# سمت — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AA/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سمت

سَمْتٌ
1 سَمْتٌ ذ [as an inf. n.] is syn. with قَصْدٌ [in an intrans. sense], (S, * Msb,) and هُدًى [in the sense of رَشَادٌ], and اِسْتِقَامَةٌ: (Msb:) or حُسْنُ نَحْوٍ: (M, K:) you say, سَمَتَ, aor. سَمُتَ , (S, M, K,) and سَمِتَ , (K,) or in this case the former only, (TA,) inf. n. سَمْتٌ, (M, TA,) He pursued a right course; syn. قَصَدَ: (S, TA:) or (assumed tropical:) he followed a good direction (M, K, * TA *) in the way of religion [&c.]. (TA.) Accord. to Khلlid Ibn- Dabbeh, it signifies (assumed tropical:) The following the truth and the right way or direction, and being a good neighbour, and doing little harm. (TA.) [But more commonly, or primarily, it relates to the course that one pursues in journeying.] An Arab of the desert, of [the tribe of] Keys, says,
سَوْفَ تَجُوبِينَ بِغَيْرِ نَعْتِ
تَعَسُّفًا أَوْ هٰكَذَا بِالسَّمْتِ
i. e. [Thou shalt traverse (addressing a woman), or, more probably, ye shall traverse (addressing camels or other beasts), a land without a description], journeying without any sign of the way and without any track [for guidance], such being the meaning of تعسّفا, or thus, pursuing a right course, السَّمْتُ meaning القَصْدُ. (TA.) Accord. to Sh, السَّمْتُ signifies The seeking, searching, or inquiring, for, or after, the right way or direction. (TA.) ― -b2- السَّمْتُ also signifies قَصدُ الطَّرِيقِ [i. e. سَمْتُ الطَّرِيقِ signifies The road's having a right, or direct, tendency]: (M:) or [سَمْتُ الشَّىْءِ] signifies قَصْدُ الشَّىْءِ [i. e. The thing's having a right, or direct, tendency]. (K.) [This last explanation has been misunderstood by the Turkish translator of the K; who has hence been led to assert that one says, سَمَتَ الشَّىْءَ as well as سَمَتَ نَحْوَهُ, meaning قَصَدَهُ: it is تَسَمَّتَهُ that (like سَمَتَ نَحْوَهُ) signifies قَصَدَهُ; not سَمَتَهُ, for سَمَتَ is always intrans.] ― -b3- Also The journeying (S, M, K) upon the road (M, K) [guided only] by opinion (S, M, K) and conjecture: (S:) or, as some say, the journeying by conjecture and opinion, not upon a [known] road. (TA.) A poet says,
↓ لَيْسَ بِهَا رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ
[There is not, or was not, in it, a road of any kind (see رِيعٌ) for the journeying by opinion and conjecture of him who so journeys]. (S, TA.) ― -b4- And The pursuing a course, or direction, [of any kind,] and [particularly] (assumed tropical:) in religion and in worldly affairs. (TA.) You say, هُوَ يَسْمُتُ سَمْتَهُ (assumed tropical:) He pursues his [another's] way, or course, doing as he [the latter] does. (TA.) [سَمْتَهُ is here an absolute (not an objective) complement of يَسْمُتُ; like سَيْرَهُ in the phrase هُوَيَسِيرُ سَيْرَهُ. See also سَمْتٌ below.] ― -b5- Also سَمَتَ, aor. سَمُتَ , inf. n. سَمْتٌ, (assumed tropical:) He (a man) was, or became, grave, staid, steady, sedate, or calm. (Msb.) ― -b6- And سَمَتَ لَهُمْ, aor. سَمِتَ , (Fr, K,) inf. n. سَمْتٌ, (Fr, TA,) (assumed tropical:) He prepared, arranged, or disposed, for them, the mode, or manner, of speech, and of judging, or forming an opinion, (Fr, K, TA,) and of work, or action. (Fr, TA.)

