# سمت (س-م-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - م - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والتاء والميم معهما
م ت س، س م ت يستعملان فقط
متس:
المَتْسُ لغةٌ في المَطْس. والمَطسُ: الفِعُلُ بالجِعسِ.
سمت:
السَّمْتُ: حُسْنُ النَّحْوِ، وسَمَتَ يَسمُتُ سَمْتاً.
وهو حَسَنُ السَّمْتِ.
والسَّمْتُ: السَّيْرُ بالحَدْسِ والظَّنِّ على غير الطريق، قال: ليسَ بها زَيْغٌ لسَمْتِ السامِتِ والتَّسمتُ: ذكرُ اللهِ على الشيء.
والتَّسمتُ: دُعاؤكَ للعاطِس إذا حَمِدَ اللهَ، وبالشّين أيضاً.

##### Türkçe

باب **السين** و**التاء** و**الميم** معهما
**م ت س**، **س م ت** yalnızca kullanılırlar.

**متس**:
**المَتْسُ** **المَطْس** için bir lugattır. **المَطسُ**: **الجِعسِ** ile **الفِعُلُ**dür.

**سمت**:
**السَّمْتُ**: **النَّحْوِ**un güzelliği; ve **سَمَتَ** **يَسمُتُ** **سَمْتاً**.
Ve o, **السَّمْتِ**i güzel olandır.
Ve **السَّمْتُ**: yolun dışında, **الحَدْسِ** ve **الظَّنِّ** ile yürüyüştür; dedi ki: “Orada, **السامِتِ**in **سَمْتِ**i için bir sapma yoktur.” Ve **التَّسمتُ**: bir şey üzerinde Allah’ı anmaktır.
Ve **التَّسمتُ**: Allah’a hamd ettiğinde aksırana senin duandır; ve **الشّين** ile de.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَمْتُ: الطريق. وسَمَتَ يَسْمُت بالضم، أي قصد. والسَمْتُ: هيئة أهل الخير؛ يقال: ما أحسن سَمْتَه، أي هَدْيه. والسَمْتُ: السير بالظنّ والحدس. وقال:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْت السامت
وتَسَمَّتَهُ، أي قَصَدَهُ. والتَسميتُ: ذِكر اسم الله تعالى على كل شيء. وتَسميتُ العاطِس: أن تقول له: يرحمُك الله.

##### Türkçe

**السَمْتُ**: yol. Ve **سَمَتَ يَسْمُت** (ضم ile), yani kastetti. Ve **السَمْتُ**: hayır ehlinin heyeti; denilir: “Ne güzel **سَمْتَه**”, yani onun **هَدْيه**’i. Ve **السَمْتُ**: zanna ve hadse göre yürüyüş. Ve dedi ki:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْت السامت
Ve **تَسَمَّتَهُ**, yani onu kastetti. Ve **التَسميتُ**: her şey üzerine Allah Teâlâ’nın adını anmak. Ve **تَسميتُ العاطِس**: ona “Allah sana rahmet etsin” demendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ت م
سمت ، متس
استعمل من وجوهها : سمت ، متس .
متس : قال الليث : المَتْسُ : لغةٌ في المَطْس . وهو الرَّمْي بالجِعْس .
سمت : قال النَّصْر بن شمَيل : التَّسْميت : الدعاء بالبركة تقول بارك الله فيك . وقال الليث : السمت : حسن النَّحْو في مذهب الدين والفِعل منه سَمَت يسمت سَمْتاً وإنه لحسَنُ السمت . والسمت : الطريق ، يقال : الزَمْ هذا السمت .
قال : والسَّمْت أيضاً : السيْرُ بالحدْس والظّنّ على غير طريق ، وأنشد :
ليس بها زيغٌ لِسمْتِ السّامِتِ
قال : والتَّسميتُ : ذِكرُ الله على كلّ شيء . والتَّسميتُ : قولُك للعاطس : يرحمُك الله .
وأخبَرَني المنذريّ عن أبي العبّاس أنه قال : يقال : سَمَّتَ فلانٌ العاطسَ تسميتاً ، وشَمّته تشْميتاً : إذا دعا له بالهَدْيِ ، وقصْدِ السمتِ المستقيم ، والأصل فيه السين فقلبت شيناً .
وقال الأصمعي : يقال : تعمّده تعمُّداً ، وتسمّته تسمُّتاً : إذا قصد نحوه .
وقال شمر : السمتُ : تنسُّمُ القَصْد .
وقال الفراء : يقال : سمَتَ لهم يَسْمِتُ سَمْتاً : إذا هو هَيّأ لهم وَجْه العمل ووجه الكلام والرأي . وهو يسمِت سَمْتَه ، أي : يَنحُو نحوه . وفلان حسَنُ السمْت ، أي : حسن القَصْد .
وفي حديث حُذيفة : ( ما أعلم أحداً أشبهَ سمتاً وهَدياً ودَلاًّ برسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من ابن أم عبد ) .
قال شمر : قال خالد بن جَنْبة : السمتُ : اتّباعُ الحق والهَدْيِ وحسن الجِوار وقلّةُ الأذيّة . قال : ودلَّ الرجلُ : حَسُنَ حديثُه ومَزْحُه عند أهله .
وقال غيره : فلانٌ حسنُ السمت : إذا كان حسنَ القصد والمذهب في دينه ودنياه .
وقال أعرابي من قيس :
سوف تجُوبين بغير نَعْتْ
تعسُّفاً أو هكذا بالسَّمْتِ
السمتُ : القَصد . والعَسْف : السير على غير علم ولا أثر .
وقد أهملت السين مع الطاء إلى آخر الحروف ، ومع الدال إلى آخرها ، ومع الثاء إلى آخرها فلم يُستعمل من جميع وجوهها شيء في مُصاص كلام العرب .
وأما قولهم : هذا قضاءُ سَذُوم بالذال : فقد تقدّم القول فيه أنّه عجمي ، وكذلك البُسَّذ لهذا الجوْهر ليس بعربي ، وكذلك السَّبَذَة فارسيّ .

##### Türkçe

س ت م
**سمت** , **متس**
Bütün vecihlerinden kullanılan: **سمت** , **متس** .

**متس** : Leys dedi: **المَتْسُ** : **المَطْس**’ta bir lugattır. Ve o, **الجِعْس** ile atıştır.

**سمت** : Nasr b. Şemeyl dedi: **التَّسْميت** : bereket ile duadır; “Allah seni mübarek kılsın” dersin. Leys dedi: **السمت** : din mezhebinde güzel **النَّحْو**’dur; fiili ondan **سَمَت** **يسمت** **سَمْتاً**’dır; ve o, elbette güzel **السَّمت**’lidir. Ve **السمت** : yoldur; “bu **السمت**’e yapış” denir.
Dedi: ve **السَّمْت** ayrıca: yol olmaksızın **الحدْس** ve **الظّنّ** ile yürüyüştür; ve inşad etti:
ليس بها زيغٌ لِسمْتِ السّامِتِ
Dedi: ve **التَّسميتُ** : her şey üzerinde Allah’ı anmaktır. Ve **التَّسميتُ** : aksırana senin “يرحمُك الله” demendir.

Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi ki o dedi: denir: falan, aksırana **سَمَّتَ** **تسميتاً**; ve onu **شَمّته** **تشْميتاً**: ona **الهَدْيِ** ile ve dosdoğru **السَّمت**’in kastedilmesiyle dua ettiğinde; ve aslı onda **السين**’dir, sonra **شين**’e çevrildi.

Asma‘î dedi: denir: onu **تعمّده** **تعمُّداً**; ve onu **تسمّته** **تسمُّتاً**: ona doğru kastettiğinde.

Şemr dedi: **السمتُ** : **القَصْد**’i koklayıp aramaktır.

Ferrâ dedi: denir: onlar için **سمَتَ** **يَسْمِتُ** **سَمْتاً**: onlar için işin yüzünü ve sözün yüzünü ve görüşü hazırladığında. Ve o, onun **سَمْت**’ini **يسمِت**; yani: ona doğru **يَنحُو** eder. Ve falan **حسَنُ السمْت**’tir; yani: güzel **القَصْد**’lidir.

Huzeyfe hadîsinde: “(Ben, **سمتاً** ve **هَدياً** ve **دَلاًّ** bakımından Allah’ın Resûlü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) İbn Ümm ‘Abd’den daha çok benzeyen birini bilmiyorum.)”.

Şemr dedi: Hâlid b. Cenebe dedi: **السمتُ** : hakka ve **الهَدْيِ**’ye uymak ve güzel komşuluk ve eziyetin azlığıdır. Dedi: ve adam **دلَّ** etti: ehli yanında sözü ve şakası güzel oldu.

Başkası dedi: falan **حسنُ السمت**’tir: dininde ve dünyasında **القصد** ve mezhebi güzel olduğunda.

Kays’tan bir a‘râbî dedi:
سوف تجُوبين بغير نَعْتْ
تعسُّفاً أو هكذا بالسَّمْتِ
**السمتُ** : **القَصد**’dır. Ve **العَسْف** : ilim ve iz olmaksızın yürüyüştür.

Ve **السين** , **الطاء** ile harflerin sonuna kadar; ve **الدال** ile sonuna kadar; ve **الثاء** ile sonuna kadar ihmâl edildi; Arapların sözünün özünde bütün vecihlerinden hiçbir şey kullanılmadı.

