# سل (س-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السّين واللاّم
سل ، لس ، سلس : ( مستعملة ) .
سل : قال الليث : السَّلُّ : سَلُّك الشَّعْرَ من
العَجين ونحوِه .
قال : والانسلال المُضِيُّ ولخُرُج من مَضِيق أو زِحام . وسَلَلتُ السيفَ من غِمْدِه فانْسَلّ . والسُّلُّ والسُّلالُ : داءٌ مِثْله يُهزِل ويُضْني ويَقتل ، يقال : سُلّ الرجلّ ، وأَسلَّه الله فهو مَسْلول .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ ) ( المؤمنون : 12 ) .
قال : السُّلالة : الذي سُلَّ من كلّ تُرْبة .
وقال أبو الهَيْثم : السُّلالة : ما سُلَّ من صُلْب الرجُل وتَرائِب المرأة كما يُسَلّ الشيءُ سَلاًّ . والسَّلِيلُ : الولد ، سُمّي سَلِيلاً حين يَخرُج من بطن أمه . والسَّلّة : السَّرِقة . ويقال للسّارق : السّلاَّل . ويقال : الخَلّةُ تَدعُو إلى السَّلّة . ويقال : سَلَّ الرجلُ وأَسَلَّ : إذا سَرَق .
قلت : ورُوِي عن عكرمة أنه قال في السُّلالة : إنه الماء يُسَلُّ من الظَّهْر سَلاًّ .
وقال الأخفش : السُّلالةُ : الوَلَد . والنُّطْفَةُ : السُّلالةُ ، وقال الشَّمّاخ :
طَوَتْ أَحْشاءَ مُرْتجةٍ لوَقْتٍ
عَلَى مَشِجٍ سُلالَتُه مَهِينُ
فَجَعل السُّلالةَ الماء . والدليلُ على أنّه قولُ الله جلّ وعزّ في سورة أُخْرى : ( شَىْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الإِنْسَانِ ) ( السجدة : 7 ) ، يعني آدم ، ) مِن طِينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلاَلَةٍ مِّن مَّآءٍ مَّهِينٍ ) ( السجدة : 8 ) ، ثمَّ تَرْجَمَ عنه فقال : ( مِن سُلاَلَةٍ مِّن ) ( السجدة : 8 ) ، فقوله : ( وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ مِن سُلَالَةٍ ( أراد بالإنسان وَلَدَ آدم وجُعل اسماً للجِنس ، وقوله : ( مِّن طِينٍ ( أراد تَولُّدَ السُّلالة مِن طِيْن خُلِقَ آدمُ منه .
وقال قَتَادة : استلَّ آدمُ مِن طين فسُمِّي سُلالةً ، وإلى هذا ذَهَب الفرّاء . وفي الكتاب الذي كتبه النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بالحُدَيْبية حين صالَح أهلَ مكة : ( وأن لا إِغْلالَ ولا إِسْلال ) .
قال أبو عُبَيدة : قال أبو عمرو : الإسْلالُ : السَّرِقَةُ الخَفِيّة ، يقال : في بَنِي فلانٍ سَلّة : إذا كانوا يَسرِقون .
وقال أبو عمرو : السَّلِيلةُ : بِنْتُ الرَّجل من صُلْبه .
وقال الليث : السَّلِيلُ والسُّلاّن : الأوْدية .
قال : والسَّليل والسَّليلة : المُهْر والمُهْرة . والسَّلِيلة : عَقَبةٌ أو عَصَبة أو لحمةٌ إذا كانت شبْه طرائق يَنفصِل بعضُها من بعض .
وأنشد :
لاءَمَ فيها السليلُ القَفَازا
قال : السَّليلُ : لَحمةُ المَتْنَين .
ابن السكيت : أَسَلَّ الرّجلُ : إذا سَرَق . وفي بني فلان سَلّةٌ ، أي : سَرِقة .
ويقال : أَتيناهم عند السَّلَّة ، أي : أتيناهم عند استلال السُّيوف ، وأَنشَد :
وذو غِرَارَيْن سَرِيعُ السَّلّة
وسَلَّ الشيءَ يَسَلّه سَلاًّ .
وفي الحديث : ( لا إِغْلالَ ولا إِسْلالَ ) .
قال : وسَلّةُ الفَرَس : دَفَعْتُه في سِباقِه . يقال : قد خَرجَتْ سَلّةُ هذا الفَرس على سائرِ الخيل .
قال المَرّار العَدَوِيّ :
أَلِزاً قَدْ خَرَجَتْ سَلَّتُه
زَعِلاً تَمسَحُه ما يَسْتَقِرّ
قال : والأَلزُ : الوَثَّاب . قال : والسَّلَّة : السَّبذَةُ كالجُؤْنة المُطبَّقَة .
قلت : ورأيتُ أعرابيّاً نشأ بفَيْد يقول لسَبَذة الطِّين : السَّلَّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : السَّلَّة : السُّلُّ وهو المرض . والسَّلّةُ : استلالُ السُّيوف عند القتال ، يقال : أتيناهم عند السَّلة . والسَّلَّةُ : الناقة الّتي سقطتْ أسنانُها من الهَرَم .
اللّحياني قال أبو السِّمْط : رَجُل سَلُّ ، وامرأةٌ سَلَّة ، وشاةٌ سَلَّة ، أي : ساقِطةُ الأسنان ، وقد سَلّت تَسِل سَلاًّ .
وقال الفرَّاء في قول الله جل وعلا : ( يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذاً ) ( النور : 63 ) .
قال : يَلوذُ هذا بهذا ، يَستتِر ذا بذا .
وقال الليث : يتسلّلون وينسلّون واحد .
أبو عُبَيد : السُّلاسلُ : الماءُ السَّهل في الحَلْق ويقال : هو البارد أيضاً .
قال لَبيد :
حَقائِبُهمْ راحٌ عَتِيقٌ ودَرْمَكٌ
ورَيْطٌ وفاثُورِيّةٌ وسَلاسِلُ
وقال اللَّيث : هو السَّلْسَل ، وهو الماء العَذْب الصافي الذي إذا شُرِب تَسَلْسَل في الْحَلْق . والماءُ إذا جَرَى في صَبَب أو حَدُور تَسَلْسَل ، وقال الأخطَل :
إذا خافَ مِن نجمٍ عليها ظَماءَةً
أَدَبَّ إليها جَدْوَلاً ويَتَسَلْسَلُ
وخمرٌ سَلْسل .
وقال حسّان :
بَرَدَى يُصفَّق بالرَّحيق السَّلْسَلِ
قال : والسَّلَّة : الفُرْجة بين نَصائب الحَوْض ، وأنشَد :
أسَلَّةٌ في حَوْضها أم انْفَجَرْ
وفي حديث أبي زرع بن أبي زرع : كمَسَلِّ شَطْبة . أراد بالمَسَلِّ : ما سُلّ من شَطْب الجَريدة شَبَّهه به لدِقة خَصْره . والسِّلسلةُ معروفة . وبَرْق ذو سَلاسِل ، ورَمْل ذو سَلاسِل : وهو تَسَلْسُلُه الذي يُرى في التوائه .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : السَّلاسلُ : رَمْلٌ يتعقّد بعضُه على بعض .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : البَرْقُ المُسَلْسَل : الذي يَتَسَلْسَل في أعاليه ولا يكاد يُخلِف . والأَسَلُّ : اللّص .
أنشد أبو عبيد قول تأبّطَ شَرّاً :
وأَنْضُوا المَلاَ بالشّاحِبِ المُتَسَلْسِلِ
وهو الَّذي تخَدَّدَ لحمُه وقَلّ .
قلتُ : أراد به نفسَه . أراد قطَع الملأ ، وهو ما اتّسع من الفَلاة ، وأنا شاحب مُتسلسِل ورواه غيرُه : ( بالشاحب المُتَشَلْشِل ) وفسَّره أَنْضُوا المَلا : أجوزُه . والمَلا : الصَّحْراء . والشاحب : الرَّجلُ الغَزّاء . قال : وقال الأصمعيّ : الشاحب : سيفٌ قد أَخلَق جَفْنهُ . والمُتشلشل : الّذي يَقطُر الدّمُ منه لكثرة ما ضُرِب به .
وفي الحديث : ( اللّهمَّ اسقِنا من سَلِيل الجنَّة ) ، وهو صافِي شرابِها ، قيل له سليلٌ : لأنه سُلَّ حتى خَلَص .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا وَضَعت الناقةُ فوَلدُها ساعَة تضعُه سَلِيل قَبلَ أن يُعلم أذكرٌ هو أم أنثى . وسَلائل السَّنام طرائِقُ طوالٌ يُقطع منه .
وقال الليث : واحدها سَليل . قال ابن شُميل : ويقال للإنسان أيضاً أوّل ما تضعه أمُّهُ سَلِيل . والسَّلِيلُ : دماغُ الفَرَس ، وأنشد :
كَقَوْنَسِ الطِّرْفِ أَوْفَى شَأَنُ قَمَحْده
فيه السَّليلُ حَوَالَيْه له أَرَمُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للغُلام الخفيفِ الرُّوح النّشيط لُسْلُس وسُلْسُل .
وقال النَّضْر : سَلِيلُ اللَّحْم : خَصِيلُه ، وهي السَّلائِل .
وقال الأصمعي : السَّليلُ : طرائق اللحم الطِّوال تكون ممتدّة مع الصُّلب .
وقال النَّضر : السّالُّ : مكانٌ وَطِىء وما حولَه مُشرِف ، وجمعه سَوَالّ ، يُجمَع فيه الماء .
شَمر عن ابن الأعرابي : يقال : سَلِيلٌ من سَمُر ، وغالُّ من سَلَم ، وفَرْشٌ من عُرْفط .
اللحياني : تَسَلْسَل الثوبُ وتَخَلْخلَ : إذا لُبِس حتى رَقّ ، فهو مُتسَلْسِل . والتَّسَلْسُلُ : بَرِيقُ فِرِنْدِ السَّيْف ودَبيبُه . وسيفٌ مُسَلْسَل ، وثَوْبٌ مُلَسْلَس فيه وشيُ مخطَّط ، وبعضُهم يقول : مُسَلْسَل كأنّه مقلوب .
أبو عبيد عن الأصمعي : السُّلاّن : بطونٌ من الأرض غامضةٌ ذاتُ شجر ، واحدها سالٌّ غالٌّ .
قال : والسُّلاّنُ : واحدها سالٌّ وهو المَسِيل الضيّق في الوادي .
وقال غيره : السِّلْسِلةُ : الوَحَرة ، وهي رُقَيْطاء لها ذَنَب دَقيقٌ تمصع به إذا عَدَتْ ؛ يقال : إنها ما تَطَأُ طَعاماً ولا شَراباً إلاّ سَمَّتْه فلا يأكلُه أحدٌ إلاّ وَحَر وأصابَه داءٌ ربما ماتَ منه .
ابن الأعرابيّ : سَلْسَلَ : إذا أَكَل السِّلْسلة ، وهي القِطْعة الطويلةُ من السَّنا .
وقال أبو عمرو : هي اللَّسْلسة .
وقال الأصمعيّ : هي اللَّسْلِسَة ، ويقال : سَلْسَلة . ويقال : انْسَلّ وانْشَلَّ بمعنى واحد . يقال ذلك في السَّيْل والناس قاله شَمر .
سلس : أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السَّلْسُ : الخَيْطُ ينظَم فيه الخَرزُ ، وجمعه سُلُوس ، وأَنشَدَنا :
ويزِينُها في النَحْر حَلْيٌ وَاضِحٌ
وقَلائِدٌ من حُبْلةٍ وسُلوِس
وقال غيرُه : السُّلاَسُ : ذَهابُ العَقْل . ورجل مَسْلُوسٌ في عَقْله ، فإذا أَصابه ذلك في بَدَنه فهو مَهْلُوسٌ . وسَلِسَ المُهْرُ : إذا انْقاد ، وشَرابٌ سَلِسٌ : لَيِّن الانحدار . وسَلِسَ بَولُ الرجلِ : إذا لم يتهيّأ له أن يُمسِكه ، وكلُّ شيء قَلِق فقد سَلِس . وأسْلسَتِ النّخلة فهي مُسْلِس : إذا تَناثَر بُسْرُها . وسَلْسَت الناقة : إذا أخدَجَت الولدَ قبل تمام أيّامه فهي سُلِس ، وقال المعطَّل الهُذَلي :
لم يُنْسِنِي حُبَّ القَتُول مَطارِدٌ
وأفَلُّ يختضِمُ القَقَارُ مُسلَّسُ
أراد بالمَطارِدِ سِهَاماً يُشبِه بعضُها بعضاً ، وأراد بقوله : مسلَّس : مُسَلسَل ، أي : فيه مِثل السِّلْسلة من الفِرِند .
لس : أبو عبيد : لَسَّ يَلُسُّ : إذا أَكل ، وقال زُهير :
قد اخضَرَّ مِنْ لَسن الغَمِيرِ حَجافِلُهْ
الدينوريّ قال : اللُّسَاس من البَقْل : ما اسْتمكَنَتْ منه الراعية .
واللَّسُّ أصلُه الأَخْذ باللّسان من قبلِ أن يَطُول البَقْلُ . وقال الرّاجز : ووصف فَحْلاً :
يُوشِكُ أن توجسَ في الإيجاسِ
في ياقِلِ الرِّمْث وفي اللُّساس
منها هَدِيمُ ضَيَعٌ هَوّاس
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : اللُّسُ : الجَمّالون الحُذاق .
قلتُ : الأصْل النُسُسُ . والنَّسُّ : السوق ، فقُلبت النون لاماً . قال : واللَّسْلاسُ : السَّنامُ المقطَّع .
وقال الأصمعي : اللِّسلِسةُ .

