# سما — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سما](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: سما

السَماءُ يذكر ويؤنّث أيضاً، ويجمع على أَسْمِيَةٍ وسماوات. والسَماءُ: كلُّ ما علاك فأظلّك، ومنه قيل لسقف البيت: سَماءٌ. والسَماءُ: المطر، يقال: ما زلنا نطأ السَماءَ حتَّى أتيناكم. قال الشاعر:
إذا سقط السَماءُ بأرض قومٍ		رَعَيْناهُ وإنْ كانوا غَضابـا
ويجمع على أَسْمِيَةٍ وسُمِيٍّ. قال العجاج:
تلفُّه الرِياحُ والسُمِيّ
والسُمُوُّ: الارتفاع والعلوّ. تقول منه: سَموْتُ وسَمَيْتُ، مثل عَلَوْتُ وعَلَيْتُ. وفلان لا يُسامى. وقد علا من ساماهُ. وتَسامَوا، أي تبارَوْا. وسَما لي شخصٌ: ارتفعَ حتّى اسْتَثْبَتُّهُ. وسَما بصره: عَلاَ. والقُرومُ السَوامي: الفحول الرافعةُ رءوسها. وتقول: رددْتُ من سامي طرفه، إذا سرْت إليه نفسَه وأزلت نخوتَه وبأوه. وسَما الفحلُ، إذا سطا على شَوله سَماوَةً. والسَماءُ: ظهر الفرس، لارتفاعه وعلوّه. وقال:
وأحمرَ كالديباج أمّا سَماؤُهُ		فريَّا وأمّا أَرْضُهُ فَمُحولُ
وسَماوَةُ كلِّ شيء: شخصه. وسَماوةُ البيت: سقفه. وسَمَّيتُ فلاناً زيداً وسَمَّيْتُهُ بزيدٍ بمعنىً؛ وأَسْمَيْتُهُ مثله، فتَسَمَّى به. وتقول: هذا سَمِيُّ فلانٍ، إذا وافق اسمُه اسمَه، كما تقول: هو كَنِيُّهُ. وقوله تعالى: "هَلْ تَعْلَمُ له سَمِيَّا" أي نظيراً يستحقُّ مثلَ اسمه، ويقال مُسامِياً يُسامِيه. والسُماةُ: الصيادون. وقد سَمَوا واسْتَمَوا، إذا خرجوا للصيد. والاسم مشتقٌّ من سَمَوْتُ، لأنّه تنويهٌ ورفعةٌ. واسْمٌ تقديره افْعٌ والذاهب منه الواو، لأنَّ جمعه أَسْمَاءٌ وتصغيره سُمَيٌّ. وفيه أربع لغات اسْمٌ واسْمٌ بالضم، وسَمٌ وسِمٌ. وإذا نسبت إلى الاسم قلت سَمَوِيٌّ، وإن شئت اسْمِيٌّ تركتَه على حاله. وجمع الأسْماء أَسامِ. وحكى الفراء: أُعيذك بأَسْماوات الله.

### Türkçe

**السَماءُ** hem müzekker olarak zikredilir hem de müennes olarak. Ve **أَسْمِيَةٍ** ve **سماوات** üzere cem‘ olunur. Ve **السَماءُ**: seni aşan da seni gölgeleyen her şey; ondan dolayı evin tavanına: **سَماءٌ** denilmiştir. Ve **السَماءُ**: yağmur; denilir: “Sizi getirinceye kadar durmadan **السَماءَ**’yı çiğniyorduk.” Şair dedi ki:
Eğer **السَماءُ** bir kavmin toprağına düşerse		onu güderiz, öfkeli olsalar bile

Ve **أَسْمِيَةٍ** ve **سُمِيٍّ** üzere cem‘ olunur. **العجاج** dedi ki:
Onu rüzgârlar ve **السُمِيّ** sarar

Ve **السُمُوُّ**: yükselme ve yücelik. Ondan dersin: **سَموْتُ** ve **سَمَيْتُ**; **عَلَوْتُ** ve **عَلَيْتُ** gibi. Ve falan kimseye denk olunmaz (**لا يُسامى**). Ve onu denk tutan kimseye üstün gelmiştir. Ve **تَسامَوا**: yani yarıştılar. Ve bana bir şahıs **سَما**: yükseldi, ta ki onu iyice seçip tanıyıncaya kadar (**اسْتَثْبَتُّهُ**). Ve bakışı **سَما**: yükseldi. Ve **القُرومُ السَوامي**: başlarını kaldıran damızlık erkeklerdir. Ve dersin: **رددْتُ من سامي طرفه**; yani onun nefsini ona geri çevirdiğim, kibirlenmesini ve böbürlenmesini giderdiğim zaman. Ve aygır **سَما**; yani dişilerine saldırdığı zaman, bir **سَماوَةً** ile. Ve **السَماءُ**: atın sırtı; onun yükselmesi ve yüceliği sebebiyle. Ve dedi ki:
Kırmızı, dibac gibi; ama **سَماؤُهُ**		yağlı/bol, ama **أَرْضُهُ** kıtlık içindedir

Ve her şeyin **سَماوَةُ**’si: onun şahsı. Ve evin **سَماوةُ**’si: onun tavanı. Ve “Falana Zeyd adını verdim” (**سَمَّيتُ فلاناً زيداً**) ve “Onu Zeyd ile adlandırdım” (**سَمَّيْتُهُ بزيدٍ**) aynı mânâdadır; ve **أَسْمَيْتُهُ** de onun gibidir; böylece onunla adlandı (**تَسَمَّى به**). Ve dersin: “Bu, falanın **سَمِيُّ**’sidir”; onun adı onun adına uyduğu zaman; senin “O, onun **كَنِيُّهُ**’dur” demen gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**هَلْ تَعْلَمُ له سَمِيَّا**” yani onun adı gibi bir adı hak eden bir benzer; ve **مُسامِياً يُسامِيه** denilir. Ve **السُماةُ**: avcılardır. Ve **سَمَوا** ve **اسْتَمَوا**; yani ava çıktıkları zaman. Ve **الاسم** **سَمَوْتُ**’tan türemiştir; çünkü o, duyurma ve yükseltmedir. Ve **اسْمٌ**’ün takdiri **افْعٌ**’dır; ondan giden **الواو**’dur; çünkü onun cemi **أَسْمَاءٌ** ve küçültmesi **سُمَيٌّ**’dür. Ve onda dört lugat vardır: **اسْمٌ** ve zamme ile **اسْمٌ**, ve **سَمٌ** ve **سِمٌ**. Ve isme nisbet ettiğin zaman **سَمَوِيٌّ** dersin; istersen **اسْمِيٌّ** (dersin), onu hâli üzere bırakırsın. Ve **الأسْماء**’ın cemi **أَسامِ**’dir. Ve **الفراء** hikâye etti: “Seni Allah’ın **أَسْماوات**’ı ile korumaya alırım.”