Ama onların “bu, **سَذُوم**’un ( **الذال** ile) kazasıdır” sözleri ise: onda sözün, onun acemî olduğu şeklinde geçti; ve yine bu cevher için **البُسَّذ** Arapça değildir; ve yine **السَّبَذَة** Farsçadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ يدلُّ على حَيْرة وباطل. يقال سَمَه إذا دُهِشَ، وهو سَامِهٌ وقومٌ سمّهٌ. ويقولون: سَمَه البعيرُ، إذا لم يعرف الإعياء([2]). وذهبت إبلُهم السُّمَّهَى، إذا تفرَّقَت. والسُّمَّهَى([3]): الباطل والكذب. فأما قولُ رؤبة:
* جَرْيَ السُّمَّه([4]) *
(سمو) السين والميم والواو أصلٌ يدل على العُلُوِّ. يقال سَمَوْت، إذا علوت. وسَمَا بصرُه: عَلا. وسَمَا لي شخصٌ: ارتفع حتّى استثبتُّه([5]). وسما الفحلُ: سطا على شَوله سَماوَةً. وسَمَاوَةُ الهلال وكلِّ شيءٍ: شخصُهُ، والجمع سَماوٌ([6]). والعرب تُسمِّي السّحاب سماءً، والمطرَ سماءً، فإذا أريدَ به المطرُ جُمع على سُمِيّ. والسَّماءة: الشَّخص. والسماء: سقف البيت. وكلُّ عالٍ مطلٍّ سماء، حتَّى يقال لظهر الفرس سَماء. ويتَّسِعون حتَّى يسمُّوا النَّبات سماء. قال:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])ويقولون: "ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم"، يريدون الكلأ والمطر. ويقال إن أصل "اسمٍ" سِمْو، وهو من العلوّ، لأنَّه تنويهٌ ودَلالةٌ على المعنى.
(سمت) السين والميم والتاء أصلٌ يدل على نَهجٍ وقصدٍ وطريقة. يقال سَمَتَ، إذا أخذ النَّهْج. وكان بعضُهم يقول: السَّمْت: السّير بالظنّ والحَدْس. وهو قول القائل:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
ويقال إنَّ فلاناً لحَسنُ السَّمْتِ، إذا كان مستقيمَ الطريقةِ متحرِّياً لفعل الخَير. والفعل منه سَمَت. ويقال سَمَت سَمْتَه، إذا قصد قصده.
(سمج) السين والميم والجيم أصلٌ يدلُّ على خِلاف الحُسن. يقال هو سَمِجٌ وسَمْجٌ([8])، والجمع سِمَاجٌ وسَمَاجَى. ومن الباب السَّمْج من الألبان، وهو الخبيث الطَّعْم.
(سمح) السين والميم والحاء أصلٌ يدلُّ على سَلاسةٍ وسُهولة. يقال سَمَح له بالشيء. ورجلٌ سَمْحٌ، أي جواد، وقومٌ سُمَحاء ومَسامِيح. ويقال سَمَّح في سيره، إذا أسرع. قال:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
ومن الباب: المُسامَحة في الطِّعان والضَّرب، إذا كان على مُساهَلة. ويقال رُمْحٌ مسَمَّحٌ: قد ثُقِّفَ حتَّى لانَ.
(سمخ) السين والميم والخاء ليس أصلاً؛ لأنَّه من باب الإبدال. والسين فيه مبدلة من صاد. والسِّمَاخ في الأذن: مَدْخَله. ويقال سَمَخْت فلاناً: ضربت سِمَاخَه. وقد سَمَخني بشدة صوتِهِ.
(سمد) السين والميم والدال أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ قُدُماً من غير تعريج. يقال سمَدت الإبلُ في سيرها. إذا جَدّتْ([10]) ومَضَت على رؤوسها. وقال الرَّاجز:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
يقول: ليس في بطونها عَلَف. ومن الباب السُّمود الذي هو اللَّهو. والسَّامد هو اللاهي. ومنه قوله جلَّ وعلا: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]، أي لاهون. وهو قياس الباب؛ لأنَّ اللاهي يمضي في أمره غير معرِّج ولا مُتَمَكِّث. وينشدون:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])فأمَّا قولهم سَمَّد رأسه، إذا استأصل شَعره، فذلك من باب الإبدال؛ لأن أصله الباء، وقد ذكر.
(سمر) السين والميم والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف البياض في اللون. من ذلك السُّمْرة من الألوان، وأصله قولهم: "لا آتيك السَّمَر والقَمَر"، فالقَمر: القمر. والسَّمَر: سواد الليل، ومن ذلك سمِّيت السُّمْرَة. فأمّا السَّامر فالقوم
*يَسْمُرُون. والسامر: المكان الذي يجتمعون فيه للسَّمَر. قال:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
والسَّمراء: الحِنطة، للَوْنها. والأسمر: الرُّمح. والأسمر: الماء. فأمَّا السَّمَار فاللّبن الرقيق، وسمِّي بذلك لأنَّه إذا كان [كذلك كان] متغيِّر اللون. والسَّمُر: ضربٌ من شجر الطَّلْحِ، واحدته سَمُرة، ويمكن أن يكون سمِّي بذلك للونه. والسَّمار: مكان في قوله:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])(سمط) السين والميم والطاء أصلٌ يدلُّ على ضمّ شيء إلى شيء وشدِّه به. فالسَّميط: الآجُرُّ القائم بعضُهُ فوقَ بعض. والسِّمْط: القِلادة، لأنَّها منظومةٌ مجموعٌ بعضُها إلى بعض. ويقال سَمَّط الشيء على مَعاليق السَّرْج. ويقال خُذْ حقَّك مُسَمَّطاً، أي خُذْهُ وعلِّقْه على مَعاليق رَحْلِكَ. فأما الشِّعْر المُسَمَّط، فالذي يكون في سطر البيت([15]) أبياتٌ مسموطةٌ تجمعها قافيةٌ مخالفةٌ مُسمَّطة ملازمة للقصيدة. وأما اللبن السَّامط، وهو الحامض، فليس من الباب؛ لأنَّه من باب الإبدال، والسين مبدلة من خاء.
(سمع) السين والميم والعين أصلٌ واحدٌ، وهو إيناسُ الشيء بالأُذُن، من النّاس وكلِّ ذي أُذُن. تقول: سَمِعْت الشيء سَمْعاً. والسَِّمع : الذِّكْر الجميل. يقال قد ذَهَب سَِمْعُهُ في الناس، أي صِيته. ويقال سَمَاعِ بمعنى استمِعْ. ويقال سَمَّعْتُ بالشيء، إذا  أشعتُهُ ليُتَكلَّم به. والمُسْمِعَة: المُغَنِّية. والمِسْمَع: كالأذن للغَرْبِ؛ وهي عُروةٌ تكون في وسط الغَرْبِ يُجْعَل فيها حبلٌ ليعدل الدّلو. قال الشاعر:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])ومما شذّ عن الباب السِّمْع: ولد الذّئب من الضَّبُع.
(سمق) السين والميم والقاف فيه كلمة. ولعلَّ القاف أن تكون مبدلة من الكاف. سَمَق، إذا عَلاَ.
(سمك) السين والميم والكاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على العُلُوِّ. يقال سَمَك، إذا ارتفَعَ. والمسموكات: السماوات. ويقال سَمَكَ في الدَّرَج. واسمُكْ، أي اعْلُ. وسَنَامٌ سامك، أي عالٍ. والمِسْمَاك: ما سَمَكْتَ به البيتَ. قال ذو الرّمة:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
والسِّماك نجم. ومما شذَّ عن الباب وباين الأصل: السَّمَك.
(سمل) السين والميم واللام أصلٌ يدلُّ على ضعفٍ وقلّة. من ذلك  السَّمَل، وهو الثَّوْب الخَلَق. ومنه السَّمَل: الماء القليل يَبقى في الحوض، وجمعه أسمال. وسَمَّلت([18]) البئر: نقَّيتها. وأما الإسمال، وهو الإصلاح بين النَّاس. فمن هذه الكلمة الأخيرة، كأنَّه نَقَّى ما بينهم من العَداوةِ. والله تعالى أعلم.
--------------ـ
([1]) في اللسان: "والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً".
([2]) الإعياء: التعب، وفي الأصل: "الأحياء"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) في الأصل "السهمى" في هذا الموضع وسابقه، صوابها من المجمل، ويقال أيضاً "السميهى" كخليطى.
([4]) في الكلام نقص. والبيت بتمامه، كما في ديوانه 165 واللسان:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) وكذا في اللسان. لكن في المجمل "استبنته".
([6]) في الأصل "سمو"، تحريف. وفي اللسان: "والجمع من كل ذلك سماء وسماو".
([7]) البيت لمعود الحكماء معاوية بن مالك، كما في اللسان.
([8]) وسميج أيضاً.
([9]) في اللسان (3: 320): "بلادا قيا".
([10]) في الأصل "أخذت"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) البيت في المجمل مضبوطاً بهذا الضبط.
([12]) البيت في اللسان بدون نسبة.
([13]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 43):
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) لعمرو بن أحمر الباهلي، كما في اللسان (6: 46).
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "صدر البيت".
([16]) البيت لعبد الله بن أوفى، كما في اللسان (سمع).
([17]) ديوان ذي الرمة 28 واللسان  (سقب، سمك).
([18]) يقال بالتخفيف والتشديد.

ـ

##### Türkçe

(**باب السين والميم وما يثلثهما**)

(**سمن**) **السين** ve **الميم** ve **النون**; **الضُّمْر** ve **الهزال**’ın zıddına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السِّمَن** (şişmanlık) vardır; “o **سمين**’dir” denir. **السَّمْن** da bundandır.

Ve bundan asıldan şâz olan şeylerdendir: Araplardan ayrı olarak Yemen ehlinin söylediği söylenen bir söz; derler ki: **سَمّنْتُ الشّيءَ**, onu soğuttuğun zaman. **التَّسْمِين**: **التَّبْريد** (soğutma)dır. Ve denir ki **الحجّاج**’a bir balık sunuldu da onu yapan kimseye: “**سَمِّنْها**” dedi; **بَرِّدْها** (onu soğut) demek istiyordu([1]).