باب السين والراء والسين واللام
سر ، سل
( بربس ) : الليث : التَّبَرْبُس : مَشْيُ الكَلْب ، وإذا مَشَى الإنسان كذلك قيل : هو يَتَبَرْبَس .
وقال :
فَصَبَحَتْه سلق تَبربس
أي تمر مراً سريعاً .
ثعلب عن عمرو عن أبيه قال : البِرْبَاسُ : البئر العَمِيقة .
( سربل ) : وقال غيرُه : السِّرْبالُ : القَمِيص ، وقيل في قول الله تعالى : ( سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ ) ( النحل : 81 ) ، إنها القُمُص تَقِي الحَرّ والبَرْد ، فاكتَفَى بذكر الحرّ ، لأنّ ما وَقَى الحرَّ وَقَى البرد .
وأما قوله تعالى : ( وَسَرَابِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ ) ( النحل : 81 ) فهي الدُّروع .
وقال أبو عمرو : السَّرْبَلة : ثَرِيدَةٌ قد رُوِّيَتْ دَسَماً .
( بردس ) : ابن دُرَيد : رَجُلٌ بِرْدِيس خَبيثٌ مُنكَر وجَمل سِنْدَابٌ : صُلبٌ شديد .
( برطس ) : قال : والمُبَرْطِسُ : الذي يَكترِي للنَّاس الإبلَ والحَميرَ ويأخذُ جُعْلاً ، والاسم البَرْطَسة .
( سفسر ) : أبو عُبيد عن الأصمعي قال في قول النابغة :
وفارقتْ وهي لم تَجرب وباع لها
من الفَصافص بالنّمِيّ سفسير
قال : باع لها : اشترى . وسفسير : يعني السّمسار .
قال ابن الأنباري : السفسير : القهرمان .
وقال المؤرّج : السفسير : العبقري ، وهو الحاذق بصناعته ، من قولهم : سفاسرة وعباقرة . ويقال للحاذق بأمر الحديد : سِفسير .
قال حميد بن ثور :
برَتْه سفاسيرُ الحديد فجرّدت
وقيعَ الأعالي كان في الصوت مكرما
( سمرت ) : ابن السكيت في ( الألفاظ ) : السَّمروت : الرجل الطويل .
قال : وقال الفراء : يقال للطويل : شمقمق وشَمق .
( سمسر ) : وفي الحديث : كنا قوماً نسمّى السماسرة بالمدينة ، فسمّانا النبي ( صلى الله عليه وسلم ) التجّار .
وقيل : السمسار : المقيّم بالأمر ، الحافظ له . قال الأعشى :
فأصبحتُ لا أستطيع الكلام
سوى أن أراجعَ سمسارها
( سمأل ) : وقال ابن الأعرابيّ : أبو بَراء كُنيةُ الطائر الذي يقال له السَّمَوْأَل بالهمز .
( سرتف ) : وقال أبو عَمرو : السِّرْتافُ : الطويل .
( فرنس ) : والفِرْناسُ : الأسد الضَّاري .
وقال الليث : الفَرْنَسةُ : حُسْن تدبير المرأةِ لبَيْتِها ، يقال : إنها امرأة مُفَرْنِسة .
( فرسن ) : والفِرْسِنُ : فِرْسِنُ البَعير ، وهي مؤنَّثة .
( برنس ) : والبُرْنُس : كلُّ ثوب رأسه منه
مُلتَزِق به ، دُرّاعةً كان أو جُبّةً أو مِمْطَراً .
( نبرس ) : يقال للسِّنان : نِبراس ، وجمعه النباريس .
قال ابن مقبل :
إذ ردّها الخيل تعدو وهي خافضة
حدّ النبارس مطروداً نواحيها
أي : خافضة الرماح .
والنِّبْراس : السِّراج ، وقد رواه أبو عُبَيد عن أصحابه .
( بلسن ) : والبُلْسُنُ : العَدَسُ ، قاله ابن الأعرابي .
قال : وهل كانت الأعراب تعرف بُلْسُناً .
( سنبت ) : وقال ابن الأعرابي : السِّنْبِتُ : السّيّء الخُلُق .
( سمرمل ) : والسَّمَرْمَلةُ : الغول .
( سنبر ) : وقال أبو عمرو : السَّنْبَرُ : الرجُل العالِم بالشيء المتقِن له .
( بسمل ) : الليث : بَسْمَلَ الرجلُ : إذا كَتَب باسم الله بَسْمَلةً ، وأنشد :
لقد بَسْملَتْ هندٌ غداةَ لقيتُها
فيا حَبّذا ذاكَ الدَّلالُ المُبَسْمِلُ
سلَمة عن الفراء في البَسْملة نحوه .
ابن السكيت يقال : قد أكثرت من البسملة : إذا أكثر من قول باسم الله . وقد أكثر من الهيللة : إذا أكثر من قول لا إِله إلا الله . وقد أكثر من الحولقة : إِذا أكثر من قول لا حول ولا قوة إلا بالله .
( سنمر ) : وقال أبو عمرو : يقال للقمر : السِّنِّمار والطَّوْس .
ومن أمثال العرب في الذي يُجازِي الحَسَنَ بالسوأَىء قولُهم : جَزاهُ جَزاءَ سِنِّمار .
قال أبو عُبَيد : وكان سنِّمار بَنّاءً مُجِيداً ، فبَنَى الخَوَرْنَق للنُّعمان بن المنذِر ، فلما نظر إليه النعمانُ كَرِه أن يَعمل مِثله لغيره فأَلقاهُ من أَعلى الخَوَرْنَق فخرّ ميتاً ، وفيه يقول القائل :
جَزَتْنا بنو سعْدٍ بحُسن بلائِنا
جَزَاء سِنمارٍ وما كان ذا ذَنْبِ
وقال يونس : السِّنمار من الرّجال : الذي لا ينام باللَّيل ، وهو اللِّص في كلام هُذَيل ؛ ويسمّى اللّص سنِّماراً لِقلَّة نَوْمه .
( ترمس ) : وقال الليث : حَبُّ التُّرْمُس حبٌّ مُضلَّع محزَّز ، ولذلك قيل للجُمان : ترَامِس .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : تَرمَس الرجلُ : إذا تَغيَّب عن حَرْبٍ ، أو شَغَبِ .
( أبو عُبَيد : المَرْمَرِيس : الأَملَسُ ) .
( سلسل ) : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : لم
أسمَع سلْسَبيل إلا في القرآن .
وقال الزجّاج : سلْسَبيل : اسمُ العين ؛ وهو في اللغة صفةٌ لما كان في غاية السَّلاسة ، فكأنّ العَينَ سُمّيتْ بصِفَتها .
( برنس ) : ( أبو عمرو : يقال للرّجل إذا مرّ مراً سريعاً : مرَّ يتَبَرْنس ، وأنشد :
فصبَّحته سلَقٌ تَبَرْنَسُ
غير واحد : ما أَدْرِي أيُّ بَرْنَساء هو وأيُّ بَرَنساءَ هو ، معناه : ما أَدري أي الناس هو ) .
( برسم ) ( البرسام : المُومُ ) : ويقال لهذه العِلة : البِرْسام كأَنه معرب .
وبِرْ : هوَ الصَّدْر ، وَسامٌ : هو من أسماء الموت .
وقيل : بِرْ معناه الابن ، والأوّل أصحّ ، لأن العلّة إذا كانت في الرأس فهي السِّرْسام ، وسِرْ : هو الرأس .
( سنبل ) : والسُّنْبُل معروف ، وجمعه السَّنابِل ، السُّنْبُلة : بئرٌ قديمة حَفَرَتْها بنو جُمَح بمكّة ، وفيها يقول قائلُهم :
نحنُ حَفَرْنا لِلْحَجِيجِ سُنْبُلَه
( والمَيْسُوسَنُ : شَرابٌ ، وهو معرّب اذربطوس : دواء روميّ أعرب .
أبو عَمرو : السَّنْتَبَةُ : الغِيبَةُ المُحْكَمة .
وقال اللّيث : حَفَر فلانٌ تُرْمُسَةً تحتَ الأرض .
أبو عُبيد عن الأحمر : هي السِّرْداب ، وهي الطِّنْفِسَة .
ابنُ بزرج : أطْلَنْسأْتُ : أي : تحوّلْتُ من منزلٍ إلى منزل . قال : واسْلَنْطَأتُ : أي : ارتفعتُ إلى الشيءِ أَنْظُر إليه ) .
وفي حديث سَلمانَ الفارسيّ أنّه رُئِيَ بالكُوفة عَلَى حمارٍ عَرَبيَ وعليه قميصٌ سُنْبُلانيّ .
قال شمر : قال عبد الوهاب الغنوي : السنبُلاني من الثياب : السابغُ الطويل الذي قد أُسْبِل .
وروي عن عمر رضي الله عنه أنه كان يلبس القميص السُّنبلاني . وكذا روي عن عليّ عليه السلام ؛ فهؤلاء الثلاثة من أصحاب النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أعني سلمان وعمر رضي الله عنهما وعليّاً عليه السلام ، هم زُهَّاد وما كانوا لابسين القمص الطوال التي يجرون ذيولها . والأقرب عندي أن يكون السنبلاني منسوباً إلى موضع ، وهو من غليظ ثيابهم القالصة عن الكعبين .
وروي ذلك في حديث أنه اشترى قميصاً فلبسه وانتهى إلى نصف ساقه ؛ فقال : هذا قدر حسن .
وقال خالد بن جَنْبَةَ : سَنْبَلَ الرّجُل ثوبَه . إذا جَرَّ لَه ذَنْباً مِنْ خَلْفِه ؛ فتلك السَّنْبَلة .
وقال أخوه : ما طالَ من خَلْفه أو أَمامه فقد سَنْبَله . فهذا القميص السنبلاني .
وقال شمر : يجوز أن يكون السُّنْبُلاني مَنْسُوباً إلى موضع . والسَّنابلُ : سَنابلُ الزَّرع من البُرّ والشّعير والذُّرة ، الواحدةُ سُنْبُلَة .
( وقال شمر : لا أعرف الرئباس والكماني اسماً عربيّاً .
قلت : والطّرموس ليس بالرئباس الذي عندنا ) .
بلسم برسم ( والبلسام ، البرسام ) : وقال العجاج يصف شاعراً غالبه فأفْحَمَه :
فلم يزل بالقول والتهكُّمِ
حتى التقينا وهو مثل المُفْحَم
واصفرّ حتى آضَ كالمُبَلْسَم
( المُبلسم ) ( 2 ) : والمُبَرْسَم واحد : قال أبو عمرو ابنُ العلاء : قيسٌ تقول للمريض مُبَلْسَمٌ . وتميم تقول مُبَرْسَم .
( فرسن ) : أبو زيد : هي الفِرْسِنُ لفِرِسْنِ البعيرِ ، وجمعُها فَراسن ، وفي الفراسِنِ السُّلامَى ، وهي عِظَامُ الفِرْسِن ، وقَصَبها ثم الرُّسْغُ فوق ذلك ، ثم الوَظيف ، ثم فوق الوظيف من يدِ البعيرِ الذّراع ثُم فَوْقَ الذِّراع العَضُد ، ثم فوق العَضُد الكَتِف ، وفي رجلِه بعد الفِرْسِن من الخيل : الحافر ، ثم الرُّسْغ .
قرأت بخط الهيثم لابن بُزُرْج : ( اسرنطى ) ؛ أي : حَمُق . واعلنبى بالحمل ، أي : نهض به : و ( اطلنسى ) ، أي : تحول من منزل إلى منزل . قال : و ( اسلنطى ) ، أي : ارتفع إلى الشيء يَنظر إليه . قال : وتهظْلأْت ، أي : وَقعت .
ومن خُماسيّه : ( لباب السين )
يقال : كَمَرَةٌ ( فَنْطَلِيس ) وفَنْجَلِيس ، أي : ضخمة .
وسمعتُ جاريةً نُمَيْرِيّةً فصيحةً تُنْشِد وَقْتَ السَّحَر والكواكبُ قد بَدأَت تَطْلُع :
قد طَلَعَتْ حَمْراءُ فَنْطَلِيسُ
ليس لِرَكْبٍ بَعْدَها تَعْرِيسُ
أبو سَعيد : ( السَّمَنْدَل ) : طائِرٌ إذا انقَطَع نَسْلُه وهَرِم أَلْقَى نفَسه في الجَمْر فيعود إلى شَبابه .
وقال غيرُه : هو دابّة يَدخل النار فلا تُحرِقه .
و ( سَمَنْدَر ) : موضع .
و ( سَرَنْدِيب ) : بَلدٌ منْ بلادِ الهنْد .

##### Türkçe

باب **السّين** ve **اللاّم**
**سل** ، **لس** ، **سلس** : (kullanılan).

**سل** : **الليث** dedi: **السَّلُّ**: hamur ve benzerinden saçı çekip çıkarman.

Dedi: ve **الانسلال**: gitmek ve darlıktan yahut sıkışıklıktan çıkmak içindir. Ve kılıcı kınından çektim; o da çekilip çıktı. Ve **السُّلُّ** ve **السُّلالُ**: onun gibi bir hastalıktır; zayıflatır, tüketir ve öldürür; “adam **سُلّ** oldu” denir; Allah onu **أَسلَّه** etti; o da **مَسْلول**dur.

Ve **الفرّاء**, Allah’ın (azîz ve celîl) sözü hakkında: ( **وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ** ) ( **المؤمنون : 12** ).
Dedi: **السُّلالة**: her bir topraktan çekilip çıkarılan şeydir.

Ve **أبو الهَيْثم** dedi: **السُّلالة**: erkeğin sulbünden ve kadının göğüs kemiklerinden çekilip çıkarılan şeydir; tıpkı bir şeyin çekip çıkarılması gibi, çekip çıkarılır. Ve **السَّلِيلُ**: çocuk; annesinin karnından çıktığı vakit **سَلِيلاً** diye adlandırıldı. Ve **السَّلّة**: hırsızlık. Ve hırsıza **السّلاَّل** denir. Ve “**الخَلّةُ** **تَدعُو** **إلى السَّلّة**” denir. Ve “adam **سَلَّ** ve **أَسَلَّ**” denir: çaldığı zaman.

Dedim: **عكرمة**’den **السُّلالة** hakkında şöyle dediği rivayet edildi: o, sırttan çekilip çıkarılan sudur; çekip çıkarma ile.

Ve **الأخفش** dedi: **السُّلالةُ**: çocuk. Ve **النُّطْفَةُ**: **السُّلالةُ**dur. Ve **الشَّمّاخ** dedi:
طَوَتْ أَحْشاءَ مُرْتجةٍ لوَقْتٍ
عَلَى مَشِجٍ سُلالَتُه مَهِينُ
Böylece **السُّلالة**yı su kıldı. Ve bunun delili, Allah’ın (azîz ve celîl) başka bir sûredeki sözü: ( **شَىْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الإِنْسَانِ** ) ( **السجدة : 7** ) — yani Âdem — ( **مِن طِينٍ ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلاَلَةٍ مِّن مَّآءٍ مَّهِينٍ** ) ( **السجدة : 8** ); sonra ondan tercüme etti de şöyle dedi: ( **مِن سُلاَلَةٍ مِّن** ) ( **السجدة : 8** ). Şu hâlde onun sözü: ( **وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسَانَ مِن سُلَالَةٍ** ) ile “insan”dan Âdem’in çocuğunu kastetti ve cins için bir isim kılındı; ve onun sözü: ( **مِّن طِينٍ** ) ile, **السُّلالة**nın, Âdem’in ondan yaratıldığı çamurdan türemesini kastetti.

Ve **قَتَادة** dedi: Âdem çamurdan çekilip çıkarıldı; bu yüzden **سُلالة** diye adlandırıldı; **الفرّاء** da buna gitti. Ve Peygamberin ( **صلى الله عليه وسلم** ) Hudeybiye’de Mekke ehliyle sulh yaptığı vakit yazdığı yazıda: ( **وأن لا إِغْلالَ ولا إِسْلال** ).

**أبو عُبَيدة** dedi: **أبو عمرو** dedi: **الإسْلالُ**: gizli hırsızlıktır; “falancanın oğullarında **سَلّة** vardır” denir: çalıyorlarsa.

Ve **أبو عمرو** dedi: **السَّلِيلةُ**: adamın sulbünden olan kızıdır.

Ve **الليث** dedi: **السَّلِيلُ** ve **السُّلاّن**: vadilerdir.
Dedi: ve **السَّليل** ve **السَّليلة**: tay ve kısraktır. Ve **السَّلِيلة**: bir topuk yahut bir sinir yahut, yollar gibi olduğunda bir kısmı bir kısmından ayrılan bir et parçasıdır.

Ve şu beyit okundu:
لاءَمَ فيها السليلُ القَفَازا
Dedi: **السَّليلُ**: iki belin etidir.

**ابن السكيت**: adam **أَسَلَّ** etti: çaldığı zaman. Ve falancanın oğullarında **سَلّةٌ** vardır; yani: hırsızlık.

Ve “onlara **السَّلَّة** عندında geldik” denir; yani: kılıçların çekilip çıkarılması عندında onlara geldik. Ve şu beyit okundu:
وذو غِرَارَيْن سَرِيعُ السَّلّة

Ve “bir şeyi çekip çıkardı; onu çekip çıkarır: **سَلاًّ**.”

Ve hadiste: ( **لا إِغْلالَ ولا إِسْلالَ** ).
Dedi: ve atın **سَلّةُ**si: onu yarışında ileri sürdüm. “Bu atın **سَلّةُ**si, diğer bütün atlara karşı çıkmıştır” denir.

**المَرّار العَدَوِيّ** dedi:
أَلِزاً قَدْ خَرَجَتْ سَلَّتُه
زَعِلاً تَمسَحُه ما يَسْتَقِرّ
Dedi: ve **الأَلزُ**: sıçrayıcıdır. Dedi: ve **السَّلَّة**: kapaklı bir sandık gibi olan **السَّبذَة**dir.

Dedim: Fayd’da yetişmiş bir bedevî gördüm; çamurun **سَبَذة**sine **السَّلَّة** diyordu.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: dedi: **السَّلَّة**: **السُّلُّ**dür; o da hastalıktır. Ve **السَّلّةُ**: savaşta kılıçların çekilip çıkarılmasıdır; “onlara **السَّلة** عندında geldik” denir. Ve **السَّلَّةُ**: yaşlılıktan dişleri düşmüş dişi devedir.

**اللّحياني**: **أبو السِّمْط** dedi: **رَجُل سَلُّ**; ve **امرأةٌ سَلَّة**; ve **شاةٌ سَلَّة**; yani: dişleri düşmüş; ve **سَلّت**; **تَسِل**: **سَلاًّ**.

Ve **الفرَّاء**, Allah’ın (celîl ve a‘lâ) sözü hakkında: ( **يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذاً** ) ( **النور : 63** ).
Dedi: bu, şuna sığınır; bununla bununla örtünür.

Ve **الليث** dedi: **يتسلّلون** ve **ينسلّون** birdir.

**أبو عُبَيد**: **السُّلاسلُ**: boğazdan kolay geçen sudur; ve “o, soğuktur da” denir.
**لَبيد** dedi:
حَقائِبُهمْ راحٌ عَتِيقٌ ودَرْمَكٌ
ورَيْطٌ وفاثُورِيّةٌ وسَلاسِلُ
Ve **اللَّيث** dedi: o, **السَّلْسَل**dir; o, içildiğinde boğazda akıp giden, tatlı, duru sudur. Ve su, bir eğimde yahut inişte aktığında **تَسَلْسَل** eder. Ve **الأخطَل** dedi:
إذا خافَ مِن نجمٍ عليها ظَماءَةً
أَدَبَّ إليها جَدْوَلاً ويَتَسَلْسَلُ
Ve **خمرٌ سَلْسل**.

Ve **حسّان** dedi:
بَرَدَى يُصفَّق بالرَّحيق السَّلْسَلِ
Dedi: ve **السَّلَّة**: havuzun kazıklarının arasındaki açıklıktır. Ve şu beyit okundu:
أسَلَّةٌ في حَوْضها أم انْفَجَرْ

Ve **أبي زرع بن أبي زرع** hadîsinde: **كمَسَلِّ شَطْبة**. **المَسَلِّ** ile, hurma dalının soyulmuş kısmından çekilip çıkarılan şeyi kastetti; belinin inceliği için onu ona benzetti. Ve **السِّلسلةُ** bilinir. Ve **بَرْق ذو سَلاسِل**; ve **رَمْل ذو سَلاسِل**: o, kıvrımında görülen onun **تَسَلْسُلُ**üdür.

**أبو عُبَيد**’den, **الأصمعي**’den: **السَّلاسلُ**: bir kısmı bir kısmına düğümlenen kumdur.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: dedi: **البَرْقُ المُسَلْسَل**: üst taraflarında **يَتَسَلْسَل** eden ve neredeyse kesilmeyen şeydir. Ve **الأَسَلُّ**: hırsızdır.
**أبو عبيد**, **تأبّطَ شَرّاً**’ın sözünü okudu:
وأَنْضُوا المَلاَ بالشّاحِبِ المُتَسَلْسِلِ
Ve o, eti parçalanmış ve azalmış olandır.

Dedim: bununla kendisini kastetti. **قطع الملأ**yi kastetti; o da çölün geniş olanıdır. Ve ben, solgun **مُتسلسِل**im. Başkası onu şöyle rivayet etti: ( **بالشاحب المُتَشَلْشِل** ) ve “**أَنْضُوا المَلا**”yı “onu geçerim” diye açıkladı. Ve **المَلا**: çöldür. Ve **الشاحب**: akıncı adamdır. Dedi: ve **الأصمعيّ** dedi: **الشاحب**: kını eskimiş bir kılıçtır. Ve **المُتشلشل**: çok vurulduğundan kanı ondan damlayan şeydir.

Ve hadiste: ( **اللّهمَّ اسقِنا من سَلِيل الجنَّة** ); o, onun içkisinin safıdır. Ona **سليل** denildi: çünkü çekilip çıkarıldı da arındı.

**أبو عُبَيد**’den, **الأصمعي**’den: deve doğurduğunda, yavrusu onu doğurduğu saat **سَلِيل**dir; erkek mi dişi mi bilinmeden önce. Ve **سَلائل السَّنام**: ondan kesilen uzun şeritlerdir.

Ve **الليث** dedi: onun teki **سَليل**dir. **ابن شُميل** dedi: insana da, annesi onu ilk doğurduğunda **سَلِيل** denir. Ve **السَّلِيلُ**: atın beyni. Ve şu beyit okundu:
كَقَوْنَسِ الطِّرْفِ أَوْفَى شَأَنُ قَمَحْده
فيه السَّليلُ حَوَالَيْه له أَرَمُ

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: hafif ruhlu, çevik, canlı oğlana **لُسْلُس** ve **سُلْسُل** denir.

Ve **النَّضْر** dedi: **سَلِيلُ اللَّحْم**: onun tutamıdır; onlar **السَّلائِل**dir.

Ve **الأصمعي** dedi: **السَّليلُ**: belkemiğiyle birlikte uzanıp giden uzun et şeritleridir.

Ve **النَّضر** dedi: **السّالُّ**: alçak bir yer ve çevresi yüksek olan yerdir; çoğulu **سَوَالّ**; su onda toplanır.

**شَمر**’den, **ابن الأعرابي**’den: “**سَلِيلٌ** **من سَمُر**; ve **غالُّ** **من سَلَم**; ve **فَرْشٌ** **من عُرْفط**” denir.

