: "مَنْ قَتَل قتيلاً فله سَلَبُه". والسَّليب: المسلوب. والسَّلوب من النوق: التي يُسلَبُ ولدها والجمع سُلُب. وأسلبت الناقةُ، إذا كانت تلك حالَها. وأمّا السَّلَب وهو لِحاء الشجر فمن الباب أيضاً؛ لأنَّه تَقَشَّرَ عن الشَّجر، فكأنَّما قد سُلِبَته. وقول ابن مَحْكانَ:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])ففيه روايتان: رواه ابن الأعرابي "قاتل" بالقاف. ورواه الأصمعي بالفاء. وكان يقول: السَّلَب لحاء الشَّجَر، وبالمدينة سوقُ السَّلابين، فذهب إلى أنَّ الفاتل هو الذي يَفتِل السَّلَب. فسمعتُ عليّ بن إبراهيم القطان يقول: سمعت أبا العباس أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: أخطأ ابنُ الأعرابيّ، والصحيح ما قاله الأصمعيّ.
ومن الباب تسلّبَت المرأة، مثل أَحَدَّتْ. قال قوم: هذا من السُّلُب، وهي الثياب السُّود. والذي يقرب هذا من الباب الأوّل [أنَّ] ثيابَها مشبّهة بالسَّلَب، الذي هو لِحاء الشّجر. قال لبيد:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
وقال بعضهم : الفرق بين الإحداد والتَّسلُّب، أنَّ الإحداد على الزّوج والتَّسَلُّب قد يكون على غير الزّوج.
فأمّا قولهم فرس سَلِيبٌ، فيقال إنَّه الطويل القوائم. وقال آخرون: هو الخفيف نَقل القوائم؛ يقال رجلٌ سليب اليدين بالطَّعن، وثورٌ سليب القرن بالطَّعن. وهذا أجود القولَين وأَقيسُهما؛ لأنَّه كأنَّه يسلب الطّعنَ استلابا.
(سلت) السين واللام والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو جلْفُ الشيء عن الشيء وقَشره. يقال سلتت المرأةُ خضابَها عن يدها. ومنه سَلَتَ فلانٌ أنفَ فلانٍ بالسيف سَلْتاً، وذلك إذا أخذه كلَّه. والرَّجُل أسْلَتُ. ويقال إنَّ المرأة التي لا تتعهَّد الخضاب يقال لها السَّلْتاء. ومن الباب السُّلْت: ضربٌ من الشعير لا يكاد [يكون] له قشر، والعرب تسمّيه العُرْيان.
(سلج) السين واللام والجيم أصلٌ يدل على الابتلاع. يقال سلج الشيء يَسلَجُه، إذا ابتلعه سَلْجَاً وسَلَجَاناً. وفي كلامهم: "الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ". ومن الباب: فلان يتسلَّج الشراب، أي يُلِحُّ في شُرْبه.
(سلح) السين واللام والحاء السلاح، وهو ما يُقَاتَل به، وكان أبو عبيدة يفرِقُ بين السّلاح والجُنة، فيقول: السلاح ما قُوتِلَ به، والجُنّة ما اتُّقي به، ويحتج بقوله:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])فجعل الجُنَن غَيْرَ السُّيوف([8]). والإسليح: شجرةٌ تغزُرُ عليها الإِبل. وقالت الأعرابية: "الإسليح([9])، رُغوَةٌ  وسَريح، وسَنامٌ وإطريح".
(سلخ) السين واللام والخاء أصلٌ واحد، وهو إخراج الشيء عن جلده. ثم يُحْمَل عليه. والأصل سلخْتُ جلدةَ الشاةِ سلخاً. والسِّلْخ: جلد الحية تنسلخ. ويقال أسود سالخ لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام فيما يقال. وحكى بعضُهم سلختِ المرأة دِرْعَها: نزعَتْهُ. ومن قياس الباب: سلخت الشَّهرَ، إذا صرتَ في آخر يومه. وهذا مجاز. وانسلخَ الشَّهرُ، وانسلخ النَّهارُ من الليل المقْبِل. ومن الباب نخلة مِسْلاخٌ، وهي التي تنثُر بُسرَها أخضر.
(سلس) السين واللام والسين يدلُّ على سهولة في الشيء. يقال هو سَهْلٌ سَلِسٌ. والسَّلْس: جنس من الخَرز، ولعلَّه سمِّي بذلك لسلاسته في نَظْمه. قال:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *
(سلط) السين واللام والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو القوّة والقهر. من ذلك السَّلاطة، من  التسلط وهو القَهْر، ولذلك سمِّي السُّلْطان سلطاناً. والسلطان: الحُجَّة. والسَّليط من الرجال: الفصيح اللسان الذَّرِب. والسَّليطة: المرأة الصَّخَّابة.
ومما شذَّ عن الباب السَّلِيط: الزّيت بلغة أهل اليَمَن، وبلغة غيرهم دهن السِّمسِم.
(سلع) السين واللام والعين أصلٌ يدلُّ على انصداع الشيء وانفتاحه. من ذلك السَّلْع؛ وهو شقٌّ في الجبل كهيئة الصَّدْع، والجمع سُلوع. ويقال تَسَلّع عَقِبُه، إذا تشقّقَ وتَزَلَّع. ويقال سَلَعَ رأسه، إذا فَلَقَه. والسِّلعة: الشيء المبيع، وذلك أنَّها ليست بِقُِنْيَةٍ تُمْسك، فالأمر فيها واسعٌ. والسَّلَع: شجر.
(سلغ) السين واللام والغين ليس بأصلٍ، لكنه من باب الإبدال فسينُهُ مُبْدَلة من صاد. يقال سَلَغَت البقرةُ، إذا خرجَ نابُها، فهي سالغ. ويقولون لحمٌ أسلَغُ، إذا لم ينضج. ورجلٌ أسلَغُ: شديد الحمرة.
(سلف) السين واللام والفاء أصلٌ يدلُّ على تقدُّم وسبْق. من ذلك السَّلَف: الذين مضَوا. والقومُ السُّلاَّف: المتقدِّمون. والسُّلاَف: السائل من عصير العنب قبل أن يُعصَر. والسُّلْفَة: المعجَّل من الطَّعام قبل الغَدَاء. والسّلوف: الناقة تكون في أوائل الإبل إذا وَرَدَت. ومن الباب السَّلَف في البيع، وهو مالٌ يقدَّم لما يُشتَرى نَساءً([11]). وناس يسمُّون القَرضَ السَّلَف، وهو ذاك القياسُ لأنَّه شيءٌ يُقدَّم بعوض يتأخّر. ومن غير هذا القياس السِّلْف سِلْف الرِّجال، وهما اللذان يتزوّج هذا أُخْتاً وهذا أُخْتاً. وهذا قياس السَّالفتين، وهما صفحتا العنق، هذه بحذاء هذه.
ومما شذَّ عن البابين السَّلْف وهو الجراب. ويقال إنَّ القلفة تَسمَّى سَلْفاً([12]).
ومنه أسْلَفتُ الأرضَ للزَّرْع([13])، إذا سوَّيتها. وممكن أن يكون هذا من قياس الباب الأوّل: لأنه أمرٌ قد تقدّم في إصلاحه.
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
(سلك) السين واللام والكاف أصلٌ يدلُّ على نفوذ شيءٍ في شيء. يقال سلكت الطَّريقَ أَسلُكُه. وسَلكت الشيء في الشيء: أنفذْته. والطَّعْنَة السُّلْكَى، إذا طَعَنَه تِلقاءَ وجهِه. والمسلَكَة: طُرَّةٌ تُشَقُّ من ناحية الثوب([16]). وإنّما سمّيت بذلك لامتدادها. وهي كالسِّكَك.
ومما شذَّ عن الباب السُّلَكَة: الأنثى من ولد الحَجَل، والذكر سُلَك، *وجمعه سِلْكانٌ. والله أعلم.
---------------------
([1]) في الأصل: "شجرة"، صوابه في المجمل واللسان. وواحده "سلامانة".
([2])  البيت لبجير بن عنمة الطّائي، كما في اللسان (15: 189) والمشهور في روايته: "بامسهم وامسلمة" على لغة حمير في إبدال لام "أل" ميماً.
([3]) البيت في اللسان (سلا) بدون نسبة .
([4]) ديوان رؤبة 25 واللسان (سلا).
([5]) ديوان الحماسة (2: 255). واللسان (سلب).
([6]) ديوان لبيد 50 طبع 1881، واللسان (سلب).
([7]) سبق البيت في (1: 422).
([8]) في الأصل "عن السيوف".
([9]) في اللسان: "قالت أعرابية، وقيل لها: ما شجرة أبيك؟ فقالت: شجرة أبي الإسليح".
([10]) سبق البيت وتخريجه في (2: 132). وصدره:
* ويزينها في النحر حَليٌ واضحٌ *
([11]) النساء، بالفتح: اسم من نسأت الشيء: أخرته.
([12]) القلفة، بالضم والتحريك: غرلة الصبي. والسلف، كذا وردت في الأصل والمجمل. وفي اللسان (11 : 61) أنها "السلفة" بالضم.
([13]) في الأصل: "للذراع"، صوابه في المجمل واللسان.
([14]) الرجز بدون نسبة في اللسان (سلق).
([15]) ديوان امرئ القيس 124 واللسان (سلق).
([16]) في المجمل: "من ناحيتي الثوب". ونص المقاييس يطابق نص القاموس. وهذه الكلمة "المسلكة" مما فات صاحب اللسان.

ـ

##### Türkçe

(سîn ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**سلم**) **السين** ve **اللام** ve **الميم**; bâbının çoğu sıhhat ve âfiyettendir; onda şâz olan bulunur; ondan şâz olan azdır. Artık **السَّلامة**: insanın âfetten ve ezâdan selâmette olmasıdır. İlim ehli dedi: Allah, övgüsü yüce olan O, **السلام**’dır; mahlûklara ilişen ayıp, noksan ve fenâdan selâmeti sebebiyle. Allah, celâli yüce olan, dedi: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ  السَّلاَمِ﴾ [Yûnus 25]; artık **السلام** Allah, övgüsü yüce olan O’dur; O’nun dârı da cennettir. Bâbdan ayrıca **الإسلام** da vardır; o, boyun eğiştir; çünkü o, inat ve imtinâdan selâmette olur. Ve **السِّلام**: musâlaha etmektir. Ve **فِعالٌ** müfâ‘alede çokça gelir; **القتال** ve **المقاتلة** gibi. Ve ishâb ve inkıyâd bâbından: **السَّلَم** ki **السَّلف** diye adlandırılır; sanki o, teslim edilmiş bir maldır ve onu vermekten imtinâ etmemiştir. Ve mümkün ki taşlar **سِلاماً** diye adlandırılmıştır; çünkü onlar, yeryüzünde fenâ ve zevâlden en uzak şeydir; sertlikleri ve katılıkları sebebiyle. Artık **السَّليم** ki o, sokulmuş olandır; onun adlandırılmasında iki söz vardır: birincisi, onda olan şey sebebiyle “teslim edilmiş” olmasıdır. Diğer söz: onların selâmete tefe’ül etmeleridir. Ve onlar, tefe’ül ve teta’yyurda şeyi isimlerle adlandırırlar. Ve **السُّلَّم** mâlûmdur; o da selâmetten (gelir); çünkü ona inen için selâmet umulur. Ve **السَّلامة**: bir ağaçtır; çoğulu **سَلاَم**’dır.

Ve bâbdan şâz olan: **السَّلْم**; tek kulplu olan kovadır. Ve **السَّلَم**: bir ağaçtır; tekili **سَلَمة**’dir. Ve **السَّلامانُ**: bir ağaçtır([1]).

Ve birinci bâbdan **السَِّلْم**; o sulhtur; müennes de yapılır müzekker de. Allah Teâlâ dedi: ﴿وإِنْ جَنَحُوا لِلْسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا﴾ [Enfâl 61]. Ve **السَّلِمَة**: taştır; şair onda şöyle der:
ذاكَ خليلي وذو يعاتِبُني *** يَرمِي ورائيَ بالسهمِ والسَّلِمَهْ([2])
Ve **بنو سلِمَة**: Ensâr’dan bir batındır; Araplarda onlardan başkası yoktur. Ve isimlerden **سَلْمَى**: bir kadındır. Ve **سلمى**: bir dağdır. Ve **أبو سُلمى**: **أبو زُهَير**’dir; **السين**’in dammesiyle; Araplarda ondan başkası yoktur.

(**سلو/ي**) **السين** ve **اللام** ve illetli harf; bir tek asıldır; alçaklık ve hoş geçime delâlet eder. Bundan: onların “falanca, yaşayıştan **سَلْوَةٍ** içindedir” sözüdür; yani, gamı onu oyalayan bir bolluk içindedir. Ve der ki: **سَلاَ** âşık **يَسْلوا** **سُلُوَّاً**; bu, onda olan gam ve aşkın ondan ayrılmasıdır. Ve **السُّلْوانة**: boncuktur; onlar derlerdi ki, onun üzerine içen, onda olan şeyden ve sevdiği kimseden **سَلاَ** eder. Şair dedi:
شربت* على سُلْوانة ماءَ مُزنةٍ *** فلا وَجديدِ العيش يا مَيَّ ما أسلُو([3])
**الأصمعيّ** dedi: adam, arkadaşına der: “Bana senden **سَلْوَةً** ve **سُلواناً** içirdin”; yani nefsimi hoş ettin ve onu senden gaflete düşürdün. Ve **سَلِيت** “**سلوت**” mânâsınadır. **الراجز** dedi:
* لو أشربُ السُّلوانَ ما سَليتُ([4]) *

Ve bâbdan **السَّلا**; onda çocuk bulunan şeydir; nimetliliği, inceliği ve yumuşaklığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Amma **السين** ve **اللام** ve **الهمزة**; kıyas olunmayan tek bir kelimedir. Denir: **سَلأَ** yağı **يَسْلؤُه** **سلأ**; onu erittiği ve sütten arıtıp süzdüğü vakit. Dedi ki:
ونحن منعناكم تميماً وأنتم  *** موالِيَ إلاَّ تُحْسِنُوا السَّلْءَ تُضرَبوا

(**سلب**) **السين** ve **اللام** ve **الباء**; bir tek asıldır; o, şeyi hafiflikle almak ve kapıp götürmektir. Denir: “Onun elbisesini **سلباً** olarak soydum.” Ve **السَّلَب**: soyulmuş olandır. Hadiste: “Kim bir öldürülmüşü öldürürse onun **سَلَبُه** onundur.” Ve **السَّليب**: soyulmuş olandır. Ve develerden **السَّلوب**: yavrusu soyulan; çoğulu **سُلُب**’dür. Ve deve **أسلبت**; o hâlde olduğu vakit. Amma **السَّلَب** ki ağaç kabuğudur; o da bâbdandır; çünkü ağaçtan soyulmuştur; sanki onu soymuştur. Ve İbn **مَحْكانَ**’ın sözü:
فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ *** كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا([5])
Onda iki rivayet vardır: İbnü’l-A‘râbî onu **قاتل** diye **القاف** ile rivayet etti. **الأصمعي** onu **الفاء** ile rivayet etti. Ve derdi ki: **السَّلَب** ağaç kabuğudur; Medine’de **السَّلابين** pazarı vardır; artık “**الفاتل**”, **السَّلَب**’i büken kimsedir, görüşüne gitti. Böylece Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ **ثعلب**’ı şöyle derken işittim: İbnü’l-A‘râbî hata etti; doğru olan, **الأصمعي**’nin dediğidir.

Ve bâbdan: kadın **تسلّبَت**; **أَحَدَّتْ** gibi. Bir kavim dedi: bu, **السُّلُب**’dendir; o, siyah elbiselerdir. Bunu birinci bâba yaklaştıran: elbiselerinin, ağaç kabuğu olan **السَّلَب**’e benzetilmiş olmasıdır. Lebîd dedi:
* في السُّلُب السُّود وفي الأمساحِ([6])*
Ve bazısı dedi: **الإحداد** ile **التَّسلُّب** arasındaki fark: **الإحداد** koca üzerine olur; **التَّسَلُّب** ise koca dışındakine de olabilir.

Amma onların “**فرس سَلِيبٌ**” sözü; denir ki o, uzun bacaklıdır. Ve başkaları dedi: o, bacakların naklinde hafiftir; denir: “mızraklamada iki eli **سليب** olan adam” ve “mızraklamada boynuzu **سليب** olan boğa”. Bu, iki sözün daha iyisi ve daha kıyaslısıdır; çünkü sanki o, mızraklamayı kapıp alır, kapıp alışla.

(**سلت**) **السين** ve **اللام** ve **التاء**; bir tek asıldır; şeyin şeyi üzerinden soyulması ve kabuğunun kazınmasıdır. Denir: kadın, kınasını elinden giderdi. Ve ondan: falanca, falancanın burnunu kılıçla **سَلْتاً** olarak **سَلَتَ**; bu, onu bütünüyle aldığı vakittir. Ve adam **أسْلَتُ**’tur. Ve denir ki, kınayı gözetmeyen kadına **السَّلْتاء** denir. Ve bâbdan **السُّلْت**: arpadan bir türdür; neredeyse kabuğu olmaz; Araplar ona **العُرْيان** der.

(**سلج**) **السين** ve **اللام** ve **الجيم**; yutmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سلج** etti, **يَسلَجُه**; onu **سَلْجَاً** ve **سَلَجَاناً** olarak yuttuğu vakit. Ve onların sözünde: “**الأخْذُ سَلَجَانٌ والقَضَاءَ لَِيَّانٌ**”. Ve bâbdan: falanca içkiyi **يتسلَّج** eder; yani içmesinde ısrar eder.

(**سلح**) **السين** ve **اللام** ve **الحاء**: **السلاح**; o, onunla savaşılandır. Ve Ebû Ubeyde, **السّلاح** ile **الجُنة** arasında ayırım yapardı; derdi ki: **السلاح** onunla savaşılandır; **الجُنّة** onunla korunulandır; ve şu sözüyle delil getirirdi:
حيثُ تَرى الخيلَ بالأبطال  عابسة *** يَنْهَضْنَ بالهندوانيّاتِ والجُنَنِ([7])
Böylece **الجُنَن**’i kılıçlardan başka kıldı([8]). Ve **الإسليح**: develerin üzerinde bolca otladığı bir ağaçtır. Ve bedevî kadın dedi: “**الإسليح**([9])؛ köpük ve salıverilmiş, ve hörgüç ve **إطريح**.”

(**سلخ**) **السين** ve **اللام** ve **الخاء**; bir tek asıldır; şeyi derisinden çıkarmaktır. Sonra onun üzerine taşınır. Asıl: koyunun derisini **سلخاً** olarak soydum. Ve **السِّلْخ**: yılanın soyunduğu deridir. Ve denir: **أسود سالخ**; çünkü denildiğine göre her yıl derisini soyar. Ve bazısı “kadın zırhını **سلخت**: onu çıkardı”yı nakletti. Bâbın kıyasından: “ayı **سلخت**”; onun son gününde olduğun vakit. Bu mecazdır. Ve ay **انسلخ** etti; ve gündüz, gelecek geceden **انسلخ** etti. Ve bâbdan: **نخلة مِسْلاخٌ**; o, yeşilken hurma çağlasını döken hurmadır.

(**سلس**) **السين** ve **اللام** ve **السين**; şeyde kolaylığa delâlet eder. Denir: o, kolay, **سَلِسٌ**’tir. Ve **السَّلْس**: boncuktan bir cinstir; belki dizilmesindeki akıcılığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Dedi ki:
* وقلائدٌ مِنْ حُبْلَةٍ وسُلوسِ([10]) *

(**سلط**) **السين** ve **اللام** ve **الطاء**; bir tek asıldır; o, kuvvet ve kahırdır. Bundan **السَّلاطة**; **التسلط**’tan, o da kahırdır; bu sebeple **السُّلْطان** sultan diye adlandırılmıştır. Ve **السلطان**: hüccettir. Ve erkeklerden **السَّليط**: dili fasih, keskin olandır. Ve **السَّليطة**: gürültücü kadındır.

Ve bâbdan şâz olan: **السَّلِيط**; Yemen ehlinin dilinde zeytindir; başkalarının dilinde susam yağıdır.