(**سمه**) **السين** ve **الميم** ve **الهاء**; bir asıl olup şaşkınlığa ve bâtıla delâlet eder. “**سَمَه**” denir; şaşırdığı zaman; o **سَامِهٌ**’dir ve bir kavim **سمّهٌ**’dir. Ve derler ki: **سَمَه البعيرُ**; yorgunluğu tanımadığı zaman([2]). Ve onların develeri **السُّمَّهَى** olarak gitti; dağıldığı zaman. **السُّمَّهَى**([3]): bâtıl ve yalandır. Ama **رؤبة**’nin sözü:
* **جَرْيَ السُّمَّه**([4]) *

(**سمو**) **السين** ve **الميم** ve **الواو**; yüceliğe delâlet eden bir asıldır. “**سَمَوْت**” denir; yükseldiğin zaman. **سَمَا بصرُه**: yükseldi. “Bana bir şahıs **سَمَا** etti”: yükseldi, ta ki onu iyice tanıyıncaya kadar([5]). Ve **الفحلُ** **سما** etti: **شَوله**’sine **سَماوَةً** olarak sıçradı. Ve **سَمَاوَةُ الهلال** ve her şeyin: onun şahsı (görünüşü)dur; çoğulu **سَماوٌ**([6]). Araplar buluta **سماءً**, yağmura da **سماءً** adını verir; onunla yağmur kastedildiğinde **سُمِيّ** üzere çoğul yapılır. **السَّماءة**: şahıs (görünüş). **السماء**: evin tavanı. Ve her yüksek, yukarıdan bakan şey **سماء**’dır; hatta atın sırtına **سماء** denir. Genişletirler de bitkiye **سماء** adını verirler. Dedi ki:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])
Ve derler ki: “**ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم**”; otlağı ve yağmuru kastediyorlar. Ve denir ki “**اسمٍ**”ın aslı **سِمْو**’dur; o da yüceliktendir; çünkü o, bir yüceltme ve mânaya delâlettir.

(**سمت**) **السين** ve **الميم** ve **التاء**; bir yol, kasıt ve tarz’a delâlet eden bir asıldır. “**سَمَتَ**” denir; yolu tuttuğu zaman. Bazıları derdi ki: **السَّمْت**: zan ve hads ile yürüyüştür. Bu, söyleyenin sözüdür:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
Ve denir ki: “Falan kimse **لحَسنُ السَّمْتِ**’tir”; eğer doğru yol üzere, hayır yapmaya özenen ise. Fiil ondan **سَمَت**’tir. Ve denir: “**سَمَت سَمْتَه**”; onun kastını kastettiği zaman.

(**سمج**) **السين** ve **الميم** ve **الجيم**; güzelliğin zıddına delâlet eden bir asıldır. “O **سَمِجٌ** ve **سَمْجٌ**’dür” denir([8]); çoğulu **سِمَاجٌ** ve **سَمَاجَى**’dır. باب’dandır: sütlerden **السَّمْج**; o, kötü tatlı olandır.

(**سمح**) **السين** ve **الميم** ve **الحاء**; yumuşaklık ve kolaylığa delâlet eden bir asıldır. “Ona şeyde **سَمَح** etti” denir. Ve bir adam **سَمْحٌ**; yani cömert; ve bir kavim **سُمَحاء** ve **مَسامِيح**. Ve denir: “Yürüyüşünde **سَمَّح** etti”; hızlandığı zaman. Dedi ki:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
Ve باب’dandır: **المُسامَحة** mızraklaşmada ve vuruşmada; eğer kolaylık üzere ise. Ve denir: **رُمْحٌ مسَمَّحٌ**: düzeltilmiştir, ta ki yumuşamıştır.

(**سمخ**) **السين** ve **الميم** ve **الخاء** asıl değildir; çünkü o, ibdâl باب’ındandır. Ve ondaki **السين**, **صاد**’dan بدل edilmiştir. Kulakta **السِّمَاخ**: onun girişi. Ve denir: “Falanı **سَمَخْت**”: onun **سِمَاخ**’ını vurdum. Ve beni sesinin şiddetiyle **سَمَخ** etti.

(**سمد**) **السين** ve **الميم** ve **الدال**; eğrilmeden ileriye doğru gitmeye delâlet eden bir asıldır. “Develer yürüyüşlerinde **سمَدت**” denir; ciddileştikleri([10]) ve başları üzere yürüyüp gittikleri zaman. Ve **الرَّاجز** dedi:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
Der ki: karınlarında yem yoktur. Ve باب’dandır: eğlence olan **السُّمود**. Ve **السَّامد**: eğlenen kimsedir. Ondandır, O’nun (azze ve celle) sözü: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]; yani eğlenenler. Ve bu, باب’ın kıyasıdır; çünkü eğlenen kimse işinde eğrilmeden ve oyalanmadan gider. Ve şöyle rivayet ederler:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])
Ama “başını **سَمَّد** etti” sözleri; saçını kökünden kazıdığı zaman; bu ibdâl باب’ındandır; çünkü aslı **الباء**’dır; zikredilmiştir.

(**سمر**) **السين** ve **الميم** ve **الراء**; renkte beyazlığın zıddına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan renklerden **السُّمْرة** vardır; aslı onların “**لا آتيك السَّمَر والقَمَر**” sözüdür; **القَمر**: ay’dır. **السَّمَر**: gecenin karalığıdır; bundan **السُّمْرَة** adlandırıldı. Ama **السَّامر**: kavimdir;
* **يَسْمُرُون**. Ve **السامر**: **السَّمَر** için toplandıkları yerdir. Dedi ki:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
**السَّمراء**: buğdaydır; rengi sebebiyle. **الأسمر**: mızraktır. **الأسمر**: sudur. Ama **السَّمَار**: ince süttür; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, [öyle olduğunda] rengi değişmiş olur. **السَّمُر**: **الطَّلْحِ** ağacından bir türdür; tekili **سَمُرة**’dir; ve rengi sebebiyle adlandırılmış olması mümkündür. **السَّمار**: şu sözde bir mekândır:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])

(**سمط**) **السين** ve **الميم** ve **الطاء**; bir şeyi bir şeye katıp onunla sıkmaya delâlet eden bir asıldır. **السَّميط**: tuğlanın, bir kısmı bir kısmı üstünde dikili olanıdır. **السِّمْط**: gerdanlıktır; çünkü o, dizilmiş, bir kısmı bir kısmına toplanmış olandır. Ve denir: “Şeyi eyerin askılarına **سَمَّط** etti.” Ve denir: “Hakkını **مُسَمَّطاً** al”; yani onu al ve binek eyerinin askılarına as. Ama **الشِّعْر المُسَمَّط**: beytin satırında([15]) beyitler, dizilmiş olup onları, kasideye bitişik, **مُسمَّطة** (musammat) olan farklı bir kafiye toplar. Ama ekşi olan **اللبن السَّامط** ise باب’dan değildir; çünkü o ibdâl باب’ındandır; ve **السين**, **خاء**’dan بدل edilmiştir.

(**سمع**) **السين** ve **الميم** ve **العين**; tek bir asıldır; o da, insanlardan ve kulağı olan her şeyden, kulağa bir şeyi ünsiyet ettirmektir. “Şeyi **سَمِعْت** **سَمْعاً**” dersin. **السَِّمع**: güzel anılıştır. “Onun **سَِمْعُهُ** insanlar içinde gitti” denir; yani şöhreti. Ve **سَمَاعِ** “dinle” mânasınadır denir. Ve denir: “Şeyle **سَمَّعْتُ**”; onu yaydığım zaman, onunla konuşulsun diye. **المُسْمِعَة**: şarkıcı kadındır. **المِسْمَع**: **الغَرْبِ** için kulak gibidir; o, **الغَرْبِ**’in ortasında bulunan bir halkadır; kovayı dengelemek için içine bir ip konur. Şair dedi ki:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])
Ve باب’dan şâz olanlardandır: **السِّمْع**: sırtlanın kurttan olan yavrusu.

(**سمق**) **السين** ve **الميم** ve **القاف**’ta bir kelime vardır. Belki **القاف**, **الكاف**’tan بدل edilmiş olabilir. “**سَمَق**” (semaka) denir; yükseldiği zaman.

(**سمك**) **السين** ve **الميم** ve **الكاف**; yüceliğe delâlet eden tek bir asıldır. “**سَمَك**” denir; yükseldiği zaman. **المسموكات**: göklerdir. Ve denir: “Merdivende **سَمَكَ** etti.” Ve “**اسمُكْ**”; yani yüksel. Ve **سَنَامٌ سامك**; yani yüksek. **المِسْمَاك**: onunla evi yükselttiğin şeydir. **ذو الرّمة** dedi:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
**السِّماك** bir yıldızdır. Ve باب’dan şâz olup asıldan ayrılan şeylerdendir: **السَّمَك**.