**اللحياني**: elbise **تَسَلْسَل** etti ve **تَخَلْخلَ** etti: giyile giyile inceldiğinde; o da **مُتسَلْسِل**dir. Ve **التَّسَلْسُلُ**: kılıcın **فِرِنْد**inin parıltısı ve onun akışıdır. Ve **سيفٌ مُسَلْسَل**; ve içinde çizgili nakış bulunan **ثَوْبٌ مُلَسْلَس**; bazısı da “**مُسَلْسَل**” der; sanki ters çevrilmiş gibi.

**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: **السُّلاّن**: ağaçlı, kapalı yerler olan yerin çukurlarıdır; onun teki **سالٌّ غالٌّ**dır.
Dedi: ve **السُّلاّنُ**: onun teki **سالٌّ**dır; o da vadide dar akıntı yatağıdır.

Ve başkası dedi: **السِّلْسِلةُ**: **الوَحَرة**dır; o, ince kuyruklu bir **رُقَيْطاء**dır; koştuğunda onunla vurur; “yemek ve içecekten bir şeye basmaz ki onu zehirlemesin; böylece onu kim yerse **وَحَر** olur ve ona bir hastalık isabet eder; belki ondan ölür” denir.

**ابن الأعرابيّ**: **سَلْسَلَ**: **السِّلْسلة**yi yediği zaman; o da **السَّنا**dan uzun parçadır.

Ve **أبو عمرو** dedi: o, **اللَّسْلسة**dir.

Ve **الأصمعيّ** dedi: o, **اللَّسْلِسَة**dir; ve **سَلْسَلة** denir. Ve **انْسَلّ** ve **انْشَلَّ** bir mânâdadır denir. Bu, sel ve insanlar hakkında söylenir; **شَمر** söyledi.

**سلس** : **أبو عُبَيد**’den, **الأصمعيّ**’den: **السَّلْسُ**: boncuğun dizildiği iptir; çoğulu **سُلُوس**; ve bize şu beyit okuttu:
ويزِينُها في النَحْر حَلْيٌ وَاضِحٌ
وقَلائِدٌ من حُبْلةٍ وسُلوِس

Ve başkası dedi: **السُّلاَسُ**: aklın gitmesidir. Ve aklında **مَسْلُوسٌ** adam; bu ona bedeninde isabet ederse o, **مَهْلُوسٌ**tur. Ve tay **سَلِسَ**: boyun eğdiği zaman. Ve **شَرابٌ سَلِسٌ**: inişi yumuşak. Ve adamın idrarı **سَلِسَ**: onu tutmaya güç yetiremediği zaman. Ve huzursuz olan her şey **سَلِسَ** olmuştur. Ve hurma ağacı **أسْلسَت**; o da **مُسْلِس**tir: olgunlaşmamış hurmaları döküldüğü zaman. Ve deve **سَلْسَت**: günleri tamam olmadan yavruyu düşürdüğü zaman; o da **سُلِس**tir. Ve **المعطَّل الهُذَلي** dedi:
لم يُنْسِنِي حُبَّ القَتُول مَطارِدٌ
وأفَلُّ يختضِمُ القَقَارُ مُسلَّسُ
**المَطارِد** ile, birbirine benzeyen okları kastetti; ve “**مُسلَّس**” sözüyle, **مُسَلسَل**i kastetti; yani: onda **الفِرِند**den **السِّلْسلة** gibi bir şey vardır.

**لس** : **أبو عبيد**: **لَسَّ** **يَلُسُّ**: yediği zaman. Ve **زُهير** dedi:
قد اخضَرَّ مِنْ لَسن الغَمِيرِ حَجافِلُهْ

**الدينوريّ** dedi: yeşillikten **اللُّسَاس**: çobanın ondan iyice yararlandığı şeydir.

Ve **اللَّسُّ**un aslı, yeşillik uzamadan önce dille almadır. Ve **الرّاجز** dedi; ve bir aygırı vasfetti:
يُوشِكُ أن توجسَ في الإيجاسِ
في ياقِلِ الرِّمْث وفي اللُّساس
منها هَدِيمُ ضَيَعٌ هَوّاس

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: dedi: **اللُّسُ**: usta deve sürücüleridir.

Dedim: asıl **النُسُسُ**tur. Ve **النَّسُّ**: sevk etmektir; böylece **النون** **لام**a çevrildi. Dedi: ve **اللَّسْلاسُ**: parçalanmış hörgüçtür.

Ve **الأصمعي** dedi: **اللِّسلِسةُ**.

باب **السين** والراء و**السين** واللام
**سر** ، **سل**

( **بربس** ) : **الليث** : **التَّبَرْبُس** : köpeğin yürümesi; insan böyle yürüdüğünde: o **يَتَبَرْبَس** denir.
Ve dedi:
فَصَبَحَتْه سلق تَبربس
yani: hızlı bir geçişle geçer.

**ثعلب**’den, **عمرو**’dan, babasından dedi ki: **البِرْبَاسُ** : derin kuyu.

( **سربل** ) : Ve başkası dedi: **السِّرْبالُ** : gömlek; ve Allah’ın sözü hakkında denildi: ( **سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ** ) ( **النحل** : 81 ), onun gömlekler olduğu; sıcağı ve soğuğu korur; sıcağı anmakla yetindi; çünkü sıcağı koruyan soğuğu da korur.
Ama O’nun sözü: ( **وَسَرَابِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ** ) ( **النحل** : 81 ) ise, onlar zırhlardır.
Ve **أبو عمرو** dedi: **السَّرْبَلة** : içine yağ yedirilmiş bir **ثَرِيدَةٌ**.

( **بردس** ) : **ابن دُرَيد** : **بِرْدِيس** adam: kötü, yadırganan; ve **سِنْدَابٌ** deve: katı, şiddetli.

( **برطس** ) : dedi ki: **المُبَرْطِسُ** : insanlar için deve ve eşek kiralayan ve bir ücret alan; ad ise **البَرْطَسة**.

( **سفسر** ) : **أبو عُبيد**’den, **الأصمعي**’den; **النابغة**’nin sözü hakkında dedi:
وفارقتْ وهي لم تَجرب وباع لها
من الفَصافص بالنّمِيّ سفسير
dedi ki: **باع لها** : satın aldı. Ve **سفسير** : yani **السّمسار**.
**ابن الأنباري** dedi: **السفسير** : **القهرمان**.
Ve **المؤرّج** dedi: **السفسير** : **العبقري**; o, sanatında mahir olandır; onların sözü olan: **سفاسرة** ve **عباقرة**’den. Ve demir işi hususunda mahir olana **سِفسير** denir.
**حميد بن ثور** dedi:
برَتْه سفاسيرُ الحديد فجرّدت
وقيعَ الأعالي كان في الصوت مكرما

( **سمرت** ) : **ابن السكيت** ( **الألفاظ** )’da: **السَّمروت** : uzun adam.
dedi ki: ve **الفراء** dedi: uzuna **شمقمق** ve **شَمق** denir.

( **سمسر** ) : Ve hadiste: Medine’de **السماسرة** diye adlandırılan bir kavim idik; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bize **التجّار** adını verdi.
Ve denildi: **السمسار** : işte ikame eden, onu koruyan. **الأعشى** dedi:
فأصبحتُ لا أستطيع الكلام
سوى أن أراجعَ سمسارها

( **سمأل** ) : Ve **ابن الأعرابيّ** dedi: **أبو بَراء**; hemzeli olarak **السَّمَوْأَل** denilen kuşun künyesidir.

( **سرتف** ) : Ve **أبو عَمرو** dedi: **السِّرْتافُ** : uzun.

( **فرنس** ) : ve **الفِرْناسُ** : azgın aslan.
Ve **الليث** dedi: **الفَرْنَسةُ** : kadının evini iyi idare etmesi; denir ki: o **مُفَرْنِسة** bir kadındır.

( **فرسن** ) : ve **الفِرْسِنُ** : devenin **فِرْسِنُ**’i; ve o müennestir.

( **برنس** ) : ve **البُرْنُس** : başı kendisinden olan her elbise; ona yapışık; ister **دُرّاعةً** olsun ister **جُبّةً** olsun ister **مِمْطَراً**.

( **نبرس** ) : **السِّنان**’a **نِبراس** denir; çoğulu **النباريس**.
**ابن مقبل** dedi:
إذ ردّها الخيل تعدو وهي خافضة
حدّ النبارس مطروداً نواحيها
yani: mızrakları alçaltan.
Ve **النِّبْراس** : kandil; **أبو عُبَيد** bunu ashabından rivayet etmiştir.

( **بلسن** ) : ve **البُلْسُنُ** : mercimek; bunu **ابن الأعرابي** söyledi.
dedi ki: Araplar **بُلْسُناً** bilir miydi?

( **سنبت** ) : ve **ابن الأعرابي** dedi: **السِّنْبِتُ** : kötü huylu.

( **سمرمل** ) : ve **السَّمَرْمَلةُ** : gûl.

( **سنبر** ) : ve **أبو عمرو** dedi: **السَّنْبَرُ** : bir şeyi bilen, onu sağlam yapan adam.

( **بسمل** ) : **الليث** : adam **بَسْمَلَ** eder: **باسم الله** ile bir **بَسْمَلةً** yazdığında; ve inşad etti:
لقد بَسْملَتْ هندٌ غداةَ لقيتُها
فيا حَبّذا ذاكَ الدَّلالُ المُبَسْمِلُ
**سلَمة**’den, **الفراء**’dan **البَسْملة** hakkında bunun benzeri.
**ابن السكيت**: denir ki: **البسملة**’yi çoğalttın: **باسم الله** sözünü çok söylediğinde. Ve **الهيللة**’yi çoğalttı: **لا إِله إلا الله** sözünü çok söylediğinde. Ve **الحولقة**’yi çoğalttı: **لا حول ولا قوة إلا بالله** sözünü çok söylediğinde.

( **سنمر** ) : ve **أبو عمرو** dedi: aya **السِّنِّمار** ve **الطَّوْس** denir.
Arapların, iyiliği kötülükle karşılayana dair darbımesellerinden sözleri: **جَزاهُ جَزاءَ سِنِّمار**.
**أبو عُبَيد** dedi: **سنِّمار** iyi bir yapı ustası idi; **الخوَرْنَق**’ı **النُّعمان بن المنذِر** için yaptı; **النعمان** ona bakınca, başkası için onun benzerini yapmasından hoşlanmadı da onu **الخوَرْنَق**’ın en üstünden attı; o da ölü olarak düştü; bunun hakkında söyleyenin sözü:
جَزَتْنا بنو سعْدٍ بحُسن بلائِنا
جَزَاء سِنمارٍ وما كان ذا ذَنْبِ
Ve **يونس** dedi: erkeklerden **السِّنمار**: gece uyumayan; ve **هُذَيل**’in sözünde o hırsızdır; hırsıza, uykusunun azlığından dolayı **سنِّماراً** denir.

( **ترمس** ) : ve **الليث** dedi: **حَبُّ التُّرْمُس**; köşeli, çizgili bir tanedir; bundan dolayı **الجُمان**’a **ترَامِس** denildi.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: adam **تَرمَس** etti: bir savaştan yahut bir kargaşadan kaybolduğunda.

( **أبو عُبَيد : المَرْمَرِيس : الأَملَسُ** ) .

( **سلسل** ) : **ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: **سلْسَبيل**’i Kur’an’da olandan başka işitmedim.
Ve **الزجّاج** dedi: **سلْسَبيل** : pınarın adıdır; ve dilde, nihai yumuşaklık derecesinde olana bir sıfattır; sanki pınar sıfatıyla adlandırılmıştır.

( **برنس** ) : ( **أبو عمرو** : adama, hızlı bir geçişle geçtiğinde denir: **مرَّ يتَبَرْنس**; ve inşad etti:
فصبَّحته سلَقٌ تَبَرْنَسُ
birden fazlası: **ما أَدْرِي أيُّ بَرْنَساء هو وأيُّ بَرَنساءَ هو**; manası: hangi insan olduğunu bilmiyorum ) .

( **برسم** ) ( **البرسام : المُومُ** ) : ve bu hastalığa **البِرْسام** denir; sanki muarrebdir.
Ve **بِرْ**: göğüstür; ve **سامٌ**: ölümün adlarındandır.
Ve denildi: **بِرْ** manası oğuldur; birincisi daha sahih; çünkü hastalık başta olursa o **السِّرْسام**’dır; ve **سِرْ**: baştır.

( **سنبل** ) : ve **السُّنْبُل** bilinir; çoğulu **السَّنابِل**. **السُّنْبُلة** : Mekke’de **بنو جُمَح**’ın kazdığı eski bir kuyu; onların söyleyeninin sözü:
نحنُ حَفَرْنا لِلْحَجِيجِ سُنْبُلَه

( ve **المَيْسُوسَنُ** : bir içecektir; ve o muarrebdir. **اذربطوس** : Rumî bir ilaçtır; Arapçalaştırılmıştır.
**أبو عَمرو** : **السَّنْتَبَةُ** : sağlamlaştırılmış gıybet.
Ve **اللّيث** dedi: falan kimse yerin altında bir **تُرْمُسَةً** kazdı.
**أبو عُبيد**’den, **الأحمر**’den: o **السِّرْداب**’dır; ve o **الطِّنْفِسَة**’dir.
**ابنُ بزرج** : **أطْلَنْسأْتُ** : yani bir menzilden bir menzile taşındım. dedi ki: ve **اسْلَنْطَأتُ** : yani bir şeye yükseldim, ona bakıyorum ) .

Ve **سَلمانَ الفارسيّ** hadîsinde: Kûfe’de Arap bir eşek üzerinde görüldü; üzerinde **قميصٌ سُنْبُلانيّ** vardı.
**شمر** dedi: **عبد الوهاب الغنوي** dedi: elbiselerden **السنبُلاني**: sarkıtılmış olan, uzun, bol olan.
Ve **عمر** رضي الله عنه’dan rivayet edildi: **القميص السُّنبلاني** giyerdi. Ve aynı şekilde **عليّ** عليه السلام’dan rivayet edildi; şu halde bunlar üçü, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ashabından; yani **سلمان** ve **عمر** رضي الله عنهما ve **عليّاً** عليه السلام; onlar zâhidlerdir; eteklerini sürüdükleri uzun gömlekleri giyenler değillerdi. Bana göre daha yakın olan: **السنبلاني**’nin bir yere nisbet olmasıdır; ve onların kalın elbiselerindendir; topuklardan arınmış (yani topukları geçmeyen).
Ve bir hadiste rivayet edildi: bir gömlek satın aldı, onu giydi; baldırının yarısına kadar vardı; dedi ki: bu güzel bir ölçüdür.
Ve **خالد بن جَنْبَةَ** dedi: adam elbisesini **سَنْبَلَ** etti: arkasından ona bir kuyruk sürüklediğinde; işte o **السَّنْبَلة**’dir.
Ve kardeşi dedi: arkasından yahut önünden uzayan şey, onu **سَنْبَله** etmiştir. İşte bu **القميص السنبلاني**.
Ve **شمر** dedi: **السُّنْبُلاني**’nin bir yere nisbet olması caizdir. Ve **السَّنابلُ**: buğday, arpa ve darı ekinin başaklarıdır; teki **سُنْبُلَة**.

( Ve **شمر** dedi: **الرئباس** ve **الكماني**’yi Arapça bir isim olarak bilmiyorum.
dedim ki: ve **الطّرموس** bizde olan **الرئباس** değildir ) .

**بلسم** **برسم** ( **والبلسام ، البرسام** ) : ve **العجاج**; kendisiyle çekiştiği bir şairi tasvir ederek, onu susturunca dedi:
فلم يزل بالقول والتهكُّمِ
حتى التقينا وهو مثل المُفْحَم
واصفرّ حتى آضَ كالمُبَلْسَم

( **المُبلسم** ) ( 2 ) : ve **المُبَرْسَم**; bir tek (lafız)dır: **أبو عمرو ابنُ العلاء** dedi: **قيس**; hastaya **مُبَلْسَمٌ** der. **تميم** ise **مُبَرْسَم** der.

( **فرسن** ) : **أبو زيد** : o, devenin **فِرِسْنِ**’i için **الفِرْسِنُ**’dür; çoğulu **فَراسن**. Ve **الفراسِنِ** içinde **السُّلامَى** vardır; o, **الفِرْسِن**’in kemikleridir; ve onun **قَصَب**’ı; sonra bunun üstünde **الرُّسْغُ**; sonra **الوَظيف**; sonra **الوَظيف**’in üstünde devenin elinden **الذّراع**; sonra **الذِّراع**’ın üstünde **العَضُد**; sonra **العَضُد**’un üstünde **الكَتِف**. Ve ayağında, **الفِرْسِن**’den sonra, attan: **الحافر**; sonra **الرُّسْغ**.
**الهيثم**’in **ابن بُزُرْج** için yazdığı hattıyla okudum: ( **اسرنطى** ); yani: ahmaklaştı. Ve **اعلنبى** yük ile; yani: onunla kalktı. Ve ( **اطلنسى** ), yani: bir menzilden bir menzile taşındı. dedi ki: ve ( **اسلنطى** ), yani: bir şeye yükseldi, ona bakıyor. dedi ki: ve **تهظْلأْت**; yani: düştü.