تَسْمِيتٌ
2 تَسْمِيتٌ ذ The keeping to the سَمْت [i. e. road, &c.]. (K.) It is said in a trad., فَانْطَلَقْتُ لَا أَدْرِى أَيْنَ أَذْهَبُ اـِلَّا أَنَّنِى أُسَمِّتُ, meaning [And I departed, not knowing whither I should go, but] I kept to the course, or direction, of the road: or as some say, I prayed to God. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) The mentioning of God, (S, M, A, Msb, K,) or, as in some copies of the S, the mentioning of the name of God, [like تَسْمِيَةٌ, inf. n. of سَمَّى,] (TA,) upon, or over, a thing, (S, M, A, Msb, K,) or in any case. (TA.) One says, سَمَّتَ عَلَى الطَّعَامِ (assumed tropical:) He mentioned the name of God upon, or over, the food. (TK.) ― -b3- And سمّت لَهُ and عَلَيْهِ, inf. n. تَسْمِيتٌ, (assumed tropical:) He prayed for what was good for him; prayed for a blessing upon him; as also شمّت. (L and TA in art. شمت, q. v.) In a trad. respecting eating, it is said, سَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا وَسَمِّتُوا, meaning (assumed tropical:) [Pronounce ye the name of God, and take what is next you of the food, or make your words to be near together, (see 2 in arts. دنو and سمو,) and,] when ye have ended, invoke a blessing upon him at whose abode or table ye have eaten. (TA.) ― -b4- التَّسْنِيتُ also signifies, (M, K,) or تَسْمِيتُ العَاطِسِ, (S, Msb,) (assumed tropical:) The praying for the sneezer; (M, Msb, K;) saying, هَدَاكَ اللّٰهُ اـِلَى السَّمْتِ [May God guide thee to the right, or good, course]; because the person sneezing is disturbed and disquieted: so says AAF: (M, TA:) or the saying to him, يَرْحَمُكَ اللّٰهُ [May God have mercy on thee]: (Th, S, M:) or التَّسْمِيتُ signifies the saying بَارَكَ اللّٰهُ فِيكَ [May God bless thee]: (ISh, TA:) it is with س and with ش: (S, M, Msb:) one says سَمَّتَهُ, (T, M, Msb,) i. e. سَمَّتَ العَاطِسَ, meaning He prayed for the sneezer, [saying as above,] (A,) and شَمَّتَهُ: (T, M, Msb:) Th says that the former is preferred, (S,) or is the original, (Msb,) being from السَّمْتُ signifying القَصْدُ, (S, M, Msb,) and الهُدَى, and الاِسْتِقَامَةُ, (Msb,) and المَحَجَّةُ, (S,) or الطَّرِيقُ; (M;) as though one made a person his object by this prayer; (M;) and that the س is changed [by some] into ش: (TA:) but A 'Obeyd says that the pronunciation with ش is of higher authority, and more common. (S, Msb.) The Prophet said, When any of you sneezes, let him say, الحَمْدُ لِلّٰهِ [Praise be to God]; and he who prays for him (الَّذِى يُشَنِّتُهُ [or يُسَمِّتُهُ]), يَرْحَمُكَ اللّٰهُ; and let him [i. e. the sneezer] say [in reply], يَهْدِيكُمُ اللّٰهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ [May God direct you aright, and render good your state, or condition, or case]. (Har p. 250.)

سامتهُ
3 سامتهُ ذ , inf. n. مُسَامَتَةٌ, He, or it, faced, or fronted, or was opposite to or over against, him, or it. (Msb, TA.)

تسمّتهُ
5 تسمّتهُ ذ , (As, S, A, TA,) [and] تسمّت لَهُ, (M,) He directed himself, or his course, or aim, to, or towards, him, or it; syn. قَصَدَهُ, (S, M,) or تَعَمَّدَهُ, and قَصَدَ نَحْوَهُ. (As, A, TA.)

سَمْتٌ
سَمْتٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (M, TA.) ― -b2- Also A road, or way; syn. طَرِيقٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) and مَحَجَّةٌ, (Th, S,) and نَحْوٌ: (A:) [pl. سُمُوتٌ.] One says, اِلْزَمْ هٰذَا السَّمْتَ Keep thou to this road, or way. (TA.) ― -b3- And [hence,] (assumed tropical:) The way, or course, that one pursues in his religion and his worldly affairs: (TA:) (assumed tropical:) a way, mode, or manner, of acting or conduct or the like: (S, TA:) (tropical:) the mode, or manner, [of life,] syn. هَيْئَة, (S, A, Mgh, Msb, K, TA,) of good people, (S, A, Mgh, K, TA,) in respect of religion, not in respect of goodliness of person: (TA:) a metaphorical meaning, from the same word as signifying “ a road, ” or “ way. ” (Mgh.) One says, اـِنَّهُ لَحَسَنُ السَّمْتِ (assumed tropical:) Verily he is good in respect of the way, or course, that he pursues in his religion and his worldly affairs: (TA:) or هُوَحَسَنُ السَّمْتِ means (assumed tropical:) he is good in his هَيْئَة [i. e., as here used, mode, or manner, of life]. (Msb.) And مَا أَحْسَنَ سَمْتَهُ (tropical:) How good is his way, mode, or manner, of acting or conduct or the like! (S, A, * Mgh, * TA.) ― -b4- [Hence,] (assumed tropical:) Gravity, staidness, steadiness, sedateness, or calmness. (Msb.) ― -b5- السَّمْتُ also signifies The region, or quarter, to which, or towards which, the course, or aim, is directed. (M.) ― -b6- [And hence, The bearing, or direction, of an object by the compass. And more particularly, The azimuth. ― -b7- And سَمْتُ الرَّأْسِ The zenith; or vertical point in the heavens. (“ Zenit ” appears to have been, as Golius observes, a mistranscription for “ zemt, ” or “ semt. ”) ― -b8- سَمْتُ الشَّمْسِ The path of the sun; the ecliptic: from سَمْتٌ signifying “ a road, ” or “ way. ” ― -b9- سَمْتُ الاِعْتِدَالِ The equinoctial colure. And سَمْتُ الاِنْقِلَابِ The solstitial colure.]