(**سلع**) **السين** ve **اللام** ve **العين**; şeyin yarılması ve açılmasına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلْع**; o, dağda çatlak gibi bir yarıktır; çoğulu **سُلوع**’dur. Ve denir: topuğu **تَسَلّع** etti; çatlayıp yarıldığı vakit. Ve denir: başını **سَلَعَ**; onu yardığı vakit. Ve **السِّلعة**: satılan şeydir; çünkü o, tutulup elde tutulan bir mülk değildir; onda iş geniştir. Ve **السَّلَع**: bir ağaçtır.

(**سلغ**) **السين** ve **اللام** ve **الغين**; asıl değildir; lâkin ibdâl bâbındandır; onun **سين**’i **صاد**’dan bedeldir. Denir: inek **سَلَغَت**; azı dişi çıktığı vakit; o hâlde o **سالغ**’dır. Ve derler: **لحمٌ أسلَغُ**; pişmediği vakit. Ve **رجلٌ أسلَغُ**: şiddetli kızıllıktadır.

(**سلف**) **السين** ve **اللام** ve **الفاء**; ilerleme ve öne geçmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّلَف**: geçmiş olanlardır. Ve kavim **السُّلاَّف**: öne geçenlerdir. Ve **السُّلاَف**: sıkılmadan önce üzüm suyundan akan sıvıdır. Ve **السُّلْفَة**: kuşluktan önce yemeğin acele verilenidir. Ve **السّلوف**: deve; sürü suya vardığında develerin başlarında olur. Ve bâbdan: alışverişte **السَّلَف**; o, veresiye satın alınacak şeye öne sürülen paradır([11]). Ve bir insanlar borca **السَّلَف** derler; o da o kıyastır; çünkü o, karşılığı geciken bir bedel ile öne sürülen bir şeydir. Ve bu kıyastan olmayan: erkeklerin **السِّلْف**’i; o ikisi, bunun bir kız kardeşle, bunun da bir kız kardeşle evlenmesidir. Bu, **السَّالفتين** kıyasıdır; o ikisi boynun iki yanıdır; bu, bunun hizasındadır.

Ve iki bâbdan şâz olan: **السَّلْف**; o, torbadır. Ve denir ki, sünnet derisi **سَلْفاً** diye adlandırılır([12]).

Ve ondan: toprağı ekin için **أسْلَفتُ**([13]); onu dümdüz ettiğin vakit. Ve mümkün ki bu, birinci bâbın kıyasındandır; çünkü o, ıslahında öne geçmiş bir iştir.

(**سلق**) **السين** ve **اللام** ve **القاف**; onda, birbirinden ayrı kelimeler vardır; onlardan iki kelimeyi tek bir kıyasta toplamak neredeyse mümkün değildir; Rabbin, övgüsü yüce olan O, dilediğini yapar ve halkını dilediği gibi konuşturur.

Artık **السَّلَق**: yerin çukur olanıdır. Ve **السِّلْقَة**: dişi kurttur. Ve **سَلَقَ**: bağırdı. Ve **السَّلِيقة**: tabiat. Ve **السَّليقة**: devenin böğründe kayışın izi. Ve **سَلُوق**: bir beldedir. Ve duvara **التَّسلُّق**: eve doğru onun üzerine tırmanmadır. Ve **السّلِيق**: ağaçtan dökülüp düşen şeydir. **الرَّاجز** dedi:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
Ve **السُّلاَق**: dil derisinin soyulmasıdır. Ve kırbayı **سَلَقْت**; onu yağladığın vakit. İmrü’ül-Kays dedi:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
Ve **السَّلْقُ**: **الجُوالِق**’ın iki kulpundan birini ötekine sokman, sonra onu bir kere daha katlamandır.

(**سلك**) **السين** ve **اللام** ve **الكاف**; bir şeyin bir şeyin içine nüfuz etmesine delâlet eden bir asıldır. Denir: yolu **سلكت**; onu **أَسلُكُه**. Ve şeyi şeyin içine **سَلكت**: onu nüfuz ettirdin. Ve **الطَّعْنَة السُّلْكَى**; onu yüzünün karşısına doğru mızrakladığı vakit. Ve **المسلَكَة**: elbisenin tarafından yarılan bir şerittir([16]). Ancak uzanıp gitmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve o, **السِّكَك** gibidir.

Ve bâbdan şâz olan: **السُّلَكَة**; **الحَجَل** yavrusunun dişisidir; erkeği **سُلَك**’tir; *çoğulu **سِلْكانٌ**’dır. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ل ق
أخذته فسلقته لقفاه وسلقيته‏.‏
قال‏:‏ وسلقت اللحم عـن العظـم‏:‏ قشرتـه‏.‏
وركبـت الدابـة فسلقتنـي إذا سحجـت باطـن فخذيـك وأليتيك‏.‏
وسلق الرأس في الماء الحار حتى ذهب شعره‏.‏
وطبخ لنـا سليقـة وهـي الـذرة المهروسة‏.‏
وتقول‏:‏ الكرم سليقته والسخاء خليقته‏.‏
وهو يتكلم بالسليقة وكلام سليقي ورجل سليقي قال‏:‏ ولست بنحويّ يلوك لسانه ولكن سليقي أقول فأعرب وكلب سلوقيّ‏:‏ منسوب إلى قرية باليمن‏.‏
وتسلق الحائط‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ سلقـه بلسانـه ولسـان مسلـق وسلاق‏.‏
وهي سلقة من السلق وهي الذئبة‏:‏ للسليطة‏.‏

##### Türkçe

س ل ق
Onu aldım da onu ense köküne doğru **سلقته** ve onu **سلقيته** yaptım.
Dedi ki: Ve eti kemikten **سلقت**: onu soydum.
Bineğe bindim de, uyluklarınızın içini ve kalçalarınızı sıyırdığı zaman beni **سلقتني** eder.
Başı sıcak suda **سلق** etti; ta ki saçı gitti.
Bize bir **سليقة** pişirdi; o, ezilmiş mısırdır.
Ve dersin ki: Cömertlik onun **سليقته**’sidir ve sehâvet onun **خليقته**’sidir.
Ve o, **بالسليقة** ile konuşur; ve **كلام سليقي**; ve **رجل سليقي**. Dedi ki: Ben, dilini geveleyen bir nahivci değilim; fakat **سليقي** olarak söylerim de i‘rab ederim. Ve **كلب سلوقيّ**: Yemen’de bir köye nispet edilmiştir.
Duvarı **تسلق** etti.
Mecazdan: Onu diliyle **سلقه** etti; ve **لسان مسلق** ve **سلاق** (dil).
Ve o, **سلقة**’dır; **السلق**’tan; ve o, dişi kurttur: **للسليطة** için.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ل ق * * سلَقَهُ * بالكلام آذاه وهو شدة القول باللسان قال الله تعالى ﴿سلقوكم بألسنة حداد﴾ و * سلَقَ * البقل أو البيض أغلاه إغلاءة خفيفة وباب الكل ضرب و * السِّلْقُ * النبت الذي يؤكل و * تَسَلَّقَ * الجدار تسوره و * سَلُوقٌ * قرية باليمن تنسب إليها الدروع والكلاب * السَّلُوقِيَّةُ * وقيل * سَلُوقٌ * مدينة تنسب إليها الكلاب السلوقية

##### Türkçe

* س ل ق * **سلَقَهُ** söz ile ona eziyet etti; o, dil ile sözün şiddetidir. Allah Teâlâ dedi ki: {sizi keskin dillerle **سلقوكم**}. Ve **سلَقَ** sebzeyi yahut yumurtayı: onu hafif bir kaynatışla kaynattı; hepsinin babı **ضرب**’dır. Ve **السِّلْقُ**: yenilen bitki. Ve **تَسَلَّقَ** duvarı: ona tırmandı. Ve **سَلُوقٌ**: Yemen’de bir köy; zırhlar ve köpekler ona nisbet edilir: **السَّلُوقِيَّةُ**. Ve denildi ki: **سَلُوقٌ** bir şehir; ona **الكلاب السلوقية** nisbet edilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سلقه بالكلام يسلقه سلقا: آذاه وهو شدة القول باللسان، وهو مجاز، ويقال: سلقه بلسانه سلقا: أسمعه ما يكره، فأكثر، وفي التنزيل:  سلقوكم بألسنة حداد  أي: بالغوا فيكم بالكلام، وخاصموكم في الغنيمة أشد مخاصمة قاله أبو عبيدة، وقال الفراء: معناه عضوكم، يقول: آذوكم بالكلام في الأمر بألسنة سليطة ذربة ، قال: ويقال: صلقوكم، بالصاد، ولا يجوز في القراءة.
 وسلق اللحم عن العظم أي: التحاه ونحاه عنه.
 وسلق فلانا: إذا طعنه ودفعه وصدمه كسلقاه يسلقيه سلقاء، يزيدون فيه الياء، كما قالوا: جعبيته جعباء، من جعبته أي: صرعته.
 وسلق البرد النبات: إذا أحرقه فهو سليق : سلقه البرد فأحرقة.
 وسلق فلانا: صرعه على قفاه وكذلك سلقاه، ومنه حديث المبعث:  أتاني جبريل فسلقني لحلاوة القفا  وفيه أيضا:  فسلقاني على قفاي  أي: ألقياني على ظهري، ويروى بالصاد، والسين أكثر.
 وسلق المزادة سلقا: دهنها وكذلك الأديم، نقله الجوهري، وأنشد لامرىء القيس:
  كأنهما مزادتا متعجـل                      فريان لما يسلقا بدهان وهو قول ابن دريد.
 وسلق الشيء سلقا: غلاه بالنار قاله ابن دريد، وقيل: أغلاه إغلاءة خفيفة، كما في الصحاح.
 وسلق العود في العروة: أدخله، كأسلقه عن ابن الأعرابي، وقال غيره: سلق الجوالق، يسلقه سلقا: أدخل إحدى عروتيه في الأخرى، قال:
  وحوقل ساعده قد انملق
  يقول قطبا ونعما إن سلق وقال أبو الهيثم: السلق: إدخال الشظاظ مرة واحدة في عروتي الجوالقين إذا عكما على البعير، فإذا ثنيته فهو القطب، قال الراجز:
  يقول قطبا ونعما إن سلق
  بحوقل ذراعه قد انملق وسلق البعير بالهناء: إذا هنأه أجمع عن ابن عباد .
 وسلق فلان سلقة: إذا عدا عدوة، عن ابن عباد.
 وسلق سلقا: صاح لغة في صلق، ومنه الحديث:  ليس منا من سلق أو حلق  قال أبو عبيد : يعني رفع صوته عند موت إنسان، أو عند المصيبة، وقال ابن دريد: هو أن تصك المرأة وجهها وتمرشه، والأول أصح، وقال ابن المبارك: سلق: رفع الصوت، ومنه السالقة وهي: التي ترفع صوتها عند المصيبة.
 وسلق الجارية سلقا: بسطها على قفاها فجامعها وكذا سلقاها، ومنه قول مسيلمة لسجاح- حين بنى عليها-:
  ألا قومي إلى المخدع                      فقد هيئ لك المضجع
  فإن شئت سلـقـنـاك                      وإن شئت على أربع
  وإن شئت بثـلـثـيه                      وإن شئت به أجمـع فقالت: بل به أجمع، فإنه أجمع للشمل.
 وسلق فلانا بالسوط: إذا نزع جلده وكذلك ملقه ويفسر ابن المبارك قوله:  ليس منا من سلق  من هذا.
 وسلق شيئا بالماء الحار: أذهب شعره ووبره وبقي أثره وكل شيء طبخ بالماء بحتا فقد سلق.
 والسلق بالفتح: أثر دبرة البعير إذا برأت وابيض موضعها نقله الجوهري كالسلق محركة.
 والسلق أيضا: أثر النسع في جنب البعير أو بطنه ينحص عنه الوبر والاسم السليقة كسفينة.
 والسليقة: تأثير الأقدام والحوافر في الطريق وتلك الآثار مما ذكر تسمى السلائق وأما آثار الأنساع في بطن البعير فإنما شبهت بسلائق الطرقات في المحجة.
 والسلق بالكسر: مسيل الماء بين الصمدين من الأرض، وقال الأصمعي: هو المستوي المطمئن من الأرض، والفلق: المطمئن بين الربوتين، وقال ابن سيده: السلق: المكان المطمئن بين الربوتين ينقاد، ج: سلقان كعثمان وأسلاق، وأسالق.

  والسلق: بقلة، م معروفة قال ابن شميل: هي الجغندر، أي: بالفارسية، وفي بعض الأصول:  الجكندر  وهو نبت له ورق طوال ، وأصل ذاهب في الأرض، وورقه رخص ، يطبخ. وقال ابن دريد : فأما هذه البقالة التي تسمى السلق، فما أدري ما صحتها، على أنها في وزن الكلام العربي، وقال الصاغاني: بل هو عربي صحيح، وقد جاء في حديث سهل بن سعد الساعدي رضي الله عنه، قال:  كان فينا امرأة تجعل على إربنا في مزرعة لها سلقا، فكانت إذا كان يوم الجمعة تنزع أصول السلق فتجعله في قدر  الحديث، وهو يجلو، ويلين، و يفتح ويسر النفس، نافع للنقرس والمفاصل، وعصيره إذا صب على الخمر خللها بعد ساعتين، وإذا صب على الخل خمره بعد أربع ساعات وعصير أصله سعوطا ترياق وجع السن، والأذن والشقيقة.
 وسلق الماء، وسلق البر: نباتان. والسلق الذئب، ج: سلقان كعثمان بالضم ويكسر، وهي بهاء، والذي في الجمهرة أن سلقانا بالضم والكسر: جمع سلقة .
 أو السلقة: الذئبة خاصة ، ولا يقال للذكر سلق هكذا نقله عن قوم والسلق بالتحريك: جبل عال بالموصل مشرف على الزاب، وقد ضبطه الصاغاني بالفتح.
 والسلق، بالتحريك : ناحية باليمامة قال:
  أقوى نمار ولقـد                      أقفر وادي السلق والسلق أيضا: القاع الصفصف الأملس كما في الصحاح، زاد الصاغاني الطيب الطين، وقال ابن شميل. السلق: القاع المطمئن المستوي لا شجر فيه، وقال رؤبة:
  شهرين مرعاها بقيعان السلق ج أسلاق ، وسلقان بالضم والكسر كخلق، وأخلاق، وخلقان، قال أبو النجم:
  حتى رعي السلقان في تزهيرها وقال الأعشى:
  كخذول ترعى النواصف من تث                      ليث قفرا خلالـهـا الأسـلاق ومن المجاز: خطيب مسقع مسلق كمنبر ومحراب ، وشداد أي: بليغ وهو من شدة صوته وكلامه، نقله الجوهري، وأنشد للأعشى:
  فيهم الحزم والسماحة والنج                      دة فيهم، والخاطب السلاق ويروى المسلاق.
 وفي الحديث:  لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم الحالقة والسالقة  . حالقة تقدم، والسالقة هي رافعة صوتها عند المصيبة أو عند موت أحد أو لاطمة وجهها قاله ابن مبارك، والأول أصح، ويروى بالصاد.
 ومن المجاز: السلقة بالكسر: المرأة السليطة الفاحشة شبهت بالذئبة في خبثها، ج: سلقان، بالضم والكسر، ويقال: هي أسلق من سلقة ، وأنشد ابن دريد :
  أخرجت منها سلقة مهزولة                      عجفاء يبرق نابها كالمعول والسلقة: الذئبة وهذا قد تقدم قريبا عن ابن دريد ، ج: سلق بالكسر، وكعنب قال سيبويه: وليس سلق بتكسير ، إنما هو من باب سدرة وسدر.
 والسليق كأمير: ماتحات من صغار الشجر وقيل: هو من الشجر: الذي سلقه البرد فأحرقه، وقال الأصمعي: السليق: الشجر الذي أحرقه حر أو برد ، قال جندب بن مرثد:
  تسمع منها في السليق الأشهب
  الغار والشوك الذي لم يخضب
  معمعة مثل الضرام الملهـب ج: سلق بالضم.
 وقال ابن عباد السليق: يبيس الشبرق والذي طبخته الشمس. قال: والسليق: ما يبنيه النحل من العسل في طول الخلية.
 وفى التهذيب: السليقة: شيء ينسجه النحل في الخلية طولا، ج: سلق بالضم.
 والسليق من الطريق: جانبه وهما سليقان، عن ابن عباد .

  والسليقة كسفينة: الطبيعة والسجية، وقال ابن الأعرابي: السليقة طبع الرجل، وقال سيبويه: هذه سليقته التي سلق عليها وسلقها، ويقال: فلان يقرأ بالسليقة، أي: بطبيعته، لا يتعلم، وقال أبو زيد: إنه لكريم الطبيعة والسليقة، ومن سجعات الأساس: الكرم سليقته، والسخاء خليقته.
 ويقال: طبخ سليقة: هي الذرة تدق وتصلح قاله ابن دريد: زاد ابن الأعرابي وتطبخ باللبن، وقال الزمخشري: هي ذرة مهروسة أو: هي الأقط قد خلط به طراثيث.
 والسليقة: أيضا ما سلق من البقول ونحوها والجمع سلائق، وقال الأزهري: معناه طبخ بالماء من بقول الربيع، وأكل في المجاعات، وفي الحديث عن عمر- رضي الله عنه-  ولو شئت لدعوت بصلاء وصناب وسلائق  يروى بالسين وبالصاد، وسيأتي- إن شاء الله تعالى- في  صلق  .
 وقال الليث: السليقة: مخرج النسع في دف البعير، قال الطرماح:
  تبرق في دفها سلائقها                      من بين فذ وتوأم جدده وقال غيره: السلائق: الشرائح ما بين الجنبين، الواحدة سليقة ، وقال الليث: اشتق من قولك: سلقت شيئا بالماء الحار، فلما أحرقته الحبال شبه بذلك، فسميت سلائق.
 ويقال: فلان يتكلم بالسليقية منسوب إلى السليقة، قال سيبويه: وهو نادر أي: عن طبعه لا عن تعلم. ويقال أيضا: فلان يقرأ بالسليقية، أي: بطبعه الذي نشأ عليه.
 وقال الليث: السليقي من الكلام: مالا يتعاهد إعرابه، وهو فصيح بليغ في السمع عثور في النحو.
 وقال غيره: السليقي من الكلام: ما تكلم به البدوي بطبعه ولغته، وإن كان غيره من الكلام آثر وأحسن.
 وقال الأزهري: قولهم: هو يقرأ بالسليقية، أي: أن القراءة سنة مأثورة لا يجوز تعديها، فإذا قرأ البدوي بطبعه ولغته، ولم يتبع سنة قراء الأمصار قيل: هو يقرأ بالسليقية، أي: بطبيعته، ليس بتعليم وفي حديث أبي الأسود الدؤلي:  أنه وضع النحو حين اضطرب كلام العرب، فغلبت السليقية  أي: اللغة التي يسترسل فيها المتكلم بها على سليقته من غير تعهد إعراب، ولا تجنب لحن، قال: ولست بنحوي يلوك لسانه ولكن سليقي أقول فأغرب وسلوق كصبور: أرض، وفي التهذيب : صلى الله عليه وسلم باليمن، تنسب إليها الدروع والكلاب قال القطامي في الكلاب:
  معهم ضوار من سلوق كأنها                      حصن تجول تجرر الأرسانا وقال الراعي:
  يشلي سلوقية باتت وباتض بهـا                      بوحش إصمت في أصلابها أود وقال النابغة الذبياني:
  تقد السلوقي المضاعف نسجه                      وتوقد بالصفاح نار الحباحب أو سلوق: د، بطرف إرمينية يعرف ببلد اللان، تنسب إليه الكلاب. أو إنما نسبت إلى سلقية محركة كملطية: د، بالروم عزاه ابن دريد إلى الأصمعي، فغير النسب قال الصاغاني: إن صح ماعزاه ابن دريد إلى الأصمعي، فهو من تغييرات النسب، لأن النسبة إلى سلقية كالنسبة إلى ملطية وإلى سلمية.
 قلت: قال المسعودي: سلقتة كانت بساحل أنطاكية، وآثارها باقية إلى اليوم.
 وأبو عمرو أحمد بن روح السلقي، محركة، كأنه نسبة إليه أي: إلى سلقية، وهو الذي هجاه البحتري، قاله الحافظ.