(**سمل**) **السين** ve **الميم** ve **اللام**; zayıflık ve azlığa delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّمَل** vardır; o, eski elbisedir. Ondandır **السَّمَل**: havuzda kalan az su; çoğulu **أسمال**. “Kuyuyu **سَمَّلت**” denir([18]); onu temizlediğin zaman. Ama **الإسمال**; o, insanlar arasında ıslah etmektir. Şu son kelimeden; sanki aralarındaki düşmanlıktan olanı temizlemiştir. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Lisân’da: “**والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً**”.
([2]) **الإعياء**: yorgunluk; asılda: “**الأحياء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([3]) Asılda bu yerde ve öncesinde “**السهمى**”; doğrusu **المجمل**’dendir; ayrıca “**السميهى**” da denir, “**خليطى**” gibi.
([4]) Sözde eksiklik vardır. Beyit tamamıyla, divanında 165 ve **اللسان**’da:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) **اللسان**’da da böyledir. Lâkin **المجمل**’de “**استبنته**”.
([6]) Asılda “**سمو**”; tahriftir. **اللسان**’da: “**والجمع من كل ذلك سماء وسماو**”.
([7]) Beyit **معود الحكماء معاوية بن مالك**’indir; **اللسان**’da olduğu üzere.
([8]) **وسميج** de.
([9]) **اللسان** (3: 320)’da: “**بلادا قيا**”.
([10]) Asılda “**أخذت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([11]) Beyit **المجمل**’de bu ضبط ile ضبط edilmiştir.
([12]) Beyit **اللسان**’da nisbesizdir.
([13]) Rivayeti **المجمل**’de de böyle gelmiştir. **اللسان** (6: 43)’da:
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) **عمرو بن أحمر الباهلي**’nindir; **اللسان** (6: 46)’da olduğu üzere.
([15]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**صدر البيت**”.
([16]) Beyit **عبد الله بن أوفى**’yadır; **اللسان** (**سمع**)’da olduğu üzere.
([17]) **ذو الرمة** divanı 28 ve **اللسان** (**سقب**، **سمك**).
([18]) Hafifletme ve şeddeli söyleyişle denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س م ت
خذ في هذا السمت وهو النحو والطريق وما أحسن سمته وقد سمت نحوه يسمت سمتاً‏.‏
قال‏:‏ خواضع بالركبان خوضاً عيونها وهن إلى البيت العتيق سوامت وسامته مسامتة‏.‏
وتسمته‏:‏ تعمده وقصد نحوه‏.‏
وسمت على الشيء‏:‏ ذكر اسم الله تعالى عليه‏.‏
وسمت العاطس‏.‏

##### Türkçe

س م ت
Bu **السمت**’i al; o, yön ve yoldur. Onun **سمته**’si ne güzeldir. Ve o, onun yönüne doğru **سمت**; onun yönüne doğru **يسمت**; **سمتاً** (yönelme) ile.

Dedi ki:
“Bineklerle alçakgönüllü olarak dalanlar; gözleri dalış (gibi),
ve onlar, eski eve doğru **سوامت** (yönelenler)dir.”

Ve onu **سامته**: **مسامتة** (karşılıklı yönelme) ile.

Ve **تسمته**: onu bilerek yapmak ve onun yönüne doğru kastetmektir.

Ve bir şey üzerine **سمت**: onun üzerine yüce Allah’ın adını anmaktır.

Ve **سمت** hapşıranı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّمْتُ: حُسْنُ النَّحْو في مَذْهَبِ الدِّينِ، والفعلُ سَمَتَ يَسْمُِتُ سَمْتاً، وإِنه لحَسَنُ السَّمْت أَي حَسَنُ القَصْدِ والمَذْهَب في دينه ودنْياه.
قال الفراء: يقال سَمَتَ لهم يَسْمِتُ سَمْتاً إِذا هَيَّأَ لهم وَجْهَ العَمَل ووَجْهَ الكلام والرأْي، وهو يَسْمِتُ سَمْتَه أَي يَنْحُو نَحْوَه.
وفي حديث حذيفة: ما أَعْلَم أَحداً أَشْبَهَ سَمْتاً وهَدْياً ودلأً برسول الله، صلى الله عليه وسلم، من ابن أُمِّ عَبْدٍ؛ يعني ابن مسعود. قال خالد بنُ جَنْبةَ: السَّمْتُ اتِّباعُ الحَقِّ والهَدْيِ، وحُسْنُ الجِوارِ، وقِلةُ الأَذِيَّةِ. قال: ودَلَّ الرَّجلُ حَسُنَ حديثُه ومَزْحُه عند أَهله. والسَّمْتُ: الطريقُ؛ يقال: الْزَمْ هذا السَّمْتَ؛ وقال: ومَهْمَهَيْنِ قَذَفَيْنِ، مَرَّتَيْن،
قَطَعْتُه بالسَّمْتِ، لا بالسَّمْتَيْن
معناه: قَطَعْتُه على طريق واحدٍ، لا على طَريقَين؛ وقال: قَطَعْتُه، ولم يقل: قطَعْتُهما، لأَِنه عنى البلَد. وسَمْتُ الطريقِ: قَصْدُه. والسَّمْتُ: السَّيْرُ على الطَّريق بالظَّنّ؛ وقيل: هو السَّيْرُ بالحَدْس والظن على غير طريق؛ قال الشاعر:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ
وقال أَعرابيّ من قَيْسٍ:
سوف تَجوبِين، بغَير نَعْتِ،
تَعَسُّفاً، أَو هكذا بالسَّمْتِ
السَّمْتُ: القَصْدُ. والتَّعَسُّفُ: السَّير على غير عِلْم، ولا أَثَرٍ.وسَمَتَ يَسْمُتُ، بالضم، أَي قَصَدَ؛ وقال الأَصمعي: يقال تعمَّده تعمُّداً، وتَسَمَّتَه تَسَمُّتاً إِذا قَصَدَ نَحْوَه. وقال شمر: السَّمْتُ تَنَسُّمُ القَصْدِ. وفي حديث عوف بن مالك: فانطلقت لا أَدري أَين أَذهَبُ، إِلاّ أَنني أُسَمِّتُ أَي أَلْزَمُ سَمْتَ الطريق؛ يعني قَصْدَه؛ وقيل: هو بمعنى أَدْعُو اللهَ له.
والتَّسْمِيتُ: ذِكْرُ الله على الشيءِ؛ وقيل: التَسْمِيتُ ذكر الله، عز وجل، على كل حال.والتَّسْمِيتُ: الدُّعاء للعاطِس، وهو قولك له: يَرْحَمُكَ الله وقيل: معناه هَدَاك اللهُ إِلى السَّمْت؛ وذلك لما في العاطس من الانزِعاج والقَلَق؛ هذا قول الفارسي.
وقد سَمَّتَه إِذا عَطَسَ، فقال له: يَرْحَمُك اللهُ؛ أُخِذَ من السَّمْتِ إِلى الطريقِ والقَصْدِ، كأَنه قَصَدَه بذلك الدعاء، أَي جَعَلَكَ اللهُ على سَمْتٍ حَسَنٍ، وقد يجعلون السين شيناً، كسَمَّر السفينة وشَمَّرها إِذا أَرْساها. قال النَّضْرُ بن شُمَيْل: التَّسْميتُ الدعاء بالبَركة، يقول: بارك الله فيه. قال أَبو العباس: يقال سَمَّتَ العاطِسَ تَسْميتاً، وشَمَّتَه تَشْميتاً إِذا دعا له بالهَدْيِ وقَصْدِ السَّمْتِ المستقيم؛ والأَصل فيه السين، فقُلِبَتْ شيناً. قال ثعلب: والاختيار بالسين، لأَنه مأْخوذ من السَّمْتِ، وهو القَّسْدُ والمَحَجَّة. وقال أَبو عبيد: الشين أَعلة في كلامهم، وأَكثر. وفي حديث الأَكل: سَمُّوا اللهَ ودَنُّوا وسَمِّتُوا؛ أَي إِذا فَرَغْتم، فادْعُوا بالبركة لِمَن طَعِمْتُم عنده. والسَّمْتُ: الدُّعاء. والسَّمْتُ: هيئة أَهل الخير. يقال: ما أَحْسَنَ سَمْتَه أَي هَدْيه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فينظرون إِلى سَمْتِه وهَدْيه أَي حُسْنِ هيئته ومَنْظَرِه في الدين، وليس من الحُسْنِ والجمال؛ وقيل: هو من السَّمْتِ الطريق.

##### Türkçe

**السَّمْتُ**: din mezhebinde nahvin güzelliği; fiil **سَمَتَ** **يَسْمُِتُ** **سَمْتاً**. Ve şüphesiz o, **حَسَنُ السَّمْت**tir; yani dininde ve dünyasında kastın ve mezhebin güzeli.

Ferrâ dedi: “Onlar için **سَمَتَ** **يَسْمِتُ** **سَمْتاً** denir; onlar için işin yüzünü, sözün yüzünü ve görüşü hazırladığı zaman.” Ve o, **يَسْمِتُ سَمْتَه**tir; yani onun yönelişine yönelir.

Huzeyfe hadîsinde: “Ben, **سَمْتاً** ve **هَدْياً** ve **دلأً** bakımından, Allah’ın Resûlü’ne, sallallahu aleyhi ve sellem, İbn Ümm Abd’den daha çok benzeyen bir kimse bilmiyorum”; yani İbn Mes‘ûd. Hâlid b. Cenbe dedi: **السَّمْتُ** hakkın ve **الهَدْيِ**in tâbi olunmasıdır; komşuluğun güzelliği ve eziyetin azlığıdır. Dedi: Ve adam **دَلَّ** etti: ehli yanında konuşması ve şakası güzel oldu. Ve **السَّمْتُ**: yoldur; “Şu **السَّمْتَ**e yapış” denir. Ve dedi:
ومَهْمَهَيْنِ قَذَفَيْنِ، مَرَّتَيْن،
قَطَعْتُه بالسَّمْتِ، لا بالسَّمْتَيْن

Mânâsı: Onu tek bir yol üzere kestim, iki yol üzere değil. Ve dedi: “Onu kestim”; “ikisini kestim” demedi; çünkü beldeyi kastetti. Ve **سَمْتُ الطريقِ**: onun kastıdır. Ve **السَّمْتُ**: zan ile yol üzerinde yürüyüştür; ve denildi ki: o, yol olmaksızın hads ve zan ile yürüyüştür. Şair dedi:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ

Ve Kays’tan bir a‘râbî dedi:
سوف تَجوبِين، بغَير نَعْتِ،
تَعَسُّفاً، أَو هكذا بالسَّمْتِ

**السَّمْتُ**: kasttır. **التَّعَسُّفُ**: ilim olmaksızın ve eser olmaksızın yürüyüştür. Ve **سَمَتَ** **يَسْمُتُ** (damme ile): yani kastetti. Asma‘î dedi: “Onu **تعمَّده** **تعمُّداً** diye denir; ve **تَسَمَّتَه** **تَسَمُّتاً** diye denir; onun tarafına kastettiği zaman.” Şemr dedi: **السَّمْتُ** kastın kokusunu almaktır. Avf b. Mâlik hadîsinde: “Derken çıktım; nereye gittiğimi bilmiyorum; ancak ben **أُسَمِّتُ**”; yani yolun **سَمْتَ**ine yapışırım; yani onun kastına. Ve denildi ki: o, “Allah’a onun için dua ederim” mânâsındadır.