Ve onun beş harflilerinden: ( **لباب السين** )
denir ki: **كَمَرَةٌ** ( **فَنْطَلِيس** ) ve **فَنْجَلِيس**; yani: iri.
Seher vaktinde, yıldızlar doğmaya başlamışken, fasih **نُمَيْرِيّةً** bir cariyeyi işittim; inşad ediyordu:
قد طَلَعَتْ حَمْراءُ فَنْطَلِيسُ
ليس لِرَكْبٍ بَعْدَها تَعْرِيسُ

**أبو سَعيد** : ( **السَّمَنْدَل** ) : nesli kesilip yaşlandığında nefesini kor içine atan bir kuştur; sonra gençliğine döner.
Ve başkası dedi: o, ateşe giren bir hayvandır; ateş onu yakmaz.
Ve ( **سَمَنْدَر** ) : bir yerdir.
Ve ( **سَرَنْدِيب** ) : Hind beldelerinden bir beldedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب  وأوله سين في المضاعف والمطابق)
(سع) السين والعين في المضاعف والمطابق يدلُّ على أصل واحد، وهو ذَهاب الشيء. قال الخليل: يقال تَسَعْسَع الشَّهر، إذا ذهب أكثره، ويقال: تَسَعْسَع الرجل من الكِبَر، إذا اضطرب جسمه. قال:
* يا هندُ ما أسرعَ ما تَسَعسعا([1]) *
(سغ) السين والغين أصلٌ يدل على دَرْج الشيء في الشيء باضطرابٍ وحركة. من ذلك سَغْسَغْتُ رأسي بالدُّهْنِ، إذا روَّيته. قال الخليل وغيره: سغسغت الشَّيء في التراب، إذا دَحدحتَه فيه. وأما قولهم: تَسَغْسَغَت ثَنِيّته، فممكنٌ أن يكون من الإبدال، ومن الباب الذي قبل هذا.
(سف) السين والفاء أصلٌ واحد، وهو انضمام الشيء إلى الشيء ودنوُّه منه، ثم يُشتَقّ منه ما يقاربه.
من ذلك أسفَّ الطائرُ، إذا دنا من الأرض في طيرانه. وأسفَّ الرجل للأمر، إذا قارَبَهُ. ويُقال أسفَّت السحابةُ، إذا دَنَت من الأرض. قال أوسٌ يصف السّحاب:
دانٍ مِسفٌّ فويق الأرض هَيْدَبُه *** يكاد يدفعُهُ مَنْ قام بالرّاحِ([2])
ومن الباب: أَسَفَّ الرجل النَّظرَ، إذا أدامَه. ومنه السَّفْساف: الأمر الحقير. وسمِّي بذلك لأنَّه مِنْ أسَفَّ الرجل للأمر الدنيّ. ومن ذلك المُسَفْسِفَةُ، وهي الريح التي تجري فوَيقَ الأرض. والسِّفّ([3]): الحَيَّة التي تسمَّى الأرقم، وذلك أنّه يلصق بالأرض لُصوقاً في مَرِّهِ. فالقياس في هذا كلِّه واحد. وأمّا* سَففت الخوص والسَّفيف: بِطانٌ يشدُّ به الرَّحْل، فمن هذا؛ لأنَّه إذا نُسِجَ فقد أدْنِيَتْ كلُّ طاقةٍ منه إلى سائرها.
ومما يجوز أن يُحمَل على الباب ويجوزُ أن يكون شاذّاً، قولك: سفِفْتُ الدواء أسَفّه. ويقال أَسَفَّ وجهَه، إذا ذرَّ عليه الشيء([4]). قال ضابئ([5]) يذكر ثورا:
شديد بريقِ الحاجبَينِ كأنّما *** أُسِفَّ صَلَى نارٍ فأصبَحَ أكحلا
(سك ) السين والكاف أصلٌ مطّرد، يدلُّ على ضِيق وانضمام وصِغَر. من ذلك السَّكَك، وهو صِغَر الأُذُن. وهذه أذنٌ سَكَّاء. ويقال استكَّت مسامعه؛ إذا صَمَّت. قال النابغة:
وخُبِّرْتُ، خَيْرَ الناسِ، أنَّك لُمتَني *** وتلك التي تسْتَكّ مِنْها المسامِعُ([6])والسّكّة: الطريقة المصطفّة من النخل. وسمّيت بذلك لتضايقها في استواء. ومن هذا اشتقاق سكّة الدراهم، وهي الحديدة؛ لتضايُق رَسم كتابتها. والسَّكّ: أن تَضُبَّ البابَ بالحديد. والسَّكّيّ: النّجّار([7]). ويقال إن السُّكَّ من الرّكايا المستوية الجِرَاب([8]). ويقال السُّكُّ: جُحر العقرب. ويقال للدِّرع الضّيقة أو الضيقة الحَلَق: سُكٌّ.  ويقال للنبت إذا انسدَّ خَصَاصُه([9]): قد استَكّ. والقياس مطّردٌ في جميع ما ذكرناه.
ومما حُمل عليه ماحكاه ابنُ دريد([10]): سَكَّه يَسُكُّه سَكّاً، إذا اصطلَمَ أذنَيه.
ومما شذّ عن الباب: السُّكاك: اللُّوح بين السّماء والأرض. والسُّكُّ: الذي يُتطيَّبُ به. ويقال إنَّه عربيٌّ صحيح.
(سل) السين واللام أصلٌ واحد، وهو مدُّ الشيء في رِفْق وخَفاء، ثم يُحمَل عليه. فمن ذلك سَلَلْتُ الشيء أسلُّه سَلاًّ. والسَّلَّة والإسلال: السَّرقة. وفي حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلَّم حين كتب: "لا إِغْلاَلَ ولا إِسْلاَل"([11]). فالإغلال : الخيانة. والإسلال: السرقة.
ومن الباب: السَّليل: الولد؛ كأنَّه سُلَّ من أُمّه سَلاًّ. قالت امرأةٌ من العرب في ابنها:
سُلَّ مِنْ قلبي ومن كبدي *** قمراً مِن دونه القَمرُ
وممّا حُمل عليه السِّلْسِلَة، سمّيت بذلك لأنها ممتدة في اتّصال. ومن ذلك تَسَلْسَل الماء في الحلْق، إذا جرى. وماءٌ سَلْسَلٌ وسَلْسَالٌ وسُلاسِل. قال الأخطل:
إذا خاف مِنْ نجمٍ عليها ظَمَاءَةً *** أمَالَ إليها جدوَلاً يَتَسَلْسَلُ([12])قال بعضُ أهل اللغة: السَّلْسَلَة اتّصال الشيء بالشيء، وبذلك سُمّيت سِلسلة الحديد، وسِلسِلة البرق المستطيلة في عَرض السحاب. والسَّالُّ: مَسِيل في مَضيق الوادي، وجمعه سُلاّنٌ، كأنَّ الماء ينسَلُّ منه أو فيه انْسِلالا. ويقال: فرسٌ شديد السَّلَّة، وهي دَفعته في سِباقه([13]). ويقال: خَرَجَت سَلَّته على جميع الخيل. والمِسلَّة معروفة؛ لأنّها تسلّ الخيط سَلاًّ. والسُّلاَّءَة من الشوك مِنْ هذا أيضاً، لأن فيها امتداداً. ومنه السُّلاَل من المرض، كأن لحمه قد سُلَّ سَلاًّ منه، أسَلّه الله.
(سن([14])) السين والنون أصلٌ واحد مطرد، وهو جريَان الشيء وإطرادُهُ في سهولة، والأصل قولهم سَنَنْتُ الماءَ على وجهي أَسُنُّهُ سَنَّاً، إذا أرسلتَه إرسالاً. ثمَّ اشتُقَّ منه رجل مسنون الوجه، كأنَّ اللحم قد سُنَّ على وجهه. والحَمَأُ المسنون من ذلك، كأنه قد صُبَّ صَـبّاً.
ومما اشتقَّ منه السُّنَّة، وهي السّيرة. وسُنَّة رسول الله عليه السلام: سِيرته. قال الهذلي([15]):
فلا تَجْزَعَنْ من سُنَّةٍ أنت سرْتَها *** فأوَّلُ راضٍ سُنَّةً من يسيرُها
وإنّما سمِّيَت بذلك لأنها تجري جرياً. ومن ذلك قولهم: امضِ على سَنَنِك وسُنَنِك([16])، أي وجهك. وجاءت الريح سَنائِنَ، إذا جاءتْ على طريقة واحدة. *ثمَّ يحمل على هذا: سنَنْتُ الحديدة أسُنُّها سَنّاً. إذا أمْرَرْتَها على السِّنان. والسِّـنَان هو المِسَنّ. قال الشاعر:
* سِنَانٌ كحدِّ الصُّلَّبيِّ النَّحِيضِ([17]) *
والسِّنان للرُّمح من هذا؛ لأنّه مسنون، أي ممطول محدّد. وكذلك السَّناسِنُ، وهي أطراف فَقار الظهرِ، كأنَّها سُنّت سَنّاً.
ومن الباب: سِنُّ الإنسانِ وغيره مشبّه بسنان الرّمح. والسَّنون: ما يُسْتاك به؛ لأنَّه يُسَنُّ به الأسنان سَنّاً. فأمّا الثّور([18]). فأمّا قولهم: سَنَّ إبلَه، إذا رعاها، فإنّ معنى ذلك أنّه رعاها حَتى حسُنَت بَشَرتُها، فكأنّها قد صُقِلَتْ صَقْلاً، كما تُسنّ الحديدة. هذا معنى الكلام، ويَرجِعُ إلى الأصل الذي أصّلناه.
(سم([19])) السين والميم الأصل المطّرد فيه يدلُّ على مدخلٍ في الشيء، كالثَّقب وغيره، ثم يشتقّ منه. فمن ذلك السَّم والسُّم: الثّقب في الشّيء. قال الله عز ذكره: ﴿حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ في سَمِّ الخِيَاطِ﴾ [الأعراف 40]، والسُّم القاتل، يقال فتحاً وضمّاً. وسمِّي بذلك لأنّه يرسُب في الجسم ويداخلُهُ، خِلافَ غيرهِ ممّا يذاق.
والسَّامّة: الخاصّة، وإنّما سُمّيت بذلك لأنّها تَدَاخَلُ بأُنْسٍ لا يكون لغيرها والعرب تقول: كيف السَّامّة والعامّة؟ فالسَّامَّة: الخاصّة.
والسَّموم: الريح الحارّة، لأنَّها أيضاً تُداخِل الأجسامَ مداخَلةً بقوة. والسّمّ: الإصلاح بين الناس، وذلك أنّهم يتباينون ولا يتداخلون، فإذا أُصلح بينهم تداخَلُوا.
وممّا شذَّ عن الباب: السَّمّ: شيءٌ كالوَدَعِ يخرج من البحر. والسَّمْسام: طائر. والسَّمْسَم: الثّعلب. والسُّمْسُمَانِيّ: الرجل الخفيف. والسَّماسم: النَّمل الحُمْر، الواحدة سِمْسِمَة. والسِّمْسِمُ: حبّ.
ويمكن أن يَحمِل هذا الذي ذكرناه في الشذوذ أصلاً آخر يدلُّ علىخفّة الشيء. ومما شذّ عن الأصلين جميعاً قولهم: "ما لَهُ سَُمٌّ  ولا حَُمٌّ غيرك"، أي ما لَه همٌّ سواك.
(سب) السين والباء حَدّهُ بعضُ أهل اللغة ـ وأظنّه ابنَ دريد([20]) ـ أنَّ أصل هذا الباب القَطع، ثم اشتقَّ منه الشَّتم. وهذا الذي قاله صحيح. وأكثر الباب موضوعٌ عليه. من ذلك السِّبّ: الخِمار، لأنّه مقطوع من مِنْسَجه.
فأمّا الأصل فالسَّبّ العَقْر؛ يقال سَبَبْت الناقة، إذا عقرتَها. قال الشاعر([21]):
فما كان ذنبُ بني مالكٍ *** بأنْ سُبّ منهم غلامٌ فَسبّْ
يريد معاقرة غالب بن صعصعة وسُحيم([22]). وقوله سُبَّ أي شُتِمَ. وقولـه سَبّ أي عَقَر. والسَّبّ: الشتم، ولا قطيعة أقطع من الشَّتِم. ويقال للذي يُسابّ سِبّ. قال الشاعر([23]):
لا تَسُبَّنَّنِي فلستَ بِسبّي *** إنَّ سَبِّي من الرجال الكريمُ([24])ويقال: "لا تسبُّو الإِبلَ، فإنَّ فيها رَقوءَ الدّم([25])"، فهذا نهيٌّ عن سبّها، أي شتمها. وأما قولهم للإبل: مُسَبَّبَة فذلك لما يقال عند المدح: قاتلَها الله فما أكرمها مالاً! كما يقال عند التعجُّب من الإنسان: قاتله الله! وهذا دعاءٌ لا يراد به الوقوع. ويقال رجل سُبَبَة، إذا كانَ يسُبُّ الناسَ كثيراً. ورجل سُبَّة، إذا كان يُسَبُّ كثيراً. ويقال بين القوم أُسْبُوبة يتسابُّون بها. ويقال مضت سَبَّة من الدهر، يريد مضت قطعة منه.. ([26])
* وذكرك سَبَّاتٍ إليَّ عجيبُ([27]) *
وأما الحبل فالسّبب، فممكن أن يكون شاذّاً عن الأصل الذي ذكرناه، ويمكن أن يقال إنَّه أصلٌ آخَر يدلُّ على طول وامتداد.
ومن ذلك السَّبَب. ومن ذلك السِّبُّ، وهو الخِمار الذي ذكرناه. ويقال للعمامة أيضاً سِبّ. والسِّبّ: الحبل  أيضاً في قول الهذليّ([28]):
* تدلَّى عليها بين سِبٍّ وخَيْطة([29]) *
ومن هذا الباب السِّبسب، وهي المفازة الواسعة، في قول أبي دُؤاد:
وخَرْقٍ سَبْسَبٍ يجري *** عليه مَوْرُهُ سَهْبِ([30])فأمّا السَّباسِب فيومُ عيدٍ لهم. ولا أدري مِمَّ اشتقاقه. قال:
* يُحَيَّوْن بالرَّيحانِ يومَ السَّباسبِ([31]) *
(ست) السين والتاء ليس فيه إلا ستّة*  وأصل التاء دال. وقد ذكر في بابه.
(سج) السين والجيم  أصلٌ يدلُّ على اعتدالٍ في الشيء واستواء. فالسَّجْسج: الهواء المعتدل الذي لا حرَّ فيه ولا بردَ يُؤذي.
ومن ذلك الحديث: "إنَّ ظِلَّ الجنة سَجْسَجٌ". ويقال أرض سجسج، وهي السَّهلة التي ليست بالصُّلْبة. قال:
*والقوم قد قطعوا مِتَانَ السَّجْسَجِ*([32])
ويقال ـ وهو من الباب ـ سَجَّ الحائطَ بالطِّين، إذا طلاهُ به وسوَّاه. وتلك الخشبة المِسَجَّة. والسَّجَاج: اللّبَن الرقيق الصّافي.([33])
ومما يقرب  من هذا الباب الكبشُ السّاجِسِيُّ، وهو الكثير الصُّوف.
ومما شذّ عن الأصل قولُهم: لا أفعل ذلك سَجِيسَ الليالي، وسَجِيسَ الأوْجَسِ، أي أبداً. وماءٌ سَجَِس([34])، أي متغيّر. والسَّجَّة: صنمٌ كان يُعبَد في الجاهلية. وفي الحديث: "أخرِجوا صدقاتِكم؛ فإنَّ الله عزَّ ذكرُهُ قد أراحكم من الجَبْهَة والسَّجَّة والبَجَّة"([35]). وتفسيره في الحديث أنها أسماءُ آلهة كانوا يعبدونها في الجاهليَّة.
(سح) السين والحاء أصلٌ واحد يدلُّ على الصَّبّ، يقال سححت [الماء] أسُحُّ سَحّاً. وسَحَابَةٌ سحوح، أي صَبَّابة. وشاةٌ ساحٌّ، أي سمينة، كأنّها تَسُحّ الودكَ سَحّاً. وفرس مِسَحٌّ، أي سريعةٌ يشبه عدوُها انصبابَ المطر. ويقال سَحسَح الشيء، إذا سال. ويقال إن السحسحة هي السَّاحة([36]).
(سخ) السين والخاء أصلٌ فيه كلمة واحدة. يقال إن السَّخَاخ. الأرض اللَّيِّنة الحُرَّة. وذكروا ـ إن كان صحيحاً ـ سَخَّت الجرادة، إذا غرزت بذنبها في الأرض.
(سد) السين والدال أصل واحد، وهو يدلُّ على ردم شيء ومُلاءَمَته من ذلك سدَدت الثُّلمة سدَّاً. وكلُّ حاجزٍ بين الشيئين سَدٌّ. ومن ذلك السَّديد، ذُو السَّداد، أي الاستقامة([37])؛ كأنّه لا ثُلْمة فيه. والصَّواب أيضاً سَداد. يقال قلتُ سَدَاداً.  وسَدَّدَهُ الله عزَّ وجلَّ. ويقال أسَدَّ الرجلُ، إذا قال السَّداد. ومن الباب: "فيه سِدادٌ من عَوَز" بالكسرة. وكذلك سِداد الثُّلمة والثَّغر. قال:
أضاعُوني وأيَّ فتىً أضاعُوا *** ليومِ كريهةٍ وسِدَادِ ثغرِ([38])والسُّدَّة كالفِناء حول البيت. واستدَّ الشيء، إذا كان ذا سَداد. ويقال: السُّدَّة الباب. وقال الشاعر:
تَرَى الوفودَ قياماً عند سُدَّتِهِ *** يَغْشَوْنَ بابَ مَزُورٍ غيرِ زَوَّارِ([39])والسُّدَاد: داءٌ يأخذ في الأنف يمنع النَّسيم. والسَّدّ والسُّدُّ: الجراد يملأ الأفق. وقولهم السُّدة: الباب، لأنَّه يُسَدّ، وفي الحديث في ذكر الصَّعاليك: "الشعث رؤوساً  الذين لا يُفْتَحُ لهم السُّدَد".
(سر) السين والراء يجمع فروعَه إخفاءُ الشيء. وما كان من خالصه ومستقرِّه. لا يخرج شيءٌ منه عن هذا. فالسِّرّ: خلاف الإعلان. يقال أسْرَرت الشيءَ إسراراً، خلاف أعلنته. ومن الباب السِّرّ، وهو النِّكاح، وسمِّي بذلك لأنَّه أمرٌ لا يُعْلَن به. ومن ذلك السِّرَار والسَّرَار، وهو ليلةَ يستسرّ الهلال، فربما كان ليلة، وربماكان ليلتين إذا تمّ الشهر. ومن ذلك الحديث: "أنّه سأل رجلاً هل صُمْتَ مِنْ سِرَارِ الشَّهر شيئاً؟"، قال: لا، فقال: "إذا أفطرتَ رمضانَ فصُمْ يومين". قال في السِّرار:
نحنُ صَبَحْنا عامراً في دارِها ***
جُرداً تَعَادَى طَرَفي نهارِها
عَشِيَّةَ  الهِلال أو سَِرَارها([40])
 وحدّثني محمد بن هارون الثّقفي، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي الحسن الأثرم، عن أبي عبيدة قال: أسررت الشيء: أخفيته. وأسررته: أعلنته. وقرأ:﴿وأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا العَذَابَ﴾  [يونس 54]. قال: أظهروها. وأنشد قول امرئ القيس:
* لو يُسِرُّون مَقْتَلي([41]) *
أي لو يُظهرون. ثم حدّثني بعضُ أهل العلم، عن أبي الحسن عبد الله بن سفيان النحويّ قال: قال الفرَّاء: أخطأ أبو عبيدة التفسيرَ، وصحّف في الاستشهاد. أمَّا *التفسير فقال: أَسَرُّو النّدامة أي كتموها خوف الشَّماتة. وأمّا التصحيف فإنما قال امرؤ القيس:
* لو يُسِرُّون مَقتلي *
أي لو يظهرون. يقال أشْرَرت الشيءَ، إذا أبرزتَه، ومن ذلك قولهم أشْرَرت اللحمَ للشّمسِ. وقد ذُكِر هذا في بابه.
وأمّا الذي ذكرناه من مَحض الشيء وخالِصِهِ  ومستقرّهِ، فالسِّر: خالص الشيء. ومنه السُّرور؛ لأنه أمرٌ خالٍ من الحزْنِ. والسُّرَّة: سُرَّة الإنسان، وهو خالص جسمه وليّنه. ويقال قطع عن الصبي سَِرَرُه([42])، وهو [السُّرُّ]([43])، وجمعه أسِرَّة. قال أبو زيد: والسِّرَر: الخطّ من خطوط بطن الراحة. وسَرَارَة الوادي وسِرُّه: أجوده. وقال الشاعر:
هَلاَّ فوارسَ رحرحانَ هجوتَهم *** عُشَراً تناوَحَ في سَرارَةِ وادِ
يقول: لهم منظر وليس لهم مخبر. والسَّرَرُ: داءٌ يأخذ البعير في سُرَّتِهِ. يقال: بعيرٌ أَسَرّ. والسَّرُّ: مصدر سررت الزَّنْدَ، وذلك أن يبقى أَسَرَّ، أي أجوف، فيُصلَح. يقال سُرَّ زَنْدُكَ فإنّه أسرُّ. ويقال قَنَاة سَرَّاءُ، أي جوفاء. وكل هذا من السُّرَّة والسَّرَر، وقد ذكرناه.
فأمَّا الأسارير، وهي الكسور التي في الجبهة، فمحمولةٌ على أساريرَ السُّرَّة، وذلك تكسُّرها. وفي الحديث: "أنَّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم دخل على عائشة تبرقُ أساريرُ وجهه". ومنه أيضاً مما هو محمولٌ على ما ذكرناه: الأسرار: خطوط باطن الراحة، واحدها سِرّ. والأصل في ذلك كلّه واحد، قال الأعشى:
فانظرْ إلى كفٍّ وأسرارِها *** هل أنتَ إن أوعدتَني ضائري([44])فأمّا أطرافُ الرّيحان فيجوز أن تسمَّى سُروراً لأنّها أرطَبُ شيء فيه وأغضَّه. وذلك قوله([45]):
كَبَردِيَّة الغِِيل وَسْطَ الغَرِيفِ *** إذا خالطَ الماءُ منها السرورا([46])وأمَّا الذي ذكرناه من الاستقرار، فالسَّرير، وجمعهُ سرُر وأَسِرَّة. والسرير: خفض العيش؛ لأنّ الإنسان يستقرّ عنده وعندَ دَعَتَه. وسرير الرأس: مستقَرُّهُ. قال:
* ضرباً يُزيل الهامَ عن سريرِه *([47])
وناسٌ يروُون بيت الأعشى:
* إذا خالطَ الماءُ منها السريرا *
بالياء([48])، فيكون حينئذٍ تأويله أصلَها الذي استقرّت عليه، وأنشدوا قول القائل:
وفارقَ منها عِيشةً  دَغْفَلِيّةً *** ولم تَخْشَ يوماً أن يزولَ سريرُها([49])والسِّرر من الصبي والسَّرر: ما يقطع. والسُّرة: ما يبقى. ومن الباب السَّرير: ما على الأكمَة من الرَّمل.
ومن الباب الأول سِرّ النسب، وهو محضُهُ وأفضلُهُ. قال ذو الأصبع:
وهم مَنْ وَلَدُوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسب المحضِ([50])ويقال السُّرسُور: العالم الفطن، وأصله من السِّر، كأنّه اطّلع على أسرار الأمور. فأما السُّرِّيَّة فقال الخليل: هي فُعليّة. ويقال يتسرَّر، ويقال يتسرَّى. قال الخليل: ومن قال يتسرَّى فقد أخطأ. لم يزد الخليلُ على هذا. وقال الأصمعي السُرِّية من السِّرّ، وهو النّكاح؛ لأنَّ صاحبها اصطفاها للنكاح لا للتجارة فيها. وهذا الذي قاله الأصمعيّ، وذكر ابن السِّكيت في كتابه. فأمّا ضمّ السين في السُّرّية فكثيرٌ من الأبنية يغيَّر عند النسبة، فيقال في النسبة إلى الأرض السَّهلة سُهْليّ، وينسب إلى طول العمر وامتدادِ الدَّهر فيقال دُهريّ. ومثل ذلك كثير. والله أعلم.
 ---------------------
([1]) لرؤبة في ديوانه 88 واللسان (سعع) وقبله.
* قالت ولم تأل به أن يسمعا *
وبعده:                             * من بعد ما كان فتى سرعرعا *.
([2]) سبق البيت وتخريجه في (2: 457).
([3]) السف: بكسر السين وضمها.
([4]) في المجمل: "إذا ذر عليه شيء"، وفي اللسان: "وأسف وجهه النؤور، أي ذر عليه".
([5]) ضابئ بن الحارث البرجمي. وفي الأصل: "الصابي" صوابه من المجمل واللسان، حيث أنشد البيت.
([6]) ديوان النابغة 52، والمجمل واللسان (سكك)، برواية: "أتاني أبيت اللعن".
([7]) السكي، بالفتح والكسر، وقيل هو المسمار وقيل الدينار، وقيل البريد، وقيل الحداد، وقيل البواب، وقيل الملك.
([8]) في الأصل" الخراب"، صوابه من المجمل واللسان.
([9]) في الأصل: "للبيت إذا اشتد خصاصه"، صوابه من المجمل واللسان.
([10]) الجمهرة (1: 94).
([11]) من كتاب الحديبية حين وادع أهل مكة.
([12]) ديوان الأخطل. والمجمل (سلل).
([13]) في الأصل: "ساقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([14]) كذا وردت  هذه المادة سابقة لتاليتها، وهي في المجمل على الترتيب المطرد.
([15]) هو خالد بن زهير الهذلي. انظر ديوان أبي ذؤيب 157، ونسخة الشنقيطي من الهذليين 30، وفي اللسان: "خالد بن عتبة الهذلي".
([16]) ويقال أيضاً بفتح فكسر، وبضمتين.
([17]) لامرئ القيس في ديوانه 110 واللسان (نحض، صلب). وصدره:
* يباري شباة الرمح خد مذلق *.
([18]) كذا في الأصل
([19]) كذا وردت هذه المادة، وحقها التقدّم على سابقتها، وآثرت إبقاءها في الترتيب كما هي محافظة على أرقام الأصل.
([20]) هو ابن دريد كما ظن، انظر الجمهرة: (1: 31).
([21]) هو ذو الخرق الطهوي، كما في اللسان (سبب).
([22]) سحيم بن وثيل الرياحي، انظر الخزانة (1: 129، 462).
([23]) هو عبد الرحمن بن حسان، يهجو مسكيناً الدارمي.
([24]) في الأصل: "الكرام"، صوابه من المجمل واللسان والمخصص (12: 175).
([25]) تمام الحديث في  اللسان (رقأ): "مهر الكريمة". أي إنها تعطى في الديات بدلاً من القود، فتحقن بها الدماء ويسكن بها الدم.
([26]) في الكلام سقط، تقديره: "والسبة: العار. وأنشد".
([27]) لحميد بن ثور في ديوانه 51. وانظر ما سبق في (تلع).
([28]) هو أبو ذؤيب الهذلي ديوانه 79 واللسان (سبب، خيط، وكف). وقد سبق في (1: 234).
([29]) عجزه:                                       * بجرداء مثل الوكف يكبو غرابها *.
([30]) البيت مطلع قصيدة له في الأصمعيات 8 ليبسك.
([31]) للنابغة الذبياني كما سبق (1: 140). وصدره:
*رقاق النعال طيب حجزاتهم *
([32]) للحارث بن حلزة اليشكري، كما في اللسان (رجل، متن، سجج). وصدره:
* أنى اهتديت وكنت غير رجيلة *
    والبيت من قصيدة له في المفضليات (2: 55).
([33]) وقيل الذي ثلثه لبن وثلثاه ماء. وأنشد:
يشربه محضاً ويسقي عياله *** سجاجا كأقراب الثعالب أورقا
([34]) بالتحريك، وبفتح فكسر، ويقال سجيس: أيضاً. على أن حق هذه الكلمات أن تكون في مادة (سجس)،  لكن هكذا وردت في الأصل والمجمل.
([35]) ورد في الحديث في مادة (بجج، سجج، جبه). وروي في الموضع الأول: "من الشجة والبجة"، وقد فسر بتفاسير أخر.
([36]) في الأصل: "سمى الساحة". وفي المجمل: "ويقال إن السحسحة الساحة".
([37]) في الأصل: "والسداد إلى الاستقامة".
([38]) للعرجي، كما في اللسان (سدد).
([39]) أنشد البيت في المجمل أيضاً.
([40]) الرجز في اللسان (سرر).
([41]) من معلقته والبيت بتمامه:
تجاوزت أحراساً إليها ومعشراً *** علي حراصاً لو يسرون مقتلي
 ([42]) يقال بالتحريك، وبكسر ففتح.
([43]) التكملة من المجمل.
([44]) ديوان الأعشى 107 واللسان (سرر 24).
([45]) الأعشى، ديوانه 67، واللسان (سرر).
([46]) ويروى: "السريرا" أي شحمة البردي.
([47]) بعده في اللسان (سرر): * إزالة السنبل عن شعيره *.
([48]) ويروى أيضاً: "السرورا"، بالواو كما سبق.
([49]) في اللسان (6: 26): "ولم تخش يوماً".
([50]) وكذا في المجمل (سر)، وأشبوه: رفعوه. وفي اللسان (شبا): "إن ولدوا أشبوا"، يقال أشبى الرجل، إذا أنجب ولداً مثل شبا الحديد. وبعض هذه القصيدة في الأصمعيات 37 ليبسك.