سَامِتٌ
سَامِتٌ ذ [part. n. of 1]: see an ex. in the latter half of the first paragraph of this art.

مُسَمِّتٌ
مُسَمِّتٌ ذ (assumed tropical:) Any one praying, or who prays, for what is good, (S and TA in art. شمت,) لِأَحَدٍ [for any one]; (TA in that art.;) as also مُشَمِّتٌ: (S and TA in that art.:) any one praying, or who prays, for a return to the right, or good, way, and continuance therein. (Msb.)

مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ
مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ ذ The part of the sandal that is below its مُخَصَّر [or narrow part, more commonly called its خَصْر, extending thence] to its extremity. (K.)

### Türkçe

**سَمْتٌ**
1 **سَمْتٌ** ذ [bir mastar isim olarak] **قَصْدٌ** ile [lâzım (geçişsiz) bir mânâda] eşanlamlıdır, (S, Msb,) ve **هُدًى** ile [**رَشَادٌ** mânâsında], ve **اِسْتِقَامَةٌ**: (Msb:) yahut **حُسْنُ نَحْوٍ**: (M, K:) dersin ki, **سَمَتَ**, muzârîsi **سَمُتَ** , (S, M, K,) ve **سَمِتَ** , (K,) yahut bu durumda yalnız birincisi, (TA,) mastarı **سَمْتٌ**, (M, TA,) O, doğru bir yol tuttu; eşanlamlısı **قَصَدَ**: (S, TA:) yahut (mecazen farz edilerek:) dinde [&c.] iyi bir yön izledi (M, K, TA). (TA.) Khلlid Ibn- Dabbeh’e göre, (mecazen farz edilerek:) Hakkı ve doğru yolu yahut yönü izlemek, ve iyi komşu olmak, ve az zarar vermek mânâsına gelir. (TA.) [Fakat daha yaygın olarak, yahut aslî olarak, yolculukta kişinin tuttuğu güzergâhla ilgilidir.] Çölden, [Keys kabilesinden] bir Arap der ki,

سَوْفَ تَجُوبِينَ بِغَيْرِ نَعْتِ
تَعَسُّفًا أَوْ هٰكَذَا بِالسَّمْتِ

yani [Sen (bir kadına hitaben) geçeceksin, yahut daha muhtemel olarak, siz (develere yahut başka hayvanlara hitaben) geçeceksiniz, vasıfsız bir diyarı], yolun hiçbir alâmeti ve [rehberlik için] hiçbir iz olmaksızın yolculuk ederek; **تعسّفا**’nın mânâsı böyle olduğundan; yahut böylece, doğru bir yol tutarak; **السَّمْتُ**’ün **القَصْدُ** mânâsına gelmesiyle. (TA.) Sh’ye göre, **السَّمْتُ** doğru yolu yahut yönü aramayı, araştırmayı, yahut sormayı ifade eder. (TA.) ― -b2- **السَّمْتُ** ayrıca **قَصدُ الطَّرِيقِ** mânâsına gelir [yani **سَمْتُ الطَّرِيقِ** yolun doğru, yahut dosdoğru bir meyli olmasını ifade eder]: (M:) yahut [**سَمْتُ الشَّىْءِ**] **قَصْدُ الشَّىْءِ** mânâsına gelir [yani şeyin doğru, yahut dosdoğru bir meyli olması]. (K.) ― -b3- Ayrıca yol üzerinde yolculuk etmek (S, M, K) (M, K) [yalnızca] kanaat (S, M, K) ve zan ile: (S:) yahut bazılarınca, [bilinen] bir yol üzerinde değil, zan ve kanaat ile yolculuk etmektir. (TA.) Bir şair der ki,