Ve **التَّسْمِيتُ**: şey üzerinde Allah’ı anmaktır; ve denildi ki: **التَسْمِيتُ**, her hâl üzere Aziz ve Celîl olan Allah’ı anmaktır. Ve **التَّسْمِيتُ**: aksırana duadır; ona “**يَرْحَمُكَ الله**” demendir. Ve denildi ki: mânâsı “Allah seni **السَّمْت**e hidayet etsin”dir; bu, aksıranda bulunan ürkme ve kaygı sebebiyledir; bu, Fârisî’nin sözüdür.

Ve o aksırdığı zaman ona “**يَرْحَمُك الله**” dediğinde **سَمَّتَه** etmiş olursun; **السَّمْتِ**ten, yola ve kasta alınmıştır; sanki o dua ile onu kastetmiştir; yani “Allah seni güzel bir **سَمْتٍ** üzere kılsın.” Ve onlar sîni şîne çevirirler; gemiyi demirlediği zaman **سَمَّر** ve **شَمَّرها** gibi. Nadr b. Şümeyl dedi: **التَّسْميتُ** bereket ile duadır; “Allah onda bereket kılsın” der. Ebü’l-Abbâs dedi: Aksırana, ona **الهَدْيِ** ile ve dosdoğru **السَّمْتِ**in kastı ile dua ettiği zaman **سَمَّتَ** **تَسْميتاً** ve **شَمَّتَه** **تَشْميتاً** denir; aslında sîn vardır, şîne çevrilmiştir. Sa‘leb dedi: Tercih sîn iledir; çünkü **السَّمْتِ**ten alınmıştır; o da kast ve açık yoldur. Ebû Ubeyd dedi: Şîn onların كلامında bir illetlidir ve daha çoktur. Yeme hadîsinde: “**سَمُّوا اللهَ** ve yaklaşın ve **سَمِّتُوا**”; yani bitirdiğiniz zaman, yanında yediğiniz kimse için bereketle dua edin.

Ve **السَّمْتُ**: duadır. Ve **السَّمْتُ**: hayır ehlinin heyetidir. “Onun **سَمْتَه**i ne güzeldir” denir; yani onun **هَدْيه**i. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlar onun **سَمْتِه**ine ve **هَدْيه**ine bakarlar”; yani dinde heyetinin ve görünüşünün güzelliğine; güzellik ve cemalden değildir. Ve denildi ki: o, yol olan **السَّمْتِ**tendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س م ت * * السَّمْتُ * الطريق وهو أيضا هيئة أهل الخير و * التَّسْمِيتُ * بوزن التشميت ذكر اسم الله تعالى على الشيء و * تَسْميتُ * العاطس أن يقول له يرحمك الله بالسين والشين جميعا قال أبو عبيدة الشين أعلى في كلامهم وأكثر

##### Türkçe

* س م ت * * **السَّمْتُ** * yol; ve o, ayrıca hayır ehlinin heyetidir. Ve * **التَّسْمِيتُ** * (teşmît vezninde): bir şey üzerine Allah Teâlâ’nın adını anmaktır. Ve * **تَسْميتُ** *: aksırana, ona “Allah sana rahmet etsin” demektir; **بالسين والشين** ikisiyle birlikte. Ebû Ubeyde dedi: **الشين** onların كلامında daha üstündür ve daha çoktur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السمت بالفتح: الطريق، يقال: الزم هذا السمت؛ وقال:
  ومهمهين قذفين مـرتـين
  قطعته بالسمت لا بالسمتين معناه: قطعته على طريق واحد، لا على طريقين؛ وقال: قطعته، ولم يقل: قطعتهما، لأنه عنى البلد. السمت: هيئة أهل الخير، يقال: ما أحسن سمته: أي: هديه، كذا في الصحاح. وفي حديث عمر، رضي الله عنه:  فينظرون إلى سمته وهديه  أي: حسن هيئته ومنظره في الدين، وليس من الجمال والحسن. وقيل: هو من السمت: الطريق. كذا قالوه. وظهر بما قدمناه أن السمت بهذا المعنى صحيح، فلا اعتداد بما قاله شيخنا بقوله: لا إخاله لغة صحيحة، وإنما أخذه من كلام بعض المولدين وأهل الغريب. السمت: السير على الطريق بالظن، وقيل: هو السير بالحدس والظن على غير طريق؛ وقال:
  ليس بها ريع لسمت السامت السمت: حسن النحو في مذهب الدين. وهو يسمت سمته: أي ينحو نحوه، وفي حديث حذيفة  ما أعلم أحدا أشبه سمتا وهديا ودلا برسول لله، صلى الله عليه وسلم، من ابن أم عبد  يعني: ابن مسعود. قال خالد بن جنبة: السمت: اتباع الحق والهدي، وحسن الجوار. وقلة الأذية. قال: ودل الرجل: حسن حديثه ومزحه عند أهله. السمت: قصد الشيء. وإنه لحسن السمت: أي حسن القصد المذهب في دينه ودنياه. وسمت الطريق: قصده، وقال أعرابي من قيس:
  سوف تجوبين بغير نعت
  تعسفا أو هكذا بالسمت

  السمت: القصد. والتعسف: السير على غير علم ولا أثر. سمت، يسمت، بالكسر، ويسمت بالضم، سمتا، فبالضم معناه: قصد. وقال الأصمعي: يقال: تعمده تعمدا، وتسمته تسمتا: إذا قصد نحوه. وقال شمر: السمت: تنسم القصد. بالكسر، قال الفراء: سمت لهم، يسمت، سمتا: إذا هو هيأ لهم وجه العمل ووجه الكلام والرأي. ويونس بن خالد السمتي كان له لحية وهيئة ورأي، محدث بصري، هكذا في سائر النسخ التي بأيدينا. وقال شيخنا: وصوابه: يوسف بن خالد، ونقله عن تحرير المشتبه، للحافظ ابن حجر، وهو ضعيف الرواية، روى عن موسى بن عقبة، وعنه ابنه خالد بن يوسف. والتسميت: ذكر الله تعالى على الشيء، وفي بعض نسخ الصحاح: ذكر اسم الله؛ وقيل: التسميت: ذكر الله، عز وجل، على كل حال. التسميت: الدعاء للعاطس، وهو قولك له: يرحمك الله. وقيل: معناه: هداك الله إلى السمت، وذلك لما في العاطس من الانزعاج والقلق؛ وهذا قول الفارسي. وقد سمته: إذا عطس، فقال: يرحمك الله، أخذ من السمت إلى الطريق والقصد، كأنه قصده بذلك الدعاء؛ أي: جعلك الله على سمت حسن. وقد يجعلون السين شينا، كسمر السفينة، وشمرها: إذا أرساها. وقال النضر بن شميل: التسميت الدعاء بالبركة، تقول: بارك الله فيه. قال أبو العباس: يقال: سمت العاطس تسميتا، وشمته تشميتا: إذا دعا له بالهدي وقصد السمت المستقيم. والأصل فيه السين، فقلبت شينا قال ثعلب: والاختيار بالسين، لأنه مأخوذ من السمت، وهو القصد والمحجة. وقال أبو عبيد: الشين أعلى في كلامهم، وأكثر. وفي حديث الأكل:  سموا الله، ودنوا، وسمتوا  ، أي: إذا فرغتم، فادعوا بالبركة لمن طعمتم عنده. والسمت: الدعاء. التسميت: لزوم السمت، وقصده، وفي حديث عوف بن مالك  فانطلقت لا أدري أين أذهب، إلا أنني أسمت  ، أي: ألزم سمت الطريق يعني قصده، وقيل: هو بمعنى أدعو الله. وسامته مسامتة، بمعنى: قابله، ووازاه. ومسمت النعل: أسفل من مخصرها إلى طرفها.