  والسلوقية: مقعد الربان من السفينة عن ابن عباد. قال: السلقاة: ضرب من البضع أي: الجماع على الظهر، وقد سلقاها سلقا: إذا بسطها ثم جامعها.
 والأسالق: ما يلي لهوات الفم من داخل كذا في المحيط، وقيل أعالي باطن الفم، وفي المحكم: أعالي الفم، وزاد غيره: حيث يرتفع إليه اللسان، وهو جمع لا واحد له، ومنه قول جرير:
  إني امرؤ أحسن غمز الفائق                      بين اللها الداخل والأسالـق والسيلق، كصيقل: السريعة من النوق، كما في المحيط، ووقع في التكملة سليق كأمير، وهو وهم، وفي اللسان: ناقة سيلق : ماضية في سيرها، قال الشاعر:
  وسيري مع الركبان كل عشية                      أباري مطاياهم بأدماء سيلق والسلقلق، كسفرجل: المرأة التي تحيض من دبرها، كذا في المحيط، وفي اللسان: هي السلقلقية. والسلقلقة بهاء: المرأة الصخابة عن ابن عباد، وكأن سينه زائدة.
 والسلاق كغراب : بثر يخرج على أصل اللسان، أو هو تقشر في أصول الأسنان وربما أصاب الدواب.
 وقال الأطباء: سلاق العين: غلظ في الأجفان من مادة أكالة تحمر لها الأجفان وينتثر الهدب ثم تتقرح أشفار الجفن كذا في القانون. وكثمامة: سلاقة بن وهب، من بني سامة بن لؤي وعقب سامة بن لؤي على ما حققه النسابة فني، قاله ابن الجواني في المقدمة.
 والسلاق كرمان : عيد للنصارى مشتق من سلق الحائط وتسلقه: صعده، لتسلق المسيح عليه السلام إلى السماء، وقال ابن دريد : هو أعجمي، وقال مرة سرياني معرب .
 ويوم مسلوق: من أيام العرب: ومسلوق اسم موضع.
 وقال ابن الأعرابي: أسلق الرجل: صاد سلقة أي: ذئبة. وفي الصحاح: طعنته فسلقته، وربما قالوا: سلقيته سلقاء، بالكسر يزيدون فيها الياء: إذا ألقيته على ظهره كما قالوا: جعبيته جعباء، من جعبته أي: صرعته فاستلقى على قفاه واسلنقى افعنلى، من سلق، أي: نام على ظهره عن السيرافي، ومنه الحديث:  فإذا رجل مسلنق  أي: على قفاه.
 وتسلق الجدار: تسور ويقال: التسلق: الصعود على حائط أملس.
 وقال ابن الأعرابي: تسلق على فراشه ظهرا لبطن: إذا قلق هما أو وجعا ولم يطمئن عليه، وقال الأزهري: المعروف بهذا المعنى الصاد.
 وقال ابن فارس : السين واللام والقاف فيه كلمات متباينة لا تكاد تجتمع منها كلمتان في قياس واحد، وربك يفعل ما يشاء، وينطق خلقه كيف أراد.
 ومما يستدرك عليه: لسان مسلق: حديد ذلق، وكذلك سلاق، وهو مجاز.
 والسلق: الضرب. والسلق: الصعود على الحائط، عن ابن سيده.
 وسلق ظهر بعيره سلقا: أدبره. وأسلق الرجل، فهو مسلق: ابيض ظهر بعيره بعد برئه من الدبر، يقال: ما أبين سلقه: يعني به ذلك البياض. والمسلوقة: أن يسلخ دجاج ، ويطبخ بالماء وحده، عامية.
 ويقال: ركبت دابة فلان فسلقتني، أي: سحجت باطن فخذي.
 والأسالق قد يكون جمع سلق، كرهط وأراهط، وإن اختلفا بالحركة والسكون، وقد يكون جمع أسلاق الذي هو جمع سلق، ومنه قول الشماخ:
  إن تمس في عرفط صلع جماجمه                      من الأسالق عاري الشوك مجرود كالأساليق.
 والسلقة بالكسر: الجرادة إذا ألقت بيضها.

  والانسلاق في العين: حمرة تعتريها. وانسلق اللسان: أصابه تقشر، ومنه حديث عتبة بن غزوان:  لقد رأيتني تاسع تسعة وقد سلقت أفواهنا من أكل ورق الشجر  أي: خرج فيها بثور.
 وتسلق: نام على ظهره. وسلقه الطبيب على ظهره: إذا مده. والسلوقي: السيف، أنشد ثعلب:
  تسور بين السرج واللجام
  سور السلوقي إلى الأجذام والسيلقون: دواء أحمر.
 وضبة مسلق: ألقت ولدها. ودرب السلقى، بالكسر: من قطيعة الربيع، هكذا ضبطه الخطيب في تاريخه، ونقله الحافظ في التبصير، وإليه نسب إسماعيل بن عباد السلقي، وذكره المصنف في  سلف  فأخطأ، وقد نبهنا على ذلك هناك، فراجعه. والسليق، كأمير: بطن من العلويين وهم: بنو الحسن بن علي بن محمد بن الحسن بن جعفر الخطيب الحسني، فيهم كثرة بالعجم، وبطن آخر من بني الحسين منهم، ينتهون إلى محمد ابن عبد الله بن محمد بن الحسن بن الحسين الأصغر، لقب بالسليق، قال أبو نصر البخاري: لقب بذلك لسلاقة لسانه وسيفه.

##### Türkçe

**سلقه بالكلام يسلقه سلقا**: Ona sözle eziyet etti; ve o, dil ile sözün şiddetidir; ve o mecazdır. Ve denilir: **سلقه بلسانه سلقا**: Ona hoşlanmadığı şeyi işittirdi, sonra çoğalttı. Ve tenzilde: **سلقوكم بألسنة حداد**; yani: size sözle aşırı gittiler ve ganimet hakkında sizinle en şiddetli çekişmeyle çekiştiler; bunu Ebû Ubeyde söyledi. Ferrâ dedi ki: manası **عضوكم**’dur; der ki: sizi işte, sivri keskin dillerle sözle incittiler. Dedi ki: **صلقوكم** da denilir, **الصاد** ile; fakat kıraatte caiz olmaz.

Ve **سلق اللحم عن العظم**: yani onu sıyırdı ve onu ondan uzaklaştırdı.

Ve **سلق فلانا**: eğer onu mızrakladı, itti ve çarptıysa; **كسلقاه يسلقيه سلقاء** gibi; içine **الياء**’yı artırırlar; nitekim dediler: **جعبيته جعباء**; **من جعبته** yani: onu yere serdim.

Ve **سلق البرد النبات**: eğer onu yaktıysa; o halde o **سليق**’tir: **سلقه البرد فأحرقة**.

Ve **سلق فلانا**: onu ensesi üzerine yere serdi; aynı şekilde **سلقاه**. Ondan, meb‘as hadisi: **أتاني جبريل فسلقني لحلاوة القفا**. Onda ayrıca: **فسلقاني على قفاي**; yani: ikisi beni sırtım üzerine attı. **بالصاد** ile de rivayet olunur; **السين** daha çoktur.

Ve **سلق المزادة سلقا**: onu yağladı; aynı şekilde **الأديم** (deri). Bunu Cevherî nakletti. İmru’ül-Kays’tan inşad etti:
كأنهما مزادتا متعجـل
فريان لما يسلقا بدهان
ve bu, İbn Düreyd’in sözüdür.

Ve **سلق الشيء سلقا**: onu ateşle kaynattı; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve denildi ki: onu hafif bir kaynatışla kaynattı; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **سلق العود في العروة**: onu soktu; İbnü’l-A‘râbî’den **كأسلقه** gibi. Başkası dedi ki: **سلق الجوالق، يسلقه سلقا**: iki kulpundan birini ötekine soktu. Dedi ki:
وحوقل ساعده قد انملق
يقول قطبا ونعما إن سلق
Ebû’l-Heysem dedi ki: **السلق**: iki çuvalın kulplarına, deve üzerinde bağlandıklarında, **الشظاظ**’ı bir defa sokmaktır; onu ikiye katlarsan o **القطب**’tur. Râciz dedi ki:
يقول قطبا ونعما إن سلق
بحوقل ذراعه قد انملق
Ve **سلق البعير بالهناء**: eğer onu **الهناء** ile yağladıysa; İbn Abbâd’dan icmâen.

Ve **سلق فلان سلقة**: eğer bir koşuş koştuysa; İbn Abbâd’dan.

Ve **سلق سلقا**: bağırdı; **صلق** dilinde bir lügat. Ondan hadis: **ليس منا من سلق أو حلق**. Ebû Ubeyd dedi ki: yani bir insanın ölümü sırasında yahut musibet sırasında sesini yükseltmek. İbn Düreyd dedi ki: o, kadının yüzüne vurması ve onu tırmalamasıdır; birincisi daha sahih. İbnü’l-Mübârek dedi ki: **سلق**: sesi yükseltmektir; ondan **السالقة**; o: musibet sırasında sesini yükselten kadındır.

Ve **سلق الجارية سلقا**: onu ensesi üzerine yaydı da onunla cima etti; aynı şekilde **سلقاها**. Ondan, Müseylime’nin Secâh’a —onunla gerdeğe girdiği vakit— sözü:
ألا قومي إلى المخدع
فقد هيئ لك المضجع
فإن شئت سلـقـنـاك
وإن شئت على أربع
وإن شئت بثـلـثـيه
وإن شئت به أجمـع
O dedi: bilakis onunla hepsiyle; çünkü o, birliği daha çok toplayıcıdır.

Ve **سلق فلانا بالسوط**: eğer onun derisini soyduysa; aynı şekilde **ملقه**. İbnü’l-Mübârek, **ليس منا من سلق** sözünü bundan diye tefsir eder.

Ve **سلق شيئا بالماء الحار**: onun saçını ve yününü giderdi ve izi kaldı; ve her şey sırf su ile pişirilirse muhakkak **سلق** edilmiştir.

Ve **السلق** fetha ile: devenin **دبرة**’sinin iyileştiğinde ve yeri beyazladığında izi; Cevherî nakletti; **كالسلق** harekeli gibi.

Ve **السلق** ayrıca: devenin böğründe yahut karnında **النسع**’ın izi; yün ondan sıyrılır; adı **السليقة**’dır, **كسفينة**.

Ve **السليقة**: yolda ayakların ve toynakların tesiri; ve zikredilen o izler **السلائق** diye adlandırılır. Devenin karnındaki **الأَنساع** izlerine gelince, ancak onlar, ana yoldaki yol izlerinin **سلائق**’ine benzetilmiştir.

Ve **السلق** kesra ile: yerin iki sert kısmı arasında suyun akıntı yeri. Asma‘î dedi ki: o, yerin düz alçak olanıdır. Ve **الفلق**: iki tümseğin arasındaki alçak olandır. İbn Sîde dedi ki: **السلق**: iki tümseğin arasındaki alçak yer; uzanır. Çoğulu: **سلقان** (عثمان gibi) ve **أسلاق** ve **أسالق**.

Ve **السلق**: bir ot; bilinen bir (müennes) isim. İbn Şümeyl dedi ki: o **الجغندر**’dir; yani Farsça ile. Bazı nüshalarda: **الجكندر**. O, uzun yaprakları olan bir bitkidir; kökü yerde gider; yaprağı yumuşaktır; pişirilir. İbn Düreyd dedi ki: şu **السلق** diye adlandırılan bu sebzeye gelince, onun sıhhati nedir bilmiyorum; bununla beraber Arapça sözün veznindedir. Sâgânî dedi ki: bilakis o sahih Arapçadır; ve Sehl b. Sa‘d es-Sâ‘idî رضى الله عنه hadîsinde gelmiştir; dedi ki: “Bizde bir kadın vardı; onun bir tarlasında bizim için **سلقا** yapardı; cuma günü olunca **السلق**’ın köklerini söker, onu bir tencereye koyardı...” hadîs. Ve o, parlatır, yumuşatır, açar ve nefsi ferahlatır; nikrise ve eklemlere faydalıdır. Onun suyu şaraba dökülürse iki saat sonra onu sirkeleştirir; sirkeye dökülürse dört saat sonra onu şaraplaştırır. Kökünün suyu buruna çekme olarak diş ağrısının, kulak (ağrısının) ve **الشقيقة**’nin panzehiridir.

Ve **سلق الماء** ve **سلق البر**: iki bitkidir. Ve **السلق**: kurt; çoğulu: **سلقان** (عثمان gibi) damme ile ve kesra ile de olur; ve o, **بهاء**’lıdır. **الجمهرة**’de olan: **سلقانا** damme ve kesra ile: **سلقة**’nin çoğuludur.

Veya **السلقة**: özellikle dişi kurt; erkeğe **سلق** denilmez; bunu bir kavimden böyle nakletti. Ve **السلق** tahrik ile: Musul’da yüksek bir dağ; Zâb’a nazır. Sâgânî onu fetha ile ضبط etti.

Ve **السلق** tahrik ile: Yemâme’de bir yöre. Dedi ki:
أقوى نمار ولقـد
أقفر وادي السلق
Ve **السلق** ayrıca: **القاع الصفصف الأملس**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Sâgânî, **الطيب الطين**’i artırdı. İbn Şümeyl dedi: **السلق**: içinde ağaç olmayan, düz alçak, eşit taban. Ru’be dedi ki:
شهرين مرعاها بقيعان السلق
Çoğulu: **أسلاق** ve **سلقان** damme ve kesra ile; **كخلق** ve **أخلاق** ve **خلقان** gibi. Ebû’n-Necm dedi ki:
حتى رعي السلقان في تزهيرها
A‘şâ dedi ki:
كخذول ترعى النواصف من تث
ليث قفرا خلالـهـا الأسـلاق
Ve mecazdan: **خطيب مسقع مسلق**; **كمنبر** ve **محراب**; ve **شداد** yani: beliğ; o, sesinin ve sözünün şiddetindendir. Cevherî nakletti. A‘şâ için inşad etti:
فيهم الحزم والسماحة والنج
دة فيهم، والخاطب السلاق
**المسلاق** diye de rivayet olunur.

Ve hadiste: **لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم الحالقة والسالقة**. **حالقة** geçti. **السالقة**: musibet sırasında yahut birinin ölümü sırasında sesini yükselten yahut yüzüne vuran kadındır; bunu İbn Mübârek söyledi; birincisi daha sahih. **بالصاد** ile de rivayet olunur.

Ve mecazdan: **السلقة** kesra ile: kötü sözlü, edepsiz kadın; habisliğinde dişi kurda benzetildi. Çoğulu: **سلقان** damme ve kesra ile. Ve denilir: o, **أسلق من سلقة**’dır. İbn Düreyd inşad etti:
أخرجت منها سلقة مهزولة
عجفاء يبرق نابها كالمعول
Ve **السلقة**: dişi kurt; bu, az önce İbn Düreyd’den geçti. Çoğulu: **سلق** kesra ile; **كعنب**. Sîbeveyh dedi ki: **سلق** bir kırma çoğul değildir; ancak o, **سدرة** ve **سدر** babındandır.

Ve **السليق** **كأمير**: küçük ağaçlardan **ماتحات**. Ve denildi ki: o, ağaçtan: soğuğun **سلقه** edip yaktığıdır. Asma‘î dedi ki: **السليق**: sıcak yahut soğuğun yaktığı ağaçtır. Cündeb b. Mersed dedi ki:
تسمع منها في السليق الأشهب
الغار والشوك الذي لم يخضب
معمعة مثل الضرام الملهـب
Çoğulu: **سلق** damme ile.

İbn Abbâd dedi: **السليق**: kuru **الشبرق** ve güneşin pişirdiği şey. Dedi ki: ve **السليق**: arının kovanda baldan, kovanın uzunluğu boyunca yaptığı şeydir.

Ve **التهذيب**’de: **السليقة**: arının kovanda uzunlamasına ördüğü bir şey; çoğulu: **سلق** damme ile.

Ve yoldan **السليق**: onun yanı; ve onlar iki **سليقان**’dır; İbn Abbâd’dan.

**السليقة** ( **كسفينة** ): tabiat ve seciye. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السليقة** erkeğin tab‘ıdır. Sîbeveyh dedi ki: “Bu, onun üzerinde **سلق** olunduğu ve onu **سلق** ettiği **سليقته**’sidir.” Ve denir ki: “Falan **بالسليقة** okur”; yani: tabiatıyla, öğrenmez. Ebû Zeyd dedi ki: “Şüphesiz o, tabiat ve **السليقة** bakımından kerîmdir.” Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Kerem onun **سليقته**’sidir; sehâ onun **خليقته**’sidir.”

Ve denir ki: **طبخ سليقة**: o, darıdır; dövülür ve hazırlanır; bunu İbn Düreyd söyledi. İbnü’l-A‘râbî artırdı: ve sütle pişirilir. Zemahşerî dedi ki: o, ezilmiş darıdır; yahut: o, içine **طراثيث** karıştırılmış **الأقط**’tır.

Ve **السليقة**: ayrıca, sebzelerden ve benzerlerinden haşlanan şeydir; çoğulu **سلائق**. Ezherî dedi ki: manası, bahar sebzelerinden suyla pişirilmiş; kıtlıklarda yenmiştir. Ve Ömer’den—Allah ondan razı olsun—hadiste: “İsteseydim **بصلاء** ve **صناب** ve **سلائق** ile çağırırdım.” **بالسين** ile ve **بالصاد** ile rivayet olunur; ve—inşallah Teâlâ—**صلق**’ta gelecektir.

Leys dedi ki: **السليقة**: devenin **دف**’inde **النسع**’ın çıktığı yerdir. Tırmâh dedi ki:
تبرق في دفها سلائقها
من بين فذ وتوأم جدده
Başka biri dedi ki: **السلائق**: iki böğür arasındaki şeritlerdir; teki **سليقة**. Leys dedi ki: “Senin ‘bir şeyi sıcak suyla **سلقت**’ sözünden türetildi; ipler onu yakıp da benzetilince, bununla benzetildi; böylece **سلائق** diye adlandırıldı.”

Ve denir ki: “Falan **بالسليقية** konuşur”; **السليقة**’ye nispetlidir. Sîbeveyh dedi ki: ve o nadirdir; yani: tabiatından, öğrenmeden değil. Ve ayrıca denir ki: “Falan **بالسليقية** okur”; yani: üzerinde yetiştiği tabiatıyla.

Leys dedi ki: sözden **السليقي**: i‘râbı gözetilmeyen şeydir; o, işitmede fasih beliğ, nahivde tökezleyicidir.

Başka biri dedi ki: sözden **السليقي**: bedevînin tabiatı ve diliyle konuştuğu şeydir; her ne kadar sözün başkası daha seçkin ve daha güzel olsa da.

Ezherî dedi ki: onların “O **بالسليقية** okur” sözleri; yani: kıraat, me’sûr bir sünnettir; onu aşmak câiz değildir. Bedevî tabiatı ve diliyle okur da şehirlerin kurrâsının sünnetine tâbi olmazsa: “O **بالسليقية** okur” denir; yani: tabiatıyla, öğretimle değil. Ebü’l-Esved ed-Düelî’nin hadisinde: “Arapların sözü karışınca nahvi vaz‘ etti; böylece **السليقية** galip geldi”; yani: konuşanın, i‘râbı gözetmeden ve lahn’den sakınmadan, **سليقته**’si üzere kendisiyle salıverdiği dil. Dedi ki:
ولست بنحوي يلوك لسانه
ولكن سليقي أقول فأغرب
Ve **سلوق** ( **كصبور** ): bir yerdir. Ve **التهذيب**’de: Yemen’de **سلوق** (vardır); zırhlar ve köpekler ona nispet edilir. Kutâmî köpekler hakkında dedi ki:
معهم ضوار من سلوق كأنها
حصن تجول تجرر الأرسانا
Râ‘î dedi ki:
يشلي سلوقية باتت وباتض بهـا
بوحش إصمت في أصلابها أود
Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
تقد السلوقي المضاعف نسجه
وتوقد بالصفاح نار الحباحب
Yahut **سلوق**: Ermeniye tarafında bir beldedir; **بلد اللان** diye bilinir; köpekler ona nispet edilir. Yahut ancak, **سلقية** (harekeli)ye nispet edilmiştir; **كملطية** gibi: Rum’da bir belde; İbn Düreyd bunu Asma‘î’ye nispet etti; böylece nispeti değiştirdi. Sâgânî dedi ki: İbn Düreyd’in Asma‘î’ye nispet ettiği şey sahihse, bu nispet değişikliklerindendir; çünkü **سلقية**’ye nispet, **ملطية**’ye ve **سلمية**’ye nispet gibidir.