↓ لَيْسَ بِهَا رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ

[yani: Orada, kanaat ve zan ile yolculuk edenin böyle yolculuğu için hiçbir türden yol (bk. **رِيعٌ**) yoktur]. (S, TA.) ― -b4- Ve herhangi bir türden bir yol yahut yön tutmak; ve [özellikle] (mecazen farz edilerek:) dinde ve dünya işlerinde. (TA.) Dersin ki, **هُوَ يَسْمُتُ سَمْتَهُ** (mecazen farz edilerek:) O, onun yolunu yahut gidişini tutar; onun (ötekinin) yaptığı gibi yapar. (TA.) ― -b5- Ayrıca **سَمَتَ**, muzârîsi **سَمُتَ** , mastarı **سَمْتٌ**, (mecazen farz edilerek:) O (bir adam) vakarlı, ağırbaşlı, metin, sakin, yahut dingin oldu. (Msb.) ― -b6- Ve **سَمَتَ لَهُمْ**, muzârîsi **سَمِتَ** , (Fr, K,) mastarı **سَمْتٌ**, (Fr, TA,) (mecazen farz edilerek:) Onlar için söz söylemenin ve hüküm vermenin yahut kanaat oluşturmanın (Fr, K, TA) ve işin yahut fiilin tarzını hazırladı, düzenledi, yahut tertip etti. (Fr, TA.)

**تَسْمِيتٌ**
2 **تَسْمِيتٌ** ذ **سَمْت**’e [yani yola, vb.] bağlı kalmaktır. (K.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **فَانْطَلَقْتُ لَا أَدْرِى أَيْنَ أَذْهَبُ اـِلَّا أَنَّنِى أُسَمِّتُ**, mânâsı: [Ben yola çıktım, nereye gideceğimi bilmiyordum; ancak] yolun gidişine yahut yönüne bağlı kaldım: yahut bazılarınca, Allah’a dua ettim. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecazen farz edilerek:) Allah’ı anmak, (S, M, A, Msb, K,) yahut S’nin bazı nüshalarında, Allah’ın adını anmak, [**تَسْمِيَةٌ** gibi, **سَمَّى**’nın mastarı], (TA,) bir şeyin üzerinde yahut üzerine, (S, M, A, Msb, K,) yahut her hâlükârda. (TA.) Denir ki, **سَمَّتَ عَلَى الطَّعَامِ** (mecazen farz edilerek:) Yemeğin üzerine Allah’ın adını andı. (TK.) ― -b3- Ve **سمّت لَهُ** ve **عَلَيْهِ**, mastarı **تَسْمِيتٌ**, (mecazen farz edilerek:) Onun için hayır dua etti; onun üzerine bereket diledi; **شمّت** de böyledir. (L ve TA, **شمت** maddesinde, bk.) Yemekle ilgili bir hadiste şöyle denilmiştir: **سَمُّوا اللّٰهَ وَدَنُّوا وَسَمِّتُوا**, mânâsı (mecazen farz edilerek:) [Allah’ın adını söyleyin, ve size yakın olan yemekten alın, yahut sözlerinizi birbirine yakın kılın, (bk. **دنو** ve **سمو** maddelerinde 2), ve] bitirdiğinizde, yanında yahut sofrasında yediğiniz kimse için bereket dileyin. (TA.) ― -b4- **التَّسْنِيتُ** ayrıca mânâsına gelir, (M, K,) yahut **تَسْمِيتُ العَاطِسِ**, (S, Msb,) (mecazen farz edilerek:) aksırana dua etmek; (M, Msb, K;) **هَدَاكَ اللّٰهُ اـِلَى السَّمْتِ** [Allah seni doğru yahut iyi yola hidayet etsin] demek; çünkü aksıran kimse sarsılır ve huzursuz olur: AAF böyle der: (M, TA:) yahut ona **يَرْحَمُكَ اللّٰهُ** [Allah sana rahmet etsin] demektir: (Th, S, M:) yahut **التَّسْمِيتُ**, **بَارَكَ اللّٰهُ فِيكَ** [Allah seni mübarek kılsın] demektir: (ISh, TA:) **س** ile de **ش** ile de olur: (S, M, Msb:) denir ki **سَمَّتَهُ**, (T, M, Msb,) yani **سَمَّتَ العَاطِسَ**, mânâsı: aksırana dua etti, [yukarıdaki gibi söyleyerek], (A,) ve **شَمَّتَهُ**: (T, M, Msb:) Th der ki birincisi tercih edilir, (S,) yahut aslîdir, (Msb,) çünkü **السَّمْتُ**’ten olup **القَصْدُ** (S, M, Msb) ve **الهُدَى** ve **الاِسْتِقَامَةُ** (Msb) ve **المَحَجَّةُ** (S) yahut **الطَّرِيقُ** (M) mânâsına gelir; sanki kişi bu dua ile onu hedef edinmiş gibi; (M;) ve **س**’nin [bazılarınca] **ش**’ye çevrildiğini: (TA:) fakat A 'Obeyd der ki **ش** ile telaffuz daha sahih rivayetlidir ve daha yaygındır. (S, Msb.) Peygamber dedi ki: Sizden biri aksırdığında **الحَمْدُ لِلّٰهِ** [Hamd Allah’adır] desin; ona dua eden ( **الَّذِى يُشَنِّتُهُ** [yahut **يُسَمِّتُهُ**] ) **يَرْحَمُكَ اللّٰهُ** desin; ve o [yani aksıran] cevap olarak **يَهْدِيكُمُ اللّٰهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ** [Allah sizi doğruya yöneltsin ve hâlinizi/durumunuzu düzeltsin] desin. (Har s. 250.)