##### Türkçe

**السمت** (fetḥa ile): yol; denilir: “Bu **السمت**’e yapış”; ve dedi:
  Ve iki geniş, iki kez (geçilmiş) ıssız yer
  Onu **السمت** ile kestim, iki **السمت** ile değil
Manası: onu tek bir yol üzere kestim, iki yol üzere değil; ve dedi: “Onu kestim”, “ikisini kestim” demedi; çünkü beldeyi kastetti. **السمت**: hayır ehlinin heyeti; denilir: “Onun **سمته**’si ne güzel”: yani, onun **هديه**’si; **الصحاح**’ta böyledir. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlar onun **سمته**’sine ve **هديه**’sine bakarlar”; yani: dinde onun heyetinin ve görünüşünün güzelliği; güzellik ve iyi görünüşten değildir. Ve denildi: o, **السمت**’ten (yani) yol’dandır. Onların söyledikleri böyledir. Ve bizim öne aldığımızla ortaya çıktı ki **السمت** bu manada sahihtir; öyleyse şeyhimizin “Onu sahih bir dil (kullanımı) sanmıyorum; onu ancak bazı müvelledlerin ve garîb ehlinin sözünden aldı” sözüne itibar yoktur. **السمت**: zan ile yol üzerinde yürüyüş; ve denildi: o, yol olmaksızın hads ve zan ile yürüyüştür; ve dedi:
  Orada **السامت**’in **سمت**’ine (ait) bir yükselti yoktur
**السمت**: din mezhebinde nahvin güzelliği. Ve o, onun **سمته**’sini **يسمت** eder: yani onun yönelişine yönelir; ve Huzeyfe’nin hadîsinde: “Ben, **سمتا** ve **هديا** ve **دلا** bakımından Allah’ın Resulüne, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, İbn Ümm Abd’e benzeyen hiç kimse bilmiyorum”; yani: İbn Mes‘ûd. Hâlid b. Cunbe dedi: **السمت**: hakka ve **الهدي**’ye tâbi olmak, ve komşuluğun güzelliği, ve eziyetin azlığı. Dedi: ve erkeğin **دل**’i: ehli yanında sözünün ve mizahının güzelliğidir. **السمت**: bir şeyi kastetmek. Ve o, elbette güzel **السمت** sahibidir: yani dininde ve dünyasında mezhepçe kastın güzelliği. Ve yolun **سمت**’i: onu kastetmesidir; ve Kays’tan bir bedevî dedi:
  Niteliksiz olarak mutlaka yaracaksın
  Bilgisizce zorlayarak yahut işte böyle **بالسمت** ile

  **السمت**: kasıt. Ve **التعسف**: ilim ve iz olmaksızın yürüyüştür. **سمت**; **يسمت** (kesra ile), ve (ayrıca) **يسمت** (ḍamma ile), **سمتا**; ḍamma ile olanın manası: kastetti. Ve el-Asma‘î dedi: denilir: onu **تعمدا** ile **تعمده** etti, ve onu **تسمتا** ile **تسمته** etti: ona doğru kastettiği zaman. Ve Şemmer dedi: **السمت**: kasdı koklayıp sezmek (**تنسم**). Kesra ile. el-Ferrâ dedi: onlar için **سمت** etti, **يسمت** eder, **سمتا**: onlara işin yüzünü ve sözün yüzünü ve görüşü hazırladığı zaman. Ve Yûnus b. Hâlid **السمتي**: onun bir sakalı ve bir heyeti ve bir görüşü vardı; Basralı bir muhaddis; elimizdeki bütün nüshalarda böyledir. Ve şeyhimiz dedi: doğrusu: Yûsuf b. Hâlid’dir; onu Hâfız İbn Hacer’in **تحرير المشتبه**’sinden nakletti; ve o, rivayette zayıftır; Mûsâ b. ‘Ukbe’den rivayet etti; ondan da oğlu Hâlid b. Yûsuf (rivayet etti). **التسميت**: bir şey üzerine Allah Teâlâ’yı anmak; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: Allah’ın ismini anmak; ve denildi: **التسميت** her hâlükârda Allah’ı, عز وجل, anmaktır. **التسميت**: aksırana dua etmektir; ve o, ona “Allah sana rahmet etsin” demendir. Ve denildi: manası: Allah seni **السمت**’e hidayet etti; bu, aksıranda bulunan sarsıntı ve kaygı sebebiyledir; bu, el-Fârisî’nin sözüdür. Ve onu **سمته** ettim: aksırdığı zaman, “Allah sana rahmet etsin” dedi; **السمت**’ten, yani yol ve kasıttan alınmıştır; sanki o dua ile onu kastetti; yani: Allah seni güzel bir **سمت** üzere kılsın. Ve onlar **السين**’i **شينا** yaparlar; geminin **سمر**’i ve onun **شمر**’i gibi: onu demirlediği zaman. Ve en-Nadr b. Şumeyl dedi: **التسميت** bereketle dua etmektir; dersin: “Allah onda bereket kılsın.” Ebü’l-‘Abbâs dedi: denilir: aksıranı **تسميتا** ile **سمت** etti, ve onu **تشميتا** ile **شمته** etti: ona **الهدي** ile dua ettiği ve dosdoğru **السمت**’i kastettiği zaman. Asıl olan onda **السين**’dir; sonra **شينا** çevrildi. Sa‘leb dedi: tercih **السين** iledir; çünkü o, **السمت**’ten alınmıştır; o da kasıt ve **المحجة**’dir. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشين** onların كلامında daha üstündür ve daha çoktur. Yeme hadîsinde: “Allah’ı **سموا** edin, yaklaşın, ve **سمتوا** edin”; yani: bitirdiğiniz zaman, yanında yediğiniz kimse için bereketle dua edin. Ve **السمت**: duadır. **التسميت**: **السمت**’e yapışmak ve onu kastetmektir; ve ‘Avf b. Mâlik hadîsinde: “Nereye gideceğimi bilmez hâlde yola çıktım; ancak ben **أسمت** ediyorum”; yani: yolun **سمت**’ine yapışırım, yani onu kastederim; ve denildi: o, “Allah’a dua ederim” manasındadır. Ve onu **مسامتة** ile **سامته** etti; manası: onunla karşılaştı ve ona paralel oldu. Ve ayakkabının **مسمت**’i: onun bel yerinden ucuna kadar olan alt kısmıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَمْتٌ
1 سَمْتٌ ذ [as an inf. n.] is syn. with قَصْدٌ [in an intrans. sense], (S, * Msb,) and هُدًى [in the sense of رَشَادٌ], and اِسْتِقَامَةٌ: (Msb:) or حُسْنُ نَحْوٍ: (M, K:) you say, سَمَتَ, aor. سَمُتَ , (S, M, K,) and سَمِتَ , (K,) or in this case the former only, (TA,) inf. n. سَمْتٌ, (M, TA,) He pursued a right course; syn. قَصَدَ: (S, TA:) or (assumed tropical:) he followed a good direction (M, K, * TA *) in the way of religion [&c.]. (TA.) Accord. to Khلlid Ibn- Dabbeh, it signifies (assumed tropical:) The following the truth and the right way or direction, and being a good neighbour, and doing little harm. (TA.) [But more commonly, or primarily, it relates to the course that one pursues in journeying.] An Arab of the desert, of [the tribe of] Keys, says,
سَوْفَ تَجُوبِينَ بِغَيْرِ نَعْتِ
تَعَسُّفًا أَوْ هٰكَذَا بِالسَّمْتِ
i. e. [Thou shalt traverse (addressing a woman), or, more probably, ye shall traverse (addressing camels or other beasts), a land without a description], journeying without any sign of the way and without any track [for guidance], such being the meaning of تعسّفا, or thus, pursuing a right course, السَّمْتُ meaning القَصْدُ. (TA.) Accord. to Sh, السَّمْتُ signifies The seeking, searching, or inquiring, for, or after, the right way or direction. (TA.) ― -b2- السَّمْتُ also signifies قَصدُ الطَّرِيقِ [i. e. سَمْتُ الطَّرِيقِ signifies The road's having a right, or direct, tendency]: (M:) or [سَمْتُ الشَّىْءِ] signifies قَصْدُ الشَّىْءِ [i. e. The thing's having a right, or direct, tendency]. (K.) [This last explanation has been misunderstood by the Turkish translator of the K; who has hence been led to assert that one says, سَمَتَ الشَّىْءَ as well as سَمَتَ نَحْوَهُ, meaning قَصَدَهُ: it is تَسَمَّتَهُ that (like سَمَتَ نَحْوَهُ) signifies قَصَدَهُ; not سَمَتَهُ, for سَمَتَ is always intrans.] ― -b3- Also The journeying (S, M, K) upon the road (M, K) [guided only] by opinion (S, M, K) and conjecture: (S:) or, as some say, the journeying by conjecture and opinion, not upon a [known] road. (TA.) A poet says,
↓ لَيْسَ بِهَا رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ
[There is not, or was not, in it, a road of any kind (see رِيعٌ) for the journeying by opinion and conjecture of him who so journeys]. (S, TA.) ― -b4- And The pursuing a course, or direction, [of any kind,] and [particularly] (assumed tropical:) in religion and in worldly affairs. (TA.) You say, هُوَ يَسْمُتُ سَمْتَهُ (assumed tropical:) He pursues his [another's] way, or course, doing as he [the latter] does. (TA.) [سَمْتَهُ is here an absolute (not an objective) complement of يَسْمُتُ; like سَيْرَهُ in the phrase هُوَيَسِيرُ سَيْرَهُ. See also سَمْتٌ below.] ― -b5- Also سَمَتَ, aor. سَمُتَ , inf. n. سَمْتٌ, (assumed tropical:) He (a man) was, or became, grave, staid, steady, sedate, or calm. (Msb.) ― -b6- And سَمَتَ لَهُمْ, aor. سَمِتَ , (Fr, K,) inf. n. سَمْتٌ, (Fr, TA,) (assumed tropical:) He prepared, arranged, or disposed, for them, the mode, or manner, of speech, and of judging, or forming an opinion, (Fr, K, TA,) and of work, or action. (Fr, TA.)