Ben dedim: Mes‘ûdî dedi ki: **سلقتة** Antakya sahilinde idi; eserleri bugün dahi bâkidir.

Ve Ebû ‘Amr Ahmed b. Rûh **السلقي** (harekeli): sanki ona, yani **سلقية**’ye nispet gibidir; Buhturî’nin hicvettiği odur; bunu Hâfız söyledi.

Ve **السلوقية**: İbn ‘Abbâd’dan, gemiden kaptanın oturduğu yerdir. Dedi ki: **السلقاة**: **البضع**’dan bir türdür; yani: sırt üstü cima‘. Ve onu **سلقاها سلقا** etmiştir: onu yaydıktan sonra onunla cima‘ ettiğinde.

Ve **الأسالق**: ağzın içinden, boğazın üst kısmına bitişik olan şeydir; **المحيط**’ta böyle. Ve denildi: ağzın içinin üst tarafları. **المحكم**’de: ağzın üst tarafları. Başkası artırdı: dilin yükseldiği yer. O, tekili olmayan bir çoğuldur. Cerîr’in sözü bundandır:
إني امرؤ أحسن غمز الفائق
بين اللها الداخل والأسالـق
Ve **السيلق** ( **كصيقل** ): develerden hızlı olan; **المحيط**’ta böyle. **التكملة**’de **سليق** ( **كأمير** ) vâki olmuştur; o bir vehimdir. **اللسان**’da: **ناقة سيلق**: yürüyüşünde ileri giden. Şair dedi ki:
وسيري مع الركبان كل عشية
أباري مطاياهم بأدماء سيلق
Ve **السلقلق** ( **كسفرجل** ): arkasından hayız gören kadın; **المحيط**’ta böyle. **اللسان**’da: o, **السلقلقية**’dir. Ve **السلقلقة** (hâ ile): İbn ‘Abbâd’dan, gürültücü kadın. Sanki onun **سين**’i ziyadedir.

Ve **السلاق** ( **كغراب** ): dilin kökünde çıkan bir çıbandır; yahut dişlerin köklerinde bir soyulmadır; bazen hayvanlara da isabet eder.

Tabipler dedi ki: **سلاق العين**: göz kapaklarında yiyici bir maddeden bir kalınlıktır; onunla göz kapakları kızarır, kirpik dökülür; sonra göz kapağının kenarları ülserleşir; **القانون**’da böyle. Ve **كثمامة**: **سلاقة بن وهب**; **بني سامة بن لؤي**’dendir. Nesep âliminin tahkik ettiği üzere **سامة بن لؤي**’nin nesli kesilmiştir; bunu İbnü’l-Cevânî **المقدمة**’de söyledi.

Ve **السلاق** ( **كرمان** ): Hristiyanların bir bayramıdır; duvarı **سلق** etmekten ve ona **تسلقه**’den türemiştir: ona çıktı; Mesih aleyhisselâmın göğe çıkışı için. İbn Düreyd dedi ki: o, a‘cemîdir. Bir defa da “Süryânî, mu‘arreb” dedi.

Ve **يوم مسلوق**: Arapların günlerindendir. Ve **مسلوق** bir yer adıdır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أسلق** adam: bir **سلقة** avladı; yani: dişi kurt. **الصحاح**’ta: “Ona sapladım da onu **فسلقته**.” Bazen derler ki: “Onu **سلقيته سلقاء** (kesre ile), içine **الياء** artırırlar: onu sırt üstü attığında; ‘Onu **جعبيته جعباء**’ dedikleri gibi; **جعبته**’den: yani onu devirdin de ensesi üzerine sırt üstü yattı.” Ve **اسلنقى** **افعنلى** veznindedir; **سلق**’tan; yani: Sîrâfî’den, yürüyüşten (yorgunluktan) sırt üstü yattı. Ve hadisten: “Derken bir adam **مسلنق** (idi)”; yani: ensesi üzerindeydi.

Ve **تسلق الجدار**: duvara tırmandı. Ve denir ki: **التسلق**: kaygan bir duvara çıkmaktır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Yatağında **ظهرا لبطن** **تسلق** etti”: iki tarafı (sağa-sola) çalkalandığında yahut bir ağrıdan dolayı üzerinde rahat etmediğinde. Ezherî dedi ki: bu manada bilinen **الصاد**’dır.

İbn Fâris dedi ki: **السين** ve **اللام** ve **القاف**’ta birbirinden ayrı kelimeler vardır; onlardan iki kelime, tek bir kıyasta neredeyse birleşmez. Rabbin dilediğini yapar; mahlûkatını dilediği gibi konuşturur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **لسان مسلق**: keskin, kaygan (dil); aynı şekilde **سلاق**; bu mecazdır.

Ve **السلق**: vuruştur. Ve **السلق**: duvara çıkıştır; İbn Sîde’den.

Ve “Devesinin sırtını **سلقا** **سلق** etti”: onu arka tarafına vurdu. Ve adam **أسلق** oldu; o **مسلق**’tır: devenin sırtı, sırt yarası iyileştikten sonra beyazladı. “Onun **سلقه**’si ne kadar belli!” denir; bununla o beyazlık kastedilir. Ve **المسلوقة**: tavuğun yüzülmesi ve yalnız suyla pişirilmesidir; avamîdir.

Ve denir ki: “Falanın binitine bindim de o beni **فسلقتني**”; yani: uyluğumun içini sıyırdı.

Ve **الأسالق** bazen **سلق**’ın çoğulu olabilir; **رهط** ve **أراهط** gibi; her ne kadar hareke ve sükûn ile ayrılmış olsalar da. Ve bazen, **أسلاق**’ın çoğulu olabilir; o da **سلق**’ın çoğuludur. Şemmâh’ın sözü bundandır:
إن تمس في عرفط صلع جماجمه
من الأسالق عاري الشوك مجرود
**كالأساليق**.

Ve **السلقة** (kesre ile): yumurtasını bıraktığında çekirgedir.

Ve gözde **الانسلاق**: ona arız olan kızarıklıktır. Ve dil **انسلق** etti: ona soyulma isabet etti. ‘Utbe b. Gazvân’ın hadisinden: “Kendimi dokuzun dokuzuncusu gördüm; ağaç yaprağı yemekten ağızlarımız **سلقت** oldu”; yani: onda çıbanlar çıktı.

Ve **تسلق**: sırt üstü yattı. Ve tabip onu sırt üstü **سلقه** etti: onu uzattığında. Ve **السلوقي**: kılıçtır. Sa‘leb inşâd etti:
تسور بين السرج واللجام
سور السلوقي إلى الأجذام
Ve **السيلقون**: kırmızı bir ilaçtır.

Ve **ضبة مسلق**: yavrusunu attı. Ve **درب السلقى** (kesre ile): Rebî‘in iktâ‘ından (arazisinden)dır; Hatîb bunu tarihinde böyle ضبط etti; Hâfız **التبصير**’de nakletti. İsmâ‘îl b. ‘Abbâd **السلقي** ona nispet edilmiştir. Musannif onu **سلف**’te zikretti de hata etti; orada buna dikkat çektik; ona müracaat et.

Ve **السليق** ( **كأمير** ): ‘Alevîlerden bir batındır; onlar: Hatîb el-Hasenî’nin, Hasan b. Ali b. Muhammed b. Hasan b. Ca‘fer oğullarıdır; Acem’de onlarda çokluk vardır. Ve Benî’l-Hüseyn’den başka bir batın daha vardır; onlar, Muhammed b. Abdullah b. Muhammed b. Hasan b. Hüseyn el-Asgar’a varırlar; ona **السليق** lakabı verilmiştir. Ebû Nasr el-Buhârî dedi ki: dilinin ve kılıcının **سلاقة**’sı sebebiyle bu lakap verilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَقَهُ
1 سَلَقَهُ ذ , (S, K,) [aor. سَلُقَ ,] inf. n. سَلْقٌ, (TK,) He prostrated him on the back of his neck; (K;) or threw him down on his back; (S;) as also ↓ سَلْقَاهُ, inf. n. سِلْقَآءٌ. (S, K.) You say, طَعَنْتُهُ فَسَلَقْتُهُ and ↓ سَلْقَيْتُهُ, i. e. [I thrust him, or pierced him, and] threw him down on his back. (S.) And سَلَقَنِى لِحُلَاوَةِ القَفَا and عَلَى قَفَاىَ ↓ سَلْقَانِى He threw me down on my back: and so with ص; but more commonly with س. (TA, from a trad.) And سَلَقَهُ الطَّبِيبُ عَلَى ظَهْرِهِ The physician extended him on his back. (TA.) And سَلَقَهَا, (S, Msb, K,) inf. n. as above, (TA,) He threw her down on the back of her neck [or on her back] for the purpose of compressing her; namely, his wife: (Msb:) or he spread her, and then compressed her; (S, K;) as also ↓ سَلْقَاهَا; (S;) namely, a girl, or young woman. (K.) ― -b2- He thrust him, or pierced him, (K, TA,) with a spear; (TK;) and pushed him, or repelled him; and dashed himself, or his body, against him; (TA;) and ↓ سَلْقَاهُ signifies the same; (K, TA;) inf. n. سِلْقَآءٌ: (TA:) [and he struck him, or smote him; for the inf. n.] سَلْقٌ signifies the act of striking, or smiting. (TA.) [Hence,] سَلَقَهُ بِالكَلَامِ, (S, K,) aor. سَلُقَ , (TA,) inf. n. سَلْقٌ, (S, TA,) (tropical:) He hurt him, or displeased him, with speech; (S, K, TA;) spoke strongly, or severely, to him; (S, TA;) made him to hear that which he disliked, or hated, and did so much: (TA:) and سَلَقَهُ بِلِسَانِهِ (assumed tropical:) he said to him that which he dislike, or hated. (Msb.) سَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ, in the Kur xxxiii. 19, means (tropical:) They hurt you, or displease you, (Fr, Jel, TA,) by what they say, or bite you, (Fr, TA,) or are extravagant, or vehement, in speech to you, (AO, S, TA,) or smite you, (Bd, Jel,) with sharp tongues: (Fr, Bd, TA:) سَلْقٌ signifying the act of assaulting, and smiting, with force, with the hand, or arm, or (assumed tropical:) with the tongue: (Bd:) and the verb is also with ص; but this is not allowable in the reading [of the Kur]. (TA.) ― -b3- You say also, سَلَقَتِ الأَقْدَامُ وَالحَوَافِرُ الطَّرِيقَ, (TK,) inf. n. سَلْقٌ, (K,) The feet of men, and the hoofs of horses or the like, marked, or made marks upon, the road. (K, TK.) ― -b4- And سَلَقَهُ He flayed him with a whip. (K.) ― -b5- He galled it; namely, the back of his camel. (TA.) ― -b6- He (a beast) abraded the inner side of his (the rider's) thigh. (TA.) ― -b7- He peeled it off; namely, the flesh from the bone (عَنِ العَظْمِ); syn. اِلْتَحَاهُ; (O, K, TA;) he removed it therefrom. (TA.) ― -b8- He removed its hair, (Msb, K,) and its fur, (K,) with hot water, (Msb, K,) leaving the traces thereof remaining; (K;) aor. سَلُقَ , inf. n. سَلْقٌ. (Msb.) ― -b9- He boiled it with fire: (K:) or he boiled it slightly: inf. n. as above. (TA.) You say, سَلَقْتُ البَقْلُ I boiled the herbs, or leguminous plants, with fire, slightly: (S:) or I boiled them with water merely: thus heard by Az from the Arabs: (Msb:) and in like manner, eggs, (S, Msb,) in their shells: so says Az. (Msb.) You say also, سَلَقْتُ شَيْئًا بِالمَآءِ الحَارِّ [I cooked a thing with hot water]. (Lth, TA.) And سُلِقَ is said of anything as meaning It was [boiled, i. e.] cooked with hot water (TA.) ― -b10- سَلَقَ البَرْدُ النَّبَاتَ The cold nipped, shrunk, shrivelled, or blasted, the herbage, or plants; syn. أَحْرَقَهُ [q. v.]. (K.) ― -b11- سَلَقَ المَزَادَةَ, (inf. n. as above, TA,) He oiled, or greased, the leathern water-bag: (S, K:) and in like manner, الأَدِيمَ [the hide, or tanned hide]. (TA.) And سَلَقَ البَعِيرَ (K, TA) بِالهِنَآءِ (TA) He smeared the camel all over with tar: (K, TA:) from Ibn-'Abbلd. (TA.) -A2- سَلَقَ الجُوَالِقَ, aor. سَلُقَ , (TA,) inf. n. سَلْقٌ, (S, TA,) He inserted one of the two loops of the [sack called] جوالق into the other: (S, TA:) or سَلَقَ العُودَ فِى العُرْوَةِ he inserted the stick into the loop [of the جوالق]; as also ↓ اسلقهُ: (K:) accord. to AHeyth, سَلْقٌ signifies the inserting the [stick called] شِظَاظ at once into the two loops of the [two sacks called] جُوَالِقَانِ when they are put and bound upon the camel. (TA. [See also قَطَبَ الجُوَالِقَ.]) -A3- سَلَقَ الحَائِطَ: see 5. -A4- سُلِقَتْ أَفْوَاهُنَا مِنْ أَكْلِ وَرَقِ الشَّجَرِ Our mouths broke out with pimples, or small pustules, from the eating of the leaves of trees. (TA. [See سُلَاقٌ.]) -A5- الِتَّى سُلِقَ عَلَيْهَا ↓ هٰذِهِ سَلِيقَتُهُ and سُِقَهَا [This is his nature, to which he was constitutionally adapted or disposed]: said by Sb. (TA.) -A6- سَلَقَ, [intrans., aor. سَلُقَ ,] (S, K,) inf. n. سَلْقٌ, (TA,) He called out, cried out, or shouted; or did so vehemently; or with his utmost force: (S, K:) a dial. var. of صَلَقَ: (S:) he raised the voice: (Ibn-El-Mubلrak, TA:) or he raised his voice on the occasion of the death of a man, or on the occasion of a calamity: (A 'Obeyd, TA:) accord. to IDrd, the meaning [of the inf. n.] is a woman's slapping and scratching her face: but the first explanation is more correct. (TA.) ― -b2- Also He ran. (K.) You say سَلَقَ سَلْقَةً He ran a run. (Ibn-'Abbلd, O.)

اسلق
4 اسلق ذ , said of a man, His camel's back became white after the healing of galls. (TA.) -A2- And He hunted, snared, or trapped, a she-wolf, (IAar. K,) which is called سِلْقَة. (IAar.) -A3- See also 1, in the latter half of the paragraph.

5 تَسَلَّقَ see Q. Q. 3. ― -b2- تسلّق عَلَى فِرَاشِهِ (IAar, K, TA) ظَهْرًا لِبَطْنٍ (IAar, TA) He was, or became, restless, agitated, or in a state of commotion, upon his bed, by reason of anxiety or pain: (IAar, K, TA:) but Az says that the verb known in this sense is with ص. (TA.) -A2- تسلّق الجِدَارَ, (S, K,) or الحَائِطَ; and ↓ سَلَقَهُ, inf. n. سَلْقٌ; (TA; [comp. the Chald. 165;]) He ascended, climbed, or scaled, the wall: (S, K, TA:) or تَسَلُّقٌ signifies the ascending a smooth wall: or it is like the تَسَلُّق of the Messiah to Heaven. (TA.)

انسلق
7 انسلق ذ [app. signifies It was, or became, affected with what is termed سُلَاق; said of the tongue: and in like manner said of the eye: or,] said of the tongue, it was, or became, affected with an excoriation: and اِنْسِلَاقٌ in the eye is a redness incident thereto. (TA.)

سَلْقَاهُ
Q. Q. 1 سَلْقَاهُ ذ &c.: see 1, in five places.

اِسْلَنْقَى
Q. Q. 3 اِسْلَنْقَى ذ , of the measure اِفْعَنْلَى, (S,) He lay, or slept, (نَامَ,) on his back; (Seer, S, O, K;) like اِسْتَلْقَى [which belongs to art. لقى]; (O, K;) as also ↓ تسلّق. (TA.)

سَلْقٌ
سَلْقٌ ذ The mark, or scar, of a gall, or sore, on the back of a camel, when it has healed, and the place thereof has become white; (K;) [like سَحْقٌ;] as also ↓ سَلَقٌ. (S, K.) ― -b2- And The mark made by the [plaited thong called] نِسْع upon the side of the camel, (K, TA,) or upon his belly, from which the fur becomes worn off; (TA;) and so ↓ سَلِيقَةٌ: (S, K: *) سَلَائِقُ [is pl. of ↓ the latter word, and] signifies the marks made by the feet of men and by the hoofs of horses or the like upon the road: (K, TA:) and to these the marks made by the [plaited thongs called] أَنْسَاع upon the belly of the camel are likened. (TA.)

سِلْقٌ
سِلْقٌ ذ [Bete; and particularly red garden-bete: so called in the present day; and also called شَوَنْدَر and سَوَنْدَر and بَنْجَر:] a certain plant, (S, Msb,) or herb (بَقْلَةٌ), (K,) that is eaten, (S,) well known; (Msb, K;) i. q. جغندر [or چُغُنْدُرْ, whence the vulgar name شَوَنْدَر, and hence سَوَنْدَر]; so says ISh; i. e. in Pers.; in some of the MSS. جلندر [a mistranscription for چُگُنْدُرْ]; a plant having long leaves, and a root penetrating [deeply] into the earth, the leaves of which are tender, and are cooked: (TA:) it clears [the skin], acts as a dissolvent, and as a lenitive, and as an aperient, or a deobstruent; exhilarates, and is good for the نِقْرِس [i. e. gout, or podagra,] and the joints: its expressed juice, when poured upon wine, converts it into vinegar after two hours; and when poured upon vinegar, converts it into wine after four hours; and the expressed juice of its root, used as an errhine, is an antidote to toothache and earache and hemicrania. (K.) [See also حُمَّاضٌ, and كُرْنُبٌ.] سِلْقُ المَآءِ and سِلْقُ البَرِّ, also, are the names of Two plants. (K.) -A2- Also The he-wolf: (S, Msb, K:) and ↓ سِلْقَةٌ the she-wolf: (S, K:) or the latter signifies thus; but سِلْقٌ is not applied to the he-wolf: (K:) the pl. of سِلْقَةٌ is سُلْقَانٌ and سِلْقَانٌ: (JM, TA;) or these are pls. of سِلْقٌ; and the pl. of سِلْقَةٌ is سِلَقٌ and سِلْقٌ, (K,) or [rather] this last is a coll. gen. n. of which سِلْقَةٌ is the n. un. (Sb.) Hence the prov., ↓ أَسْلَطُ مِنْ سِلْقَةٍ (JK, Meyd) i. e. More clamorous than a she-wolf: or it may mean more overpowering. (Meyd.) ― -b2- And hence, (TA,) ↓ سِلْقَةٌ is applied to a woman as meaning (tropical:) Clamorous; or long-tongued and vehemently clamorous, (S, K, TA,) foul, evil, or lewd; (K, TA;) likened to the she-wolf in respect of her bad qualities: (TA:) pl. سُلْقَانٌ and سِلْقَانٌ. (K.) ― -b3- ↓ سِلْقَةٌ also signifies A female lizard of the kind called ضَبّ, (JK,) or a female locust, (TA,) when she has laid her eggs. (JK, TA.) -A3- Also A water-course, or channel in which water flows, (K, TA,) between two tracts of elevated, or elevated and rugged, ground: or, accord. to As, an even, depressed tract of ground: (TA:) pl. سُلْقَانٌ (K) and أَسْلَاقٌ and أَسَالِقُ, which (i. e. the second and third of these pls.) are also said to be pls. of سَلَقٌ [q. v.]. (TA.)