ـ

##### Türkçe

(**باب ما جاء من كلام العرب  وأوله سين في المضاعف والمطابق**)
(**سع**) **السين** ve **العين** ikilemede ve mutâbıkta tek bir asla delâlet eder; o da şeyin gitmesidir. **الخليل** dedi: **تَسَعْسَع الشَّهر** denir; çoğu gittiği zaman. Ve **تَسَعْسَع الرجل من الكِبَر** denir; bedeni çalkalandığı zaman. Dedi:
* Ey **هندُ** ne çabuk **تَسَعسعا**([1]) *

(**سغ**) **السين** ve **الغين**; bir asıl, şeyin şeyin içine çalkantı ve hareketle yuvarlanmasına delâlet eder. Bundan: **سَغْسَغْتُ رأسي بالدُّهْنِ**; onu kandırdığım (yağla iyice doyurduğum) zaman. **الخليل** ve başkaları dedi: **سغسغت الشَّيء في التراب**; onu orada yuvarladığın zaman. Ama onların sözü: **تَسَغْسَغَت ثَنِيّته**; mümkün ki ibdâlden olsun ve bundan önceki bâbdan olsun.

(**سف**) **السين** ve **الفاء** tek bir asıldır; o, şeyin şeye birleşmesi ve ona yaklaşmasıdır; sonra ondan ona yakın olan şey türetilir.
Bundan: **أسفَّ الطائرُ**; uçuşunda yere yaklaştığı zaman. Ve **أسفَّ الرجل للأمر**; ona yaklaştığı zaman. Ve **أسفَّت السحابةُ** denir; yere yaklaştığı zaman. **أوسٌ** bulutu vasfederek dedi:
Düşük, **مِسفٌّ**; yerin üstünde azıcık, heybeti *** neredeyse onu iter, elinde içki kabı ile duran([2])
Ve bâbdandır: **أَسَفَّ الرجل النَّظرَ**; onu sürdürdüğü zaman. Ve ondan **السَّفْساف**: değersiz iş. Ve bununla adlandırıldı; çünkü **أسَفَّ الرجل للأمر الدنيّ**’dendir. Ve bundan **المُسَفْسِفَةُ**; o, yerin üstünde azıcık akan rüzgârdır. Ve **السِّفّ**([3]): **الأرقم** diye adlandırılan yılan; çünkü yürüyüşünde yere yapışarak yapışır. Öyleyse kıyas bunun hepsinde birdir. Ama **سَففت الخوص** ve **السَّفيف**: semeri bağlamakla bağlanan bir astar; bu da bundandır; çünkü dokunduğu zaman onun her bir şeridi diğerine yaklaştırılmış olur.
Ve bâba hamledilmesi câiz olup şâz da olabilen şeylerden: senin sözün **سفِفْتُ الدواء أسَفّه**. Ve **أَسَفَّ وجهَه** denir; üzerine şeyi serptiği zaman([4]). **ضابئ**([5]) bir boğayı anarak dedi:
Kaşların parıltısı şiddetli; sanki *** ateşin alevi serpilmiş de sürmeli olmuş

(**سك**) **السين** ve **الكاف**; muttarid bir asıl, darlığa, birleşmeye ve küçüklüğe delâlet eder. Bundan **السَّكَك**; o, kulağın küçüklüğüdür. Ve bu, **سَكَّاء** bir kulaktır. Ve **استكَّت مسامعه** denir; sağır olduğu zaman. **النابغة** dedi:
Ve haber aldım, insanların hayırlısı, sen beni ayıpladın *** ve o, ondan kulak delikleri tıkanır([6])
Ve **السّكّة**: hurma ağaçlarından dizilmiş yol. Düzlüğünde sıkışıklığından dolayı bununla adlandırıldı. Ve bundan **سكّة الدراهم**’in iştikakı; o demirdir, yazısının resminin sıkışıklığından dolayı. Ve **السَّكّ**: kapıyı demirle kaplamandır. Ve **السَّكّيّ**: marangozdur([7]). Ve denir ki **السُّكَّ**; torbası düzgün kuyulardandır([8]). Ve **السُّكُّ** denir: akrebin deliği. Ve dar zırha yahut dar halkalı olana **سُكٌّ** denir. Ve bitkiye, aralıkları tıkandığı zaman([9]): **قد استَكّ** denir. Kıyas, zikrettiklerimizin tamamında muttariddir.
Ve ona hamledilen şeylerden, **ابنُ دريد**’in hikâye ettiğidir([10]): **سَكَّه يَسُكُّه سَكّاً**; iki kulağını kökünden kestiği zaman.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **السُّكاك**: gök ile yer arasındaki levha. Ve **السُّكُّ**: onunla güzel koku sürünülen şey. Ve denir ki o, sahih Arapçadır.

(**سل**) **السين** ve **اللام** tek bir asıldır; o, şeyi yumuşaklık ve gizlilikle uzatmaktır; sonra ona hamledilir. Bundan: **سَلَلْتُ الشيء أسلُّه سَلاًّ**. Ve **السَّلَّة** ve **الإسلال**: hırsızlıktır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلَّم’in yazdığı sırada hadiste: “**لا إِغْلاَلَ ولا إِسْلاَل**”([11]). Öyleyse **الإغلال**: hıyanettir. Ve **الإسلال**: hırsızlıktır.
Ve bâbdandır: **السَّليل**: çocuk; sanki annesinden **سَلاًّ** ile çekilip çıkarılmıştır. Araplardan bir kadın oğlunda dedi:
Kalbimden ve ciğerimden çekilip çıkarıldı *** önünde ayın ay olduğu bir ay
Ve ona hamledilen şeylerden **السِّلْسِلَة**; bağlantıda uzamış olduğu için bununla adlandırıldı. Ve bundan: **تَسَلْسَل الماء في الحلْق**; aktığı zaman. Ve su: **سَلْسَلٌ** ve **سَلْسَالٌ** ve **سُلاسِل**. **الأخطل** dedi:
Üzerinde bir yıldızdan susuzluk korktuğu zaman *** ona bir ark eğdi; **يَتَسَلْسَلُ**([12])
Dil ehlinden bazıları dedi: **السَّلْسَلَة** şeyin şeyle bağlantısıdır; bununla demir zinciri ve bulutun eninde uzayan şimşeğin zinciri adlandırıldı. Ve **السَّالُّ**: vadinin dar yerinde bir akıntı; çoğulu **سُلاّنٌ**; sanki su ondan yahut onda **انْسِلالا** ile sızar. Ve denir: **فرسٌ شديد السَّلَّة**; o, yarışındaki itişidir([13]). Ve denir: **خَرَجَت سَلَّته على جميع الخيل**. Ve **المِسلَّة** bilinir; çünkü ipliği **سَلاًّ** ile çeker. Ve dikenlerden **السُّلاَّءَة** da bundandır; çünkü onda uzama vardır. Ve ondan hastalıktan **السُّلاَل**; sanki eti ondan **سَلاًّ** ile çekilip çıkarılmıştır; Allah onu **أسَلّه**.

(**سن**([14])) **السين** ve **النون**; tek bir muttarid asıl, şeyin kolaylık içinde akması ve düzenli gitmesidir. Asıl, onların sözü: **سَنَنْتُ الماءَ على وجهي أَسُنُّهُ سَنَّاً**; onu salıverdiğin zaman salıverişle. Sonra ondan **رجل مسنون الوجه** türetildi; sanki et yüzüne sürülüp yayılmıştır. Ve bundan **الحَمَأُ المسنون**; sanki dökülerek dökülmüştür.
Ve ondan türeyen şeylerden **السُّنَّة**; o, sîrettir. Ve Resûlullah عليه السلام’ın **سُنَّة**’si: onun sîretidir. **الهذلي**([15]) dedi:
Sen yürüdüğün bir **سُنَّة**’den dolayı asla sızlanma *** bir **سُنَّة**’den razı olanın ilki, onu yürüyendir
Ancak bununla adlandırıldı; çünkü akıp gider. Ve bundan onların sözü: **امضِ على سَنَنِك وسُنَنِك**([16]); yani yüzün (yönün). Ve rüzgâr **سَنائِنَ** geldi; tek bir yol üzere geldiği zaman. Sonra buna hamledilir: **سنَنْتُ الحديدة أسُنُّها سَنّاً**; onu **السِّنان** üzerine sürdüğün zaman. Ve **السِّـنَان** **المِسَنّ**’dir. Şair dedi:
* **سِنَانٌ** gibi; **الصُّلَّبيِّ النَّحِيضِ**’in keskinliği([17]) *
Ve mızrağın **السِّنان**’ı da bundandır; çünkü o **مسنون**dur; yani uzatılmış, sivriltilmiş. Ve aynı şekilde **السَّناسِنُ**; o, sırt omurlarının uçlarıdır; sanki **سَنّاً** ile sürülmüştür.
Ve bâbdandır: insanın ve başkasının **سِنّ**’i, mızrağın **سنان**’ına benzetilmiştir. Ve **السَّنون**: onunla misvak yapılan şey; çünkü onunla dişler **سَنّاً** ile sürülür. Ama **الثّور**([18]). Ama onların sözü: **سَنَّ إبلَه**; onları otlattığı zaman; bunun mânâsı, onları derileri güzelleşinceye kadar otlatmasıdır; sanki cilalanmış gibi, tıpkı demirin **تُسنّ** edilmesi gibi. Bu sözün mânâsıdır ve bizim asılladığımız asla döner.