تَسْمِيتٌ
2 تَسْمِيتٌ ذ The keeping to the سَمْت [i. e. road, &c.]. (K.) It is said in a trad., فَانْطَلَقْتُ لَا أَدْرِى أَيْنَ أَذْهَبُ اـِلَّا أَنَّنِى أُسَمِّتُ, meaning [And I departed, not knowing whither I should go, but] I kept to the course, or direction, of the road: or as some say, I prayed to God. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) The mentioning of God, (S, M, A, Msb, K,) or, as in some copies of the S, the mentioning of the name of God, [like تَسْمِيَةٌ, inf. n. of سَمَّى,] (TA,) upon, or over, a thing, (S, M, A, Msb, K,) or in any case. (TA.) One says, سَمَّتَ عَلَى الطَّعَامِ (assumed tropical:) He mentioned the name of God upon, or over, the food. (TK.) ― -b3- And سمّت لَهُ and عَلَيْهِ, inf. n. تَسْمِيتٌ, (assumed tropical:) He prayed for what was good for him; prayed for a blessing upon him; as also شمّت. (L and TA in art. شمت, q. v.) In a trad. respecting eating, it is said, سَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا وَسَمِّتُوا, meaning (assumed tropical:) [Pronounce ye the name of God, and take what is next you of the food, or make your words to be near together, (see 2 in arts. دنو and سمو,) and,] when ye have ended, invoke a blessing upon him at whose abode or table ye have eaten. (TA.) ― -b4- التَّسْنِيتُ also signifies, (M, K,) or تَسْمِيتُ العَاطِسِ, (S, Msb,) (assumed tropical:) The praying for the sneezer; (M, Msb, K;) saying, هَدَاكَ اللّٰهُ اـِلَى السَّمْتِ [May God guide thee to the right, or good, course]; because the person sneezing is disturbed and disquieted: so says AAF: (M, TA:) or the saying to him, يَرْحَمُكَ اللّٰهُ [May God have mercy on thee]: (Th, S, M:) or التَّسْمِيتُ signifies the saying بَارَكَ اللّٰهُ فِيكَ [May God bless thee]: (ISh, TA:) it is with س and with ش: (S, M, Msb:) one says سَمَّتَهُ, (T, M, Msb,) i. e. سَمَّتَ العَاطِسَ, meaning He prayed for the sneezer, [saying as above,] (A,) and شَمَّتَهُ: (T, M, Msb:) Th says that the former is preferred, (S,) or is the original, (Msb,) being from السَّمْتُ signifying القَصْدُ, (S, M, Msb,) and الهُدَى, and الاِسْتِقَامَةُ, (Msb,) and المَحَجَّةُ, (S,) or الطَّرِيقُ; (M;) as though one made a person his object by this prayer; (M;) and that the س is changed [by some] into ش: (TA:) but A 'Obeyd says that the pronunciation with ش is of higher authority, and more common. (S, Msb.) The Prophet said, When any of you sneezes, let him say, الحَمْدُ لِلّٰهِ [Praise be to God]; and he who prays for him (الَّذِى يُشَنِّتُهُ [or يُسَمِّتُهُ]), يَرْحَمُكَ اللّٰهُ; and let him [i. e. the sneezer] say [in reply], يَهْدِيكُمُ اللّٰهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ [May God direct you aright, and render good your state, or condition, or case]. (Har p. 250.)

سامتهُ
3 سامتهُ ذ , inf. n. مُسَامَتَةٌ, He, or it, faced, or fronted, or was opposite to or over against, him, or it. (Msb, TA.)

تسمّتهُ
5 تسمّتهُ ذ , (As, S, A, TA,) [and] تسمّت لَهُ, (M,) He directed himself, or his course, or aim, to, or towards, him, or it; syn. قَصَدَهُ, (S, M,) or تَعَمَّدَهُ, and قَصَدَ نَحْوَهُ. (As, A, TA.)

سَمْتٌ
سَمْتٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (M, TA.) ― -b2- Also A road, or way; syn. طَرِيقٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) and مَحَجَّةٌ, (Th, S,) and نَحْوٌ: (A:) [pl. سُمُوتٌ.] One says, اِلْزَمْ هٰذَا السَّمْتَ Keep thou to this road, or way. (TA.) ― -b3- And [hence,] (assumed tropical:) The way, or course, that one pursues in his religion and his worldly affairs: (TA:) (assumed tropical:) a way, mode, or manner, of acting or conduct or the like: (S, TA:) (tropical:) the mode, or manner, [of life,] syn. هَيْئَة, (S, A, Mgh, Msb, K, TA,) of good people, (S, A, Mgh, K, TA,) in respect of religion, not in respect of goodliness of person: (TA:) a metaphorical meaning, from the same word as signifying “ a road, ” or “ way. ” (Mgh.) One says, اـِنَّهُ لَحَسَنُ السَّمْتِ (assumed tropical:) Verily he is good in respect of the way, or course, that he pursues in his religion and his worldly affairs: (TA:) or هُوَحَسَنُ السَّمْتِ means (assumed tropical:) he is good in his هَيْئَة [i. e., as here used, mode, or manner, of life]. (Msb.) And مَا أَحْسَنَ سَمْتَهُ (tropical:) How good is his way, mode, or manner, of acting or conduct or the like! (S, A, * Mgh, * TA.) ― -b4- [Hence,] (assumed tropical:) Gravity, staidness, steadiness, sedateness, or calmness. (Msb.) ― -b5- السَّمْتُ also signifies The region, or quarter, to which, or towards which, the course, or aim, is directed. (M.) ― -b6- [And hence, The bearing, or direction, of an object by the compass. And more particularly, The azimuth. ― -b7- And سَمْتُ الرَّأْسِ The zenith; or vertical point in the heavens. (“ Zenit ” appears to have been, as Golius observes, a mistranscription for “ zemt, ” or “ semt. ”) ― -b8- سَمْتُ الشَّمْسِ The path of the sun; the ecliptic: from سَمْتٌ signifying “ a road, ” or “ way. ” ― -b9- سَمْتُ الاِعْتِدَالِ The equinoctial colure. And سَمْتُ الاِنْقِلَابِ The solstitial colure.]

سَامِتٌ
سَامِتٌ ذ [part. n. of 1]: see an ex. in the latter half of the first paragraph of this art.

مُسَمِّتٌ
مُسَمِّتٌ ذ (assumed tropical:) Any one praying, or who prays, for what is good, (S and TA in art. شمت,) لِأَحَدٍ [for any one]; (TA in that art.;) as also مُشَمِّتٌ: (S and TA in that art.:) any one praying, or who prays, for a return to the right, or good, way, and continuance therein. (Msb.)

مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ
مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ ذ The part of the sandal that is below its مُخَصَّر [or narrow part, more commonly called its خَصْر, extending thence] to its extremity. (K.)

##### Türkçe

**سَمْتٌ**
1 **سَمْتٌ** ذ [bir mastar isim olarak] **قَصْدٌ** ile [lâzım (geçişsiz) bir mânâda] eşanlamlıdır, (S, Msb,) ve **هُدًى** ile [**رَشَادٌ** mânâsında], ve **اِسْتِقَامَةٌ**: (Msb:) yahut **حُسْنُ نَحْوٍ**: (M, K:) dersin ki, **سَمَتَ**, muzârîsi **سَمُتَ** , (S, M, K,) ve **سَمِتَ** , (K,) yahut bu durumda yalnız birincisi, (TA,) mastarı **سَمْتٌ**, (M, TA,) O, doğru bir yol tuttu; eşanlamlısı **قَصَدَ**: (S, TA:) yahut (mecazen farz edilerek:) dinde [&c.] iyi bir yön izledi (M, K, TA). (TA.) Khلlid Ibn- Dabbeh’e göre, (mecazen farz edilerek:) Hakkı ve doğru yolu yahut yönü izlemek, ve iyi komşu olmak, ve az zarar vermek mânâsına gelir. (TA.) [Fakat daha yaygın olarak, yahut aslî olarak, yolculukta kişinin tuttuğu güzergâhla ilgilidir.] Çölden, [Keys kabilesinden] bir Arap der ki,

سَوْفَ تَجُوبِينَ بِغَيْرِ نَعْتِ
تَعَسُّفًا أَوْ هٰكَذَا بِالسَّمْتِ

yani [Sen (bir kadına hitaben) geçeceksin, yahut daha muhtemel olarak, siz (develere yahut başka hayvanlara hitaben) geçeceksiniz, vasıfsız bir diyarı], yolun hiçbir alâmeti ve [rehberlik için] hiçbir iz olmaksızın yolculuk ederek; **تعسّفا**’nın mânâsı böyle olduğundan; yahut böylece, doğru bir yol tutarak; **السَّمْتُ**’ün **القَصْدُ** mânâsına gelmesiyle. (TA.) Sh’ye göre, **السَّمْتُ** doğru yolu yahut yönü aramayı, araştırmayı, yahut sormayı ifade eder. (TA.) ― -b2- **السَّمْتُ** ayrıca **قَصدُ الطَّرِيقِ** mânâsına gelir [yani **سَمْتُ الطَّرِيقِ** yolun doğru, yahut dosdoğru bir meyli olmasını ifade eder]: (M:) yahut [**سَمْتُ الشَّىْءِ**] **قَصْدُ الشَّىْءِ** mânâsına gelir [yani şeyin doğru, yahut dosdoğru bir meyli olması]. (K.) ― -b3- Ayrıca yol üzerinde yolculuk etmek (S, M, K) (M, K) [yalnızca] kanaat (S, M, K) ve zan ile: (S:) yahut bazılarınca, [bilinen] bir yol üzerinde değil, zan ve kanaat ile yolculuk etmektir. (TA.) Bir şair der ki,

↓ لَيْسَ بِهَا رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ

[yani: Orada, kanaat ve zan ile yolculuk edenin böyle yolculuğu için hiçbir türden yol (bk. **رِيعٌ**) yoktur]. (S, TA.) ― -b4- Ve herhangi bir türden bir yol yahut yön tutmak; ve [özellikle] (mecazen farz edilerek:) dinde ve dünya işlerinde. (TA.) Dersin ki, **هُوَ يَسْمُتُ سَمْتَهُ** (mecazen farz edilerek:) O, onun yolunu yahut gidişini tutar; onun (ötekinin) yaptığı gibi yapar. (TA.) ― -b5- Ayrıca **سَمَتَ**, muzârîsi **سَمُتَ** , mastarı **سَمْتٌ**, (mecazen farz edilerek:) O (bir adam) vakarlı, ağırbaşlı, metin, sakin, yahut dingin oldu. (Msb.) ― -b6- Ve **سَمَتَ لَهُمْ**, muzârîsi **سَمِتَ** , (Fr, K,) mastarı **سَمْتٌ**, (Fr, TA,) (mecazen farz edilerek:) Onlar için söz söylemenin ve hüküm vermenin yahut kanaat oluşturmanın (Fr, K, TA) ve işin yahut fiilin tarzını hazırladı, düzenledi, yahut tertip etti. (Fr, TA.)