**سامتهُ**
3 **سامتهُ** ذ , mastarı **مُسَامَتَةٌ**, O, yahut o şey, ona yahut ona karşı yüz yüze geldi, karşısında oldu, yahut tam karşısına düştü. (Msb, TA.)

**تسمّتهُ**
5 **تسمّتهُ** ذ , (As, S, A, TA,) [ve] **تسمّت لَهُ**, (M,) O, kendini yahut gidişini yahut hedefini ona yahut ona doğru yöneltti; eşanlamlısı **قَصَدَهُ**, (S, M,) yahut **تَعَمَّدَهُ**, ve **قَصَدَ نَحْوَهُ**. (As, A, TA.)

**سَمْتٌ**
**سَمْتٌ** ذ 1’in mastarıdır [bk.]. (M, TA.) ― -b2- Ayrıca bir yol, yahut yol; eşanlamlısı **طَرِيقٌ**, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) ve **مَحَجَّةٌ**, (Th, S,) ve **نَحْوٌ**: (A:) [çoğulu **سُمُوتٌ**.] Denir ki, **اِلْزَمْ هٰذَا السَّمْتَ** Bu yola bağlı kal. (TA.) ― -b3- Ve [buradan] (mecazen farz edilerek:) kişinin dininde ve dünya işlerinde tuttuğu yol yahut gidiş: (TA:) (mecazen farz edilerek:) bir yol, tarz, yahut davranış biçimi vb.: (S, TA:) (mecaz:) iyi kimselerin (S, A, Mgh, K, TA) din bakımından, şahsın güzelliği bakımından değil, (TA:) hâli yahut biçimi; eşanlamlısı **هَيْئَة**, (S, A, Mgh, Msb, K, TA,): (Mgh.) Denir ki, **اـِنَّهُ لَحَسَنُ السَّمْتِ** (mecazen farz edilerek:) Şüphesiz o, dininde ve dünya işlerinde tuttuğu yol bakımından iyidir: (TA:) yahut **هُوَحَسَنُ السَّمْتِ** demek (mecazen farz edilerek:) o, **هَيْئَة**’sinde [yani burada kullanıldığı üzere hayat tarzında] iyidir. (Msb.) Ve **مَا أَحْسَنَ سَمْتَهُ** (mecaz:) Onun davranış yolu, tarzı, yahut hâli ne güzeldir! (S, A, Mgh, TA.) ― -b4- [Buradan] (mecazen farz edilerek:) vakar, ağırbaşlılık, metanet, sükûnet, yahut dinginlik. (Msb.) ― -b5- **السَّمْتُ** ayrıca, gidişin yahut hedefin yöneltildiği bölgeyi yahut ciheti ifade eder. (M.)

**سَامِتٌ**
**سَامِتٌ** ذ [1’in ism-i fâili]: bu maddenin ilk paragrafının ikinci yarısındaki örneğe bak.

**مُسَمِّتٌ**
**مُسَمِّتٌ** ذ (mecazen farz edilerek:) herhangi biri için (**لِأَحَدٍ**) hayır dua eden yahut eden kimse; (S ve TA, **شمت** maddesinde;) **مُشَمِّتٌ** de böyledir: (S ve TA, o maddede:) doğru yahut iyi yola dönüş ve onda devam için dua eden yahut eden kimse. (Msb.)

**مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ**
**مُتَسَمَّتُ النَّعْلِ** ذ Sandalın, onun **مُخَصَّر**’ının [yahut daha yaygın olarak **خَصْر** denilen dar kısmının, oradan] ucuna kadar uzanan alt tarafındaki kısmıdır. (K.)