سَلَقٌ
سَلَقٌ ذ An even plain: (S:) or a smooth, even, tract, of good soil: (O, K: [a meaning erroneously assigned in the CK to سَلْقَةٌ:] or a depressed, even, plain, in which are no trees: (ISh:) or a low tract, or portion, of land, that produces herbage: (JK:) pl. [of mult.] سُلْقَانٌ (S, O, K) and سِلْقَانٌ (K) and [of pauc.] أَسْلَاقٌ, (JK, O, K,) and أَسَالِقُ is also a pl. of سَلَقٌ, or of its pl. أَسْلَاقٌ, as is likewise أَسَالِيقُ: (TA:) ↓ سَمْلَقٌ, also, with an augmentative م, signifies the same, and its pl. is سَمَالِقُ: (S:) or the pl. سُلْقَانٌ signifies meadows (رِيَاض) in the higher parts of [tracts such as are termed] بِرَاق [pl. of بُرْقَةٌ] and قِفَاف [pl. of قُفٌّ]. (Az, TA in art. روض.) ― -b2- See also سَلْقٌ.

سِلْقَةٌ
سِلْقَةٌ ذ : see سِلْقٌ, in four places.

سَلْقَاةٌ
سَلْقَاةٌ ذ A certain mode of compressing, upon the back. (Ibn-'Abbلd, K, TA.) [See 1.]

سُلَاقٌ
سُلَاقٌ ذ Pimples, or small pustules, that comes forth upon the root of the tongue: or a scaling in the roots of the teeth: (S, K:) sometimes it is in beasts (دَوَابّ). (TA.) ― -b2- And A thickness, or roughness, in the eyelids, by reason of a corrosive matter which causes them to become red and occasions the falling off of the eyelashes and then the ulceration of the edges of the eyelids: (K:) thus سلاق of the eye is expl. in the “ Kلnoon. ” (TA.)

سَلِيقٌ
سَلِيقٌ ذ What fall off [app. of the leaves] (S, K) from trees, (S,) or from shrubs, or small trees; (K;) or from trees which the cold has nipped, or blasted: or, accord. to As, trees which heat, or cold, has nipped, or blasted: (TA:) pl. سُلْقٌ. (K.) ― -b2- And What has dried up of [the plant called] شِبْرِق, (Ibn-'Abbلd, K,) and become parched by the sun. (Ibn-'Abbلd.) -A2- Also Honey which the bees build up (Ibn-'Abbلd, O, K) along the length of their hive, or habitation: (K:) or, accord. to the T, ↓ سَلِيقَةٌ signifies a certain thing which the bees fabricate in their hive, or habitation, lengthwise: (TA:) pl. سُلْقٌ. (K.) -A3- Also The side of a road. (K.) The two sides of the road are called سَلِيقَا الطَّرِيقِ. (Ibn- 'Abbلd, O.)

سَلِيقَةٌ
سَلِيقَةٌ ذ What is cooked with hot water (مَا سُلِقَ), of herbs, or leguminous plants, and the like: (K:) or, accord. to Az, what is cooked (مَا طُبِخَ) with water, of the herbs, or leguminous plants, of the [season called] رَبِيع, and eaten in times of famine: pl. سَلَائِقُ, which occurs in a trad., and, as some relate it, with ص. (TA.) ― -b2- And Millet (ذُرَةٌ) bruised, (IAar, IDrd, Z, K,) and dressed, (IAar, IDrd, K,) by being cooked with milk: (IAar:) or أَقِط [a preparation of dried curd] with which are mixed [plants called] طَرَاثيث. (K.) -A2- Accord. to Lth, (TA,) The place where the [plaited thong called] نِسْع comes forth [from the ropes that form the breast-girth], (O, K, TA,) in the side of the camel: said by him to be derived from the phrase سَلَقْتُ شَيْئًا بِالمَآءِ الحَارِّ; because it is [as though it were] burnt by the ropes: or, accord. to another explanation, its pl., سَلَائِقُ, signifies the strips of flesh between the two sides. (TA.) ― -b2- See also سَلْقٌ, in two places. -A3- And see سَلِيقٌ. -A4- And The nature, or natural disposition or constitution, (AZ, IAar, S, K,) of a man. (IAar, S.) See 1, in the last quarter of the paragraph. One says, اـِنَّهُ لَكَرِيمُ السَّلِيقَةِ Verily he is generous in respect of nature. (AZ.) [See also سَلِيقِيَّةٌ.]

سَلُوقِىٌّ
سَلُوقِىٌّ ذ [applied in the present day to A greyhound, and any hunting-dog;] a sort of dog: (MA:) and a sort of coat of mail: (TA:) ↓ سَلُوقِيَّةٌ [as a coll. n.] is applied to certain coats of mail: (S, K: *) and to certain dogs: so called in relation to سَلُوقُ, [said by Freytag to be written in the K سَلُوقة, but it is there said to be like صَبُور,] a town in El-Yemen; (S, MA, K; *) or a town, or district, in the border of Armenia, (K,) called اللَّان [or لَان]: (TA:) or the coats of mail are so called in relation to the former سلوق; (so in a copy of the S;) and the dogs, in relation to سَلُوق which is the city of اللَّان [or لَان]: (S, TA: *) or both are so called in relation to سَلَقِيَّةُ, a town in the Greek Empire, (IDrd as on the authority of As, and K,) said by ElMes'oodee to have been on the shore of [the province of] Antioch, remains of which still exist; (TA;) and if so, it is a rel. n. altered from its proper form. (K, TA.) ― -b2- [It is also said in the TA to signify A sword: but a verse there cited, after Th, as an ex. of it in this sense, is mistranscribed, and casts doubt upon the orthography of the word, and upon this explanation.]

كَلَامٌ سَلِيقِىٌّ
كَلَامٌ سَلِيقِىٌّ ذ [Natural, or untaught, speech;] speech whereof the desinential syntax is not much attended to, but which is chaste and eloquent in respect of what has been heard, though often tripping, or stumbling, in respect of grammar: (Lth, L, TA:) or the speech which the dweller in the desert utters according to his nature and his proper dialect, though his other speech be nobler and better. (L, TA.) And ↓ سَلِيقِيَّةٌ [in like manner, the ة being affixed to the epithet سَلِيقِىٌّ to convert it into a subst.,] signifies The dialect in which the speaker thereof proceeds loosely, or freely, according to his nature, without paying much attention to desinential syntax, and without avoiding incorrectness. (O, TA.) You say, ↓ فُلَانٌ يَتَكَلَّمُ بِالسَّلِيقِيَّةِ, meaning Such a one speaks according to his nature, not from having learned. (S, K.) And ↓ فُلَانٌ يَقْرَأُ بِالسَّلِيقِيَّةِ Such a one reads, or recites, according to the natural condition in which he has grown up, not as having been taught. (TA.)

سَلُوقِيَّةٌ
سَلُوقِيَّةٌ ذ : see سَلُوقِىٌّ. -A2- Also The sitting-place of the رُبَّان [or captain] of a ship. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

سَلِيقِيَّةٌ
سَلِيقِيَّةٌ ذ : see سَلِيقِىٌّ, in three places.

سَلَّاقٌ
سَلَّاقٌ ذ : see مِسْلَقٌ, in two places.

السُّلَاقُ
السُّلَاقُ ذ A certain festival of the Christians; (K;) that of the Ascension of Jesus into Heaven: (TK:) derived from سَلَقَ الحَائِطَ [expl. above (see 5)]: said by IDrd to be a foreign word (أَعْجَمَىٌّ), and in one place said by him to be Syriac, arabicized. (TA.)

سَالِقَةٌ
سَالِقَةٌ ذ A woman raising her voice, on the occasion of a calamity, (K, TA,) or on the occasion of the death of any one: (TA:) or slapping her face: (K, TA:) thus says Ibn-El-Mubلrak: but the former explanation is the more correct: it occurs in a trad., in which such is said to have been cursed by the Prophet; and, as some relate it, with ص. (TA.)

سَمْلَقٌ
سَمْلَقٌ ذ : see سَلَقٌ: and see also art. سملق.

سَيْلَقٌ
سَيْلَقٌ ذ Quick, or swift; a fem. epithet; (Ibn- 'Abbلd, O, K;) applied to a she-camel: (Ibn- 'Abbلd, O:) in the Tekmileh, سَلِيقٌ, which is a mistake: in the L, a she-camel having a penetrative energy in her pace. (TA.)

الأَسَالِقُ
الأَسَالِقُ ذ What is next to the لَهَوات [app. here a pl. used as a sing., meaning the uvula] of the mouth, internally: (Ibn-'Abbلd, O, K:) or the upper parts of the interior of the mouth: (TA:) or the upper parts of the mouth, (M, TA,) those to which the tongue rises: thus applied, it is a pl. having no sing. (TA.)

خَطِيبٌ مِسْلَقٌ
خَطِيبٌ مِسْلَقٌ ذ and ↓ مِسْلَاقٌ and ↓ سَلَّاقٌ (tropical:) An eloquent speaker or orator or preacher: (S, K, TA:) because of the vehemence of his voice and his speech. (S, TA.) And لِسَانٌ مِسْلَقٌ and ↓ سَلَّاقٌ (tropical:) A sharp, cutting, or eloquent, tongue. (TA.)

مِسْلَاقٌ
مِسْلَاقٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَسْلُوقَةٌ
مَسْلُوقَةٌ ذ , meaning A skinned fowl cooked [i. e. boiled] with water, by itself, [and also any boiled meat, is agreeable with a classical usage of the verb from which it is derived, but] is [said to be a vulgar term. (TA.)

##### Türkçe

**سَلَقَهُ**
1 **سَلَقَهُ** ذ , (S, K,) [muzâri‘ı **سَلُقَ** ,] mastar ismi **سَلْقٌ**, (TK,) onu boynunun arkasının üstüne yatırdı; (K;) yahut onu sırtüstü yere attı; (S;) bunun gibi ↓ **سَلْقَاهُ**, mastar ismi **سِلْقَآءٌ**. (S, K.) Şöyle dersin: **طَعَنْتُهُ فَسَلَقْتُهُ** ve ↓ **سَلْقَيْتُهُ**, yani [onu mızrakladım yahut deldim ve] onu sırtüstü yere attım. (S.) Ve **سَلَقَنِى لِحُلَاوَةِ القَفَا** ve **عَلَى قَفَاىَ** ↓ **سَلْقَانِى**: beni sırtüstü yere attı: ص ile de böyledir; fakat daha çok س ile. (TA, bir rivayetten.) Ve **سَلَقَهُ الطَّبِيبُ عَلَى ظَهْرِهِ**: tabip onu sırtüstü uzattı. (TA.) Ve **سَلَقَهَا**, (S, Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) onu (yani karısını) sıkıştırmak maksadıyla boynunun arkasının üstüne [yahut sırtüstü] yere attı: (Msb:) yahut onu yaydı, sonra sıkıştırdı; (S, K;) bunun gibi ↓ **سَلْقَاهَا**; (S;) yani bir kız yahut genç kadın. (K.) ― -b2- Onu mızrakla dürttü yahut deldi, (K, TA,) (TK;) ve onu itti yahut geri püskürttü; ve kendisini yahut bedenini ona çarptı; (TA;) ve ↓ **سَلْقَاهُ** aynı manaya gelir; (K, TA;) mastar ismi **سِلْقَآءٌ**: (TA:) [ve onu vurdu; zira mastar ismi] **سَلْقٌ** vurma fiilini ifade eder. (TA.) [Bundan dolayı,] **سَلَقَهُ بِالكَلَامِ**, (S, K,) muzâri‘ı **سَلُقَ**, (TA,) mastar ismi **سَلْقٌ**, (S, TA,) (mecaz:) onu sözle incitti yahut hoşnutsuz etti; (S, K, TA;) ona sert yahut şiddetli konuştu; (S, TA;) ona hoşlanmadığı yahut nefret ettiği şeyi işittirdi ve bunu çokça yaptı: (TA:) ve **سَلَقَهُ بِلِسَانِهِ** (farz edilen mecaz:) ona hoşlanmadığı yahut nefret ettiği şeyi söyledi. (Msb.) Kur’ân’da xxxiii. 19’daki **سَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ**, (mecaz:) söyledikleriyle size eziyet ederler yahut sizi hoşnutsuz ederler, (Fr, Jel, TA,) yahut sizi ısırırlar, (Fr, TA,) yahut size karşı sözde aşırı yahut şiddetli olurlar, (AO, S, TA,) yahut sizi vururlar, (Bd, Jel,) keskin dillerle: (Fr, Bd, TA:) **سَلْقٌ** el ile yahut kol ile, yahut (farz edilen mecaz:) dil ile, kuvvetle saldırma ve vurma fiilini ifade eder: (Bd:) fiil ص ile de gelir; fakat bu, [Kur’ân] kıraatinde caiz değildir. (TA.) ― -b3- Şöyle de dersin: **سَلَقَتِ الأَقْدَامُ وَالحَوَافِرُ الطَّرِيقَ**, (TK,) mastar ismi **سَلْقٌ**, (K,) insanların ayakları ve atların yahut benzerlerinin toynakları yolu izledi yahut yolda izler yaptı. (K, TK.) ― -b4- Ve **سَلَقَهُ**: onu kamçıyla derisini yüzdü. (K.) ― -b5- Onu yaraladı; yani devesinin sırtını. (TA.) ― -b6- O (bir hayvan) onun (binicinin) uyluğunun iç tarafını aşındırdı. (TA.) ― -b7- Onu soydu; yani eti kemikten (**عَنِ العَظْمِ**); eş anlamlısı **اِلْتَحَاهُ**; (O, K, TA;) onu ondan uzaklaştırdı. (TA.) ― -b8- Onun kılını, (Msb, K,) ve postunu, (K,) sıcak su ile, (Msb, K,) izlerini kalır halde bırakarak, (K;) giderdi; muzâri‘ı **سَلُقَ**, mastar ismi **سَلْقٌ**. (Msb.) ― -b9- Onu ateşle kaynattı: (K:) yahut onu az kaynattı: mastar ismi yukarıdaki gibi. (TA.) Şöyle dersin: **سَلَقْتُ البَقْلُ**: otları yahut baklagil bitkilerini ateşle az kaynattım: (S:) yahut onları yalnız su ile kaynattım: Az’ın Araplardan işittiği böyledir: (Msb:) ve aynı şekilde, yumurtalar, (S, Msb,) kabukları içinde: Az böyle der. (Msb.) Şöyle de dersin: **سَلَقْتُ شَيْئًا بِالمَآءِ الحَارِّ** [bir şeyi sıcak su ile pişirdim]. (Lth, TA.) Ve **سُلِقَ**, herhangi bir şey hakkında, “sıcak su ile [kaynatıldı yani] pişirildi” manasında söylenir. (TA.) ― -b10- **سَلَقَ البَرْدُ النَّبَاتَ**: soğuk, otları yahut bitkileri kıstı, büzdü, buruşuklaştırdı yahut yaktı; eş anlamlısı **أَحْرَقَهُ** [bk.]. (K.) ― -b11- **سَلَقَ المَزَادَةَ**, (mastar ismi yukarıdaki gibi, TA,) deriden su tulumunu yağladı: (S, K:) ve aynı şekilde, **الأَدِيمَ** [deriyi yahut tabaklanmış deriyi]. (TA.) Ve **سَلَقَ البَعِيرَ** (K, TA) **بِالهِنَآءِ** (TA): deveyi katranla baştan başa sıvadı: (K, TA:) İbn-‘Abbād’dan. (TA.)

-A2- **سَلَقَ الجُوَالِقَ**, muzâri‘ı **سَلُقَ**, (TA,) mastar ismi **سَلْقٌ**, (S, TA,) **جوالق** denilen çuvalın iki halkasından birini ötekine geçirdi: (S, TA:) yahut **سَلَقَ العُودَ فِى العُرْوَةِ**: değneği **جوالق**’ın halkasına soktu; bunun gibi ↓ **اسلقهُ**: (K:) AHeyth’e göre **سَلْقٌ**, deve üzerine konulup bağlandıklarında iki **جُوَالِقَانِ**’ın iki halkasına birden **شِظَاظ** denilen değneği sokmaktır. (TA. [Bk. ayrıca **قَطَبَ الجُوَالِقَ**.])

-A3- **سَلَقَ الحَائِطَ**: bk. 5.

-A4- **سُلِقَتْ أَفْوَاهُنَا مِنْ أَكْلِ وَرَقِ الشَّجَرِ**: ağaç yapraklarını yemekten ağızlarımızda sivilceler yahut küçük çıbanlar çıktı. (TA. [Bk. **سُلَاقٌ**.])

-A5- ↓ **هٰذِهِ سَلِيقَتُهُ** ve **سُِقَهَا** [bu, onun tabiatıdır; ona göre yaratılıştan uyarlanmış yahut meyilli olduğu şeydir]: Sb tarafından söylenmiştir. (TA.)

-A6- **سَلَقَ**, [geçişsiz, muzâri‘ı **سَلُقَ** ,] (S, K,) mastar ismi **سَلْقٌ**, (TA,) bağırdı, haykırdı yahut çağırdı; yahut bunu şiddetle; yahut bütün gücüyle yaptı: (S, K:) **صَلَقَ**’ın bir lehçe varyantıdır: (S:) sesi yükseltti: (Ibn-El-Mubārak, TA:) yahut bir adamın ölümü yahut bir musibet sebebiyle sesini yükseltti: (A ‘Obeyd, TA:) IDrd’ye göre [mastar isminin] manası, kadının yüzünü tokatlaması ve tırmalamasıdır: fakat birinci açıklama daha doğrudur. (TA.) ― -b2- Ayrıca: koştu. (K.) Şöyle dersin **سَلَقَ سَلْقَةً**: bir koşuş koştu. (Ibn-‘Abbād, O.)

**اسلق**
4 **اسلق** ذ , bir adam hakkında söylenir: devesinin sırtı, yaraların iyileşmesinden sonra beyazlaştı. (TA.) -A2- Ve bir dişi kurdu avladı, tuzakladı yahut yakaladı, (IAar. K,) ki ona **سِلْقَة** denir. (IAar.) -A3- Ayrıca 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında.

5 **تَسَلَّقَ** bk. Q. Q. 3. ― -b2- **تسلّق عَلَى فِرَاشِهِ** (IAar, K, TA) **ظَهْرًا لِبَطْنٍ** (IAar, TA): kaygı yahut acı sebebiyle yatağında huzursuz oldu yahut çalkalandı yahut kımıldandı: (IAar, K, TA:) fakat Az, bu manada bilinen fiilin ص ile olduğunu söyler. (TA.) -A2- **تسلّق الجِدَارَ**, (S, K,) yahut **الحَائِطَ**; ve ↓ **سَلَقَهُ**, mastar ismi **سَلْقٌ**; (TA; [Keldânî 165 ile karşılaştır;]) duvara çıktı, tırmandı yahut duvarı aştı: (S, K, TA:) yahut **تَسَلُّقٌ**, pürüzsüz bir duvara çıkmayı ifade eder: yahut bu, Mesih’in göğe **تَسَلُّق**’u gibidir. (TA.)

**انسلق**
7 **انسلق** ذ [görünüşe göre, dil hakkında, **سُلَاق** denilen şeyle etkilenmiş oldu yahut oldu; ve aynı şekilde göz hakkında da söylenir: yahut,] dil hakkında, bir sıyrıkla etkilenmiş oldu yahut oldu: ve gözde **اِنْسِلَاقٌ**, ona arız olan bir kızarıklıktır. (TA.)

**سَلْقَاهُ**
Q. Q. 1 **سَلْقَاهُ** ذ &c.: bk. 1, beş yerde.

**اِسْلَنْقَى**
Q. Q. 3 **اِسْلَنْقَى** ذ , vezni **اِفْعَنْلَى** olan, (S,) sırtüstü yattı yahut uyudu, (**نَامَ,**) (Seer, S, O, K;) **اِسْتَلْقَى** gibidir [madde **لقى**’ya aittir]; (O, K;) bunun gibi ↓ **تسلّق**. (TA.)

**سَلْقٌ**
**سَلْقٌ** ذ Devenin sırtındaki bir yaranın yahut berelenmenin izi yahut yarası, iyileştiğinde ve yeri beyazlaştığında; (K;) [**سَحْقٌ** gibi;] bunun gibi ↓ **سَلَقٌ**. (S, K.) ― -b2- Ve devenin yan tarafında, (K, TA,) yahut karnında, **نِسْع** denilen örülü kayışın yaptığı iz; ondan postun aşınıp döküldüğü yer; (TA;) ve böylece ↓ **سَلِيقَةٌ**: (S, K: *) **سَلَائِقُ** [↓ son kelimenin çoğuludur ve] insanların ayakları ve atların yahut benzerlerinin toynakları tarafından yolda yapılan izleri ifade eder: (K, TA:) ve bunlara, devenin karnındaki **أَنْسَاع** denilen örülü kayışların yaptığı izler benzetilir. (TA.)

