# سل — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%84/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: سل

- سل الشيء من الشيء: نزعه، كسل السيف من الغمد، وسل الشيء من البيت على سبيل السرقة، وسل الولد من الأب، ومنه قيل للولد سليل. قال تعالى: ﴿يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63]، وقوله تعالى: ﴿من سلالة من طين﴾ [المؤمنون/12]، أي: من الصفو الذي يسل من الأرض، وقيل: السلالة كناية عن النطفة تصور دونه صفو ما يحصل منه. والسل (يقال: السل والسل والسلال) : مرض ينزع به اللحم والقوة، وقد أسله الله، وقوله عليه السلام: (لا إسلال ولا إغلال) (الحديث أخرجه أبو داود في الجهاد برقم 156؛ وأحمد في مسنده 4/325 في حديث صلح الحديبية؛ والسهيلي في الروض الأنف 4/28). وتسلسل الشيء اضطرب، كأنه تصور منه تسلل متردد، فردد لفظه تنبيها على تردد معناه، ومنه السلسلة، قال تعالى: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا﴾ [الحاقة/32]، وقال تعالى: ﴿سلاسل وأغلالا وسعيرا﴾ [الإنسان/4]، وقال: ﴿والسلاسل يسحبون﴾ [غافر/71]، وروي: (يا عجبا لقوم يقادون إلى الجنة بالسلاسل) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (عجب الله من قوم يدخلون الجنة في السلاسل) أخرجه البخاري في الجهاد 6/145؛ وأبو داود (2677) ؛ وانظر: شرح السنة 11/76). وماء سلسل: متردد في مقره حتى صفا، قال الشاعر:
*أشهى إلي من الرحيق السلسل*
*** (هذا عجز بيت، وشطره:
*أم لا سبيل إلى الشباب، وذكره*
وهو لأبي كبير الهذلي، في شرح أشعار الهذليين 3/1069؛ واللسان (سلسل) ؛ وتفسير القرطبي 19/263)
وقوله تعالى: ﴿سلسبيلا﴾ [الإنسان/18]، أي: سهلا لذيذا سلسا حديد الجرية، وقيل: هو اسم عين في الجنة، وذكر بعضهم أن ذلك مركب من قولهم: سل سبيلا (الذي ذكر هذا هو أبو نصر الحدادي السمرقندي في كتابه المدخل لعلم تفسير كتاب الله تعالى، وقد طبع بتحقيقنا، فليراجع فيه ما كتبناه على ذلك، وقد نسبه المؤلف فيه لعلي بن أبي طالب انظر: المدخل ص 106؛ وانظر: غريب القرآن لابن قتيبة ص 4.
وقال الزمخشري: وقد عزوا إلى علي بن أبي طالب أن معناه: سل سبيلا إليها، وهذا غير مستقيم على ظاهره، إلا أن يراد أن جملة قول القائل: سل سبيلا جعلت علما للعين، كما قيل تأبط شرا، وهو مع استقامته في العربية تكلف وابتداع، وعزوه إلى مثل علي رضي الله عنه أبدع. راجع: الكشاف 4/170؛ وغرائب التفسير 2/1289)، نحو: الحوقلة والبسملة ونحوهما من الألفاظ المركبة، وقيل: بل هو اسم لكل عين سريع الجرية، وأسلة اللسان: الطرف الرقيق.

### Türkçe

- **سل** الشيء من الشيء: onu ondan çekip çıkardı; kılıcı kından çekip çıkardı gibi; ve evi şeyden hırsızlık yoluyla çekip çıkardı; ve çocuğu babadan çekip çıkardı; bundan dolayı çocuğa **سليل** denildi. Yüce Allah dedi ki: ﴿يتسللون منكم لواذا﴾ [النور/63]; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿من سلالة من طين﴾ [المؤمنون/12], yani: yerden çekilip çıkarılan saf olandan; ve denildi ki: **السلالة** nutfeye bir kinayedir; ondan elde olunan saf olanın onun altında tasavvur edilmesi. Ve **السل** (denilir: **السل** ve **السل** ve **السلال**): etin ve kuvvetin onunla çekilip alındığı bir hastalıktır; ve Allah onu **أسله** etti. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: (**لا إسلال ولا إغلال**) (hadisi Ebû Dâvûd cihadda 156 numara ile; Ahmed Müsned’inde 4/325’te Hudeybiye sulhu hadisi içinde; Süheylî er-Ravdu’l-unf 4/28’de çıkarmıştır). Ve **تسلسل** الشيء: sarsıldı/çalkalandı; sanki ondan tereddüt eden bir **تسلل** tasavvur edildi; böylece lafzını, manasının tereddüdüne dikkat çekmek için tekrarladı; bundan **السلسلة** vardır. Yüce Allah dedi ki: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا﴾ [الحاقة/32]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿سلاسل وأغلالا وسعيرا﴾ [الإنسان/4]; ve dedi ki: ﴿والسلاسل يسحبون﴾ [غافر/71]. Ve rivayet edildi: (**يا عجبا لقوم يقادون إلى الجنة بالسلاسل**) (hadis, Ebû Hureyre’den, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den: (**عجب الله من قوم يدخلون الجنة في السلاسل**) dedi; Buhârî cihadda 6/145’te; Ebû Dâvûd (2677)’de çıkarmıştır; ve bak: Şerhu’s-sünne 11/76). Ve **ماء سلسل**: durduğu yerde saflaşıncaya kadar tereddüt eden (gidip gelen) sudur. Şair dedi ki:
*أشهى إلي من الرحيق السلسل*
*** (bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
*أم لا سبيل إلى الشباب، وذكره*
ve o, Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Şerhu eş‘âri’l-Hüzeliyyîn 3/1069’da; ve el-Lisân (**سلسل**)’de; ve Kurtubî tefsiri 19/263’te)
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿سلسبيلا﴾ [الإنسان/18], yani: kolay, lezzetli, akıcı, akışı keskin; ve denildi ki: o, cennette bir pınarın adıdır. Ve bazısı zikretti ki bu, onların “**سل سبيلا**” sözünden mürekkeptir (bunu zikreden, Ebû Nasr el-Haddâdî es-Semerkandî’dir; Allah Teâlâ’nın kitabının tefsiri ilmine giriş kitabı **المدخل**’de; tahkikimizle basılmıştır; onda bunun hakkında yazdığımıza müracaat edilsin; müellif onu orada Ali b. Ebî Tâlib’e nispet etmiştir; bak: **المدخل** s. 106; ve bak: İbn Kuteybe’nin **غريب القرآن**’ı s. 4.
Ve Zemahşerî dedi ki: Onu Ali b. Ebî Tâlib’e nispet ettiler ki manası: ona “**سل سبيلا**”dır; bu, zahiri üzere düzgün değildir; ancak, söyleyenin “**سل سبيلا**” cümlesinin pınara bir özel ad kılınması murad edilirse (nitekim **تأبط شرا** denildiği gibi); ve o, Arapçada düzgün olmakla beraber zorlama ve icattır; onu Ali radıyallahu anh gibi birine nispet etmek daha da acayiptir. Bak: **الكشاف** 4/170; ve **غرائب التفسير** 2/1289), **الحوقلة** ve **البسملة** ve onlara benzer mürekkep lafızlar gibi. Ve denildi ki: bilakis o, akışı hızlı olan her pınarın adıdır. Ve **أسلة اللسان**: ince uçtur.