(**سم**([19])) **السين** ve **الميم**; onda muttarid asıl, delik ve benzeri gibi, şeyin içinde bir girişe delâlet eder; sonra ondan türetilir. Bundan: **السَّم** ve **السُّم**: şeydeki delik. Allah عز ذكره dedi: ﴿حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ في سَمِّ الخِيَاطِ﴾ [الأعراف 40]. Ve öldürücü **السُّم**; fetha ve damma ile söylenir. Bununla adlandırıldı; çünkü o bedende çöker ve içine girer; tadılan diğer şeylerin aksine.
Ve **السَّامّة**: özel zümre; ancak bununla adlandırıldı; çünkü başkasına olmayan bir ünsiyetle iç içe girer. Araplar der: **كيف السَّامّة والعامّة؟** Öyleyse **السَّامَّة**: özel zümredir.
Ve **السَّموم**: sıcak rüzgâr; çünkü o da bedenlere kuvvetle iç içe girer. Ve **السّمّ**: insanlar arasında ıslah; çünkü onlar ayrışırlar ve iç içe girmezler; araları ıslah edilince iç içe girerler.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **السَّمّ**: denizden çıkan, **الوَدَع** gibi bir şey. Ve **السَّمْسام**: bir kuş. Ve **السَّمْسَم**: tilki. Ve **السُّمْسُمَانِيّ**: hafif adam. Ve **السَّماسم**: kızıl karıncalar; teki **سِمْسِمَة**. Ve **السِّمْسِمُ**: tane.
Ve mümkündür ki şâzlıkta zikrettiğimiz bu şey, hafifliğe delâlet eden başka bir asla hamledilsin. Ve iki asıldan da şâz olan şeylerden onların sözü: “**ما لَهُ سَُمٌّ  ولا حَُمٌّ غيرك**”; yani senden başka gamı yoktur.

(**سب**) **السين** ve **الباء**; dil ehlinden bazıları — ve zannederim **ابنَ دريد**’dir([20]) — bu bâbın aslının kesme olduğunu, sonra ondan sövmenin türetildiğini sınırlandırdı. Onun dediği doğrudur. Bâbın çoğu bunun üzerine konmuştur. Bundan **السِّبّ**: başörtüsü; çünkü dokumasından kesilmiş olandır.
Asla gelince: **السَّبّ** boğazlamadır; **سَبَبْت الناقة** denir; onu boğazladığın zaman. Şair([21]) dedi:
Benî Mâlik’in günahı neydi *** içlerinden bir delikanlı **سُبّ** edildi de **فَسبّْ**
**غالب بن صعصعة** ile **سُحيم**([22])’in karşılıklı boğazlaşmasını kasteder. Onun sözü **سُبَّ** yani sövüldü. Ve onun sözü **سَبّ** yani boğazladı. Ve **السَّبّ**: sövmedir; sövmeden daha keskin bir kesme yoktur. Ve sövüşene **سِبّ** denir. Şair([23]) dedi:
Bana sakın sövme; sen benim **بِسبّي**m değilsin *** benim sövüşenim erkeklerden kerim olandır([24])
Ve denir: “**لا تسبُّو الإِبلَ، فإنَّ فيها رَقوءَ الدّم**([25])”; bu, onlara sövmekten nehiydir; yani onları kötülemekten. Ama onların deve için **مُسَبَّبَة** demeleri; bu, övgüde söylenenden dolayıdır: “Allah onu öldürsün, ne kadar malca kerim!”; tıpkı insandan taaccüpte “Allah onu öldürsün!” denildiği gibi. Bu, vuku’u istenmeyen bir duadır. Ve **رجل سُبَبَة** denir; insanlara çok sövdüğü zaman. Ve **رجل سُبَّة**; çok sövüldüğü zaman. Ve kavim arasında, onunla birbirlerine sövdükleri bir **أُسْبُوبة** denir. Ve **مضت سَبَّة من الدهر** denir; ondan bir parça geçti demek ister..([26])
* Ve senin anışın, bana **سَبَّاتٍ**; şaşırtıcıdır([27]) *
Ama ip, **السّبب** ise; mümkündür ki zikrettiğimiz asıldan şâz olsun; ve mümkündür ki uzunluk ve uzamaya delâlet eden başka bir asıl olduğu söylensin.
Ve bundan **السَّبَب**. Ve bundan **السِّبُّ**; o, zikrettiğimiz başörtüsüdür. Ve sarığa da **سِبّ** denir. Ve **السِّبّ**: iptir de; **الهذليّ**([28])’nin sözünde:
* Üzerine sarktı; bir **سِبٍّ** ile bir **خَيْطة** arasında([29]) *
Ve bu bâbdan **السِّبسب**; o, geniş çöldür; **أبي دُؤاد**’ın sözünde:
Ve geniş bir **سَبْسَبٍ** yarık; üzerinde akıp gider *** onun dalgalanması, düz bir ova([30])
Ama **السَّباسِب**; onlar için bayram günüdür. Onun iştikakının neden olduğunu bilmiyorum. Dedi:
* Reyhanla selâmlanırlar, **يومَ السَّباسبِ**([31]) *

(**ست**) **السين** ve **التاء**; onda ancak altı (kelime) vardır*; ve **التاء**’nın aslı **دال**’dır. Bâbında zikredilmiştir.

(**سج**) **السين** ve **الجيم**; bir asıl, şeyde itidal ve düzgünlüğe delâlet eder. Öyleyse **السَّجْسج**: içinde eziyet veren sıcak da soğuk da olmayan mutedil havadır.
Ve bundan hadiste: “Cennetin gölgesi **سَجْسَجٌ**’dür.” Ve **أرض سجسج** denir; o, sert olmayan düz arazidir. Dedi:
* Kavim, **مِتَانَ السَّجْسَجِ**’i kesip geçti*([32])
Ve denir — ve o bâbdandır — **سَجَّ الحائطَ بالطِّين**; onu onunla sıvadığın ve düzelttiğin zaman. Ve o tahta **المِسَجَّة**’dir. Ve **السَّجَاج**: ince, saf süttür.([33])
Ve bu bâba yakın olan şeylerden: **الكبشُ السّاجِسِيُّ**; o, çok yünlü olandır.
Ve asıldan şâz olan şeylerden onların sözü: **لا أفعل ذلك سَجِيسَ الليالي، وسَجِيسَ الأوْجَسِ**; yani ebediyen. Ve **ماءٌ سَجَِس**([34]); yani değişmiş. Ve **السَّجَّة**: cahiliyede tapılan bir put. Ve hadiste: “Sadakalarınızı çıkarın; çünkü Allah عزَّ ذكرُهُ sizi **الجَبْهَة** ve **السَّجَّة** ve **البَجَّة**’den rahat ettirdi”([35]). Hadiste tefsiri: bunlar, cahiliyede taptıkları ilahların adlarıdır.

(**سح**) **السين** ve **الحاء** tek bir asıldır; dökmeye delâlet eder. **سححت [الماء] أسُحُّ سَحّاً** denir. Ve **سَحَابَةٌ سحوح**; yani çok dökücü. Ve **شاةٌ ساحٌّ**; yani semiz; sanki yağı **سَحّاً** ile döker. Ve **فرس مِسَحٌّ**; yani hızlı; koşuşu yağmurun dökülmesine benzer. Ve **سَحسَح الشيء** denir; aktığı zaman. Ve denir ki **السحسحة** **السَّاحة**’dır([36]).

(**سخ**) **السين** ve **الخاء**; onda tek bir kelime vardır. Denir ki **السَّخَاخ**: yumuşak, gevşek topraktır. Ve zikrettiler — sahih ise — **سَخَّت الجرادة**; kuyruğuyla yere sapladığı zaman.

(**سد**) **السين** ve **الدال** tek bir asıldır; bir şeyi doldurup kapatmaya ve onu uygun hâle getirmeye delâlet eder. Bundan: **سدَدت الثُّلمة سدَّاً**. Ve iki şey arasındaki her engel **سَدٌّ**dür. Ve bundan **السَّديد**; **ذُو السَّداد**; yani doğruluk([37]); sanki onda gedik yoktur. Ve doğruluk da **سَداد**’dır. **قلتُ سَدَاداً** denir. Ve Allah عزَّ وجلَّ onu **سَدَّدَهُ**. Ve **أسَدَّ الرجلُ** denir; **السَّداد** söylediği zaman. Ve bâbdandır: “**فيه سِدادٌ من عَوَز**” kesre ile. Ve aynı şekilde **سِداد الثُّلمة** ve **الثَّغر**. Dedi:
Beni zayi ettiler; ne yiğidi zayi ettiler *** şiddet günü ve gedik kapatması günü için([38])
Ve **السُّدَّة**: evin etrafındaki avlu gibidir. Ve **استدَّ الشيء**; **ذا سَداد** olduğu zaman. Ve **السُّدَّة** kapıdır denir. Şair dedi:
Elçileri, onun **سُدَّتِهِ** yanında ayakta görürsün *** ziyaretçi olmayan bir ziyaret edilenin kapısını aşındırırlar([39])
Ve **السُّدَاد**: burunda olup nefesi engelleyen bir hastalıktır. Ve **السَّدّ** ve **السُّدُّ**: ufku dolduran çekirgedir. Ve onların sözü **السُّدة**: kapı; çünkü o kapatılır. Ve hadiste serseriler zikrinde: “Saçları dağınık başlar; kendileri için **السُّدَد** açılmayanlar.”

(**سر**) **السين** ve **الراء**; dallarını birleştiren, şeyin gizlenmesidir. Ve onun safı ve yerleşiği olan şeydir. Ondan hiçbir şey bunun dışına çıkmaz. Öyleyse **السِّرّ**: ilânın zıddıdır. **أسْرَرت الشيءَ إسراراً** denir; onu gizlediğin zaman; **أعلنته**’nin zıddı. Ve bâbdandır **السِّرّ**; o, nikâhtır; bununla adlandırıldı; çünkü o, ilân edilmeyen bir iştir. Ve bundan **السِّرَار** ve **السَّرَار**; o, hilâlin gizlendiği gecedir; bazen bir gece olur, bazen iki gece olur, ay tamam olunca. Ve bundan hadiste: “Bir adama sordu: **هل صُمْتَ مِنْ سِرَارِ الشَّهر شيئاً؟**”; dedi: hayır; dedi: “Ramazan’ı iftar ettiğinde iki gün oruç tut.” **السِّرار** hakkında dedi:
Biz sabahladık, Âmir’i onun evinde *** çıplak (atlarla); gündüzünün iki ucu birbirine düşmanlaşır
Hilâl gecesi yahut onun **سَِرَار**’ı([40])
Ve bana **محمد بن هارون الثّقفي** haber verdi; **عليّ بن عبد العزيز**’den; **أبي الحسن الأثرم**’den; **أبي عبيدة**’den dedi: **أسررت الشيء**: onu gizledim. Ve **أسررته**: onu ilân ettim. Ve okudu: ﴿**وأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا العَذَابَ**﴾ [يونس 54]. Dedi: onu ortaya koydular. Ve **امرئ القيس**’in sözünü şâhid getirdi:
* **لو يُسِرُّون مَقْتَلي**([41]) *
Yani: eğer ortaya koysalar. Sonra bana ilim ehlinden bazıları haber verdi; **أبي الحسن عبد الله بن سفيان النحويّ**’den dedi: **الفرَّاء** dedi: **أبو عبيدة** tefsirde hata etti ve istişhadda tashîf yaptı. Tefsire gelince: dedi ki **أَسَرُّو النّدامة**; yani şamâtadan korkarak onu gizlediler. Tashîfe gelince: **امرؤ القيس** ancak şöyle dedi:
* **لو يُسِرُّون مَقتلي** *
Yani: eğer ortaya koysalar. **أشْرَرت الشيءَ** denir; onu belirgin kıldığın zaman. Ve bundan onların sözü: **أشْرَرت اللحمَ للشّمسِ**. Bu, bâbında zikredilmiştir.
Ama bizim zikrettiğimiz şeyin safı, hâlisi ve yerleşiği olan şey: **السِّر** şeyin hâlisidir. Ve ondan **السُّرور**; çünkü o, hüzünden hâli bir iştir. Ve **السُّرَّة**: insanın göbeği; o, bedeninin hâlisi ve yumuşağıdır. Ve denir: çocuktan onun **سَِرَرُه**([42]) kesildi; o, **[السُّرُّ]**([43])’dür; çoğulu **أسِرَّة**. **أبو زيد** dedi: ve **السِّرَر**: avuç içinin çizgilerinden bir çizgidir. Ve vadinin **سَرَارَة**’si ve **سِرُّه**: onun en iyisidir. Şair dedi:
Keşke Rahrahân’ın süvarilerini hicvetseydin *** vadinin **سَرارَة**’sinde ağıtlaşan on (deve)yi
Der ki: onların görünüşü var, haberleri yok. Ve **السَّرَرُ**: devenin göbeğinde olan bir hastalıktır. **بعيرٌ أَسَرّ** denir. Ve **السَّرُّ**: **سررت الزَّنْدَ**’ın masdarıdır; o, **أَسَرَّ** kalmasıdır; yani içi boş; sonra düzeltilir. **سُرَّ زَنْدُكَ فإنّه أسرُّ** denir. Ve **قَنَاة سَرَّاءُ** denir; yani içi boş. Bunların hepsi **السُّرَّة** ve **السَّرَر**’dendir; onu zikrettik.
Ama **الأسارير**; o, alındaki kırışıklıklardır; **أساريرَ السُّرَّة** üzerine hamledilmiştir; onun kırışmasıdır. Ve hadiste: “Nebi صلى الله عليه وآله وسلم Âişe’nin yanına girdi; yüzünün **أساريرُ**’i parlıyordu.” Ve ondan da, zikrettiğimize hamledilen şeylerdendir: **الأسرار**: avuç içinin çizgileri; teki **سِرّ**. Bunun hepsinde asıl birdir. **الأعشى** dedi:
Bir ele ve onun **أسرارِ**’ına bak *** beni tehdit ettiğinde, sen bana zarar verici misin([44])
Ama reyhanın uçları, onda en ıslak ve en taze şey olduğu için **سُروراً** diye adlandırılabilir. Bu, onun sözü([45]):
Suyun ortasındaki kamış gibi, havuzun ortasında *** onun suyuna karıştığında **السرورا**([46])
Ama bizim zikrettiğimiz yerleşiklik: **السَّرير**; çoğulu **سرُر** ve **أَسِرَّة**. Ve **السرير**: geçimin alçaklığıdır; çünkü insan onun yanında ve rahatlığında yerleşir. Ve başın **سرير**’i: onun yerleşiğidir. Dedi:
* Öyle bir vuruş ki başı onun **سريرِ**’inden giderir *([47])
Ve bazı insanlar **الأعشى**’nın beytini şöyle rivayet eder:
* **إذا خالطَ الماءُ منها السريرا** *
**ياء** ile([48]); o zaman te’vili, onun üzerinde yerleştiği aslı olur; ve şu söyleyenin sözünü şâhid getirdiler:
Ondan **دَغْفَلِيّةً** bir yaşayışı ayırdı *** ve bir gün onun **سريرُ**’inin yok olacağından korkmadı([49])
Ve çocuktan **السِّرر** ve **السَّرر**: kesilen şeydir. Ve **السُّرة**: kalan şeydir. Ve bâbdandır **السَّرير**: tepeciğin üzerindeki kum.
Ve birinci bâbdan **سِرّ النسب**; o, onun safı ve en faziletlisidir. **ذو الأصبع** dedi:
Ve onlar, doğurdukları zaman yükselttiler *** saf nesebin **سِرّ**’i ile([50])
Ve **السُّرسُور** denir: âlim, zeki; aslı **السِّر**’dendir; sanki işlerin sırlarına muttali olmuştur. Ama **السُّرِّيَّة** hakkında **الخليل** dedi: o, **فُعليّة**’dir. Ve **يتسرَّر** denir, ve **يتسرَّى** denir. **الخليل** dedi: **يتسرَّى** diyen hata etmiştir. **الخليل** bunun üzerine bir şey artırmadı. Ve **الأصمعي** dedi: **السُرِّية** **السِّرّ**’dendir; o da nikâhtır; çünkü sahibi onu ticaret için değil nikâh için seçmiştir. **الأصمعي**’nin dediği budur; ve **ابن السِّكيت** kitabında zikretti. Ama **السُّرّية**’de **السين**’in dammı; nisbet sırasında birçok bina değiştirilir: düz araziye nisbetle **سُهْليّ** denir; ömrün uzunluğuna ve dehrin uzamasına nisbetle **دُهريّ** denir. Bunun benzeri çoktur. Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- سل الشيء من الشيء: نزعه، كسل السيف من الغمد، وسل الشيء من البيت على سبيل السرقة، وسل الولد من الأب، ومنه قيل للولد سليل. قال تعالى: ﴿يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63]، وقوله تعالى: ﴿من سلالة من طين﴾ [المؤمنون/12]، أي: من الصفو الذي يسل من الأرض، وقيل: السلالة كناية عن النطفة تصور دونه صفو ما يحصل منه. والسل (يقال: السل والسل والسلال) : مرض ينزع به اللحم والقوة، وقد أسله الله، وقوله عليه السلام: (لا إسلال ولا إغلال) (الحديث أخرجه أبو داود في الجهاد برقم 156؛ وأحمد في مسنده 4/325 في حديث صلح الحديبية؛ والسهيلي في الروض الأنف 4/28). وتسلسل الشيء اضطرب، كأنه تصور منه تسلل متردد، فردد لفظه تنبيها على تردد معناه، ومنه السلسلة، قال تعالى: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا﴾ [الحاقة/32]، وقال تعالى: ﴿سلاسل وأغلالا وسعيرا﴾ [الإنسان/4]، وقال: ﴿والسلاسل يسحبون﴾ [غافر/71]، وروي: (يا عجبا لقوم يقادون إلى الجنة بالسلاسل) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (عجب الله من قوم يدخلون الجنة في السلاسل) أخرجه البخاري في الجهاد 6/145؛ وأبو داود (2677) ؛ وانظر: شرح السنة 11/76). وماء سلسل: متردد في مقره حتى صفا، قال الشاعر:
*أشهى إلي من الرحيق السلسل*
*** (هذا عجز بيت، وشطره:
*أم لا سبيل إلى الشباب، وذكره*
وهو لأبي كبير الهذلي، في شرح أشعار الهذليين 3/1069؛ واللسان (سلسل) ؛ وتفسير القرطبي 19/263)
وقوله تعالى: ﴿سلسبيلا﴾ [الإنسان/18]، أي: سهلا لذيذا سلسا حديد الجرية، وقيل: هو اسم عين في الجنة، وذكر بعضهم أن ذلك مركب من قولهم: سل سبيلا (الذي ذكر هذا هو أبو نصر الحدادي السمرقندي في كتابه المدخل لعلم تفسير كتاب الله تعالى، وقد طبع بتحقيقنا، فليراجع فيه ما كتبناه على ذلك، وقد نسبه المؤلف فيه لعلي بن أبي طالب انظر: المدخل ص 106؛ وانظر: غريب القرآن لابن قتيبة ص 4.
وقال الزمخشري: وقد عزوا إلى علي بن أبي طالب أن معناه: سل سبيلا إليها، وهذا غير مستقيم على ظاهره، إلا أن يراد أن جملة قول القائل: سل سبيلا جعلت علما للعين، كما قيل تأبط شرا، وهو مع استقامته في العربية تكلف وابتداع، وعزوه إلى مثل علي رضي الله عنه أبدع. راجع: الكشاف 4/170؛ وغرائب التفسير 2/1289)، نحو: الحوقلة والبسملة ونحوهما من الألفاظ المركبة، وقيل: بل هو اسم لكل عين سريع الجرية، وأسلة اللسان: الطرف الرقيق.