**سِلْقٌ**
**سِلْقٌ** ذ [pancar; ve özellikle kırmızı bahçe pancarı: günümüzde böyle adlandırılır; ayrıca **شَوَنْدَر** ve **سَوَنْدَر** ve **بَنْجَر** da denir:] belirli bir bitki, (S, Msb,) yahut bir ot (**بَقْلَةٌ**), (K,) yenilen, (S,) meşhur; (Msb, K;) **جغندر** ile aynı; ISh böyle der; yani Farsçada; bazı yazmalarda **جلندر** [**چُگُنْدُرْ** için yanlış yazım]; uzun yapraklı ve kökü toprağa [derince] nüfuz eden bir bitki; yaprakları yumuşaktır ve pişirilir: (TA:) [deriyi] temizler, çözücü ve yumuşatıcı ve açıcı yahut tıkanıklık gidericidir; ferahlatır; **نِقْرِس** [yani gut yahut podagra] ve eklemler için iyidir: sıkılmış suyu şaraba dökülünce iki saat sonra onu sirkeye çevirir; sirkeye dökülünce dört saat sonra onu şaraba çevirir; kökünün sıkılmış suyu buruna çekilerek kullanıldığında diş ağrısı ve kulak ağrısı ve yarım baş ağrısına panzehirdir. (K.) [Bk. ayrıca **حُمَّاضٌ**, ve **كُرْنُبٌ**.] **سِلْقُ المَآءِ** ve **سِلْقُ البَرِّ** de iki bitkinin adlarıdır. (K.) -A2- Ayrıca: erkek kurt: (S, Msb, K:) ve ↓ **سِلْقَةٌ** dişi kurt: (S, K:) yahut ikincisi bu manadadır; fakat **سِلْقٌ** erkek kurda uygulanmaz: (K:) **سِلْقَةٌ**’nin çoğulu **سُلْقَانٌ** ve **سِلْقَانٌ**’dır: (JM, TA;) yahut bunlar **سِلْقٌ**’un çoğullarıdır; ve **سِلْقَةٌ**’nin çoğulu **سِلَقٌ** ve **سِلْقٌ**’dur, (K,) yahut [daha doğrusu] bu sonuncusu, **سِلْقَةٌ**’nin tekil isim olduğu bir cins topluluk ismidir. (Sb.) Bundan dolayı atasözü: ↓ **أَسْلَطُ مِنْ سِلْقَةٍ** (JK, Meyd) yani dişi kurttan daha gürültücü: yahut daha baskın manasına gelebilir. (Meyd.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (TA,) ↓ **سِلْقَةٌ** bir kadına (mecaz:) gürültücü; yahut dili uzun ve şiddetle gürültücü, (S, K, TA,) çirkin, kötü yahut fuhşiyata meyilli; (K, TA;) kötü vasıfları bakımından dişi kurda benzetilerek, denir: (TA:) çoğulu **سُلْقَانٌ** ve **سِلْقَانٌ**. (K.) ― -b3- ↓ **سِلْقَةٌ** ayrıca, **ضَبّ** denilen türden bir dişi kertenkele, (JK,) yahut yumurtalarını bıraktığında bir dişi çekirge, (TA,) manasına gelir. (JK, TA.) -A3- Ayrıca: iki yükselti yahut yükselti ve engebeli arazi arasında suyun aktığı bir su yolu yahut kanal, (K, TA,); yahut As’a göre düz, çukur bir arazi parçası: (TA:) çoğulu **سُلْقَانٌ** (K) ve **أَسْلَاقٌ** ve **أَسَالِقُ**; ki (yani bu ikinci ve üçüncü çoğullar) **سَلَقٌ**’un da çoğulları olduğu söylenir [bk.]. (TA.)

**سَلَقٌ**
**سَلَقٌ** ذ Düz bir ova: (S:) yahut iyi topraklı, pürüzsüz, düz bir arazi parçası: (O, K: [CK’de yanlışlıkla **سَلْقَةٌ**’ya verilmiş bir mana:]) yahut içinde ağaç bulunmayan çukur, düz bir ova: (ISh:) yahut ot bitiren alçak bir arazi parçası yahut bölüm: (JK:) çoğulu [çokluk] **سُلْقَانٌ** (S, O, K) ve **سِلْقَانٌ** (K) ve [azlık] **أَسْلَاقٌ**, (JK, O, K,) ve **أَسَالِقُ** da **سَلَقٌ**’un yahut onun çoğulu **أَسْلَاقٌ**’un çoğuludur; bunun gibi **أَسَالِيقُ** de: (TA:) ↓ **سَمْلَقٌ** da, artırma **م** ile, aynı manaya gelir ve onun çoğulu **سَمَالِقُ**’tur: (S:) yahut çoğul **سُلْقَانٌ**, [**بُرْقَةٌ**’nin çoğulu] **بِرَاق** ve [**قُفٌّ**’un çoğulu] **قِفَاف** denilen [arazi parçalarının] yüksek kısımlarındaki çayırları (**رِيَاض**) ifade eder. (Az, TA madde **روض**’da.) ― -b2- Ayrıca **سَلْقٌ**’a bak.

**سِلْقَةٌ**
**سِلْقَةٌ** ذ : bk. **سِلْقٌ**, dört yerde.

**سَلْقَاةٌ**
**سَلْقَاةٌ** ذ Sırt üzerinde yapılan belirli bir sıkıştırma tarzı. (Ibn-‘Abbād, K, TA.) [Bk. 1.]

**سُلَاقٌ**
**سُلَاقٌ** ذ Dilin kökünde çıkan sivilceler yahut küçük çıbanlar: yahut dişlerin köklerinde bir kabuklanma: (S, K:) bazen binek hayvanlarında (**دَوَابّ**) olur. (TA.) ― -b2- Ve göz kapaklarında, onları kızartan ve kirpiklerin dökülmesine, sonra göz kapağı kenarlarının ülserleşmesine sebep olan aşındırıcı bir maddeden dolayı bir kalınlık yahut pürüzlülük: (K:) “Kānūn”da gözün **سلاق**’ı böyle açıklanmıştır. (TA.)

**سَلِيقٌ**
**سَلِيقٌ** ذ Ağaçlardan, (S, K) (S,) yahut çalılardan yahut küçük ağaçlardan, (K;) düşen şey: yahut soğuğun kıstığı yahut yaktığı ağaçlardan düşen: yahut As’a göre, sıcaklığın yahut soğuğun kıstığı yahut yaktığı ağaçlar: (TA:) çoğulu **سُلْقٌ**. (K.) ― -b2- Ve **شِبْرِق** denilen [bitkiden] kuruyup güneşle kavrulmuş olan şey. (Ibn-‘Abbād, K.) -A2- Ayrıca: arıların kovanlarının yahut meskenlerinin uzunluğu boyunca ördükleri bal, (Ibn-‘Abbād, O, K): (K:) yahut T’ye göre, ↓ **سَلِيقَةٌ**, arıların kovanlarında yahut meskenlerinde boylamasına yaptıkları belirli bir şeydir: (TA:) çoğulu **سُلْقٌ**. (K.) -A3- Ayrıca: yolun kenarı. (K.) Yolun iki kenarına **سَلِيقَا الطَّرِيقِ** denir. (Ibn-‘Abbād, O.)

**سَلِيقَةٌ**
**سَلِيقَةٌ** ذ Otlar yahut baklagil bitkileri ve benzerlerinden, sıcak su ile pişirilmiş olan şey (**مَا سُلِقَ**): (K:) yahut Az’a göre, **رَبِيع** mevsiminin otlarından yahut baklagil bitkilerinden, su ile pişirilip (**مَا طُبِخَ**) kıtlık zamanlarında yenilen şey: çoğulu **سَلَائِقُ**; bu bir rivayette geçer ve bazıları onu ص ile rivayet eder. (TA.) ― -b2- Ve dövülmüş darı (**ذُرَةٌ**), (IAar, IDrd, Z, K,) ve sütle pişirilerek hazırlanmış, (IAar, IDrd, K,): (IAar:) yahut içine **طَرَاثيث** denilen [bitkilerin] karıştırıldığı **أَقِط**. (K.) -A2- Lth’ye göre, (TA,) devenin yan tarafında, **نِسْع** denilen örülü kayışın [göğüs kayışını oluşturan iplerden] çıktığı yer, (O, K, TA,) onun tarafından **سَلَقْتُ شَيْئًا بِالمَآءِ الحَارِّ** sözünden türetilmiş sayılmıştır; çünkü iplerle [sanki] yanmış gibidir: yahut başka bir açıklamaya göre, onun çoğulu **سَلَائِقُ**, iki yan arasındaki et şeritlerini ifade eder. (TA.) ― -b2- Ayrıca **سَلْقٌ**’a bak, iki yerde. -A3- Ve **سَلِيقٌ**’a bak. -A4- Ve bir adamın tabiatı yahut doğal mizacı yahut yaratılışı, (AZ, IAar, S, K,). (IAar, S.) 1’e bak, paragrafın son çeyreğinde. Şöyle denir: **اـِنَّهُ لَكَرِيمُ السَّلِيقَةِ**: gerçekten o, tabiat bakımından cömerttir. (AZ.)

**سَلُوقِىٌّ**
**سَلُوقِىٌّ** ذ [günümüzde tazı ve her av köpeğine uygulanır;] bir tür köpek: (MA:) ve bir tür zırh: (TA:) ↓ **سَلُوقِيَّةٌ** [cins topluluk ismi olarak] bazı zırhlara uygulanır: (S, K: *) ve bazı köpeklere: **سَلُوقُ** ile nisbetle adlandırılmıştır; (Freytag’ın K’da **سَلُوقة** yazıldığını söylediği, fakat orada **صَبُور** gibi olduğu söylenir,) El-Yemen’de bir kasaba; (S, MA, K; *) yahut Ermenistan sınırında bir kasaba yahut bölge, (K,) **اللَّان** [yahut **لَان**] denilen: (TA:) yahut zırhlar, önceki **سلوق**’a nisbetle böyle adlandırılır; (S’nin bir nüshasında böyledir;) ve köpekler, **اللَّان** [yahut **لَان**] şehri olan **سَلُوق**’a nisbetle: (S, TA: *) yahut ikisi de, Rum ülkesinde bir kasaba olan **سَلَقِيَّةُ**’ye nisbetle böyle adlandırılır, (IDrd, As’tan naklen, ve K,) ElMes‘oodee’nin, Antakya [vilayetinin] sahilinde olduğunu söylediği, kalıntıları hâlâ mevcut olan: (TA;) ve eğer böyleyse, bu, asıl şekilden değiştirilmiş bir nisbe ismidir. (K, TA.) ― -b2- [TA’da bunun “kılıç” manasına geldiği de söylenir: fakat Th’den örnek olarak orada zikredilen bir beyit yanlış yazılmıştır ve kelimenin yazımı ve bu açıklama hakkında şüphe doğurur.]

**كَلَامٌ سَلِيقِىٌّ**
**كَلَامٌ سَلِيقِىٌّ** ذ [tabiî yahut öğretilmemiş söz;] i‘rabına çok dikkat edilmeyen, fakat işitilmiş olana göre fasih ve beliğ olan, her ne kadar nahiv bakımından sıkça sürçen yahut tökezleyen söz: (Lth, L, TA:) yahut çöl sakininin tabiatına ve kendi lehçesine göre söylediği söz; her ne kadar diğer sözü daha asil ve daha iyi olsa da. (L, TA.) Ve ↓ **سَلِيقِيَّةٌ** [aynı şekilde, sıfat **سَلِيقِىٌّ**’ye ة eklenerek onu isim yapmak suretiyle] konuşanın, tabiatına göre, i‘raba çok dikkat etmeksizin ve yanlışlıktan kaçınmaksızın gevşek yahut serbestçe yürüdüğü lehçeyi ifade eder. (O, TA.) Şöyle dersin: ↓ **فُلَانٌ يَتَكَلَّمُ بِالسَّلِيقِيَّةِ**, yani falan kimse, öğrenmiş olmaktan değil, tabiatına göre konuşur. (S, K.) Ve ↓ **فُلَانٌ يَقْرَأُ بِالسَّلِيقِيَّةِ**: falan kimse, öğretilmiş olarak değil, içinde yetiştiği tabiî hâle göre okur yahut tilavet eder. (TA.)

**سَلُوقِيَّةٌ**
**سَلُوقِيَّةٌ** ذ : bk. **سَلُوقِىٌّ**. -A2- Ayrıca geminin **رُبَّان**’ının [yahut kaptanının] oturma yeri. (Ibn-‘Abbād, O, K.)

**سَلِيقِيَّةٌ**
**سَلِيقِيَّةٌ** ذ : bk. **سَلِيقِىٌّ**, üç yerde.

**سَلَّاقٌ**
**سَلَّاقٌ** ذ : bk. **مِسْلَقٌ**, iki yerde.

**السُّلَاقُ**
**السُّلَاقُ** ذ Hristiyanların belirli bir bayramı; (K;) İsa’nın göğe yükselişi bayramı: (TK:) **سَلَقَ الحَائِطَ**’tan türetilmiştir [yukarıda açıklanmıştır (bk. 5)]: IDrd tarafından yabancı bir kelime (**أَعْجَمَىٌّ**) olduğu söylenmiş, bir yerde de onun tarafından Süryanice olup Arapçalaştırılmış olduğu söylenmiştir. (TA.)

**سَالِقَةٌ**
**سَالِقَةٌ** ذ Bir musibet sırasında, (K, TA,) yahut birinin ölümü sırasında, (TA,) sesini yükselten kadın: yahut yüzünü tokatlayan: (K, TA:) Ibn-El-Mubārak böyle der: fakat birinci açıklama daha doğrudur: Peygamber’in böyle birini lanetlediğinin söylendiği bir rivayette geçer; ve bazıları onu ص ile rivayet eder. (TA.)

**سَمْلَقٌ**
**سَمْلَقٌ** ذ : bk. **سَلَقٌ**: ve ayrıca madde **سملق**’a bak.

**سَيْلَقٌ**
**سَيْلَقٌ** ذ Çabuk yahut hızlı; müennes bir sıfat; (Ibn-‘Abbād, O, K;) dişi deveye uygulanır: (Ibn-‘Abbād, O:) Tekmileh’te **سَلِيقٌ**; bu bir hatadır: L’de, yürüyüşünde nüfuz edici bir enerjiye sahip dişi deve. (TA.)

**الأَسَالِقُ**
**الأَسَالِقُ** ذ Ağız içinde, **لَهَوات**’ın [burada tekil kullanılmış bir çoğul gibi; küçük dil manasında] bitişiğindeki şey: (Ibn-‘Abbād, O, K:) yahut ağzın iç kısmının üst tarafları: (TA:) yahut ağzın üst tarafları, (M, TA,) dilin yükseldiği yerler: böyle kullanıldığında, tekili olmayan bir çoğuldur. (TA.)

**خَطِيبٌ مِسْلَقٌ**
**خَطِيبٌ مِسْلَقٌ** ذ ve ↓ **مِسْلَاقٌ** ve ↓ **سَلَّاقٌ** (mecaz:) beliğ konuşan yahut hatip yahut vaiz: (S, K, TA:) sesinin ve sözünün şiddetinden dolayı. (S, TA.) Ve **لِسَانٌ مِسْلَقٌ** ve ↓ **سَلَّاقٌ** (mecaz:) keskin, kesici yahut beliğ bir dil. (TA.)

**مِسْلَاقٌ**
**مِسْلَاقٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**مَسْلُوقَةٌ**
**مَسْلُوقَةٌ** ذ , “kendi başına su ile pişirilmiş [yani kaynatılmış] derisi yüzülmüş tavuk” manasındadır; [ve ayrıca her kaynatılmış et, türediği fiilin klasik kullanımına uygun olmakla beraber] [avamî bir terim olduğu söylenir]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَلَقَ
سَلَقَ U ( n. ac. سَلْق 1 ),
a.  Boiled; scalded; scorched; singed.

b.  Threw down on his back.

c.  [ acc. &  Bi ], Pierced, cut, hurt with.

d.  [ Fī ], Marked, left its traces on.

c.  Greased.

f.  see IV (b) .

سَلَّقَ
سَلَّقَ II ,
a.  Gathered herbage.

أَسْلَقَ
أَسْلَقَ IV ,
a.  Hunted, trapped wolves.

b.  Inserted into a loop, a handle ( stick ).

تَسَلَّقَ
تَسَلَّقَ V ,
a.  Climbed, scaled a wall.

b.  Was harassed, tormented by grief.

سَلْق
سَلْق 1 ,
a.  Mark, scar.

سِلْق
سِلْق 2 , ( pl. سُلْقَاْن 35 ),
a.  Greens; herbs.

b.  Beet-root, beet.

c.  Water-course, channel.

d.  ( pl. سِلْقَاْن 34 ,  سُلْقَاْن 35 ), Wolf.

سِلْقَة
سِلْقَة 2t , ( pl. سِلْقَاْن 34 ,  سُلْقَاْن 35 ),
a.  She-wolf; shrew, virago, termagant.

سَلَق
سَلَق 4 ,
a.  see 1 .

b.  ( pl. 34; 35 ,  أَسْلَاْق 38 ,  أَسَاْلِيْقُ 69 ), Plain.

سَلَاْقَة
سَلَاْقَة 22t ,
a.  Virulence of language.

سَلَاْقِيّ
سَلَاْقِيّ 22yi ,)
a.  Greyhound.

سُلَاْق
سُلَاْق 24 ,
a.  Eruption.

b.  Tumour.

سَلِيْق
سَلِيْق 25 ,
a.  Fallen leaves.

سَلِيْقَة
سَلِيْقَة 25t , ( pl. سَلَاْئِقُ 46 ),
a.  Boiled.

b.  Vegetables; herbs.

c.  Character, disposition, temperament.

سَلُوْق
سَلُوْق 26 ,
a.  Salouk ( city ).

سَلُوْقِيّ
سَلُوْقِيّ 26yi ,
a.  Of Salouk ( greyhound; cuirass ).

سُلَّاْق
سُلَّاْق 29 ,  S. ,
a.  [ art. ], The Ascension.

سَلَقْلَق
سَلَقْلَق
a.  see 2t .

##### Türkçe

**سَلَقَ**
**سَلَقَ** U ( n. ac. **سَلْق** 1 ),
a. Kaynattı; haşladı; yaktı; kavurdu; dağladı.

b. Onu sırtüstü yere attı.

c. [ acc. & Bi ], ile deldi, kesti, incitti.

d. [ Fī ], üzerinde işaretledi, izlerini bıraktı.

c. Yağladı.

f. IV (b)’ye bak.

**سَلَّقَ**
**سَلَّقَ** II ,
a. Ot topladı.

**أَسْلَقَ**
**أَسْلَقَ** IV ,
a. Kurtları avladı, tuzakladı.

b. Bir ilmeğe, bir sapa (çubuğa) soktu.

**تَسَلَّقَ**
**تَسَلَّقَ** V ,
a. Tırmandı, bir duvara tırmandı.

b. Keder tarafından taciz edildi, azap gördü.

**سَلْق**
**سَلْق** 1 ,
a. İz, yara izi.

**سِلْق**
**سِلْق** 2 , ( pl. **سُلْقَاْن** 35 ),
a. Yeşillikler; otlar.

b. Pancar kökü, pancar.

c. Su yolu, kanal.

d. ( pl. **سِلْقَاْن** 34 , **سُلْقَاْن** 35 ), Kurt.

**سِلْقَة**
**سِلْقَة** 2t , ( pl. **سِلْقَاْن** 34 , **سُلْقَاْن** 35 ),
a. Dişi kurt; huysuz kadın, erkek gibi kadın, kavgacı kadın.

**سَلَق**
**سَلَق** 4 ,
a. 1’e bak.

b. ( pl. 34; 35 , **أَسْلَاْق** 38 , **أَسَاْلِيْقُ** 69 ), Düzlük.