**تَسْمِيتٌ**
2 **تَسْمِيتٌ** ذ **سَمْت**’e [yani yola, vb.] bağlı kalmaktır. (K.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **فَانْطَلَقْتُ لَا أَدْرِى أَيْنَ أَذْهَبُ اـِلَّا أَنَّنِى أُسَمِّتُ**, mânâsı: [Ben yola çıktım, nereye gideceğimi bilmiyordum; ancak] yolun gidişine yahut yönüne bağlı kaldım: yahut bazılarınca, Allah’a dua ettim. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecazen farz edilerek:) Allah’ı anmak, (S, M, A, Msb, K,) yahut S’nin bazı nüshalarında, Allah’ın adını anmak, [**تَسْمِيَةٌ** gibi, **سَمَّى**’nın mastarı], (TA,) bir şeyin üzerinde yahut üzerine, (S, M, A, Msb, K,) yahut her hâlükârda. (TA.) Denir ki, **سَمَّتَ عَلَى الطَّعَامِ** (mecazen farz edilerek:) Yemeğin üzerine Allah’ın adını andı. (TK.) ― -b3- Ve **سمّت لَهُ** ve **عَلَيْهِ**, mastarı **تَسْمِيتٌ**, (mecazen farz edilerek:) Onun için hayır dua etti; onun üzerine bereket diledi; **شمّت** de böyledir. (L ve TA, **شمت** maddesinde, bk.) Yemekle ilgili bir hadiste şöyle denilmiştir: **سَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا وَسَمِّتُوا**, mânâsı (mecazen farz edilerek:) [Allah’ın adını söyleyin, ve size yakın olan yemekten alın, yahut sözlerinizi birbirine yakın kılın, (bk. **دنو** ve **سمو** maddelerinde 2), ve] bitirdiğinizde, yanında yahut sofrasında yediğiniz kimse için bereket dileyin. (TA.) ― -b4- **التَّسْنِيتُ** ayrıca mânâsına gelir, (M, K,) yahut **تَسْمِيتُ العَاطِسِ**, (S, Msb,) (mecazen farz edilerek:) aksırana dua etmek; (M, Msb, K;) **هَدَاكَ اللّٰهُ اـِلَى السَّمْتِ** [Allah seni doğru yahut iyi yola hidayet etsin] demek; çünkü aksıran kimse sarsılır ve huzursuz olur: AAF böyle der: (M, TA:) yahut ona **يَرْحَمُكَ اللّٰهُ** [Allah sana rahmet etsin] demektir: (Th, S, M:) yahut **التَّسْمِيتُ**, **بَارَكَ اللّٰهُ فِيكَ** [Allah seni mübarek kılsın] demektir: (ISh, TA:) **س** ile de **ش** ile de olur: (S, M, Msb:) denir ki **سَمَّتَهُ**, (T, M, Msb,) yani **سَمَّتَ العَاطِسَ**, mânâsı: aksırana dua etti, [yukarıdaki gibi söyleyerek], (A,) ve **شَمَّتَهُ**: (T, M, Msb:) Th der ki birincisi tercih edilir, (S,) yahut aslîdir, (Msb,) çünkü **السَّمْتُ**’ten olup **القَصْدُ** (S, M, Msb) ve **الهُدَى** ve **الاِسْتِقَامَةُ** (Msb) ve **المَحَجَّةُ** (S) yahut **الطَّرِيقُ** (M) mânâsına gelir; sanki kişi bu dua ile onu hedef edinmiş gibi; (M;) ve **س**’nin [bazılarınca] **ش**’ye çevrildiğini: (TA:) fakat A 'Obeyd der ki **ش** ile telaffuz daha sahih rivayetlidir ve daha yaygındır. (S, Msb.) Peygamber dedi ki: Sizden biri aksırdığında **الحَمْدُ لِلّٰهِ** [Hamd Allah’adır] desin; ona dua eden ( **الَّذِى يُشَنِّتُهُ** [yahut **يُسَمِّتُهُ**] ) **يَرْحَمُكَ اللّٰهُ** desin; ve o [yani aksıran] cevap olarak **يَهْدِيكُمُ اللّٰهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ** [Allah sizi doğruya yöneltsin ve hâlinizi/durumunuzu düzeltsin] desin. (Har s. 250.)

**سامتهُ**
3 **سامتهُ** ذ , mastarı **مُسَامَتَةٌ**, O, yahut o şey, ona yahut ona karşı yüz yüze geldi, karşısında oldu, yahut tam karşısına düştü. (Msb, TA.)

**تسمّتهُ**
5 **تسمّتهُ** ذ , (As, S, A, TA,) [ve] **تسمّت لَهُ**, (M,) O, kendini yahut gidişini yahut hedefini ona yahut ona doğru yöneltti; eşanlamlısı **قَصَدَهُ**, (S, M,) yahut **تَعَمَّدَهُ**, ve **قَصَدَ نَحْوَهُ**. (As, A, TA.)

**سَمْتٌ**
**سَمْتٌ** ذ 1’in mastarıdır [bk.]. (M, TA.) ― -b2- Ayrıca bir yol, yahut yol; eşanlamlısı **طَرِيقٌ**, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) ve **مَحَجَّةٌ**, (Th, S,) ve **نَحْوٌ**: (A:) [çoğulu **سُمُوتٌ**.] Denir ki, **اِلْزَمْ هٰذَا السَّمْتَ** Bu yola bağlı kal. (TA.) ― -b3- Ve [buradan] (mecazen farz edilerek:) kişinin dininde ve dünya işlerinde tuttuğu yol yahut gidiş: (TA:) (mecazen farz edilerek:) bir yol, tarz, yahut davranış biçimi vb.: (S, TA:) (mecaz:) iyi kimselerin (S, A, Mgh, K, TA) din bakımından, şahsın güzelliği bakımından değil, (TA:) hâli yahut biçimi; eşanlamlısı **هَيْئَة**, (S, A, Mgh, Msb, K, TA,): (Mgh.) Denir ki, **اـِنَّهُ لَحَسَنُ السَّمْتِ** (mecazen farz edilerek:) Şüphesiz o, dininde ve dünya işlerinde tuttuğu yol bakımından iyidir: (TA:) yahut **هُوَحَسَنُ السَّمْتِ** demek (mecazen farz edilerek:) o, **هَيْئَة**’sinde [yani burada kullanıldığı üzere hayat tarzında] iyidir. (Msb.) Ve **مَا أَحْسَنَ سَمْتَهُ** (mecaz:) Onun davranış yolu, tarzı, yahut hâli ne güzeldir! (S, A, Mgh, TA.) ― -b4- [Buradan] (mecazen farz edilerek:) vakar, ağırbaşlılık, metanet, sükûnet, yahut dinginlik. (Msb.) ― -b5- **السَّمْتُ** ayrıca, gidişin yahut hedefin yöneltildiği bölgeyi yahut ciheti ifade eder. (M.)

**سَامِتٌ**
**سَامِتٌ** ذ [1’in ism-i fâili]: bu maddenin ilk paragrafının ikinci yarısındaki örneğe bak.

**مُسَمِّتٌ**
**مُسَمِّتٌ** ذ (mecazen farz edilerek:) herhangi biri için (**لِأَحَدٍ**) hayır dua eden yahut eden kimse; (S ve TA, **شمت** maddesinde;) **مُشَمِّتٌ** de böyledir: (S ve TA, o maddede:) doğru yahut iyi yola dönüş ve onda devam için dua eden yahut eden kimse. (Msb.)

**مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ**
**مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ** ذ Sandalın, onun **مُخَصَّر**’ının [yahut daha yaygın olarak **خَصْر** denilen dar kısmının, oradan] ucuna kadar uzanan alt tarafındaki kısmıdır. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَمَتَ
سَمَتَ I ,  U ( n. ac. سَمْت 1 ),
a.  Pursued his right course.

b.  [ La ], Disposed, arranged for.

سَمَّتَ
سَمَّتَ II
a.  [ 'Ala ], Invoked the name of God upon.

سَمْت
سَمْت 1 , ( pl. سُمُوْت 27 ),
a.  Way, direction; course; proceeding; manner; conduct, behaviour.

b.  [ art. ], The Azimuth.

سَمْت الرَّأْس
سَمْت الرَّأْس
a.  The zenith.

سَمْت الشَّمْس
سَمْت الشَّمْس
a.  The ecliptic.

سَمْت الاِعْتِدَال
سَمْت الاِعْتِدَال
a.  Equinoctial colure.

سَمْت الاِنْقِلَاب
سَمْت الاِنْقِلَاب
a.  Solstitial colure.

نَظِيْر السَّمْت
نَظِيْر السَّمْت
a.  Nadir.

##### Türkçe

سَمَتَ
سَمَتَ I , U ( n. ac. **سَمْت** 1 ),
a. Kendi doğru yolunu izledi.

b. [ La ], için düzenlendi, tertiplendi.

سَمَّتَ
سَمَّتَ II
a. [ 'Ala ], üzerine Allah’ın adını andı.

سَمْت
سَمْت 1 , ( pl. **سُمُوْت** 27 ),
a. Yol, yön; gidişat; ilerleyiş; tarz; hâl, tutum, davranış.

b. [ art. ], Azimut.

سَمْت الرَّأْس
سَمْت الرَّأْس
a. Zenit.

سَمْت الشَّمْس
سَمْت الشَّمْس
a. Ekliptik.

سَمْت الاِعْتِدَال
سَمْت الاِعْتِدَال
a. Ekinoks kolürü.

سَمْت الاِنْقِلَاب
سَمْت الاِنْقِلَاب
a. Gündönümü kolürü.

نَظِيْر السَّمْت
نَظِيْر السَّمْت
a. Nadir.