##### Türkçe

- **سل** الشيء من الشيء: onu ondan çekip çıkardı; kılıcı kından çekip çıkardı gibi; ve evi şeyden hırsızlık yoluyla çekip çıkardı; ve çocuğu babadan çekip çıkardı; bundan dolayı çocuğa **سليل** denildi. Yüce Allah dedi ki: ﴿يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63]; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿من سلالة من طين﴾ [المؤمنون/12], yani: yerden çekilip çıkarılan saf olandan; ve denildi ki: **السلالة** nutfeye bir kinayedir; ondan elde olunan saf olanın onun altında tasavvur edilmesi. Ve **السل** (denilir: **السل** ve **السل** ve **السلال**): etin ve kuvvetin onunla çekilip alındığı bir hastalıktır; ve Allah onu **أسله** etti. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (**لا إسلال ولا إغلال**) (hadisi Ebû Dâvûd cihadda 156 numara ile; Ahmed Müsned’inde 4/325’te Hudeybiye sulhu hadisi içinde; Süheylî er-Ravdu’l-unf 4/28’de çıkarmıştır). Ve **تسلسل** الشيء: sarsıldı/çalkalandı; sanki ondan tereddüt eden bir **تسلل** tasavvur edildi; böylece lafzını, manasının tereddüdüne dikkat çekmek için tekrarladı; bundan **السلسلة** vardır. Yüce Allah dedi ki: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا﴾ [الحاقة/32]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿سلاسل وأغلالا وسعيرا﴾ [الإنسان/4]; ve dedi ki: ﴿والسلاسل يسحبون﴾ [غافر/71]. Ve rivayet edildi: (**يا عجبا لقوم يقادون إلى الجنة بالسلاسل**) (hadis, Ebû Hureyre’den, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den: (**عجب الله من قوم يدخلون الجنة في السلاسل**) dedi; Buhârî cihadda 6/145’te; Ebû Dâvûd (2677)’de çıkarmıştır; ve bak: Şerhu’s-sünne 11/76). Ve **ماء سلسل**: durduğu yerde saflaşıncaya kadar tereddüt eden (gidip gelen) sudur. Şair dedi ki:
*أشهى إلي من الرحيق السلسل*
*** (bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
*أم لا سبيل إلى الشباب، وذكره*
ve o, Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Şerhu eş‘âri’l-Hüzeliyyîn 3/1069’da; ve el-Lisân (**سلسل**)’de; ve Kurtubî tefsiri 19/263’te)
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿سلسبيلا﴾ [الإنسان/18], yani: kolay, lezzetli, akıcı, akışı keskin; ve denildi ki: o, cennette bir pınarın adıdır. Ve bazısı zikretti ki bu, onların “**سل سبيلا**” sözünden mürekkeptir (bunu zikreden, Ebû Nasr el-Haddâdî es-Semerkandî’dir; Allah Teâlâ’nın kitabının tefsiri ilmine giriş kitabı **المدخل**’de; tahkikimizle basılmıştır; onda bunun hakkında yazdığımıza müracaat edilsin; müellif onu orada Ali b. Ebî Tâlib’e nispet etmiştir; bak: **المدخل** s. 106; ve bak: İbn Kuteybe’nin **غريب القرآن**’ı s. 4.
Ve Zemahşerî dedi ki: Onu Ali b. Ebî Tâlib’e nispet ettiler ki manası: ona “**سل سبيلا**”dır; bu, zahiri üzere düzgün değildir; ancak, söyleyenin “**سل سبيلا**” cümlesinin pınara bir özel ad kılınması murad edilirse (nitekim **تأبط شرا** denildiği gibi); ve o, Arapçada düzgün olmakla beraber zorlama ve icattır; onu Ali radıyallahu anh gibi birine nispet etmek daha da acayiptir. Bak: **الكشاف** 4/170; ve **غرائب التفسير** 2/1289), **الحوقلة** ve **البسملة** ve onlara benzer mürekkep lafızlar gibi. Ve denildi ki: bilakis o, akışı hızlı olan her pınarın adıdır. Ve **أسلة اللسان**: ince uçtur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَلَّ الشَّىٌءَ
1 سَلَّ الشَّىٌءَ ذ , (S, M, Mgh,) aor. سَلُ٣َ , (S, M,) inf. n. سَلٌّ; (S, M, Mgh, K;) and ↓ استلّهُ, (M,) inf. n. اِسْتِلَالٌ; (K; [in the CK, الِاسْلال is put in the place of الِاسْتِلَال;]) He drew the thing out or forth from another thing: (Jel in xxiii. 12:) or he pulled out the thing, or drew it forth, gently: (M, K: *) or he drew, or pulled, the thing out, or forth, as a sword from its scabbard, and a hair from dough. (Mgh.) You say, سَلَّ السَّيْفَ, (S, Msb,) aor. and inf. n. as above; (Msb;) and ↓ استلّهُ, both signifying the same; (S;) [i. e. He drew the sword;] as also ↓ اسلّهُ, inf. n. اـِسْلَالٌ. (TA.) In the saying of El-Farezdak,
غَدَاةَ تَوَلَّيْتُمْ كَانَّ سُيُوفَكُمْ
↓ ذَآنِينُ فِى أَعْنَاقِكُمْ لَمْ تُسَلْسَلِ
[In the morning when ye turned back, as though your swords were ذآنين (pl. of ذُؤْنُونٌ a species of fungus) upon your necks, (for the sword was hung upon the shoulder, not by a waist-belt,) not drawn forth], he has separated the doubled letter: thus the verse is related by IAar: but by Th, ↓ لَمْ تَسَلَّلِ [for تَتَنَسَلَّلِ]. (M.) It is said in a trad., لَأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعْرَةُ مِنَ العَجِينِ [I will assuredly draw thee forth from them like as the single hair is drawn forth from dough]. (TA.) And in another trad., اَللّٰهُمَّ أْسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِى (tropical:) [O God, draw forth the rancour of my heart]: and hence the saying الهَدَايَا تَسُلُّ السَّخَائِمَ وَتَحُلُّ الشَّكَائِمَ (tropical:) [Presents draw away feelings of rancour, and loose, or melt, resistances, or incompliances]. (TA.) And سُلَّ, said of a colt, means He was drawn forth a سَلِيل [q. v.]. (M, TA.) ― -b2- Also He took the thing. (Msb.) Hence one says, تُسَلُّ المَيِّتُ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ اـِلَى القَبْرِ, i. e. [The dead body] is taken [head-foremost to the grave]: (Msb:) [or is drawn forth &c.: for] it is said of the Apostle of God, سُلَّ مِنْ قِبَل رَأْسِهِ, meaning He was drawn forth [&c.] from the bier. (Mgh.) ― -b3- Also, aor. and inf. n. as above, He stole the thing: (Msb, TA:) or he stole it covertly, secretly, or clandestinely; (TA;) and so ↓ اسلّهُ. (TK. [But see 4, below, where اسلّ meaning “ he stole ” is mentioned only as intrans.]) You say, سَلَّ البَعِيرَ جَوْفِ اللَّيْلِ He drew away the camel from among the other camels in the middle of the night: and in like manner you say of other things. (TA.) -A2- سَلَّ, aor. سَلِ٣َ , (K,) inf. n. سَلٌّ, (TK,) said of a man; (TA;) or سَلَّتْ, aor. سَلَ٣َ , [whence it would seem that the sec. pers. of the pret. is سَلِلْتَ, and the inf. n. سَلَلٌ,] said of a sheep or goat, شاة; (M;) He, or it, lost his, or its, teeth: (M, K:) on the authority of Lh. (M.) -A3- سُلَّ, (M, Msb, K,) in the pass. form, (Msb,) with damm, (K,) He was, or became, affected with the disease termed سِلّ [q. v.]. (M, Msb, K.)

4 أَسْلَ٣َ see 1, second sentence. ― -b2- اسلّ, (ISk, S, M, Mgh,) inf. n. اـِسْلَالٌ, (ISk, S, K,) also signifies He stole: (ISk, S, Mgh:) or he stole covertly, secretly, or clandestinely. (M, K.) See also 1, in the latter half of the paragraph. You say, اسلّ مِنَ المَغْنَمِ He stole of the spoil. (Mgh.) ― -b3- اـِسْلَالٌ signifies also An open raid or predatory incursion. (TA.) ― -b4- And اسلّ He aided another to steal, or to steal covertly, secretly, or clandestinely. (TA.) ― -b5- [See also اـِسْلَالٌ below. Accord. to Freytag, اسلّ signifies He received a bribe: but this requires consideration: he gives no authority but the K, which does not justify this explanation.] -A2- اسلّهُ He (God) caused him to be affected with the disease termed سِلّ [q. v.]. (S, M, Msb, K.)

تسلّل
5 تسلّل ذ : see 7: and see also 1, in the former half of the paragraph. ― -b2- Also i. q. اِضْطَرَبَ [It was, or became, in a state of commotion, agitation, &c.]; said of a thing; as though it were imagined to be repeatedly drawn forth. (Er-Rلghib, TA.)

انسلّ
7 انسلّ ذ It (a thing) became pulled out, or drawn forth, gently; (M;) it became drawn, or pulled out or forth, as a sword from its scabbard, and a hair from dough. (Mgh.) You say, انسلّ السَّيْفُ مِنَ الغَمْدِ The sword [became drawn from the scabbard: or] slipped out from the scabbard. (TA.) And انسلّ قِيَادُالفَرَسِ مِنْ يَدِهِ [The leading-rope of the horse slipped out or] came forth [from his hand]. (Mgh.) ― -b2- And [hence], as also ↓ تسلّل, (S, M, K,) He slipped away, or stole away; i. e., went away covertly, secretly, or clandestinely: (M, K:) or he went forth, مِنْ بَيْنِهِمْ [from among them]. (S.) And اِنْسَلَلْتُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ I went away, and went forth, deliberately, or leisurely, and by degrees, from before him. (TA.) Sb says that اِنْسَلَلْتُ [used in this or a similar sense] is not a quasi-pass. verb; but is only like [a verb of the measure] فَعَلْتُ; like as اِفْتَقَرَ is like ضَعُفَ. (M.) It is said in a prov., رَمَتْنِى بِدَائِهَاوَانْسَلَّتْ [She reproached me with her own fault, and slipped away]: (S, Meyd, TA:) [originally] said by one of the fellow-wives of Ruhm, daughter of El-Khazraj, wife of Saad Ibn-Zeyd-Menلh, on Ruhm's reproaching her with a fault that was in herself. (Meyd, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. cap. x. no. 2; and another prov. there referred to in cap. ii. no. 78.]) And one says also, بِكَذَا ↓ استلّ, meaning He went away with such a thing covertly, secretly, or clandestinely. (TA.)

8 اـِسْتَلَ٣َ see 1, first and second sentences: -A2- and see also 7, last sentence.

استسل النَّهْرُ جَدْوَلًا
10 استسل النَّهْرُ جَدْوَلًا ذ (tropical:) The river had a rivulet or streamlet, branching off from it. (TA.)

سَلْسَلَةٌ
R. Q. 1 سَلْسَلَةٌ ذ [as inf. n. of سُلْسِلَ (see مُسَلْسَلٌ below)] signifies A thing's being connected with another thing. (M, K.) [It is also inf. n. of سَلْسَلَ, as such signifying The connecting a thing with another thing.] ― -b2- [Hence, or the reverse may be the case,] سَلْسَلْتُهُ I bound him with the سِلْسِلَة [or chain]. (O. TA.) ― -b3- And سَلْسَلْتُ المَآءَ فِى الحَلْقِ I poured the water into the throat, or fauces, [app. in a continuous stream.] (S, * O.) ― -b4- And مَاسَلْسَلَ طَعَامًا He did not eat food: (K:) as though he did not pour it into his throat, or fauces. (TA.) -A2- Accord. to IAar, سَلْسَلَ signifies He ate a سَلْسَلَة, i. e., a long piece of a camel's hump. (O.) -A3- See also 1, third sentence.

تَسَلْسَلَ
R. Q. 2 تَسَلْسَلَ ذ , said of water, It ran into the throat, or fauces: (S, O:) or it ran down a declivity, or declivous place: (M, K:) or (assumed tropical:) it became [fretted with a succession of ripples] like a chain, in running [in a shallow and rugged bed], or when smitten by the wind. (S.) ― -b2- And, said of lightning, (assumed tropical:) It assumed the form of سَلَاسِل, [i. e. chains, meaning elongated streams,] pl. of سِلْسِلَةٌ [q. v.], in the clouds. (M.) ― -b3- And تَسَلْسُلٌ signifies (assumed tropical:) The glistening, and [apparent] creeping, of the diversified wavy marks, streaks, or grain, [resembling a chain, (see مُسَلْسَلٌ,) and also likened to the creeping of ants, (see فِرِنْذٌ, and رُبَدٌ,)] of a sword. (TA. [See also أَثْرٌ.]) ― -b4- And تَسَلْسَلَ said of a garment, (assumed tropical:) It was worn until it became thin; (O, K;) like تَخَلْخَلَ. (O.)

سَلٌّ
سَلٌّ ذ , (M, K,) applied to a man, (M,) Whose teeth are falling out; (M;) losing his teeth: (K:) fem. with ة: (M, K:) likewise applied to a sheep or goat (شَاْةٌ); on the authority of Lh; (M;) and to a she-camel whose teeth have fallen out from extreme old age; or one extremely aged, having no tooth remaining; on the authority of IAar. (TA.) -A2- See also سَلَّةٌ, in two places.

سُلٌّ
سُلٌّ ذ : see what next follows.

سِلٌّ
سِلٌّ ذ (S, M, Msb, K) and ↓ سُلَالٌ, (S, M, K,) the former [the more common, and] often occurring in the verses of chaste poets, though El-Hareeree says in the “ Durrat el-Ghowwلs ” that it is an erroneous term of the vulgar, and that the latter is the right term, (TA,) signify the same, (S, M, K,) as also ↓ سُلٌّ and ↓ سَلَّةٌ, (K,) [Consumption: or phthisis:] an emaciating, oppressive, and fatal malady: (T, TA:) a certain disease, well known; said in the medical books to be one of the diseases of girls, because of the abundance of blood in them: (Msb:) accord. to the physicians, (TA,) an ulcer, (K, TA,) or ulcers, (Msb,) [or ulceration,] in the lungs; (Msb, K, TA;) succeeding (تُعَقِّبُ [grammatically referring to سَلَّة]) either ذَات الرِّئَة [i. e. inflammation of the lungs] or ذَات الجَنْب [i. e. pleurisy]: (in the CK, بِعَقَبِ ذات الرِّيّةِ اوذاتِ الجَنْبِ is [erroneously] put in the place of تُعَقِّبُ ذَاتَ الرِّئَةِ أَوْ ذَاتَ الجَنْبِ: and in what here follows, the gen. case is put in the place of the nom. in four instances:) or a rheum (زُكَامٌ), and defluxions (نَوَازِلُ), or a long cough, and attended with constant fever. (K, TA.) ― -b2- Hence the saying, in a trad., غُبَارُذَيْلِ المَرْأَةِ الفَاجِرَةِ يُورثُ السِّلَّ (assumed tropical:) [The dust of the skirt of the vitious woman occasions the loss of property]; meaning that he who follows vitious women and acts vitiously, loses his property, and becomes poor: the diminution and departure of property being likened to the diminution and wasting away of the body when one has the disorder termed سِلّ. (TA.)