**سَلَاْقَة**
**سَلَاْقَة** 22t ,
a. Dilin saldırganlığı.

**سَلَاْقِيّ**
**سَلَاْقِيّ** 22yi ,)
a. Tazı.

**سُلَاْق**
**سُلَاْق** 24 ,
a. Döküntü.

b. Tümör.

**سَلِيْق**
**سَلِيْق** 25 ,
a. Düşmüş yapraklar.

**سَلِيْقَة**
**سَلِيْقَة** 25t , ( pl. **سَلَاْئِقُ** 46 ),
a. Haşlanmış.

b. Sebzeler; otlar.

c. Karakter, huy, mizaç.

**سَلُوْق**
**سَلُوْق** 26 ,
a. Salûk (şehir).

**سَلُوْقِيّ**
**سَلُوْقِيّ** 26yi ,
a. Salûk’a ait (tazı; zırh).

**سُلَّاْق**
**سُلَّاْق** 29 , S. ,
a. [ art. ], Miraç.

**سَلَقْلَق**
**سَلَقْلَق**
a. 2t’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سلق
سَلَقَ - يَسْلِقُ
سَلَقَ - يَسْلِقُ + كائن + كائناً + بشيء: يزيل عنه قشره وجلده ووبره أو طبقة منه بالغلي بالماء الحار: يرفع حرارة النبت أو الثمر أو أي كائن بغمره بالماء وتسخين الماء حتى الغليان لمدة زمنية، حتى يفصل عنه طبقة سطحية منه هي الجلد أو الوبر أو الشعر أو القشر
ملاحظة: يجمع بين معظم وجوه لفظ " سَلَقَ - يَسْلِقُ "في المعاجم معنى مشترك وهو: رفع ونزع وسلخ طبقة أو فشرة يتم فصلها من الكائن، سواء بالغلي، كسلق البطاطا أو الحبوب أو الخضار، أو نزع الجلد بالبرد أوبالجَلْد بالسوط، أو نزع الأشعار والوبر بالماء الحار (راجع القاموس محيط أدناه)
﴿الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد﴾: جعلوا حرارتكم تزيد حنى تغلي، وذلك بألسنتهم الحادة:كناية عن الأذى والإزعاج والإغاظة
ومنها بالعامية الشامية: انسلق بدنه: كناية عن شدة التأثر النفسي حتى الفوران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أثر النار المغير لبناء وتكوين الكائن، والترتيب بحسب درجة التغير"، وهي:
رَمَدَ - يَرْمِدُ (رَمَدَ - يَرْمُدُ)، حَرَقَ - يَحْرُقُ (حَرَقَ - يَحْرِقُ)، شَوَى - يَشْوِيْ، حَنَذ َ - يَحْنِذُ، خَبَزَ - يَخْبِزُ، سَلَقَ - يَسْلِقُ
سلقوكم
 	﴿أشحة عليكم فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذي يغشى عليه من الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد أشحة على الخير أولئك لم يؤمنوا فأحبط الله أعمالهم وكان ذلك على الله يسيرا(19)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [سلق] س ل ق: سلَقَهُ بالكلام آذاه وهو شدة القول باللسان قال الله تعالى ﴿سلقوكم بألسنة حداد﴾ و سلَقَ البقل أو البيض أغلاه إغلاءة خفيفة وباب الكل ضرب و السِّلْقُ النبت الذي يؤكل و تَسَلَّقَ الجدار تسوره و سَلُوقٌ قرية باليمن تنسب إليها الدروع والكلاب السَّلُوقِيَّةُ وقيل سَلُوقٌ مدينة تنسب إليها الكلاب السلوقية
معجم الفرائد القرآنية
س ل ق
"سَلَقُوكُمْ" في قوله تعالى " فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَاد" (19) الأحزاب .
السَّلْقُ : بسطٌ بقهر، إما بيد أو لسان. وسلقه بالكلام: أي آذاه . وسلقوكم بألسنة حداد : أي آذوكم بالكلام، وجهروا فيكم بالسوء من القول .
الراغب
سلق
- السلق: بسط بقهر؛ إما باليد أو باللسان، والتسلق على الحائط منه، قال: }سلقوكم بألسنة حداد{ [الأحزاب/19]، يقال: سلق امرأته: إذا بسطها فجامعها، قال مسيلمة: (وإن شئت سلقناك *** وإن شئت على أربع)
(البيت قاله مسيلمة لسجاح التي ادعت النبوة، وقبله:
ألا قومي إلى النيك *** فقد هيئ لك المضجع
فإن شئت ففي البيت *** وإن شئت ففي المخدع
وإن شئت سلقناك *** وإن شئت على أربع
وإن شئت بثلثيه *** وإن شئت به أجمع
انظر: غرر الخصائص الواضحة 172؛ وشرح مقامات الحريري للشريشي 2/164) والسلق: أن تدخل إحدى عروتي الجوالق في الأخرى، والسليقة: خبز مرقق، وجمعها سلائق، والسليقة أيضا: الطبيعة المتباينة، والسلق: المطمئن من الأرض.
مقاييس اللغة:
(سلق) السين واللام والقاف فيه كلماتٌ متباينة لا تكاد تُجمع منها كلمتانِ في قياسٍ واحد؛ وربُّك جلُّ ثناؤُهُ يفعل ما يشاء، ويُنْطِقُ خَلْقه كيف أراد.
فالسَّلَق: المطمئنّ من الأرض. والسِّلْقَة: الذِّئبة. وسَلَقَ: صاح. والسَّلِيقة: الطبيعة. والسَّليقة: أثر النِّسع في جنب البعير. وسَلُوق: بلدٌ. والتَّسلُّق على الحائط: التَّوَرُّد عليه إلى الدار. والسّلِيق: ما تَحَاتَّ من الشجر. قال الرَّاجز:
تَسْمَعُ منها في السَّليقِ الأشهبِ  *** مَعمعةً مثل الضِّرَام المُلْهَبِ([14])
والسُّلاَق: تقشُّر جِلد اللِّسان. وسَلَقْت المزَادةَ، إذا دهنْتَها. قال امرؤ القيس:
كأنّهما مزادتا متعجِّلٍ *** فَرِيّانِ لَمَّا يُسلَقَا بدِهانِ([15])
والسَّلْقُ:أن تُدخِل إحدى عُروتي الجُوالِق في الأخرى، ثم تثنيَها مرَّةً أخرى.
القاموس المحيط:
سَلَقَهُ، بالكلامِ آذاهُ، و اللَّحْمَ عن العَظْمِ الْتَحاهُ، و فلاناً طَعَنَه، كسَلْقاهُ، و البَرْدُ النباتَ أحْرَقَهُ، و فلاناً صَرَعَه على قَفاهُ، و المَزادَةَ دَهَنَها، و الشيءَ غَلاه بالنارِ،
و العُودَ في العُرْوَةِ: أدْخَلَهُ، كأسْلَقَه، و البعيرَ: هَنَأَهُ أجمعَ، و فلانٌ: عدا وصاحَ
و الجاريةَ: بَسَطَها فَجامَعَها، و فلاناً بالسَّوْطِ: نَزَعَ جِلْدَه، و شيئاً بالماءِ الحارِّ: أذْهَبَ شَعْرَه ووَبَرَه، وبَقِيَ أثَرُهُ. والسَّلْقُ: أثَرُ دَبَرَةِ البعيرِ إذا بَرَأَتْ وابْيَضَّ مَوْضِعُها، كالسَّلَقِ، محرَّكةً، وأثَرُ النِّسْعِ في جَنْبِ البعيرِ، والاسمُ: السَّليقةُ، و : تأثيرُ الأقدامِ والحَوافِرِ في الطريقِ، وتِلْكَ الآثارُ: السلائِقُ، و بالكسر: مَسيلُ الماءِ، ج: كعُثْمانَ، وبَقْلَةٌ م، يَجْلو ويُحَلِّلُ ويُلَيِّنُ، ويُفَتِّحُ، ويَسُرُّ النَّفْسَ، نافِعٌ للنِقْرِسِ والمَفاصِلِ، وعَصيرُهُ إذا صُبَّ على الخَمْرِ خَلَّلَها بعدَ ساعَتَيْنِ، وعلى الخَلِّ خَمَّرَهُ بعد أرْبَعٍ، وعَصيرُ أصله سَعوطاً تِرْياقُ وَجَعِ السنِّ والْأُذُنِ والشَّقيقَةِ. وسَِلْقُ الماءِ، وسِلْقُ البَرِّ: نَباتانِ. والسِّلْقُ: الذِّئْبُ، ج: كعُثْمان، ويُكْسَرُ، وهي: بهاءٍ، أو السِّلْقَةُ: الذِّئْبَةُ خاصَّةً، ولا يقال للذَّكَرِ: سِلْقٌ، و بالتَّحريكِ: جَبَلٌ عالٍ بالمَوْصِلِ، وناحيَةٌ باليَمامَةِ، والصَّفْصَفُ الْأَمْلَسُ الطَّيِّبُ الطينِ، ج: أسْلاقٌ وسُِلْقانٌ، بالضم والكسر. وخَطيبٌ مِسْلَقٌ، كمِنْبَرٍ ومِحْرابٍ وشَدَّادٍ: بَليغٌ. والسالِقَةُ: رافِعَةُ صَوْتِها عندَ المُصيبَةِ، أو لاطِمَةُ وجْهِها.
والسِّلْقَةُ، بالكسرِ: المَرْأةُ السَّليطَةُ الفاحِشَةُ، ج: سُِلْقانٌ، بالضم والكسر، والذِّئْبَة ج: سِلْقٌ، بالكسرِ، وكعِنبٍ. وكأَميرٍ: ما تَحاتَّ من صِغارِ الشَّجَرِ، ج: سُلْقٌ، بالضم، ويَبيسُ الشِّبْرِقِ، وما يَبْنيهِ النَّحْلُ من العَسَلِ في طولِ الخَلِيَّةِ، ج: سُلْقٌ، بالضم، و من الطَّريقِ: جانِبُهُ. وكسَفينَةٍ: الطَّبيعَةُ، والذُّرَةُ تُدَقُّ وتُصْلَحُ، أو الأَقِطُ خُلِطَ به طراثيثُ، وما سُلِقَ من البُقولِ ونحوها، ومَخْرَجُ النِّسْعِ. ويَتَكَلَّمُ بالسَّليقِيَّة، أي: عن طَبْعِهِ لا عن تَعَلُّم. وكصَبورٍ: ة باليمن، تُنْسَبُ إليها الدُّروعُ والكلابُ، أو د بِطَرَفِ إِرْمِينِيَةَ، أو إنما نُسِبَتَا إلى سَلَقْيَةَ، مُحرَّكةً: د بالرومِ، فَغُيِّرَ النَّسَبُ. وأحمدُ ابنُ رَوْحٍ السَّلَقِيُّ، مُحرَّكةً: كأنَّه نِسْبَةٌ إليه. والسَّلُوقِيَّةُ: مَقْعَدُ الرُّبَّانِ من السَّفينَةِ. والسَّلْقاةُ: ضَرْبٌ من البَضْعِ على الظَّهْرِ. والأَسالِقُ: ما يَلي لَهَواتِ الفَمِ من داخِلٍ. والسَّيْلَقُ، كصَيْقَلٍ: السَّريعَةُ.
والسَّلَقْلَقُ: التي تَحيضُ من دُبُرِها، وبهاءٍ: الصَّخَّابَةُ. وكغُرابٍ: بَثْرٌ يَخْرُجُ على أصْلِ اللسانِ، أو تَقَشُّرُ في أصولِ الأَسْنانِ، وغِلَظٌ في الأَجْفانِ من مادَّةٍ أكَّالَةٍ، تَحْمَرُّ لها الأَجْفانُ، ويَنْتَثِرُ الهُدْبُ، ثم تَتَقَرَّحُ أشْفارُ الجَفْنِ. وكثُمامَةٍ: سُلاقَةُ بنُ وهْبٍ من بَني سامَةَ بنِ لُؤَيٍّ. وكرُمَّانٍ: عِيدٌ للنصارى. ويومُ مَسْلوقٍ: من أيَّامِ العَرَبِ. وأسْلَقَ: صادَ ذِئْبَةً. وسَلْقَيْتُه سِلْقاءً، بالكسرِ: ألْقَيْتُه على ظَهْرِه، فاسْتَلْقى. واسْلَنْقَى: نامَ على ظَهْرِه. وتَسَلَّقَ الجِدارَ: تَسَوَّرَ، و على فِراشِه: قَلِقَ هَمّاً أو وجعاً.
تاج العروس:
س ل ق
سَلَقَه بالكلام يَسْلقه سَلْقاً : آذاهُ وهو شدة القَوْلِ باللِّسانِ وهو مَجازٌ ويُقال : سَلَقَه بلِسانِه سَلْقاً : أَسْمَعَهُ ما يَكْرَه فأكْثَر وفي التَّنْزِيل : " سَلَقُوكُمْ بألْسِنَة حِدادٍ " أَي : بالَغُوا فيكُم بالكَلام وخاصَمُوكُم في الغَنِيمَةِ أشد مخاصَمَةَ قالَه أَبو عُبَيْدَةَ وقالَ الفرّاءُ : مَعْناهُ عَضُّوكُم يَقُول : آذوكم بالكلام في الأمْرِ بألْسِنَةٍ سَلِيطَةٍ ذَرِبَةٍ قالَ : ويُقالُ : صَلَقوكُم بالصّادِ ولا يَجُوز في القِراءَةِ
وسلقَ اللحْمَ عن العَظْم أي : الْتَحاه ونَحّاهُ عنه
وسَلَقَ فُلاناً : إِذا طَعَنَه ودَفَعَه وصَدَمَه كسَلْقاهُ يُسَلْقِيه سِلْقاءً يَزِيدونَ فيه الياءَ كما قالُوا : جَعْبَيْتُه جِعْباءً من جَعَبْتُه أي : صَرَعْتُه
وسَلَقَ البَرْدُ النبات : إذا أحْرَقَه فهو سَلِيقٌ : سَلَقَهُ البَرد فأحْرَقَة
وسَلَقَ فُلاناً : صَرَعَهُ على قَفاهُ وكذلِكَ سَلْقاهُ ومنه حَدِيث المَبْعَثِ : " أَتانِي جِبْرِيلُ فسَلَقنِي لِحَلاوَةِ القَفا " وفيه أيْضاً : " فسَلَقانِي عَلَى قَفايَ " أي : ألقَيانِي على ظَهْرِي ويُرْوَى بالصّادِ والسِّينُ أَكثرُ
وسَلَقَ المزادَةَ سَلْقاً : دَهَنَها وكذلِكَ الأدِيمَ نَقَلَه الجَوْهَرِي وأَنْشَد لامْرِىءَ القَيْسِ :
كأنَّهُما مَزادَتا مُتَعَجِّل ... فَرِيّانِ لَمّا يُسْلَقا بدِهانِ وهو قَوْلُ ابنِ دُريْدٍ
وسَلَقَ الشيء سَلْقاً : غَلاهُ بالنّارِ قالَه ابنُ دُرَيْدٍ وقِيلَ : أَغْلاه إغْلاءَةً خَفِيفَةً كما في الصِّحاح
وسَلَقَ العُودَ في العُرْوَةِ : أدْخَلَه كأسلَقَه عن ابنِ الأَعْرابِيِّ وقالَ غيرُه : سَلَقَ الجُوالِقَ يَسْلقُه سَلْقاً : أدخلَ إِحدى عُرْوَتَيْهِ في الأخرَى قال :
" وحَوْقَل ساعِدُه قد انْمَلَق
" يَقُولُ قطْباً ونِعِمّا إِنْ سَلَقْ وقال أبُو الهَيْثَم : السلْقُ : إِدْخالُ الشِّظاظِ مَرَّة واحِدَةً في عُرْوَتَيِ الجوالِقَيْنِ إذا عُكِمَا على البَعِيرِ فإذا ثَنَيْتَه فهو القَطْبُ قالَ الراجز :
" يَقُول قَطْباً ونِعِمَّا إن سَلَق
" بَحَوْقَل ذِراعُه قد انْمَلَقْ وسَلَقَ البَعِيرَ بالهِناءَ : إِذا هَنَأهُ أَجْمعَ عن ابنِ عَبّادٍ
وسَلَقَ فُلانٌ سَلقَة : إِذا عَدَا عَدوَةً عن ابنِ عَبّاد
وسَلَقَ سَلْقاً : صاحَ لغة في صَلَقَ ومنه الحَدِيثُ : " ليسَ مِنّا مَنْ سَلَقَ أو حَلَقَ " قال أَبو عُبَيْدٍ : يعنِي رَفْعَ صَوْته عندَ مَوْتِ إِنْسانٍ أو عند المُصِيبةِ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : هو أن تَصُكَّ المَرْأَةُ وَجْهَها وتَمْرُشه والأوَّلُ أَصَحُّ وقال ابنُ المبارك : سَلَقَ : رفعَ الصَّوْتَ ومنه السالقة وهي : التِي تَرْفَعُ صَوْتَها عندَ المصيبةَ
وسلَق الجارِيَةَ سَلْقاِّ : بسطها على قفاها فجامَعَها وكذا سلقاها ومنه قولُ مسيْلِمَةَ لسَجاحَ - حِينَ بنى عَليها - :
ألا قُومي إلى المخدَع ... فقَدْ هُيِّئ لَكِ المضجَع
فإنْ شِئتِ سَلَقناكِ ... وإِن شِئْتِ على أَرْبع
وإن شِئتِّ بثلثيه ... وإِن شِئْتِ به أَجْمَعْ فقالَتْ : بَلْ بهِ أجْمَع فإنه أجْمَعُ للشمْلِ
وسلق فلاناً بالسوط : إذا نزع جلده وكذلك ملقه ويفسر ابن المبارك قوله : " ليس منّا من سلق " من هذا
وسلق شيئاً بالماء الحار : أذهب شعره ووبره وبقي أثره وكل شيء طبخ بالماء بحتاً فقد سلق
والسلق بالفتح : أثر دبرة البعير إذا برأت وابيضَّ موضعها نقله الجوهري كالسلق محركة
والسلق أيضاً : أثر النسع في جنب البعير أو بطنه ينحص عنه الوبر والاسم السليقة كسفينةٍ
والسليقة : تأثير الأقدام والحوافر في الطريق وتلك الآثار مما ذكر تسمى السلائق وأما آثار الأنساع في بطن البعير فإنما شبهت بسلائق الطرقات في المحجة
والسلق بالكسر : مسيل الماءَ بينَ الصَّمْدَيْنِ من الأرْضِ وقال الأصْمَعِي : هو المُسْتَوِي المُطْمَئنُّ من الأرْضِ والفَلَقُ : المُطْمَئَن بين الربْوَتَيْنِ وقالَ ابنُ سِيدَه : السَّلَقُ : المَكانُ المُطْمَئنُّ بينَ الرَّبْوتَيْنِ يَنْقادُ ج : سُلْقان كعُثْمان وأَسْلاقٌ وأَسالِقُ
والسلْقُ : بَقْلَة م معروفة قالَ ابنُ شُمَيْلٍ : هي الجُغَنْدَر أي : بالفارِسِيَّة وفي بَعْضِ الأصُولِ : " الجُكَنْدر " وهو نَبْتٌ له وَرَقٌ طِوالٌ وأصْل ذاهِب في الأرْضِ ووَرَقُه رَخْصٌ يُطْبَخُ . وقالَ ابن دُرَيْدٍ : فأمّا هذه البَقْالَةُ التي تُسَمَّى السَّلْقَ فما أَدْرِي ما صِحَّتُها على أَنَّها في وَزْنِ الكَلام العَرَبيِّ وقال الصاغانِي : بل هو عَرَبَيّ صحيح وقد جاءَ في حَدِيثِ سَهْلِ بنِ سَعْدٍ الساعِديِّ رضي الله عنه قالَ : " كانَ فِينَا امرأَةٌ تَجْعَلُ على إِرْبِنا في مَزْرَعة لَها سَلْقاً فكانَت إذا كانَ يومُ الجُمُعَةِ تَنْزِعُ أصولَ السلْقِ فتَجعله في قِدْر " الحَدِيث وهو يَجْلُو ويلَيِّن و يُفتحُ ويَسُر النَّفْسَ نافِع للنِّقرِسِ والمَفاصِلِ وعَصِيره إَذْا صب عَلَى الخَمرِ خللَها بعدَ ساعَتَينِ وإذا صُب عَلَى الخل خَمرَه بعدَ أَربَع ساعات وعَصِيرُ أَصْلِه سَعوطاً تِرْياقُ وَجَع السن والأذن والشَّقِيقَةِّ
وسِلْقُ الماء وسلق البَر : نَباتانِ . والسِّلْقُ الذئب ج : سلْقان كعُثمان بالضمَ ويُكْسَر وهِيَ بهاءٍ والَّذِي في الجَمْهَرة أَنّ سُلقْاناً بالضمَ والكَسْرِ : جمع سِلقَةٍ
أَو السِّلقَة : الذئبَة خاصَّةٌ ولا يُقالُ للذَّكَرِ سِلْق هكذا نَقَلَه عن قَوم والسَلَقُ بالتحرِيك : جَبَل عال بالمَوْصِلِ مشْرِفٌ على الزّابِ وقد ضَبَطَه الصاغانِي بالفَتْح
والسلَقُ بالتحْرِيكِ : ناحيةٌ باليَمامَةِ قال :
أقْوَى نُمارٌ ولَقَد ... أَقْفَرَ وادِي السلَقْ والسلَقُ أيضاً : القاعُ الصَّفصَفُ الأملَسُ كما في الصحاح زاد الصاغانِي الطيب الطِّينِ وقالَ ابن شُميَل . السَّلَقُ : القاعُ المطمئن المستوي لا شَجَرَ فيه وقال رُؤبة :
" شَهرَيْنِ مَرعاها بقِيعانِ السلَق ج أَسلاقٌ وسُلْقان بالضمَ والكسرِ كخَلَقٍ وأخلاقِّ وخُلقان قال أَبو النَّجْمَ :
" حَتى رَعي السلْقانَ في تَزهِيرِها وقال الأعشَى :
كخَذُول تَرْعَى النّواصِفَ من تث ... لِيثَ قَفْرًا خَلاَلها الأسلاق ومن المَجازِ : خطِيب مسقعٌ مسلقٌ كمنْبَر ومِحْرابٍ وشَدادٍ أَي : بلِيغ وهُوَ من شِدَّةِ صَوتِه وكَلامِه نقله الجَوهَرِي وأَنْشدَ للأعشَى :
فيهمُ الحَزْمُ والسَّماحَةُ والنَّجْ ... دَةُ فِيهِمْ والخاطِبُ السلاّقُ ويُرْوى المِسْلاقُ
وفي الحَدِيث : " لَعَنَ رَسُولُ اللهِ صلّى اللهُ عليه وسَلَّمَ الحالِقَةَ والسّالِقَةَ " . حالِقَةُ تَقَدمَ والسالِقَةُ هي رافِعَةُ صَوْتِها عِنْدَ المُصِيبَةِ أَو عِنْدَ موتِ أَحَدٍ أَو لاطِمَةُ وَجهِها قاله ابنُ مُبارَكِ والأوّلُ أصَح ويُرْوَى بالصاد
ومن المجازِ : السِّلقَةُ بالكسرِ : المَرْأَةُ السلِيطَةُ الفاحِشَةُ شُبهَتْ بالذِّئْبَةِ في خُبْثِها ج : سُلْقان بالضمّ والكَسْرِ ويُقال : هي أَسْلَقُ من سِلقَةٍ وأنشدَ ابنُ دُرَيْدٍ :
أخْرجتُ مِنها سِلقَة مَهْزُولَةً ... عَجْفاءَ يَبْرُقُ نابُها كالمِعوَلِ والسِّلْقَةُ : الذِّئْبَة وهذا قد تَقَدَّمَ قَرِيباً عن ابْنِ دُرَيْدٍ ج : سِلقٌ بالكسر وكعِنَبٍ قالَ سيبَوَيْهِ : وليسَ سِلْقٌ بتَكْسِيرٍ إِنّما هو من بابِ سِدْرَةٍ وسِدْرٍ
والسَّلِيقُ كأمِيرٍ : ماتحاتَّ من صِغار الشجَرِ وقِيلَ : هو من الشجَرِ : الذَي سَلَقَه البَرْدُ فأحْرَقْه وقالَ الأصْمَعِي : السلِيقُ : الشجَر الذِي أَحْرَقَه حَر أَو بَرْدٌ قال جُنْدَبُ بنُ مَرْثد :
" تَسْمَعُ منها في السلِيقِ الأشهَبِ
" الغارِ والشَّوْكِ الذي لم يُخْضَبِ
" مَعْمَعَة مِثْلَ الضِّرام المُلْهَبِ ج : سُلقٌ بالضم
وقالَ ابنُ عَبّاد السَّلِيقُ : يَبِيسُ الشِّبْرِقِ والذِي طَبَخَتْهُ الشَّمْسُ . قالَ : والسَّلِيقُ : ما يَبْنِيه النَّحْلُ من العَسَلِ في طُولِ الخَلِيَّةِ
وفى التهْذِيبِ : السلِيقَةُ : شيءٌ يَنْسِجُه النحْلُ في الخلِيةِ طَولاً ج : سُلقٌ بالضَّمِّ
والسَّلِيقُ من الطَّرِيقِ : جانِبُه وهُما سَليقانِ عن ابْنِ عَبّادٍ
والسَّلِيقَةُ كسَفِينَة : الطَّبيعَةُ والسَّجِيَّةُ وقالَ ابنُ الأعْرابِيِّ : السًّلِيقَة طبْعُ الرَّجُلِ وقالَ سِيبَوَيهِ : هذه سَلِيقَتُه الّتِي سلِقَ عليها وسُلِقَها ويُقال : فُلانٌ يَقْرأ بالسَّلِيقَةِ أَي : بطَبِيعَته لا يتَعَلَّمُ وقال أَبو زَيْد : إنّه لكَرِيمُ الطبِيعةِ والسَّلِيقَة ومن سَجَعاتِ الأساس : الكَرَمُ سَلِيقَتُه والسخاءُ خَلِيقَتُه
ويُقال : طَبَخَ سَلِيقَةً : هي الذُّرَةُ تُدَق وتصْلَحُ قالهُ ابنُ دُرَيْد : زادَ ابنُ الأعْرابيِّ وتُطْبَخُ باللبَنِ وقالَ الزمَخْشَرِيُّ : هي ذرَة مَهْرُوسَةٌ أَو : هي الأقطُ قد خُلِطَ بهِ طَراثِيثُ
والسَّلِيقَةُ : أَيضاً ما سُلِقَ من البُقُولِ ونَحْوِها والجَمْعُ سلائِقُ وقال الأزْهَرِيُّ : معناه طُبِخَ بالماءَ من بُقُولِ الرَّبِيع وأكِلَ في المَجاعاتِ وفي الحَدِيث عن عُمَرَ - رَضِيَ اللهُ عنه - " ولو شِئتُ لدَعَوْتُ بِصَلاَءً وصِناب وسَلائِقَ " يُرْوَى بالسينِ وبالصّادِ وسيأتي - إِن شاءَ اللهُ تَعالَى - في " صلق "
وقالَ الليْثُ : السَّلِيقَةُ : مَخْرَجُ النِّسْع في دَفِّ البَعِيرِ قالَ الطِّرِمّاحُ :
تَبْرُقُ في دَفِّها سلائِقُها ... من بَيْنِ فَذ وتَوْأم جُدَدُهْ وقالَ غيرُه : السَّلائِقُ : الشرائِحُ ما بَيْنَ الجَنْبَيْنِ الواحِدَةُ سَلِيقَةٌ وقالَ اللَّيْثُ : اشْتق من قَوْلِك : سَلَقْت شيئاً بالماء الحارِّ فلمّا أحْرَقَتْهُ الحِبالُ شُبِّهَ بذلِك فسُمِّيَتْ سلائِق
ويُقال : فلانٌ يَتَكَلمُ بالسَّلِيقِيةِ مَنْسُوبٌ إِلى السلِيقَةِ قالَ سِيبَوَيْهِ : وهو نادرٌ أي : عن طَبْعِه لا عَنْ تَعَلًّم . ويُقال أَيضاً : فُلان يَقْرَأ بالسلِيقِيَّةِ أَي : بطَبْعِه الَّذِي نَشَأ عليه
وقالَ اللَّيْثُ : السَّلِيقِي من الكلام : مالا يُتَعاهَدُ إِعْرابُهُ وهو فَصِيح بليغ في السمع عَثُورٌ في النَّحوِ
وقالَ غيرُه : السَّلِيقِي من الكلام : ما تكَلَّمَ به البدوِيُّ بطَبْعِه ولغَتِه وإِن كانَ غَيْرُه من الكَلام آثَرَ وأَحسَن
وقال الأزْهَرِيُّ : قولُهم : هو يقرأ بالسَّلِيقيةِ أي : أَنَّ القِراءة سنْة مَأثُورةٌ لا يَجوزُ تَعَدِّيها فإِذا قرأ البَدَوِي بطَبعِه ولُغَتِه ولم يتبع سُنَّةَ قُرّاءَ الأمصارِ قِيلَ : هو يَقْرَأ بالسلِيقِيةِ أَي : بطَبيعتِه ليسَ بتَعْلِيم وفي حدِيثِ أبي الأسوَدِ الدؤَلِيِّ : " أَنَهُ وضع النحْوَ حين اضْطَرَب كلامُ العَرب فغَلَبَت السَّلِيقِيَّةُ " أي : اللغَةُ التي يَسترسل فيها المُتَكَلِّمُ بها على سَلِيقَتِه من غير تَعهّدِ إعْرابٍ ولا تَجَنبِ لحن قال : ولَسْتُ بنَحْوِي يَلُوكُ لسانَه ولكِن سَلِيقِيٌ أَقُولُ فأغرب وسَلُوقُ كصَبُورٍ : أرض وفي التَّهْذيب : صلى الله عليه وسلم باليَمَنِ تُنْسبَ إليها الدُّرُوعُ والكِلابُ قال القُطامِيُّ في الكِلابِ :
مَعَهُمْ ضَوارٍ من سَلُوقَ كأَنَّها ... حُصُنٌ تَجُولُ تُجَرِّرُ الأَرْسانَا وقال الراعِي :
يُشْلِي سَلُوقِيَّةً باتَتْ وباتض بِها ... بوَحْشِ إِصْمِتَ في أَصْلابِها أَوَدُ وقال النابِغَةُ الذُّبْيانِيُّ :
تَقُدُّ السَّلُوقِيَّ المُضاعَفَ نَسْجُه ... وتُوقِدُ بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ أَو سَلُوقُ : د بطَرَفِ إِرْمِينِيَةَ يعرفُ ببَلدَ اللان تُنْسَبُ إليه الكِلابُ . أَو إِنَّما نُسِبَتَ إلى سَلَقْيَةَ مُحَرَّكَةً كمَلَطْيَةَ : د بالرُّومِ عَزاهُ ابنُ دُرَيْد إلى الأَصْمَعِيِّ فَغُيِّرَ النَّسَبُ قالَ الصّاغانيُّ : إِن صَحَّ ماعَزاهُ ابنُ دُرَيْدٍ إلى الأَصمعيِّ فهو من تَغْييراتِ النَّسَبِ لأَنَّ النِّسبةَ إلى سَلَقْيَةَ كالنِّسبَةِ إلى مَلَطْيَةَ وإلى سَلَمْيَةَ
قلتُ : قال المسْعُودِيُّ : سَلَقْتَةُ كانت بساحِلِ أَنْطاكِيَةَ وآثارُها باقِيَةٌ إلى اليَوْمِ
وأَبو عَمْرٍو أَحْمَدُ بنُ رَوْحٍ السَّلِقيُّ محركةً كأنهُ نِسبةٌ إليهِ أَي : إلى سَلَقْيَةَ وهو الذي هَجاهُ البُحْتُرِيُّ قالهُ الحافِظُ
والسَّلُوقِيَّةُ : مَقْعَدُ الرُّبّانِ من السَّفِينَةِ عن ابنِ عَبّاد . قالَ : السَّلْقاةُ : ضَرْبٌ من البَضْعِ أي : الجِماع عَلى الظَّهْرِ وقد سَلْقاها سَلْقاً : إِذا بَسَطَها ثم جَامَعَها
والأسالقِ : ما يَلي لَهواتِ الفم من داخِلِ كذا في المُحِيط وقِيل أَعالِي باطِنِ الفَمَ وفي المُحْكَم : أعالي الفَم وزادَ غيرُه : حيثُ يَرتَفعُ إليه اللَسانُ وهو جَمْع لا واحِدَ لَهُ ومنه قول جَرِير :
إنِّي امْرُؤٌ أحسِنُ غَمْزَ الفائِقِ ... بيْن اللَّها الدّاخِلِ والأسالِقِّ والسَّيْلَقُ كصَيْقَلٍ : السَّريعَةُ من النوقِ كما في المُحِيط ووَقَع في التَّكملَة سَلِيق كأمِيرٍ وهو وَهَم وفي اللّسانِ : ناقَةٌ سَيْلَقٌ : ماضِيَة في سَيْرِها قال الشاعِرُ :
وسَيري مَعَ الرًّكْبانِ كُلَّ عَشِية ... أبارِي مَطاياهم بأدْماءَ سَيْلَقِ والسلَقْلَقُ كسَفَرْجَلٍ : المَرْأةُ التي تَحِيض من دُبُرِها كذا في المحيطِ وفي اللِّسانِ : هي السَّلَقْلَقِيةُ . والسلَقْلَقَةُ بهاءٍ : المَرْأَةُ الصخّابَةُ عن ابْنِ عَبّاد وكأن سِينَه زائِدَة
والسُّلاقُ كغُرابٍ : بَثْر يَخرُجُ على أَصْل اللِّسانِ أَو هو تَقَشرٌ في أصُولِ الأسْنانِ ورُبّما أصابَ الدوابَّ
وقالَ الأطِبّاءُ : سُلاقُ العَيْنِ : غِلَظٌ في الأجْفانِ من مادَّة أَكّالَة تَحْمَر لَها الأجْفانُ ويَنْتَثِرُ الهُدْبُ ثُمّ تَتَقَرَّحُ أَشْفارُ الجَفْنِ كذا في القانُونِ . وكثمامَة : سُلاقَةُ بنُ وَهْبٍ من بَني سامَةَ بنِ لُؤَي وعَقِبُ سامَةَ بنِ لُؤَي على ما حَققَه النسّابةُ فَنِيَ قاله ابنُ الجَوّانِيِّ في الُمقَدِّمَةِ
والسُّلاّقُ كرُمّانٍ : عِيدٌ للنصارَى مُشْتَق من سلَقَ الحائِطَ وتَسَلَّقَه : صَعِدَه لتَسَلقِ المَسِيح عليه السّلامُ إلى السَّمَاءَ وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : هو أَعْجَمي وقال مَرة سُرْيانِي مُعَربٌ
ويومُ مَسلُوقٍ : من أيّام العرب : ومسلوق اسمُ مَوْضِع
وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : أسْلَقَ الرَّجُلُ : صادَ سِلْقَة أي : ذِئْبَةً . وفي الصِّحاح : طَعَنْتُه فسَلَقْتُه ورُبّما قالُوا : سَلْقَيْتُه سِلْقاءً بالكسرِ يَزِيدُونَ فيها الياءَ : إِذا ألْقَيْته على ظَهْرِه كما قالُوا : جَعْبَيْتُه جِعْباءً من جَعَبْتُه أي : صَرَعْتُه فاسْتَلْقَى على قَفاه واسْلَنْقَى افْعَنْلَى من سَلَق أَي : نامَ عَلَى ظَهْرِه عن السِّيرافيِّ ومنه الحَدِيثُ : " فإِذا رَجُل مُسْلَنْقٍ " أَي : عَلَى قَفاه
وتَسَلّقَ الجِدارَ : تَسَوًّرَ ويُقال : التَّسَلقُ : الصعُود على حائِط أَمْلَسَ
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : تَسَلَّقَ على فِراشِه ظَهْرًا لِبَطْن : إِذا قَلِقَ هَماً أَو وَجَعاً ولم يَطْمَئنَّ عليهِ وقالَ الأَزْهَرِي : المَعْرُوف بهذا المَعْنى الصّادُ
وقال ابنُ فارِسٍ : السينُ واللّامُ والقافُ فيه كَلِماتٌ مُتَبايِنَة لا تَكادُ تَجْتَمِعُ منها كَلِمتانِ في قِياس واحد ورَبُّكَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ ويُنْطِقُ خَلْقَهُ كيفَ أَرادَ
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : لسان مِسْلَقٌ : حدِيدٌ ذلَق وكذلِكَ سَلاّق وهو مَجازٌ
والسَّلْقُ : الضرْب . والسَّلقُ : الصعودُ على الحائِطِ عن ابنِ سِيده
وسَلَقَ ظَهْرَ بَعِيرِه سَلقاً : أدبَرَه . وأسْلَقَ الرَّجُلُ فهو مُسلِق : ابْيَضَّ ظَهْرُ بَعِيرِه بَعْدَ برْئِه من الدَّبَرِ يُقال : ما أَبْيَنَ سلْقَهُ : يَعْنِي به ذلِكَ البَياضَ . والمَسْلُوقَةُ : أنْ يُسْلَخ دَجاجٌ ويُطْبَخَ بالماء وَحْده عامية
ويُقال : ركِبْتُ دابةَ فُلان فسلَقَتْنِي أَي : سَحَجَتْ باطِنَ فخذي
والأسالِق قد يكونُ جَمعَ سَلْقٍ كرَهْط وأَراهِطَ وإِن اخْتَلَفا بالحَرَكَةِ والسكُون وقد يكونُ جمعَ أَسلاق الّذِي هو جَمْعُ سَلْق ومنه قولُ الشمّاخ :
إنْ تُمْسِ في عُرْفطٍ صُلع جَماجِمُه ... مِنَ الَأسالِقِ عارِي الشوْكِ مجرُودِ كالأسالِيقِ
والسِّلْقَةُ بالكَسر : الجَرادَةُ إذا أَلقَت بَيضَها
والانْسِلاقُ في العَيْنِ : حُمْرَة تعتَرِيها . وانْسَلَقَ اللِّسانُ : أصابَه تَقَشر ومنه حدِيثُ عُتْبَةَ بنِ غَزْوانَ : " لقد رَأَيْتنِي تاسِعَ تِسعَةٍ وقد سُلِقَت أَفْواهُنا من أَكْلِ وَرَقِ الشجَرِ " أي : خَرَجَ فيها بُثور
وتَسلقَ : نامَ على ظَهرِه . وسَلَقه الطَّبِيبُ على ظَهْرِه : إذا مَده . والسلُوقِي : السيْفُ أَنشدَ ثَعْلَب :
" تَسُورُ بينَ السرج واللِّجام
" سَورَ السلُوقِيِّ إِلى الأجْذام والسيْلَقُونُ : دَواءٌ أَحمَرُ
وضَبة مُسْلِق : أَلْقَتْ وَلَدَها . ودرب السلْقى بالكسر : من قَطِيعَة الرَّبِيع هكَذا ضَبَطَه الخَطِيبُ في تارِيْخِه ونَقَلَه الحافِظُ في التبْصِيرِ وإِليه نُسِبَ إِسْماعِيلُ بنُ عَبّادٍ السِّلْقِيّ وذَكرهَ المُصَنِّفُ في " سلف " فأخْطَأَ وقد نَبَّهْنا على ذلك هُناك فراجِعْه . والسَّلِيقُ كأمِيرٍ : بَطْنٌ من العَلَوِيِّينَ وهُم : بَنُو الحَسَنِ بنِ عَليِّ بنِ مُحَمَّدِ بن الحَسنِ بن جَعْفَرٍ الخَطِيبِ الحَسنِي فيهم كَثْرَةٌ بالعَجَمَ وبَطْنٌ آخَرُ من بَنِي الحسَيْنِ منهم يَنْتَهُونَ إِلى مُحَمّدِ ابنِ عَبْد اللهِ بنِ مُحَمّدِ بنِ الحَسَنِ بنِ الحُسَيْنِ الأصْغَرِ لُقِّبَ بالسَّلِيق قال أَبُو نَصْرٍ البُخاريُّ : لُقِّبَ بذلِكَ لسَلاقَةِ لِسانِه وسَيْفِه

_Türkçe çeviri henüz yok_