سَلَّةٌ
سَلَّةٌ ذ The drawing of swords; (S, M, K;) as also ↓ سِلَّةٌ. (K.) So in the saying, أَتَيْنَاهُمْ عِنْدَ السَّلَّةِ [We came to them on the occasion of the drawing of swords]. (S, M, K.) ― -b2- And Theft: (S, Msb:) or covert, secret, or clandestine, theft; (M, K;) like اـِسْلَالٌ [except that the former is a simple subst., and the latter is an inf. n., i. e. of 4]: (K:) one says, فِى بَنِى فُلَانٍ سَلَّةٌ [Among the sons of such a one is theft, or covert theft]: (S:) and الخَلَّةُ تَدْعُو اـِلَى السَّلَّةِ [Want invites to theft, or covert theft]. (TA.) -A2- Also (tropical:) The rush (دُفْعَة) of a horse among other horses, in running: (TA:) or the rush (دُفْعَة) of a horse in striving to outstrip: (S, TA: [I read فِى سِبَاقِهِ, as in a copy of the S; instead of فى سِيَاقِهِ, as in other copies of the S and in the TA:]) so in the saying, فَرَسٌ شَدِيدُ السَّلَّةِ (tropical:) [A horse of which the rush &c. is vehement]: (S, TA:) and خَرَجَتْ سَلَّتُهُ عَلَى الخَيْلِ (S) or عَلَى سَائِرِ الخَيْلِ (TA) (tropical:) [His rush in striving to outstrip proceeded against the other horses]. ― -b2- And A revulsion of shortness of breathing (اِرْتِدَادُ رَبْوٍ) in the chest of a horse, in consequence of his suppressing such shortness of breathing [so I render مِنْ كَبْوَةٍ يَكْبُوهَا, but this phrase admits of other renderings, as will be seen in art. كبو]: (M, K:) when he is inflated thereby, one says, أَخْرَجَ سَلَّتَهُ [app. meaning he has manifested his revulsion of shortness of breathing]; and thereupon he is urged to run with vehemence, and made to sweat, and coverings are thrown upon him, and that shortness of breathing (ذٰلِكَ الرَّبْوُ) passes forth. (M.) ― -b3- [In a sheep or goat, or a ewe or she-goat, it seems to mean Power, or force, of long continuance: see مَسْلُولَةٌ, voce مَسْلُولٌ.] -A3- See also سِلٌّ. -A4- Also A [basket of the kind called] جُونَة: (K:) or a thing like the جُونَة, (M,) or like the covered جُونَة, which is also called سَبَذَةٌ; so says Az: (TA:) a receptacle in which fruit is carried: (Msb:) [sometimes covered with red skin: (see حَوَرٌ:) in the present day commonly applied to a basket made of twigs, oblong and deep, generally between a foot and a foot and a half in length:] and ↓ سَلٌّ signifies the same: (M, K:) what is termed سَلَّةُ الخُبْزِ [the bread-basket] is well known: (S:) سَلَّةٌ meaning as expl. above is not thought by IDrd to be an Arabic word: (M:) [the dim. ↓ سُلَيْلَةٌ occurs in the K voce جُونَةٌ, and in the Mgh voce رَبْعَةٌ, &c.:] the pl. is سِلَالٌ (M, K) and سَلَّاتٌ (Msb) and [coll. gen. n.] ↓ سَلٌّ, of which Abu-l-Hasan says that it is in his opinion a rare kind of pl. [or coll. gen. n.] because it denotes what is made by art, not created, and it should more properly be regarded as of the class of كَوْكَبٌ and كَوْكَبَةٌ [which are syn.] because this is more common than the class of سَفِينَةٌ and سَفِينٌ. (M.) -A5- Also A fault, or defect, in a water-ing-trough or tank, or in a [jar of the kind called] خَابِيَة: (M, K:) or a breach between the أَنْصَابِ, (K,) or [more properly] between the نَصَائِب, [i. e. the stones set up, and cemented together with kneaded clay, around the interior,] (M,) of a watering-trough or tank. (M, K.) ― -b2- And Fissures in the ground, that steal [i. e. imbibe] the water. (TA.) -A6- Also One's sewing [a skin, or hide, with] two thongs in a single puncture, or stitch-hole. (M, K.)

سِلَّةٌ
سِلَّةٌ ذ : see سَلَّةٌ, first sentence.

سُلَالٌ
سُلَالٌ ذ i. q. سِلٌّ, q. v. (S, M, K.)

سَلِيلٌ
سَلِيلٌ ذ A drawn sword; i. q. ↓ مَسْلُولٌ. (M, K.) ― -b2- (assumed tropical:) A child, or male offspring; [because drawn forth;] (S, M, Msb, K;) as also ↓ سُلَالَةٌ; (M, Mgh, Msb, K;) metonymically so termed: (Mgh:) or, when it comes forth from the belly of its mother; as also ↓ the latter; the former so called because created from the [sperma genitalis, which is termed] سُلَالَة: (Akh, TA:) fem. of the former ↓ سَلِيلَةٌ, (S, M, Msb, K,) applied to a daughter. (AA, K.) ― -b3- A colt; (M, K;) and with ة a filly; (S, * M, TA;) the ة being affixed, though سليل is of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, because the word is made a subst.: (Ham p. 102:) or, as some say, (M, in the K “ and ”) the former signifies a colt that is born not in a [membrane such as is called] مَاسِكَة nor [in one such as is called] سَلًى: if in either of these, it is termed بَقِيرٌ [not بُقَيْرٌ as in the CK]. (M, K.) [See also دُعْمُوصٌ.] ― -b4- And A young camel when just born, before it is known whether it is a male or a female. (As, S, TA.) -A2- Clear, or pure, beverage or wine; (K, TA;) as though gently drawn away from dust or motes or particles of rubbish or the like: such is said to be the beverage, or wine, of Paradise: or cool beverage or wine: or such as is clear from dust or motes or particles of rubbish or the like, and from turbidness; of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: or such as is easy [in its descent] in the throat, or fauces. (TA.) [See also سُلَالَةٌ, and سَلْسَالٌ.] -A3- The channel of the water, or place in which the water flows, in a valley: or the middle of a valley, (M, K, *) where flows the main body of water. (M.) And A wide (S, M, K) and deep (M, K) valley, (S, M, K,) that gives growth to the [trees called] سَلَم and سَمُر, (S, K,) or that gives growth to the سَلَم and ضَعَة and يَنَمَة and حَلَمَة; (M;) and ↓ سَالٌّ signifies the same: (M, K:) or this latter, a place in which are trees: (TA:) or a narrow channel of a torrent in a valley: (As, S, TA:) or a low place surrounded by what is elevated, in which the water collects: (En-Nadr, TA:) pl. of both سُلَّانٌ, (M, K,) or of the former accord. to Kr, (M, TA,) and of the latter accord. to As [and the S], (TA,) or that of the latter is سَوَالُّ. (En-Nadr, K, TA.) One says سَلِيلٌ مِنْ سَمُرٍ like as one says غَالٌّ مِنْ سَلَمٍ. (S.) The phrase سَالَ السَّلِيلُ بِهِمْ [lit. The wide, or wide and deep, valley, &c., flowed with them] is used by the poet Zuheyr (S, IB) as meaning (assumed tropical:) they journeyed swiftly. (IB, TA.) -A4- The brain of the horse. (M, K.) ― -b2- The hump of the camel. (M, K.) ― -b3- The نُخَاع [or spinal cord]. (M, K.) ― -b4- And سَلِيلُ اللَّحْمِ The [portions that are termed] خَصِيل [q. v. voce خَصِيلَةٌ] of flesh: [the former word in this case being app. a coll. gen. n., of which the n. un. is ↓ سَلِيلَةٌ (q. v.); the more probably as it is added that] the pl. is سَلَائِلُ. (TA.)

سُلَالَةٌ
سُلَالَةٌ ذ What is, or becomes, drawn forth, or drawn forth gently, from, or of, a thing: (M, K:) or so سُلَالَةُ شَىْءٍ: (S:) [an extract of a thing: and hence,] the clear, or pure, part, or the choice, best, or most excellent, part [of a thing]; (Mgh; and Ksh and Bd and Jel in xxiii. 12;) because drawn from the thick, or turbid, part. (Mgh.) It is said in the Kur [xxiii. 12], وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْاـِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ, meaning [And verily we created man from] what was drawn forth from every kind of dust, or earth: (Fr, TA:) or from a pure, or choice, or most excellent, sort of earth or clay. (Ksh, Bd, Jel.) ― -b2- And [hence,] The sperma genitalis of a man, or human being; (S, TA;) what is drawn from the صُلْب [app. here meaning loins] of the man and from the تَرَائِب [pl. of تَرِيبَة, q. v.,] of the woman: (AHeyth, TA:) the water (مَآء) that is drawn from the back. ('Ikrimeh, TA.) ― -b3- See also سَليلٌ, second sentence, in two places.

سَلِيلَةٌ
سَلِيلَةٌ ذ : see سَلِيلٌ, second sentence. ― -b2- Also A sinew, (عَصَبَةٌ, (M, K, or عَقَبَةٌ, K,) or a portion of flesh having streaks, or strips, (M, K,) that separate, one from another. (TA.) And The oblong portion of flesh of the part on either side of the backbone: (K:) or this is called سَلِيلَةُ المَتْنِ: (M:) [or] accord. to As, [the pl.] سَلَائِلُ signifies the long streaks, or strips, of flesh extending with the backbone. (TA.) See also سَلِيلٌ, last sentence. [Also] A small thin thing [or substance] resembling flesh: pl. سَلَائِلُ. (TA in art. خشم.) And سَلَائِلُ السَّنَامِ Long slices cut from the camel's hump. (TA.) ― -b3- And the pl., Oblong نَغَفَات [or portions of dry mucus or the like] in the nose. (M.) ― -b4- Also [Goats'] hair separated, or plucked asunder, with the fingers, then folded, and tied; then the woman draws from it one portion after another, which she spins: (M:) or سَلِيلَةٌ مِنْ شَعَرٍ signifies what is drawn forth from a ضَرِيبَة of [goats'] hair, which is a portion thereof separated, or plucked asunder, with the fingers, then folded, and rolled up into long portions, the length of each being about a cubit, and the thickness that of the half of the fore arm next the hand: this is tied, then the woman draws from it one portion after another, and spins it. (S.) [See also عَمِيتَةٌ.] -A2- Also A certain long fish, (K, TA,) having a long مِنْقَار [app. meaning beak-like snout, or nose]. (TA.)

سُلَيْلَةٌ
سُلَيْلَةٌ ذ : see سَلَّةٌ (of which it is the dim.), in the latter half of the paragraph.

سُلَّآءٌ
سُلَّآءٌ ذ ; n. un. with ة; mentioned in the M and K in this art. as well as in art. سلأ: see the latter art.

سَلَّالٌ
سَلَّالٌ ذ : see سَالٌّ. -A2- [And it seems to be somewhere mentioned in the S, though not in the present art., as meaning A maker of the sort of baskets called سِلَال (pl. of سَلَّةٌ): for Golius explains it, as on the authority of J, as signifying qui sportas qualosque contexit.]

سَلْسَلٌ
سَلْسَلٌ ذ and ↓ سَلْسَالٌ and ↓ سُلَاسِلٌ (S, M, K) Sweet water, (M, K,) that descends easily in the throat, or fauces; (M;) water that enters easily into the throat, or fauces, by reason of its sweetness and clearness: (S:) or cold, or cool, water: (M, K:) or water that has fluctuated to and fro, in the place where it has continued, until it has become limpid, or clear. (Er-Rلghib, TA.) And the first and ↓ second, Mellow wine: (M, K:) the former is expl. by Lth as meaning sweet and clear, that runs [easily] into the throat, or fauces, when drunk. (TA.) ― -b2- And غَدِيرٌ سَلْسَلٌ [A pool of water left by a torrent] which, being smitten [or blown upon] by the wind, becomes [rippled so as to be] like the سِلْسِلَة [or chain]. (TA.)

سُلْسُلٌ
سُلْسُلٌ ذ A boy, or young man, light, or active, in spirit; as also لُسْلُسٌ. (IAar, O.)

سِلْسِلٌ
سِلْسِلٌ ذ : see سِلْسِلَةٌ, in two places.

سَلْسَلَةٌ
سَلْسَلَةٌ ذ [as an inf. n.: see R. Q. 1. -A2- Also] A long piece of a camel's hump: (IAar, O, K:) accord. to AA, it is called لَسْلَسَةٌ: accord. to As, لِسْلِسَةٌ. (O.)

سِلْسِلَةٌ
سِلْسِلَةٌ ذ A chain, i. q. زِنْجِيرْ in Pers.; (KL;) rings (دَائِرٌ [app. used as a coll. gen. n., though I do not know any authority for such usage of it,] K [in the M دَائِرَةٌ]) of iron (S, M, K) or the like (M, K) of metals: derived from السَّلْسَلَةُ signifying “ the being connected ” with another thing: (M: [see R. Q. 1:]) pl. سَلَاسِلُ. (S, Mgh, TA.) It was a custom to extend a سِلْسِلَة over a river or a road, the ships or beats or the passengers being arrested thereby, for the purpose of the taking of the tithes from them by an officer set over it. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] سِلْسِلَةُ بَرْقٍ (tropical:) An elongated stream of lightning [like a chain] in the midst of the clouds: (S, TA: *) or سَلَاسِلُ البَرْقِ means what have assumed the form of chains (مَاتَسَلْسَلَ), of lightning, (M, K,) in the clouds; (M;) and السَّحَابِ [i. e., of the clouds in like manner]: (K: [but I think that وَالسَّحَابِ in the K is evidently a mistranscription for فِى السَّحَابِ the reading in the M:]) sing. سِلْسِلَةٌ (M, K) and ↓ سِلْسِلٌ, (K,) thus in the copies of the K, but in the L ↓ سِلْسِيلٌ, which is [said to be] the correct word. (TA. [See, however, what follows.]) And in like manner, سَلَاسِلُ الرَّمْلِ (assumed tropical:) What have assumed the form of chains (مَا تَسَلْسَلَ) of sands: (M:) or سَلَاسِلُ signifies (tropical:) sands that become accumulated, or congested, (يَنْعَقِدُ,) one upon another, and extended along: (A'Obeyd, S, O, K, TA:) you say رَمْلٌ ذُوسَلَاسِلَ (tropical:) [sands having portions accumulated, or congested, &c.]: and ذَاتُ سَلَاسِلَ, which has been expl. as meaning (assumed tropical:) elongated sands: (TA:) sing. سِلْسِلَةٌ (M, TA) and ↓ سِلْسلٌ, (M,) or ↓ سِلْسِيلٌ; and الرَّمْلِ ↓ سَلْسُولُ, with fet-h [to the first letter], is a dial. var. of سِلْسِيلُهُ. (TA.) ― -b3- And سَلَاسِلُ كِتَابٍ (tropical:) The lines of a book or writing. (O, K, TA.) ― -b4- And بِرْذَوْنٌ ذُو سَلَاسِلَ (assumed tropical:) [A hackney] upon whose legs one sees what resemble سَلَاسِل [or chains]. (M.) -A2- Also The وَحَرَة, (O, K,) which is a small reptile, [a species of lizard, the same that is called السِلْسِلَةُ الرَّقْطَآءُ, (see أَرْقَطُ,)] spotted, black and white, having a slender tail, which it moves about when running. (TA.)

سَلْسَالٌ
سَلْسَالٌ ذ : see سَلْسَلٌ, in two places.

سَلْسُولٌ
سَلْسُولٌ ذ : see سِلْسِلَةٌ.

سِلْسِيلٌ
سِلْسِيلٌ ذ : see سِلْسِلَةٌ, in two places.

سُلَاسِلٌ
سُلَاسِلٌ ذ : see سَلْسَلٌ.

سَالٌّ
سَالٌّ ذ [act. part. n. of سَلَّ, Drawing out, or forth: &c. ― -b2- Stealing: or stealing covertly, secretly, or clandestinely:] a thief; as also ↓ سَلَّالٌ [which is commonly applied in the present day to a horse-stealer and the like] and ↓ أَسَلُّ. (TA.) -A2- See also سَلِيلٌ.

أَسَلُّ
أَسَلُّ ذ : see the next preceding paragraph.

اـِسْلَالٌ
اـِسْلَالٌ ذ A bribe. (S, M, K.) It is said in a trad., لَا اـِغْلَالَ وَلَا اـِسْلَالَ There shall be no treachery, or perfidy, and no [giving or receiving of a] bribe: or, and no stealing. (S in this art. and in art. غل. [See 4.])

مَسَلّ
مَسَلّ ذ in the phrase مَضْجَعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ, in the trad. of Umm-Zara, meaning [His sleepingplace is] like a green palm-stick drawn forth from its skin [by reason of his slenderness], or, as some say, a sword drawn forth [from its scabbard], is [originally] an inf. n. used in the sense of a pass. part. n. (TA. [See also art. شطب.])

مِسَلَّةٌ
مِسَلَّةٌ ذ A large needle: (S, M, Mgh, Msb, K:) [a packing-needle:] pl. مَسَالُّ. (S, Mgh, Msb.)

مُسَلِّلٌ
مُسَلِّلٌ ذ Subtle of machination in stealing. (TA.)

مَسْلُولٌ
مَسْلُولٌ ذ : see سَلِيلٌ. ― -b2- [Hence, elliptically,] A man (Msb) whose testicles have been extracted. (Mgh, Msb.) -A2- Also Affected with the disease termed سِلّ: (S, M, Msb, K:) [regularly derived from سُلَّ, but] anomalous [as derived from أَسَلَّهُ]: (S, M, Msb:) Sb says, as though the سِلّ were put into him. (M.) -A3- AA says that the مَسْلُولَة of غَنَم [meaning sheep or goats, i. e., applied to a شَاة, meaning a sheep or goat, or a ewe or she-goat,] is One whose powers, or forces, are of long continuance (اَلَّتِى يَطُولُ قُوَاهَا): and that one says [of such] فِى فِيهَا سَلَّةٌ [in which phrase فى seems evidently to have been preposed by mistake: see سَلَّةٌ]. (O, TA.)

مُسَلْسَلٌ
مُسَلْسَلٌ ذ A thing having its parts, or portions, connected, one with another. (S, O.) ― -b2- And [hence, (see سِلْسِلَةٌ,)] Chained; bound with the سِلْسِلَة. (TA.) [المَرْأَةُ المُسَلْسَلَةُ is the name of The constellation Andromeda; described by Kzw and others.] ― -b3- (assumed tropical:) Lightning that assumes the form of chains (يَتَسَلْسَلُ) in its upper portions, and seldom, or never, breaks its promise [of being followed by rain]. (IAar, TA.) ― -b4- Applied to hair, [as also ↓ مُتَسَلْسِلٌ, (K in art. حجن,) (assumed tropical:) Forming a succession of rimples, like water running in a shallow and rugged bed, or rippled by the wind; (see R. Q. 2;) or] crisp, or curly, or twisted, and contracted; syn. جَعْدٌ. (Mgh.) ― -b5- (assumed tropical:) A sword having in it, or upon it, diversified wavy marks, streaks, or grain, resembling the سِلْسِلَة [or chain]. (TA.) [See also مُسَلَّسٌ.] ― -b6- (assumed tropical:) A garment, or piece of cloth, figured with stripes, or lines; (K;) as also مُلَسْلَسٌ: as though formed by tranposition. (TA.) Also, and ↓ مُتَسَلْسِلٌ, (assumed tropical:) A garment, or piece of cloth, woven badly (M, K) and thinly. (M.) ― -b7- حَدِيثٌ مُسَلْسَلٌ (assumed tropical:) A tradition [related by an uninterrupted chain of transmitters,] such as when one says, I met face to face such a one who said, I met face to face such a one, and so on, to the Apostle of God. (O, TA.)

مُتَسَلْسِلٌ
مُتَسَلْسِلٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) A garment worn until it has become thin, (TA.)

_Türkçe çeviri henüz yok_
